장음표시 사용
161쪽
2ua ratione habitus Pit in corpore, se in anima, ct ad
Est autem intelligediim, quod habitus ad duo ponitur, scilicet ad esse, Mad operari. Pro ut ergo habitus dicit dispositionem ad operari, nullus habitus ponitur in corpore , quia omnis operati corporis, uel est determinata ad unum a naturali corporis qualitate, sic non indiget habitu, vel determinata ab anima,& talis operatio est principaliter ipsuis animae, licet possit dici secundario ipsius corporis Et ideo dispositio ad talem operationem est principaliter ipsius animae, licet possiit dici se cudario ipsius coriaporis , inquantum disponitur ad facile deseruiendiam ipsi operationi ipsius animae. Quantum autem ad dispositioneque respicit esse, prout supponitur subiectum ipsi formae, si e potest esse habitus in corpore. Et hoc modo ponimus sanitatem, pulchritudinem,& huiusmodi esse habitus, ut patet, . physicorum, te .c6 7. Non tamen habent ita perfecte rationem habituum, sicut habitus animae. Haec de habitu.
ρ modis dicatur dissositio Cap. LXXI DE dispositione autem patet, quod multipliciter dicatur, eo quod dispositio dicit semper ordinem alicuius habentis partes hoc autem coatingit tripliciter, ut dicitur,f. metaph. te X. com 2 s. aut secundum locum, aut secundum potentiam: aut secudum speciem. Et ut dicit Simplicius in praedicamentis in commento. In hac diuisione phisicus omnem dispositionem comprehendit. Quia corporales dispositiones com rehendit in eo, quod dicit secundum locum,& hoc pertinet ad praedicamentum situs, qui est ordo partium in loco. In eo autem, quod dicit secundum potentiam, includit illas dispositiones inum sunt in praeparatione'. midentitate nondum p rsccte, sicut scientia, uirtus inchoata, quod autem dicit secundum
speciem, includit persectas dispositiones quae dicuntua
162쪽
esse habitus scientiae, Sc virtutes completae. Et sic habemus de habitu, dispositione coniunistim, disiunctim dc . De nominibus pertinentibus ad uirtutes, is uitia. de ea tangentibus a LXXII.
ia vero de habitibus sermo est ceptus habitus
qui Oid mantur ad operari bene disponentes, ad bonum, Virtutes dicuntur,4 oppositum vocatur uitium ci circo de uirtutibus,& vitiis est aliquid tractandum Et primo de uirtutibus, secundo de donis, quae sunt habitus vicini uirtutibus, tertio de praeceptis, quae ordinantur ad actus Virtutum Quantum ad primum dicendum est primo de nouariae virtutis in genere'. Secundo de eius diuisione in virtutes infusas, Lacquisitas, & de diuisione in morales,& intellectuales,& theologicas. Tertio de distinctis in singulari. Quarto de circunstantiis quae respiciunt actum, quibus redditur uirtuosus, vel vitiolus. mnio de medio uirtutum, quomodo virtutes consistant in medio
seni significet hoc nomen uirtus, indesumptum sit. x xxi ad primum quid nomen uirtutis significet.
, ciendum quod nomen uirtutis videtur secundum suam primam impositionem quadam uiolentiam impoliare. Vnde ina C li,4 mundi tex. cona. 28 dicitur quod morus accidentalis. I. violentus est, qui a Virtute, id est a uiolentia, non cum auxilio naturae, sed quia nihil infert alter Violentiam, nisi per aliqua potentiam, per qua praedominatur, ut agat,& non patiatur ideo ex hoc tractu est nomen uirtutis ad signand si potentia in perfecta agetis, qua pol operari,&ic tales potentia virtutes uocantur. Et hoc modo potetiae animae ta intellectivae,quam sensitiuae dicuntur virtutes animae. Et sic virtus estio in prima, sed
in secuda specie qualitatis,& de tali uirtute dicuur primoc ii,&hudi, uirtus est ultimii potetiae, quia perfectio potetiae me furatur ex potentiore, maximo quod sit. Ma
163쪽
se agere non potest esse maximum, quia malum non c5tingit nisi ex de fictu agentisse idcirco nomen uirtutis tractu est ultra, ut dicatur illud uirtus, quod disponit aliquam po xent lana, V possu in suum potius. Cui actionem, quaesit bola, perfecta . Et qui alio facit habitu uirtutis idcirco labitus virtuosi uirtutes dicu tur,4 sic uirtus est in prima specie qualitatis,& non in se cuda, b de tali dicitura. Ethi. tex. com . . quod uirtus est quae bonum facit habentem, dcopus eius bonu reddit, L .Physi.Virtus est dispositio perfecti ad optimum . Haec de nomine uirtutis, de qua secundum ultimum modum hic in te odimus, dicta susticiant. Dupl distinctio uirtutum rimo in a quis itas, infusa: Iecundo in theologicas, ct intemctuales, inmoriaes. Cap. LXXIII.
VasVantum ad secundiam dicedum est, qudd uirtutes duplicitc distinguuntur. Vno modo ex parte modi hobendi, quia quaedam habentur perinfusione, quaedam per acquisitioncm. Acquisitae dicuntur,quaeliabentur ex nostris actibus praecedentibus ab aliquibus principiis naturalibus in nobis praeexistentibus, tales sunt omnes liae, de quibus determinat Arista ib. Et hi. Infusae dicuntur illae, quae a nobis no habetur ex actibus nostris, sed a Deo per infusionem, sicut sunt uirtutes theologicae, quibus proportionabiliter respodent alii habitus nobis diuinitus 111
fusi 3 quia sic se habent aliae uututes nobis infusae ad tres theologicas, sicut se habent uirtutes morales, inici lectuat les, acquisita ad principia naturalia uirtutum acquisitaIu, de isti, solum determinant theologi , qua nota Oucre physici Virtutes autem acquisitae, Jesu fusae differ ut in spe. cie. Vnde iustitia a Deo infusa, iustitia humanitus acqui sita specie differunt, quia aut ratione formali respiς runt
suum obiectu illae, aut aliae . Necessitatem autem ponendi
criatationis sit, tamen hic breuiter pono, quia non minius
164쪽
a potentiis persectis, ergo,&alii a abitus . Illi alitem non possunt esse habitus morales uel intellectualc acquisiti, quia nec cognitio naturatas intellectus nostri, nec inclin tionaturalis uoluntatis nostrae tendit in talem catitudinem. Relin inritur ergo quὀd illi habitus supernatural cssint, is fusi, Ex quo patet, auΘd praeter habitus acquisitos oportet ponere alio sua fusos. Secundo distinguuntur uirtutes ex parte obieetorum, hoc fit, quia obiectum alicui uxuirtutis, uel cit aliquid , qudd ratio uis nostrae excedit cognitione,& sic hem res uirtutes theologicas .ffide, spe,&charitatem, quae habent deum pro obietato, prout nostrae rationis excedit cognitionem. Vel ipsum ob ectum, quod humana ratione comprehendi potcst. Et si cliemus uti tutes morales,& intellectitates quae sic inter se distinouuntur, quia uirtus perficit ad bene operandum. 'Principium auto actuum humanorum est duplex, scilicet ii tellectus, seu ratio, appetitus. Haec enim sunt duo mouentia in homine, ut dicitur . de anima tex. coos. Vnde omnis uirtus. humana debet esse persectiva alicuius illorum principiorum. Siquidem ergo sit persectiva intellectus speculativi, uel practici ad bonum hominis actum,nece stario erit uirtus intellectualis. Si autem sit perfectrua partis appetiti uet, erit uirtus moralis,& sic de secundo Desingulis uirtutibus inspeciali, se primo de theologicis ing mre quidlsint, ct eorum orientia Cap. LXXIIII
4 ptum ad tertium primo dicendum est de uirtuti
bus theologicis, secundo de intellectualibus, tertio de moralibus. Quantum ad primum primo dico dum est de uirtutibus theologicis in generali, quo sint, Munde dicantur, quomodo pisti nouantur. Secundo dicedum est de eis in spetiali Quantum ad primum, quid est uirtus theologica Dicendum, quod illae, quae habent deupro ob cto, unde dicuntur a θεο , quod est deus, λογος quod est sermo quasi de deo sermo Deum tamen d mei simode respiciunt. C en in deus sit finis noster supernaturalis, heri nou potest sine merito, nullum aut metitu est sine cho
165쪽
De prima specie qualitatis. Ior
e aritate. Ergo ad ipsumerendit charitas requiritur, sed dilectio charitat: non pol heri sine praecedente cognitione, Deus autem non pol cognosci, ut est nostra beatitudo supernaturalis sine cognitione supernaturali, ideo ad hoc Ordinatur fides, quia credimus ex auctoritate dei dicentis Nullus aut diligeret sine tanquam suum, nisi speraret illita potentialem, heri adeo, Lad hoc ordinatur spes. Sic ergo sunt tres uirtutes theologicae. Fides spes, charitas,quae habent deum pro obiecto sed diuersim cute. Qtii fides ut est prima ueritas excedens naturalem rationem spes, ut est finis ultimus expectatus,& d officilis. i. supra humana securutate. Sedicharitas ut est prima bonitas ho7s copletiva super Daturalis. Fides habet esse in intellectu . Spes,in charitas in uoluntate. Cum autem infunduntur, ut sunt uirtutes,
simul sunt tempore, sed natura prior est fides spe,in charitate, sed psectione prior est charitas,in sic de aliis duabus. Desimgulis uirtutibus theologicis, o primo deside, uel modi dicatur Cap. LXXV.
SEcundo de eis dicendum est in spetiali, primo de θ-
de Circa qua primo uidedum est quid sit iides,& quot ni odis dicatur. De qua breuiter me expediendo dico,quoa multis modis dicitur. Quia aliouando dicitur habitus acquisitus ex auctoritate alicuius aicentis & sic est habitus intellectualis, ut dicetur infra. Aliquando etiam no in ines dei importatur large res credita per fidem, ut dicitur ali- 'uando, deus est fides mea, aliquando actus fidei, ut cum dico Fides mea est, quod deus est homo, id est actus fidei meae,aliquando sumitur pro colle stione articulorum fidei,& sic dicitur in symbolo Athanasii. Hic est fides catholica Aliquando autem sumitur pro fructu,& sic ponitur ab apostolo ad Gal. I. c. d. Proprie tamen fides, prout uirtus est theologica, est habitus quo disponitur intellectus ad credendum faciliter primae ueritati, quantum ad ea quae sapra humanam rationem sunt. Et sic disti intur ab Apostolo. Hae b. ii Fides est sperandatu substantia rerum, argumen tum non apparentiun
166쪽
pertinentibus ad fidem S Ecundo dicendum est de pertinentibus ad fidem, tisunt tria Primum est de symbolis fidei. Secundum est de articulis conte uti in symbolis Tertium est debdistinctione ipsorum articulorum.
Luidsit Vmbolum is unde dicatur is qu. sint
symbola Cap. LXXVI. Vantum ad primu sunt ista ponenda simul quot sunt d symbola, Vnde dicuntur, a quibus sunt edita, quae est utilitas editionis ipsorum. Vbi sciendum quod symbolum dicitur a simultate, vel collectione, quando ex
pluribus pallibus fit unum continuum . Vnde& symbolietare dicuntur, qui ex pluribus partibus aliquam ad unum, de in unum colligunt. Et hoc modo a collectione triplici dicitur symbol una Primo a collectione multorum hominum in unam fidem. Secundo a collectione praedicantium declarantium fidem Tertio a collectione articulorum ex diuersis locis scripturae, in qua tota fides, quantum ad credibilia principalia, continetur. Fuit auten duplex utilitas conde ii di symbolum .s certa, l& facilior cognitio crededorum,&maior cautela contra fraudem haereticorum, fidem corrumpentium. Cum enim veritas fidei in sacra scriptura diffus E contineatur in pluribus locis obstructe, ita quod ad eliciendum clare fidei veritatem ex sacra scriptura requiratur algum stlidium , cui non possunt intendere omnes illi, quibus necessarium est cognoscere fidei veritatem. Necessarium ergo fuerit ex sententiis sacriscripturae summatim eam colligere, ut sic ea collecta proponeretur omnibus ad credendum, ne fides simplicium per haereticos corrumpentes scripturas corrumperetur. Et hoc quidem factum est in tribus symbolis Primo in symbolo apostolorum, quod conditum est tempore veritatis nondum tamen prolatae, Video dicitur submisse. Secundo in symbolo Niceno tempore veritatis propalatae cotrahaereti cox.
167쪽
Deprima specie qualitatis ro 3
ytideo inmissa solenniter canitur post euangelium. Iaquo uaedam dissicilia, quae continebatur in symbolo apostolorum, diffusius elucidatur. Tertio vero symbolum additum est tempore veritatis per haereticos concussae, edtamen adhuc praeualente. s. symbolum Athanasiij, propter qσdicitur in mane depulsis tenebris, quamuis su illud magis 1er modum cuiusdam doctrinae, quam per modum symboli. In his autem tribus cotinetur eadem veritas, sed in uno Dia is explicite, quam in alio, secundum quod necessariusuit propter haereses diuersas diuersistpibus in iurgentes.
Quidsit articulus idec Cap. LXX UIL
QV ptum ad secudum scilicet de natura articulorum
in symbolo contentorum. Sciendum quod secunda quod dicit Huoo de sancto victores, articulus est indivisibilis veritas de Deo, arctans nos ad credendum.
Dicitur autem in diuisib: lis veritas, non quia sit de incomplexo,quia circa incomplexa proprie non est uetatas , ea ciuia est de complexo non resolubilo plures uarietates habentes speciales difficuli tes. Et dicitur talis uer ItaSar ticulus adsimilitudinem articuli in rebus corporalibus, in quibus a It lculus Vocatur oraanum, quod non est diuti bile in fura. Quod autem diuisibile cst in illa plura, non dicitur articulus, sicut manus, quae diuiditur in digitos,nodicuui articulus, sed diguus, quae ulterius DG diuidatur in alia organa Similiter ueritas fidei quae non diuiditur Ha plures ueritates, habentes speciales dissicultates, dicitur articulus Dico autem plures habetes dissicultates, quia cum
fides fit de his, quae sunt supra rationem humanani, quae habent dissicultates speciales, arifculi dicuntur. Et ideo si ex uno articulo aliqua sequantur, uel contineatur quae, e credito, facile est credere, non faciunt nouum articulum. Si cui credito quod Christus fuerit mortuus, facile est credere. quod fuera sepultus,& ideo de morte tepultura Christi non sui it distincti articuli. QuId autem additur, quod est ueritas arctans nos ad credendum, no est intelli Redum 'dc arctatione coactionis, cum nullus credat nisi vo cos.
168쪽
sed de arctatione suppositionis, quia si volumus saluari,arctamur ad credendum. Est tamen aduertendum quod articulus pol dici, vel esse illud, ad quod crededum nos arctat fides, sed non sola. Et articulus potcst dici illud, ad quod credendum arctat nos sides,& sola fides . Primo modo dicitur articulus Deum esse unum creatorem omnium quaedam talia,ad quae per fidem arctamur, quia his amotis non esset des, nihilominus hoc non tenetur sola fide sed possunt sciri vera demonstratione. Secundo modo dicitur articulit solum illud, quod excedit rationem viatorum sicut Deum, se trinum in personis , filium incarnatum M huiusmodi, striete loquendo ac proprie, hi soli dicuntur
Vantum ad tertium scilicet de distinctione articulorum. Sciendum quod articuli dupliciter disti
guutUr.Vno enim o distinguuntur secitd distin redibili u. Scdo mo secudi distinctione ordinata u. L uomodo singuantur articuli fidei ex parte credibilium. p. LXXVI II. Jantum ad primum sciendu quod cum articulus sit ' veritas de Deo, ut dictu fuit, aut est haec veritas per-
tmens ad maiestatem diuinitatis, aut ad musternam assumptae humanitatis Circa vero maiestatem diuinitatis tria nobis credenda proponuntur. Primum est unitas minitatis. sic est primus articulus Credo in unum Deum Secundum est trinitas in personis, de hoc suntes articuli. Vnus pertinens ad patrem Patrem omnipo
spiritussanctu Credo in spiritum sanctum Tertium, quod propon Hur, sunt opera Divinitatis, ad quae pertinent tres articuli, unus ad opus naturae Creatorem ori terrae. Et alius ad opus gratia: Sanctam
169쪽
De prima specie qualitatis. io s
etcles1am catholicam, sanctorum communionem, remis sionem peccatorum . Alms pertinens ad consummatione gloriae Carnis resurrectionem, .vitam aeternam .amen.Et
sic simit septem articuli circa mysterium Diuinitatis . Circa mysterrum humanitatis Christi poponuntur nobis septem credenda, scilicet conceptio, natiuitas, passio, descensus ad inferos, resurrectio, ascensio in coelum, aduentus in iudicium.De his autem septem sunt septem articuli .Quorum primus est qui conceptus est de spiritu sancto . Secundus natus ex Maria Virgine Tertius passus sub Pontio Pylato cru mor. .sepultus: Quartus descendit ad inferos Quuitus tertia die resurrexit a mortuis. Sextus ascendit ad c los, sed et ad dexteram Dei patris omnipotentis. Septimus inde venturus est iudicare vivos Mortuos.
Distinctio articuli in fidei secuniam numerum Aposου--rum, D eos ordinantium. Cap. LXX IX. SEcundo distinguuntur articuli se cudam distinctione,& numerum Apostolorum ipsos ordinant tu,& sic ii sunt nisi. 12. Petrus quidem princeps apostolorum posuit
tres articulos. s. de Unitate essentiae, de omnipotetia patris, de operae creationis, dicens. Credo in Deum patrem in n. creatorem coeli,& terrae. Ioannes autem posuit articulum
de persona fili Dei, dicens at in Iesum Christum filium
eius unicum dominum nostrum Iacobus Zebedei duos coniunxit in Unum,in posuit articulum de conceptione natiuitate Dei dicens .Qm conceptus est de Spiritu sancto, na. ex Maria virgines Andreas posuit articu tu de passione dicens Passus sub Pontio Pylato, crucifixus, mortuus,& sepulius Philippus posuit de descensu ad inferos, dicens. Descedit ad inferos Thomas posuit de resurrectione, dices.Tertia die resurrexit a mortuis Bartholomaeus de ascesione, dicens Ascendit ad coelos, sed et ad dexteram Dei patris. Mattheus posuit de aduentu ad iudicium. Inde ventu-xtis est iudicare vitios, minor. Iacobus Alphς posuit articulide persona S mussancti Credo in Spiritu an O u. Opus gratiae diuisse; ut sibi duo Apostoli Nacivmon posuit effe-
170쪽
stum gratiae fconsecutionem boni dicens. Sanctam ecclesiam catholicam , comunionem fandi oriri supple credo. Iudas Iacobi quantum ad remotionem mali dices. Remi iasonem peccatorum mathias aute posuit effractum gloriae secundum quosdam , secundum aliquos autem homas
iterum dicens Carnis resurrectionem, vitam aeternam ana.
Haec autem distinctio proprie non est articulorum, sed magis contentorum in symbolo secundum ordinates, wideo prima est melior Ex dictis etiam patet quod Beria glossator no bene distinxit articulos super capitulo firmiter credimus, extra de summa trinitate, fide catholica. Ipse emibi posuit baptismum esse primum articulum humanitatis,quod verum non est. Nullum enim sacramentum ecclesiae, est distinistus articulus. Sed omnia sacra meta,& ea quae respiciunt fidem, quae sunt necessaria ad credendum de oris dinatione ecclesiae,& de potestate Papae, mi urisdictione aliorum praelatorum omnia continentur si illo articulo. Credo, nam sanctam ecclesiam catholicam sanctorum cornunionem In pluribus etiam aliquis ibi non clare vidit, de quibus non curo ad praesens
D se quid sit, θ' quot modis dicatur
SEcundo de spe. Circa quam intelligedum est quod spes
accipitur quin q, modis Primo pro pallione appetitus sensi trui, sic connumeratur inter quatuor principales passiones, quae sunt spes, timor, gaudium, tristitia. Et isto modo non est solum in hominibus sed etiam in animalibus aliis,quae habent appetitum sensitiuum, quod patet, gaanimalia inueniuntur operari propter bonum aliquod futurum aestimatum postibile, sicut aues faciunt nidum pro pter filiorum educatio item, unum animal aggreditur alterum exipe uictoriae. Et nota quod spes sic accepta in suo Obiecto requirit quatuor conditiones. Prima quidem ut obiectum sit bonum, quia spes est de bono timor de malo,&' ideo per hoc differt a timore.Secunda est, quod sit futu-