장음표시 사용
171쪽
De prima specie qualitatis ror
sabito Tertia est, qu5d siit arduum cum dissicultate adipiscibile, per hoc differt a desiderio, cu p. ditate , quae sunt de bono futuro absolute. Qi arta quod ita id uti possibile adipisci, Wper hoc differta desperatione, lic prout est passio, in nullo respicit spem . quae est uirtus theologica, aliis autem quatuor modis respicit uirtutem theologicam , Et primo dicitur aliquando spes de obiecto spei, quae est res sperata, Ut cum dicitur ad Tytum a. a. d. Expectantes beatam spem, id est beatitudinem speratam Secuado dicitur de actu spei, ut cum dicimus quod spes est expectatio sutura beatitudinis Tertio accipitur pro certitudine quadam,&sic accipitur ad Roma. s. cap. Tribulatio patientiam operatur. Patientia spem, id est certituduiem de retributione. Quarto modo dicitur spes habitus inclinansi determinans uoluntatem ad expediandum ultimus nem supernaturalem. Primo modo spes est pallio moti habitus, non est virtus. Secundo modo est oblectam vir tutis.Tertio modo est actus virtutis. Quarto mod est circunstantia actus virtutis Oui tuo modo proprie est Virtus, Ddisfinitur a doctoribus sic. Spes est certa 'xpectatio futurae beatitudinis, ex diuina gratia . ex meritis humanis proueniens. Quam distinitionem plus explicis re non tendo nisi quod hic distinitur habitus per actu M. H: c autem uirtus habet praedictas quatuor conditiones in se,& in suo obici io, sed in tertia addit plus .fquod ii ita a iuum, quod per humanam facultatem haberi non possit Et ideo quantum ad hoc additur in dissili ione praedicto ex diuina 'ratia proueniens, prout tamen est passio, est arduum,
tamen infra humanam facultatem.
De charitate θ habitu charitatis Cap. 4 X XXI. TErtio de charitate dicendum est, irimo quot modis dicatur. Secundo quomodo se habeat ad alia nomina, quae amorem important. Tertio quis amor pertineat ad charitatem
172쪽
Ruot modis dicatur qualitas. Valatum ad primum dicendum quod charitas dici atquinque modis no modo uocatur charitas ipsa res amata per charitate, quae est obiectum eius. accipit illam Io pri-yth Deus dicitur charitas et itam a caiio, Deus charitas est secundo dicitur cha ritas ipse actus charitatis. Et sic illo modo sumitur ibidem. Qui manet in charitate, in Deo manet. Tertio dicitur de effectu charitatis . Sicut Io. Is Maiorem charitatem nemo habet , ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Quarto charitas dicitur persona trinitatis, cui conuenit appropria te dare charitatem .sic spiritu flandius dicitur charitas, sicut dicit beatus uota s. de trinitate. cap. 3 Q malo dicitur charitas habitus a Deo
infusus, inclinans voluntate ad Deum diligendum faciliter, tanquam super naturale bonum , S ultimum fine suit. Pruno modo,& quarto charitas no est uirtus, sed est Deus dator omnis virtutis,qus etiam est obiectum virtutis cha statis. Secundo etiain modo est actus uirtutis Tertio modo effectus uritutis . Sed quinto modo dicitur uirtus De
qua Apostolus ad Roman cf. s. Charitas Dei difffisa est in cordibus vestris, per spiritum sinctum&c. Et diffinitur si e ab Augustitio super saliarii. to. 8. Charitas est fons a prius&singulorum bonorum alueus, habitus singularis beatorum, cui non communicat alienus. Alio modo charitas est
unus fructus, de quo agetur inserius. modea, qua Gunt nomina tertinentia ad partem fen sitiuam
inferiorem, extendunt se ad partem intellecti-uam superiorem non conuerso.
Cop. LXXXII. SEcundo videndum est quomodo se habeat charitas ad
alia nomui qua important aliquid pertinens ad amorem Vipsa ad mulcem . Vbi intelligendum quod potentire animae distinguuntur in intellectrua, sensiuitias. Intellectiva
173쪽
tellectiva ahuem pars distine iraturi cognit Uam, S appetiti uam , intellectum scilicet& voluntati m . Et sensititia similiter in cognitiuam,quae apprehen clit, e appetiti uam quae vocatur appetitus sensitiuus Pars aut in intelli Et tua continet quicquid habet nobilitatis lansiuiua, sed non cotra. Et ideo ea, quae dicuntur de parte scia litiua, transferuntur ad partem intellectivam, dicuntiar. non contra proprie. Et hoc patet de cognitiua quantum ad sensum, idere enim proprie conuenit potentiae visivae, nihilominus transiit adactum luellectus, unde clare uitelli: Iere, dicimus clare videres. Sed cum intelligere sit proprium cogniti u partis in intella ectu, nunquam in teli de se conue nitalicui parti cognstiuae ua sensu. Similiter est de parte appetiti ua. Quia enim pars sensiuiuas quens appichensito ne Vocatur appcti tu S. idcirco nome appetitus transu ad parte intellactivam , quae sequitur apprehensionem, quae vocatur uoluntas pro prac ,S dicitur limiliter appetetus, sed non e couerso .Non enim appetitus sensiimus vocatur proprie voluntas sed solu intellaetiuus . Nobiliora enim entia citio nobilibus rebus in nominibus communicant,& nihilo
minus singulares nobilitates habent,& singularia nomina sibἴappropriant. Et quod dictum est in istis inominibus, intelligendu est etiam in aliis nominibus, quod ea,quae pertinent ad partem inferiorem sensitivam, extenduntur ad partem superiorem intellictivam, moni contra propriὁ ratione suae nobilitatis . Quod etiam dixi uelligendum esse proprie, quia ea, quae sunt partis superioris larga acceptione dicimus in parte sensitiva, unde large loquendo appetitum sensitiuum vocamus voluntatem,
si in aliis omnibus suppositis ostendendum est propo
momodo se habeat charitas a amorem is dilectionbis ori omnia ad in ιicem. Cap. LXXXIII. Mor ergo Ppriae quietatione appetitus importat, sed quia nomen appetitus est commune parti sensit: uae, Sparti
174쪽
. &parti intellectivae id ei etiam amor couenit quietationi appetitus sensit: ui, intellech: ui Ged disterenter Proiit enim conuenit appiti tu sei: si titio, amor est pallio, sic amor coit uenit homini, bitatis,4 sic proprie sibi nomen amor ruendicat. App titus autem intellectitius qui est uoluntas proprie, est lectruus, non passionatur directὸ, dc ideo secundum quod quietatur electrae, talis amor uoca
tu dilectio, quali dilecti electio,& sic solus amor, qui est
dilectio, est in tellectuali natura, non in brutis animalibus, unde habent amorem ad alterutrum, non autem dilectionem. In hominibus autem si amor uterque,quia etiam est in eis amor, prout importa passionem . Vnde etiadicimus multos passionatos in amore , qui non sequuntur
discretione rationis di in eis est amor dilectionis, qui est in appetitu inteliactivo, cum triaque appetitum habeant, S sic patet quod omnis dile, 'io amor est , sed non omnis
amor dilectio, quia nomen inferioris potetiae transfertur ad superi piem, non e contra Omnia autem nomina,quae
ad amorem pertinent, si esse habent, quisit omnia uel inςludunt amore, uel addunt ahquid supra ipsum. Et sunt qua tuor. Vel amor ea cludit, Gaddit aliquid supra ipsa, similiter sunt quattuor. Nomina ergo, quae amor includit, addit aliquid stipia ipsa, sunt haec scilicet concupiscen
'tia, beniuolentia, beneficentia, concordia, accipiuntur secundurn quattuor prQprietates animantium in amoris.
Quatum prima est quod habet unire, Mideo uellet sibi amicum praesentem,& sic amor cludit concupiscentiam, inquantum desiderat semper amici praesentiam. Secunda proprietas est amicorii sibi mutuo bona uelle, sic amor Includit beniuolentia,quae hoc importat Tertia est quod bona sibi mutuo communicant,& sic amor includit beneficentiam. Quarta est,quod in agibilibus, quae bona uide-xur, sibi mutuo consentiunt,& sic includit cocordiam, qum hoc importat, non quidem in speculat mis in scibilibus, quia concordia in his secundum Physic. p. Ethi. c. q.adam Iciriam non pertinet, immo in eis discordia potest esse sine praeiudicio amicitiae, eo quod in his concordare,& discordare uoluntati non subiacet, cum intellectus ratione OgR
175쪽
De prima specie qualitatis. III
tur,&sic potest cogi in uno, quamura non in altero Amor
ero includit illa quattuor, & nihilominus addit super ea
quietationem appetitus. Alia aut e nomina, a quibus amor
includitur in addunt aliquid supra amore, sunt quattuor scilicet dilectio, amicitia, charitas, amatio . Quantum ad dilectionem sciendum quod ipsa est, quae sumitur a pro- prietate, quam debitus amor,& proprius debet habere, scilicet quod procedat ab electione,& no a passione. Et ideo dilectio est, quae supra amorem addit eici stionem, Mest inuoluntate per consequens. Vnde omnis dilectio est amor, sed amor omnis non est dilectio. Alia est amicitia, quae habet duas proprietates amoris, quas addit super amorem,& dilectione, scilicet quod inter amicos sit mutua dilectio, Dreamatio, unde si alterutrum no diligerent, sed unus dati e re alium,& non e conuerso, posset dici, Mamor, dilectio, sed non amicitia. Secunda est, qudd in electione boni resta intentione procedat, alias non haberet rationem
amicitiae, quamuis poster dici amor, vel dilectio. Et ita patet quod omnis amicitia si amor,& dilectio, sed non omnis amor, fidi lectio amicitia est, quia amicitia duo ultra requirit, quae addit super illa.Tertium nomen est charitas, quod ultra ista omnia includit unam proprietatem supe
ilaturalem, scilicet facere gratum Deo, ut sibi uelituitam aeterna dare. Et ideo charitas facit, quod actus suus, Momnium aliarum uirtutum est meritorius. Et quia hoc nolutest esse naturaliter, oportet quod charitas sit per infusionem a Deo,& non per nostram acquisitionem. Et sic patet Quod charitas omnia alia includit,& amorem,& dilictionem, amicitiam, sed non e conuerso Et ideo charitas tenet suprem gradu inter omnia nomina ad amorem pertinentia, habet quicquid habent nobilitatis, tera, ultra. Et sic charitas merito dicitur maior,& ic ponitur potissima uirtutu Quartu nomen est amatio, quae addit supcramore,& dilectione, charitate,& amicitia intensione.&feruor amoris. Vnde amatio inueniri potest in amore, di-leectione,& amicitia, & charitate, in quolibet illorureperitur, sed non e conuersic. Piopter quod dicit Arist quod
Mnicitia assimilatur habitui, amatio pauioai.
176쪽
De iriplici amore cilicet concupiscentia, ct beniuolentia, compiacentiae, inqui pertineat ad chari .
TErtiouidendum est quis amor proprie pertineat ad
charitatem. Et dicendu clud damor est duplex. Vnus, qui dicitur beniuolentiae, alius qui dicitur concupiscentiae. Amor concupiscentiae dicitur ille, quo aliqua res diligitur no ratione rei dilectae, sed ratione diligentis, quatum est sibi utilis, vel delectabilis, talis enim amor est reflexmus,4 retorsivus , quia tali amore non diligitur res propter se, sed propter amante mi ille amor est in animalibus isto amore etiam ab homine animata diliguntur Metiam manimata. Vnde diligo vinum, quia mihi utile,&non propter se,& equum, taliquem hominem benefactorem Alius est amor beniuolentiae, qui sic distingui potest, quia cum amor non italind, quam uelle bonum locionum,uel est praesens,, habitum in re amata, sic amans vult ei bonum pro uelle complacentiae , approbationis, xtale uelle bonum uocatur amor complacetiae, Dille potest esse hominis ad Deum,4 Dei ad hominem, & hominis ad hominem. Vel hoc bonum est absens,i non habitum, sic amans uult ei bonum per uelle desiderii, o p. tationis. Et talis amor potest esse hominis ad hominem & Dei ad hominem, sed no hominis ad Deum, quia Deo nullum bonum optare posthmus, quod non habeat. Amor ergo concupiscentiae non pertinet propriὰ ad charitatem, sed magis amor complacentiae,&amor beniuolentiae. L Loisint uirtutes, 'qua intellectuales Cap. LXXXV.
Modo dicendum est de uirtutibus intellectualibus. Et
primo quot sint, Qquomodo distinguantur. Ad quod dicendum quod Aristo. quinque virtutes intellectuales enumerat . Ethico. sapientiam, scientiam, intellectu, artem,& prudentiam. Et excludit opinionem, suspiti Oncin, quae possunt dici liabitus, sed, o uirtutes, quia contra
177쪽
rationem uirtutis est ut sitiriticipium mali actus. Ista auteduo sunt principium mali aetiis in intellectu, quia opinione,& hispitione, etiam si de acquisita, sed non ita fusa potest elle falsum in intellect u. Falsitas autem est malum intellectus. Et ita patet quod illa aliquando se laabent ad uerum, aliquando ad falsum , sed ista quinque semper se habent ad uerum, quia important rectitudinem rationis, sed differenter, quia tria scilicet sapientia, scientia, , intellectus uni circa necessaria. Scientia quidem circa conclusiones, unde est habitus conclusionum. Intelle,stus circa principia, unde est habitiis riticipiorum. Sapientia autem cir- ca causas altissimas, unde sapietia quasi sapida de Deo scieti Hic autem intellectus non significat potentiam intellectrua, sed habitum potentiae, qui importa eius rectitudine circa principia prima Alia autem duo important rectitudi ei nem rationis circa contingentia. Sed prudentia quide ciseca agibilia . circa actus. qui sunt in operante, nec traseunt in exteriorem materiam, sicut sunt amare, odire, eligere, huiusmodi, quae pertinent ad actus morales, quorum est prudentia directiva Ars autem importat rectitudinem rationis circa agibilia. i. circa actiones in exteriore materia toti: traseuntes icut sit secare ligna, dolare lapides, in quibusi xibi directiua . Et ita patet quod omnes uirtutes intelle.
uales habitus sunt, sed no omnes habitus sunt uirtutes, Disi illi, qui semper sunt, Mad solum veru . Et isti sunt praedicti qumque, quorum tres sunt, dicuntur speculati ui. s. sapietia, scietia,&intellectus. Alius dicitur operativus. s. prudentia Ars uero dicitur hab: tus prael icus, Mnes tuus. g uomodo prudentia adiungantur alia tres uirtutes e Cap. LXXXVI. IPs autem prudentiae adduntur aliae tres uirtutes . Est prudentia recta ratio agibiliti Circa autem agibilia humana triplex ronis actus inuenitur. orii primi: est cosiliari. Secundus iudicare. Tertius praecipere. Primi aut duo
respici ut actus intellectus speculatiui,.sunt, inquirerc, S iudic*re.Sed tertius est Pprius intellectus practici, inquatu
178쪽
est operatiuus . Non enim ratio habet praecipere ea, quae ter hominem fieri non possunt. Manifestum est aute quod in his, quae per hominem fiunt, principalis adtus est praecipere ad quem alii ordinantur. Et ideo uirtuti, quae est bene pret ceptiua adiunguntur aliae tanquam secundariae, ευ- βουλία,quae est uirtus consiliativa, συνεσις, quae est berie iudicativa ad agendum secundum communem legem,& γνωμη quae est bene indicativa de agedis secundum rationem naturalem in his, in quibus deficit lex communis. Et ita patet quod quamuis sint plures habitus, non tamen nisi quinque uirtutes intellectuales in genere.Ties specu. Iatinum intellectum respicientes, duc respicientes intellectum operativum, practicum. Adduntur aute alicares prudenti et ad bene dicandum,& bene consiliandii causa prcceptiue, quiest prudentia.
si uomodo ars, o prudentia sint uirtutes intes Matis
morales Cap. LXXXVII. SEcundo uidendum est, cum prudentia sit uirtus una cuCardinalibus, qu morales sunt, quomodo sit intelle-etualis Ad quod dicendum quod aliqua uirtus potest dici inteliectualis a tribus scilicet a subieci o, quia ea perfectio
intellectus,& a generatione, quia generatur experimento de tempore,& ab obiecto scut sapientia,quae est de altissimis causis. Prudentia ergo,& ars secundum Albertum . Ethico.quantu ad duo prima sunt intellectuales, sed quantum ad obiecta non, sed conueniunt cum moralibus, quia studentia est recta ratio agibilium, Mars recta ratio faciti-hilium. Et secudum hoc mediet dicuntur inter intellectuales,& morales non per essentiam, quia sic sunt intelleistuales, secundum quod perficiunt potentias ad opus , sic sunt morales, sic conueniunt quantum ad aliquid cum moralibus, quantum ad aliquid cum intellectualibus. Prudentia ergo est intellectualis quantum ad subiectu, quod per . sicit,& moralis quantum ad obiectum quod respicit.
179쪽
De prima specie qualitatis. II s
Leuomodo virtutibus intellectualibus conueniat nomen viris
tutis Cap. LXXXVIII TErtio uidendum est quomodo uirtutibus intellectualibus conueniat nomen uirtutis, & maxime speculati uis, de quibus est maius dubium. Ad quod dicendum quod nomen uirtutis connenit alicui duplici ratione. Vno modo quia facit facultatem bene operandi. Et sic laabitus intellectuales possunt dici uirtutes, quia faciunt facultate bene operandi in intellectu, qui ei consideratio ueri, hoc enim est bonu intellectus,& aoc est materialiter esse uirtutem . Alio modo quia cum facultate bona operationis facit usum bonum,& hoc solum pertinet ad illos habitus,qui respiciunt partem appetitiuam. Et hoc facit formaliter esse uirtutem, sic ratio uirtutis eis proprie non co- uenit. Ex hoc enim qiiod aliquis habet habitum scienti speculati uet, non inclinatur ad utendum, sed fit potens speculari;uerum in his, quorum habet scientia, sed quod utatur scientia habita, hoc est in mouete uoluntatem. Et ideo uirtus quet perficit uoluntatem, ut charitas, uel iustitia, facit etiam bene uti huiusmodi habitibus speculati uis, secundum haec etiam in actibus horum habituum potest esse meritum, si ex charitate fiat, sicut Greg. dicit . Morat. C. i8. o. I. quod contemplativa est maioris meriti, quam activa.Et hic de uirtutibus intellectualibus dicta sussiciat. De uirtutibus moralibus, quomodo a more morales dicantur quot modis dicatur mos Cap. LXXXIX.
Modo restat dicendum de uirtutibus moralibus, ubi
primo modo uidendum est quid sit mos, a quo morales uirtutes dicuntur. Quo uiso, statim patebit quid sit uirtus an oralis Mos autem duo significat. Quandoque enim significat c5suetudinem, ut Act. LI. Nisi circuncidamini secundum morem leg; Moysi, non poteritis alui fieri Quandoque uero significat inclinationem quandam natunicar,uel quasi naturalςm insitu tum ad aliquid agendisia
180쪽
Underi brutorum animalium mores aliquid esse dictitur. Vnderi a Machab. a. dicitur quod leonum more irruentes in hostes, prosi rauerunt eos, sic accipitur mos in psalino. Qui habitare facit unius moris in domo. Et haec quid eduae significationes in nullo distinguuntur apud Latinos, quantum ad uocem In Graeco autem distinguuntur, quia in Graeco . θος pera breue scriptum significat naturalem, uel quasi naturalem inclinationem ad aliquid agendum quod apud nos morem significat. Quandoque vero scribitur per graecum quod est e longum ci , θος,, tunc si gnificat consuetudinem in bono, vel in malo, i militer nomen moris apud nos illud significat Virtus ergo moralis denominatur,& dicitur moralis a more secundu quod mos significat naturalena inest nationem, vel quasi naturalem instinctum ad aliquid agendum Inclinatio autem adactum conuenit proprie appetitiuae virtuti, cujus est mouere omnes potentias ad agendum. Et ideo illa uirtus soluin moralis dicitur, quae est in uirtute appetit tua. Illi autem significationi, qua mos naturale inclinationem, vel quasi naturalem significat ad aliquid agendum , cst valde propinqua aliae significationi, qua significatur osuetudo. a consuetudo quodammodo conuertitur m naturam,& facit inclinationem similem naturali. Ex his igitur patet quid sit mos, unde dicatur virtus moralis Delirititibtis moralibus Cap. XSEcundo videndum est de uirtutibus dralibus,& primo de uirtutibus moralibus generaliter, secundo de uirtutibus Cardinalibus specialiter mirantum ad morales primo ponetur materia distinctionis ecundo ponetur ea-iuna distinctio,& numerus cum oppositis uitiis, tertio c5'cludentur ex dictis se conclusiones.