장음표시 사용
191쪽
ὀietas uocatur νε αεσις, Sc habens eam uocatur nemeficus.
Vituperabile autem in extremo superabundanti est, ut aliquis tristetur de omnibus qui prosperantur siue bonis siue malis,& talis superabundantia uocatur inuidia, habens eam uocatur inuidus . Vituperabile autem in dese stu, est quendo quis in tantum deficit a tristando , ut etiam gaudeat de malis,qui etiam in tua malitia prosperantur, ja-lis malitia uocatur μιχαρσις,&labens eam dicitur μι- ωαρτος, nam dicitur 'uasi gaudens, ακακ malum επι super, ac si dicatur gaudium de malo. Quod, πιεικεια sit uirtus iustitiam respiciens, quia est iusti is salis direfflua ad intentionem legislatoris respiciens, non ad uerba in casu quem legislatorpraeuidere non
intelligendum, quod quia actus humani non habent omnimodam certitudine, S uniformitatem, sed sunt uariabiles, cquasi infinitis modis,nullus legislator potest praeuidere omites casus particulares,in quia etiam isti propter suam multitudinem in coprehensibiles sunt,oportet,quod lex detur in uniuersiali. Vnde ars imitatur natura, quae .est de his,quae accidunt ut scpius, quae deficiunt m paucioribus, ut quod homo nascatur cum quinque digitis, aliquando tamen,& in paucioribus habet sex ita ars dat lege obseruabilem, ut in pluribus, potest tamen contingere casus, in quo uerba legis non debent saluari, in quo legislator, si praesens fuisset, noluisset seruari,& in talibus dicitur intentio legislatoris saluari,& non uerba legis, ut uerbi gratia Sit data lex, quod cuilibet est reddendum depositum, aliquis autem deponit gladium, postea ossicitur furiosus,&gladium depositum repetit,numquid in hoc lex debet seruari secundum uerba, certe non sed secundum intentione legislatoris, quae fuit,ut in hoc casu. in talibus nullo modo redderetur Virtus ergo,quae facit ut uerba legis in casual quo non seruentur, sed intentio legislatotis, dicitur μιείλεα, ab ετι quod est supra,& ἐιG qc est obediens,quia
192쪽
scilicet per μιείκιαν aliquis excellentiori modo obediet, dum sopitat intentionem legislatori , ubi dissonant uerba legis. Et habes talem uirtute dicitur πιεικη . Et est haec uirtus directiva iustitia legalis in quia respicit iustitiam, satis poterat in communi co intelligi cum iustitia superius enumerata, nec oportet duo extrema , sicut nec in iustitia, assiguare.
υirtus herois requomodo conueniat homini, is cui oppon tur Cap. C I. Vantum autem ad virtutem heroycam . Sciendum, quod anima humana est media inter superiores sub stantias,& diuinas, quibus communicat per intellect um, animalia bruta, quibus communicat in potentiis sensium is Sicut ergo in homine aliquando affectiones sensitiuae partis corrumpuntur usque ad similitudineri bestiarum haec uocatur bestialitas transcendens modum
humanae malitiae, ut paterna vitiis contra naturam. Ita etiain homine pars rationalis perficitur,4 confortatur ultra communem modum humanae perfectionis, quasi in similitudinem substantiarum separatarum, sic vocatur vir tu heroyca,& diuina quasi modo excellenti,& diuino hominem faciens operari mentiles enim vocabant heroas animas defunctorum virorum insignium , quos deificatos credebant. Et ta patet quod cum anima sit medrum tenes inter animalia bruta,& substantias separatas, Vtrunque participat extremorum unde per virtutem heroycam attingitur quod est superius, per vitium bestialitatis quod est inferius, labet se medio modo per virtutes communes,&vitia communia superius enumerata Virtus autem heroyca non habet vitium oppossitum duplicem ira alitiam, scd solam bestialitatem, ut patet. 7 ethico ubi probat ex dicto Priami Philosophus hanc virtutem esse in homini
193쪽
De continentia quot modis dicatur, Θ quomodo virtus,u quin modo non Cap. I LDE continentia autem sciedum quod dupliciter potest sumi.Vno modo pro eo, quod homo abstinet ab omni delectatione uenerea, lic Apostolus ad Gal. I. inter fructus continentiam castitati coniungit, sic continentia perfecta principalis quidem est uire initas , secundario uero uiduitas. Et hoc modo continentia sic est uirtus, sicut uirginitas Alio modo potest sumi pro eo, quod homo resistit concupiscentiis prauis, quae in eo uehementer exurgunt. Et hoc modo accipit Philosophus continentiam. 7.ethi fere per totum c. s. Et sic eam accipiendo patet, ut dicitur. 3 et hic quod no est uirtus, sed aliquid iuxta utitutem . Est enim prope uirtutem, quantum firmatur ratio contra passiones, ne ab eis deducatur. Non tamen attingit ad perfectam rationem uirtutis moralis, secundum quam appetitus subditur rationi sic, ut non insurgant uehementes pasSiones rationi contrariae. In continuitatem autem tales passiones insurgunt, quamuis non prosequantur.
Quomodo diserant temperantia is continentia. p. CIII. Ε hoc autem concluduntur tria Primo quo disserant
teperanti ai cotinentia, quia continentia sumpta lutina portat cessationem ab omnibus delectationibus uenereis, est uirtus,& nobilior temperantia, sicut uirginitas castitate. Continentia autem sumpta prout a portat resistentiam rationis ad concupiscentias uehementes, non est ut Dius, sed aliquid minus uirtute, csic temperantia nobilior est, quia bonum uirtutis est laudabile, quia est secundum rationem Magis autem uiget bonum rationis in temperato, in quo etiam appetitus lensitiuus est ubi eo us rationi,cquasi domitus a ratione, quam in continente, in quo appetitus sensi truus uehementer resistit rationi, quamuis ratio sit firmata contra eius concupiscentia prauas, undet sic continentia comparatur ad temperantiam, sicut imperiectum ad persectum . -
194쪽
se materia vel obiectum continentia: Map. III L. SE eundo concludo quomodo conueniant circa materiam Vbi in te bigendum,qudd sicut temperati potest
conuenienter, clarge accipi lia quamcunque materiam, tamen proprie dicitur in illa materia, in qua est optimum hominem refrenari ita etiam cotinentia large dicitur circa quamlibet materiam aliqualiter refrenabilem. Vnde,& ipsum nomen continentiae quadam refrenationem importare videtur. Continere enim est se retinere, sed proprie continentia dicitur in materia, in qua est optimum ditaci limum continere. Haec autem est circa delectationes sensus tactus quantum aduenerea. In quibus natura sitamma delectationem posuit, ut animalia ad ista inclinarentur propter conseruationem speciei. Similiter etiam quantum ad cibaria propter conseruationem ita diuidui, quia delectationes venereorum sunt Velaenientiores , eo quod maius bonum est conseruatio speciei ad quod ordinantur, quam gustus cibariorum , quiordinantur ad conseruati inem indiuidui, quod non est tantum bonum. Idcirco sicuti temperantia est maxime hirca illa, quae respiciunt dele 6ationes venereas, ita continentia Et ideo etiam matris consuevimus dicere continentiam circa stnerea, qu4ni circa cibaria, quamuis sit circa trunque.
Se ut is incontinentia, is incontinens, is quomodo se habeos ad temperantiam: Cop. V. EX dictis potest patere quid sit in continentia, quae priponitur continentiae,& quid incontinens, qui opponitur continenti: patent tamen haec persectius. T. et hic. In te imperatus enim dicitur qui ex propriae laectione, habitu ter consuetudinem acquisitam peccat In continencaute, qui ex aliqua Dassione occurrente. Et ideo quia intempe- fatus agit ex electione. In continens ex pastione, sequuntUr quatuor. Quorum primum est quod intemperantia est vitiosus habituste quo sibi redditur male agere quasi conΑ
195쪽
De primaspecie qualitatis. ij i
naturale non sic autem in iii continente. Secundum sequi- rur ex primo, quia palmio cito transit traseunte actu passi Dis in incontinente Habitus autem intemperantiae manet actu, actu intemperantia transeunte in intemperato Ideo in continens tristatur passione transeunte,& dolet de commisso intemperatus autem non dolet, sed magis gaudet se peccasse eo quod tal: operatio est quasi sibi connaturalis facta per habuum. Et ideo dicitur Prouerb. 2. Laetantur cunaalefecerint,& exultant in rebus pessimis Tertium autesequitur ex his duobus. Quod cum habitus sit dissicile mobilis, passio autem cito transeat, inteperatus est dissicilius sanabilis Memendabilis, quam in continens .Quartum aut sequitur ex his Sicut enim temperantia simplex est perse- 'ior continentia& temperatus melior est continente, ita per oppositum intemperatus est peior incontinente,& intemperantia peior incontinen ria 2 uomodo amicisias virtus, quomodo non Cap. VI.AMicitia aut quodammodo uirtus est,in quod amodo
non Vbi sciendum quod Arist. in ii. ethi determinae de duplici amicitia, quarum una consistit in essectu exteriori in exterioribus factis,& dici is, ut aliquis per hoc deincenter Helectabiliter conuiuat aliis in seriis cois uitae. Et hoc est quidam habitus medius inter blanditorem, ilitigiosum,& uocatur amicitia, uel affabilitas. Et de hac agit Arist in et . et hic enumerando ea cu aliis,Din quarto determinando de ea,& haec fuit supra similiter cum eis condivisa. Et talis habitus uirtuosus proprie non est amicitia, quia eodem modo se per eam habet ho ad ignotos, io tys, csi iunctosin remotos. Alia aut amicitia est, i cosistit in affectu interiori principaliter, quo quis altu diligit. Et sic est effectus Ois virtutis,&oem uirtute c5 sequitur, quia ista amicitia tendit amicus in alterum propter bonu honestu, quod in illo est. Virtus autem habet ronem boni, whonesti simpliciter. Et ideo omnis uirtus ex sui natura est causativa amoris sic, ut ametur. Et sic amicitia tio est uirtus sed oem uirtute cosequens,& ita determittat Mist ina '. thla
196쪽
9.ethicorum de cuius speciebus,4 conditionibus ibi,
lebit, supersedean rur ad praesens. Albertus autem in .ethicorum, in pruncipio dicit quod amicitia potest importare habitum quendam, qui conueniat in passionibus affectio. num. s.' amationibus . Et sic amicitia est virtus dicta moralis, o Iam secundum eum Tuli rus beniuolentiam nominat.Εt tunc sumitur hic aliter amicitia vel beniuolentia,qnam superius ibi agebatur de diuersitate nominum ad amorem pertinentium. Ex quo patet quod nomine amicitiae duobus modis importatur habitus virtuosus, scilicet primo modo, aertio modo dictis , scilicet sit proprie usitato modo , non utimur nomine uocabuli, sed prima uirtus dicitur affabilitas, tertia dicitur beniuolentia , quamuis large nomen amicitiae eis conueniat. Secundo autem modo amicitia non est uirtus , sed consequens omnem virtutem, omnis virtutis effectas. Ex quibus patet quod dictum fuerat in principio istius sextae conclutionis Dipra propositu scilicet quod uerecundia ne me sessis nosunt uirtutes sed passiones, sunt tamen de numero laudabilium ἐπιεικεια autem est uirtus omnis iustitia directiuai Heroyca autem est supra uirtutem . Continentia aliquid infra virtutem. Amicitia est effectus virtutis An virtutes Cardinales sint merales vel inteliactuales. CV CVII.
Modo restat dicendum secundo de virtutibus Cardinalibus, ubi consideranda sunt tria Primum autem omnium uidendum est an uirtutes Cardinales pertineant ad morales, uel intellectuales Ad quod dicedum quod cuuirtus importat re stitudinem appetitus, illa uirtus dicitur habere perfectam rationem uirtutis, qua requirit recti tu dinem non solum quantum ad factionem bene operandi, sed quia causat boni operis usum. Illa autem habet imperfecte rationem uirtutis, quae non causat rectitudinem appetitus, quamuis faciat facultatem bene operandi, non tamen causat boni operis usum. Constat autem quod per
iectum est principalius inrerfecto. Et ideo uirtutes,quae
197쪽
De prima specie qualitatis i 3 3
continent rectitudinem appetitus dicuntur Cardinales, idest principales: huiusmodi autem sunt uirtutes morales, Minter intellectuales sola prudentia, quae quo ad materiam est moralis, quo ad subiectum intellectualis ut supra
patulo Et ideo conuenientius Card males uirtutes non inter intellectuales, sed inter morales collocantur.
suo sint virtutes Cardinalis Cap. CV III. SEcundo videndum est quae sint istae,& quot. Et dicendum est quod sunt quatuor Ouorum numerus,& iussicientia sic sumitur,vi secundum principia sormalia, S secundum subiecta Secundum principia formalia sic primcipium formale uirtutis, de qua nunc loquimur, est rationis bonum. Quod quidem dupliciter potest considerari, Uno modo secundum quod ipsa in rationis consideratione consistit,i sic est una uirtus Cardinalis, id est principalis, quae dicitur prudentia. Alio modo secundum quod
circa aliquid ponitur ordo rationis,& hoc dupliciter. Vno modo circa operationes, Hic est iustitia, uel circa passiones, alio modo, sic necesse est esse duas uirtutes.Ordine enim rationis necesse est ponere circa passiones considerata repugnantia ipsarum ad ratione na. Quod quidem potest esse dupliciter. Vno modo secundum quod passio impellit ad aliquid contrarium rationi, sic necesse est,
quod passio reprimatur,& hoc facit uirtus temperantiae. Alio modo secundum quod passio retrahit ab hoc, quod ratio di stat, sicut timor periculorum4 laborum. Et sic necesse est quod firmetur homo in eo quod est rationis, ne scilicet recedat, hoc facit sortitudo Secundum subiectum autem haec eadem distinctio reperitur Inuenitur enim quadruplex subiectum uirtutis, de qua loquimur, scilicet rationale per est entiam, quod prudentia perficit,&sic est intellectus, Drationale per participationem, scilicet
uolsitas, quae est subiectum iustitiae, appetitus sensiitiuus qui diuiditur in irascibilem, quem perficit sortitudo,& cocupiscibilem, quem persici temperantia. δε
198쪽
. Vnde, is quare dicantur cardinatis p. CI Y '
TErtiouidendum est quare istae magis dicantur cardi
nates, quam aliae Ad quod dicendum, quod illae, uirtutes dicuntur cardinales primo quasi generales, secundo quasi principales, tertio a cardine cardinales. Ratio ex qua ilia quattuor uirtutesscilicet iustitia,prudentia
fartitudo, temperantia, dicantur cardinales. Cap. X.
RV ntum ad primum sciendum, qud istas uirtutes du
pliciter considerare possumus. Vno modo secundum
omnes rationes formales. secundum hoc dicuntur cardinales quasi generales ad omnes alias uirtutes, ut puta omnis uirtus, quifacit bonum debiti,& recti in operationibus, dicatur iustitia. Et omnis uirtus, quae colit,bet passiones, deprimit, dicatur temperantia. omnis uritus, quae facit firmitatem animi contra quascunq; passiones, dicatur fortitudo. Et omnis uirtus, quae ponit rectitudinem rationis in quibuscunq; actibus, uel materiis dici thir prudentia. pi sic multum de istis uirtut bus loquuntur philosophi,& doctores theologiae, sic ali fuit tutes continetur sub istis. Et ex hoc istae cardinales. i. generales, uel principales dicuntur. lio modo possunt considerari secundum, quod ista uirtutes denominantur ab eo, quod est pruacipium in quacunq; materia, sic sunt speciales uirtutes contra alias diuis . Dicuntur autem sic cardinales,quasi principales, quia sunt principales respectu aliarum propter principlitatem materi , sicut quod prudentia dicatur principalis, quia est praeceptiva. Iustitia,quia est circa operationes debitas inter aequales. Temperantia, quia reprimit cocupisceatiam delectabilium laetus. Fortitudo, quia confirmat animum contra periculum mortis . Et utroq; inodo cardinales principales dictitur,&generales. Tertio dicutitur cardinales cardine hostii pro uter similitudine, de hoc dupliciter. Primo per similitudine cardinis, in quo'
199쪽
inotus hostia terminatur. Deci 5 ne aut hostii est uti ipsunt
interiora domus uideatur, unde, & illud quod habet sinexeducendi in aliud, hostiudicitur. Et sic accipitur Ioan .
Ego sum hostium &c D per oppositu illud, pei quod non
est motus in aliquid aluid, ulterius no habet oilem hostii. Virtutes autem theologic , cum sint circa finem, sic iuut quod no est aliquid aliud ulterius ex parte obiecti, in quo tendatur, kideo in uirtutibus theologicis non inuenitur ratio hostii, ideo non possunt dici cardinales. Similiter nec in uirtutibus intellectualibus, quia perficiunt in uita
contemplativa,quq γnordinaturusterius ad aliam uita,
sed a stiva ordinatur ad ipsam.Vnde cum uia tute morales perficiant in uita activa, habeant actus suos iuxta finem ultimum,sicut circa obiectum,ex utraq; parte in eis gene- Ialiter inuenitur ratio hostii,& ideo solum morales cardi les dicuntur Sed quia inter morales per illas quattuor est processus ad alias quia omnes alias continenti tanquagenerales spetiales. Idcirco inter omnes morales solum ildae quattuor cardinales dicuntur. Secundo modo dicuntur cardinales a similuudine cardua is in quo hostiu uoluitur,& motus hosti fundatur, quia sicut totus motus hostii est in cardine,& in eo uoluitvi,sic omnis actus humanae uitet continuὰ uersatur uel saltem frequentius,& crebrius circa
materiam istarum uirtutum quattuor, quam aliarum uirtutum. Et ideo sic a cardine cardinales denominantur. Et ita rate qu5d cum in hostio sint duo cardines, unus que i lii ostii motus terminatur, alius, in quo hosti motus fundatur,& hostrum uoluitur, Lab utroq, cardine per similitudinem nuncupantur. Vnde primus motus sumitur ad simia itudine primi cardinis secundus ad similitudine secundi. De circunsantlys adium humanorum. Cap. XI. QV xto principaliter circa ualutes quia actus' uirtutuboni,&virtuosi sunt,quado sunt debitis circustantiis inuestiti, ideo de circunstantiis aliquid ponenda est. Et primo quid importetur nomine circunstantiae secado quot sint circunstantia in particulari, tertio ad quos auodo in genere omnes particulares circunstantia re I ducan-
200쪽
ducuntur, quarto quos nabent ad actum, ut in eo ponant rationem bonitatis, uel malitia, uel uirtutis. A uid significetur nomine circunfitantia: Vantum ad primum sciendum, quod nomen circun- stantiae uidetur esse tractum ex his, quae inueniuntur' in loco, in quantitatibus corporalibus adaeius morales. Illae enim dicuntur circunstantiae corporis existetis alicubi, quae non sunt ei intrinsecae, tamen eum aliquo modo attingunt. Similiter in actibus illa dicuntur circunstantia quae non sunt de essentia illius actus, sed ei accidunt solum subieetiue, ut modus agendi, siue extrinsece, ut locus, tempus, conditio etiam personae gentis, uel materia elaca quam, est actio,& finis,& similia. Quicquid ergo non pertinet ad substantiam actus, ut est in specie naturae, tamen aliquo modo contingit ipsum actum, dicitur circunstantia eius. aeuo sint circunstantia, θ' qua ac Mum humanorum, O quantum ad circunctantias particulares p. XI IcQVantum ad secundum sciendum, quod omnes circuis stantia uirtutum in hoc uersu cotinentur quid ubi, quibus auxiliis cur,quomodo, quando. Qirae possunt declarari sic Proportio enim actus ad finem potest accipi, uel secundum id quod est in ipso actu, uel secundum id, quod est extra Si primo modo, uel quantum ad speciem actus,& sic est quid, aut quantum cst ad modsi ipsius,&sic est quomodo. Si autem per comparationem ad extra, uel per comparationem ad causi in uel per comparationem ad mensulam. Si primo modo, uel ad causam tinalem, sic est cur, uel ad caussὸm efiicientem. Et hoc uel instrumentalem, sic est quibus auxiliis, uel principalem ii est' u . Si autem per comparationem ad mensuram aut ad locum, sic est ubi, aut ad tempus, sic est quado Ex hoc autem pat 't, quod particularcs circunstratiae sunt. 7. fcllicet ut attendatur primo substantia actus, sic est