장음표시 사용
201쪽
De prima specie qualitatis . 37
ris,i sic est cur, quarto causa principalis efficiens , S. sic est quis,quinto caussa instrum etalis,& sic est quibus auxiliis, sexto tepus, δέ sic est quacio, septimo locus,&sic est ubi Ad quo genera omnes circunstantia reducantur. Cap. CXI ILQVantum ad tertium, scilicet ad quos modos in generali omnes circunstantiae reducantur. Sciendum, quod triplex est genus circunstantiarum Quaedam sunt quae important conuenientiam, uel disconitent etiam ad rectam rationem , ut scilicet quod res accipiatur deuoluntate domini, uel praeter eius uoluntatem. Prima enim circunstantia est concors rationi, sed secunda ratione recta discordat. Sicut, quod res accepta praeter uoluntatem accipiatur de loco sacro directe est contra rectam rationem, propter reuerentiam loci sacri. Aliae sunt circun- stantiae, quae de se nullam important conuenientiam, uel disconuenientiam ad rectam rationem , important tamen supposito quodam alio, sicut accipere alienu in quantitateria agna, uel parua, sed si cudit no discordata recta 5 ne, sed quod indebite accipiatur, puta furto, uel rapina, maiorem disconuenientiam includit acceptio rei alienae in magna quantitat quam in parua, sed no in alia specie. Aliae sunt circunstant 'ς,quq ncc de se, nec de quocunq; supposito includunt disco: uenientiam ad rectam rationem, nec inclusam minuunt, uel augmentant, sicut quod res allena accipiatur cum manu dextera, uel sinistra. Lit modo habeant circunstantia ad rationem actas, ut in eopco tratiouem uitii, o uirtutis Cap. XIIII.
QV uvam ad quartum ualet quomodo se habent circiss
mi: se ad aruam ut in eo ponant rationem uitii, uel uirtutis. Dicendum quod circunstantiae primi generis, ite quibus immediate dictum est in praecede ut capito o, ponunt in acturationem peccati secundum multitudinem earum, cum in actu eorum multitudo peccatorii sit
possibilis, sicut in acceptione rei alienae ponit speciem p cccati, laccipiaturiam uel per uiolet a quia primo Π do
202쪽
furtum est, secundo modo rapina. Si autem accipiatur sur' ina, uel rapina de sacro loco, non est solum furtum uel rapina sed sacrilegium,& sic sunt plura peccata,&non unutantana. Cuius ratio est, quia ubicunq; in actu uno sunt plures deiectus, uel deformitates, quarum una non est determinatiua alterius, ibi sint plura peccata, sed in re ablata, uel uiolenter accepta de loco sacro sunt plures deformitates, quarum una non est determurativa alterius, igiturbi sunt plura peccata Maior patet, quia formalis ratio peccati consistit in hoc, iubesnon conformatur recte rationi, talis informitas uocatur defectus , uel deformitas actus moralis Minor probatur,quia in furtiua acceptione rei alienae de loco sacro est duplex deformitas, una quia accipitur res aliena praeter uoluntate domini, alia triuerentia Ioci sacri, qui habet immunitatem, nec una istarum per se est determinatiua alterius, quia potest fieri furtum sine irreueretia loci sacri,5 irreueretia stile furto, propter quod in tali sacrilegio non est tantum unum peccatum, sed duo, illud intelligendum est in omnibus aliis peccatis, quando in actu uno sunt plures circunstantiae malae, quarum una non est determinatiua alterius. Et sic patet qualiter circunstantia primi generis se habet adactum. Sed cotrahoc diceret aliquis, qudd species rei non potest uariari nisi per
illud, quod est a trinsecum rei, sed circunstantiae non sunt intrinsecae actui quantum ad essentiam actus, ergo no mutant uel addit i speciem Dicendii, quod circunstantia nosunt intrinsecae actui quantum adessentiam iactus, nec mutant eius speciein quo ad esse naturae, sunt tamen intrinsecae adhu quantum ad bonitatem,uel malitiam moralem,&hac immutare possunt uel noua addere, priore no mutata. De circustantiis aut secundi generis,quae no includ ut conuenientia uel disconuenientia ad recta ronem, patet quod Iroponunt in actu noua specie peccati, sed solum in eadespecie auget culpam,uel minuunt. Quod patet ex ipsis terminis, quia quo no importat ex se deformitate sed importatam auget uel minuit, no ponit speciem peccati, sed positam augetiue minuit, sed deformitates iturus generis sunt huiusmodi, ut patet ex pretcedentibus, ergo&c Circun stantiae
203쪽
De prima specie qualitatis suo
stantiae autem tertii generis non ponunt in actu speciem. peccati nec augent, nec minuunt. Cui his ratio est, quia nullam de rinitatem habent ad rectam rationem secundum bonum, vel malum, nec secundum se ut ponat specie peccati, ut circunstantiς primi generis, nec alio supposivo, nec ponunt augmentum in culpa, ut circunstantiae secundi generis Vt patet per exemplum positu de acceptione rei alienae manu dextra, vel sinistra. praediciarum circunctantia sint confitenda . Cap. CXVE istis potest elici incidentaliter quae sint peccatorum
circuo stantiae confitendae. Nam circu istantiae primit eneris, quae piniunt speciem in actu, si ilia species sit de genere peccati mortalis, omnes tales necessario sunt cofitetidae. Circunstantiae autem secundi generis non necessario sunt confitendae, ut meliores tenent, sed de magna cogruitate. Circunstanti autem tertii generis, iec de necessitate nec de congruitate confitendae sunt, cum non addant spe'ciem peccati, nec augeant, nec minuant peccatum. Quomodo uirtutes omnes ta intellectuales, quam morales con
siictant in medio, o quomodo non Cap. XVI. VLtimo autem omnium circa materiam virtutu, quia commune Verbum est tractum ex dicto phi. E. Ethi. quod virtus consistit in medio Videndii est quomodo uirtutes consistant in medio. Ad quod dicendu est, quod mediu dicitur per oparationem ad extrema.Εxtrema autem, prout in moralibus loquimur, possunt accipi dupliciter. Vno enim modo possunt accipi secundum comparatione boni, hali Alio modo secundum oppositionem super- sui,& diminuti. Si accipiatur medium per comparatione ad duo extrema opposita, quae sunt bonum , italum, sic dicendum est, quod nulla uirtus consistit in medio, imino consistit in extremo, uel tenet extremum si enim si e esset in medio , participaret aliquid de bono . ali tui de malo , cum medium participet natu iam ex
204쪽
tremorum. Hoc aute salsum est, quia nulla virtus aliquid mali participat, sed tenet alterum elaremum, scilicet rationem boni, ergo non potest dici quod aliqua virtus cUsistat in medio isto modo. Si autem accipiatur medium secundum comparatione ad extrema, quae sunt superfluum,& diminutum, excessus,in defectus, sit c& virtus moralis omnis, uirtus intellectualis suo modo consistunt in medio,vt patet r. Ethi .ssicut in excessu largitionis duoria consistit vitium quod dicitur prodigalitas, in defectu auaritia Lilliberalitas, in medio autem consistit liberalitas , quae est virtus quando dantur danda δε retinentur non danda, whoc medium in virtutibus moralibus accipitur secundum rectam ratione. Idem patet in virtutibus intellectualibus. Quando enim in intellectu asirmatur esse, quod noest, excessiis. superabundatia, ut si dicerem quod homo esset incorruptibilis. Quando autem negatur esse quod est defectus, idiminutio, ut si dicerem hominem non esse risibilem. Horum autem Vtrunque quaelibet virtus intellectualis refugit. Consistit autem in medio in assirmando. s.
quod rea est sicut quod homo est risibilis, S negado quod non est, scilicet quod homo non est lapis: Des prem donis Spiritusincti QVia vero donario iri tussan hi habitus sunt, inuasi
non videntur differre a uirtutibus, qua nauis differat. Ideo aliquid inserendum iudicaui irca quae cossidet alida sunt quattuor Primo quomodo disserant dona uirtutibus Sectvido quot sint dona, quomodo inter se disserant, distinguantur. Tertio quomodo dona beatitudines, fructus, petitiones sibi mutuo correspondearit. rto descendetur in speciali ad donum timoris, quod sp cialem dissicultatem importat. inemodo , Kerant dona a uirtutibus. Cap. VILV an im ad primum sciedum quod doctores omne, sanuant donacile habitus, sed an sint idem realiter
205쪽
De prima specie qualitatis. I r
eum habitibus uirtutum,vel disserant realiter est dissicile
videre. ideo in hoc est diuersorum sententia, teneo tamen doctrinam communem,& dico, quod differant realiter. Vbi intelligedum quod habitus magis videatur requiri propter modum,quam propter substantiam actus. In actibus autem humanis consideratur aliqu: d humanum, Maliquid super humanum siue diuinum Humanum autem
potest accipi tripliciter. Primo enim potest dici operatio
humana,quia est a potentia operante, Vel imperante operationi,quae est humana, pro eo quod est hominis, inquantum est homo. Et sic operatio dicitur humana, quae est elicitia potentia rationali, uel importata ab eadem potetia, quae est nata obedire rationi. Aliae autem non sunt humanae ut nutrire, digerere,& huiusmodi, iniuersaliter omnes in quibus communicat homo cum brutis brutaliter. Secundo modo dicitur aliquid humanum,uel operatio hu ana ratione materiae, siue obiecti. Et hoc modo istae operationes,quae habent passiones, vel operationes humanas. pro obiecto dicuntur humanae Et per oppositum illae non dictitur humanae, quae habet pro obiecto aliquid superius humanis operationibus, passionibus,vis ut necessaria,&aeterna, immo dicuntur esse diluinae. Vnde io .Ethic dicit
Philos quod opus speculatiuae magis diuinu dicitur quam
humanum. Nec etiam dicuntur humanae,quae habent pro obiecto aliquid inferius humanis operationibus, vel passionibus, ut expresse patet in operationibus vegetatiuae, vel sensitiuae,quia tales non sunt humanae, sed plantarum, brutorum. Tereio modo dicitur aliquid humanum ex modo operationis,quia scilicet in operationibus, quae suchumanae, primo modo, vel secundo modo modus humanus seruatur. Et huc modum quilibet in se potest faciliter experiri . Si autem ea quae hominis sunt illis duobus modis,aliquis modo super humano exaequatur,excedens Q- dum communem , erit operatio quodammodo superhumana, diuina. Quod aute homo modo brutati, vel subhumano, modo rationali vel humano,modo stiperhumano, vel diuino in suis operibus se habere possit, facilucr patet.Nam homo tenet medium inter bruta,& substantias
206쪽
separatas, quae diuinae dicuntur. Si eigo in malitiis est in uenire modum humanum peccandi, sicut in vitiis communibus, Vim furari,inuidere, huiusmodi. Et modum subhumanum, trutalem sicut in peccatis contra naturam quae excedunt modum humanae malitiae. Ita in bonis est ira uentre Operationes, quae tenent humanum modum , ad quem perficiunt virtutes morales, de quibus supra dictum est.Et ulterius etiam modum superhumanum, seu diu in si, ad quem perficit una uirtus ouam ponit Aristo t. 7. Et hic. c. IO. tract. c. Ioi. quae Vocatur heroyca, quae directe bestialitati opponitur, ut dicitur ibidem, de qua etiam supra dictum est. Ex his concluditur breuiter differentia inter virtutes, dona. Qil a virtutes perscrunt modo humano, sed dona modo b perhumano, diuino . Vnde eodem modo videntur se habere virtutes ad dona apud theologos, quomodo se habet virtus heroyca ad caeteras morales uirtutes apud philosophos. Et humanum hic accipitur in dono Tum,& virtutum dis rentia ex parte modi operationis non autem ex parte potentiae, uel obiecti, quia tu illis aliqua dona conueniunt
Sussicientia, is distinctio septem donorum Spiritussancti.
Cap. XV MI.STcundo videndum est quot sint dona, quomodo distinguantur. Vbi sciendum qu Bd donorum differentia, distriactio,& sustici ctia sic accipitur. Dona enim perficiunt habente in ad prompte exequendum instinctum Spiritus sancti,& ideo in omnibus potentijs cluet possunt elle principiabo aorum tuum, uel maior uiri, dona ponuntur tama: parte intellectina, quam appetitiua intellectus autem siue ratio distinguitur in speculativam , tracticam non tanquam in distinctas potetias, sed in uuam disture iam uidiuersos actus, ut supra dictum cst & declarab. tu infra In ratione autem tam speculativa, quam practica sunt c6sideranda duo,scilicet ipsa apprehenso rei, ii dicium de re apprehens, Ratio ergo speculativa modo super humatio, vel diuino, quantum ad apprehensione, pei ficitur do
207쪽
no intellectus Quantum vero ad iudicium perficitur dono scientiae . Et ista quattuor dona sunt in intellectu sicuri in subiecto Vimis autem appetitiua in his,quae sunt ad alterum perficitur dono pietatis modo superhumano Et sic hoc bonum est in uoliintate, licut in subiecto . In his autequet sunt hominis ad seipsum quantum ad passiones appetitus, indigemus duplici perfectione. Quaedam enim passiones retrahunt nos a bono, ut timor periculorum, inrespectu horum modo superhumano perficimur per donii fortitudinis. Aliae uero passiones inclinant ad malitin, ut delectationes,4 coneupiscentiae carnis,in contra ista perficimur modo super humano per donum timoris, propter timore enim doni declinat omnino a malo, ut dicitur Pro, uerb. Is Ideo petebat ad hoc istud donum Psal. ilcens psal I8. Confige timore tuo carnes meas , a iudiciis enim
tuis timui, δ haec duo dona sunt in appetitu sensitivo, in parte concupiscibili,sicut in subiecto Aliter autem sumi tui haec distinctio a quibusdam si Dona perficiunt in uita speculativa, siue conlepiatma,siue activa. Si in speculatiua aut per modum uisus inspicientis, sic perficit donum intellectus, aut per modum gustus experient: s,ac sic perficit sapientia. Si autem perficiat in activa, aut quantum ad recessuma malo,& sic perficit dontini timoris, aut quanta ad persectionem in bono. Bonum autem duplex est, quoddam necessarium,in respe,stu istius perficit donum scientiar,ut dirigens, donum autem pietatis, ut exequens. Aliud autem est bonum super erogationis, ad quod non omnes tenentur,& respectu talis boni persicit donum consilii per modum dirigentis , donum autem sortitudinis per moduexequentis. Haec autem dona quamuis divisim possent ex diuersis locis Scripturae sacrae colligi, tamen Esa XI. cap. ponuntur uni tete, bide Christo dicatur sic. Egredietur vir
ga de radice Iesse,& flos deradice eius ascedet, & reo uioscet super eum spiritus Domini, spiritus sapientiae, in εtellectus spiritus consilii,& fortitudinis, spiritus scientiae,
M ueritatis,4 replabit eum spiritus timoris omini.
208쪽
Cy omella sibi mutuo correspon/eant etitiones, dona, beatitudines, o fructus. QVia vero petitiones ordinantur dona. Dona autepe operationes ordinantur ad beatitudines. Fructus autem beatitudinibus corresp5dent,ut videtur di cere Clo. Matth. Idcirco dicunt doctores, quis lininia illa sibi mutuo correspondent. Quod quomodo fiat uidendum est. Vbi primo declaradum est quid horum quattuor nominibus significetur scilicet nomine petitionum, nomine donorum, nomine beatitudinum, nomine fructuum. Secundo simul de omnibus ostedetur quomodo ordinantur ad inuicem, Qquomodo, quae sibi mutuo correspondeant Qua dicantur petitiones, re quoisint. CXIX.
QVantum ad primum sciendum est primo de petitio
nibus Vbi intelligendum quod cum multis auxiliis spiritualibus ad bene operandu indigeamus, quia non sumus aliquid sum cietes ex nobis quasi ex nobis, sed
sum cientia nostra ex Deo est, ut dicitur 2. Cor. 3. Idcirco recurrendum est ad Deum, qui dat omnibus affluenter,&non improperat, Vt dicitur canonica Ia I. cap. Se petenda sunt diuina auxilia, quibus indigemus in uuae operibus a activae, quam contemplativae, praesertim Christo dicente Luci ci. Petite,&accipietis. Hae petitiones autem continentes auxilia homini necessaria ad ber e operandu sunt septem, quae ponuntur in oratione dominica, quae dicitur Pater noster, ponuntur Matth. 6. Prima est sanctificetur nomen tuum. Secunda est adueniat regnum tuum Tertia Fiat voluntas tua,&c. Quarta panem nostrum quotidianuda nobis hodie . Quinta est dimitte nobis debita nostra. Sexta est,& ne nos inducas in tentatione Septima est, sed libera nos a malo. Et hae septem supplicationes petitiones dicuntur.
209쪽
De prima specie qualitatis. 4y
ΩEidsignificetur nomine doni, ta qua sint dona.
SScundo videndum est quid importetur nomine dono tum: hoc ex dictis potest haberi, quia sunt quida habitus nos perficientes in uitae activae,& conleptatius operationibus modo diuino, & super humano, misti habitus sunt infusi,& per quandam appropriationem dicuntur dona spiritus Iancti no sicut suscipientis, sed sicut largientas, quamuis sint dona totius trinitatis, sicutin alia.Enumerantur autem haec dona. Esa. Hi in auctoritate supernis allegata. Ex qua patet quod sunt septem. frua sit uis nominis beatitudinum, quo sine' Cap. CXXI. BEatitudines autem quid a uoluerunt esse habitus quos dam perfectiores distinctos a uirtutibus,& donis . Sed
melior sententia est beatitudines non esse habitus distinctos a donis,& uirtutibus, sed esse operationes donorum, diuirtutum perfectarum . Hae autem per ordinem po Duntur. Matth. s. Prima est. Beati pauperes spiritu, quoniaipsorum est regnum calorum . Secunda est. Beati mites, quoniam ipsi possidebunt terram . Tertia est. Beati qui lugent, quoniam ipsi consolabuntur Oearta est. Beati qui esuriunt &Hitiunt rustitiam , quoniam ipsi saturabuntur. Q ii lata est. Beati misericordes, quoniam misericordiam consequentur. Sexta est. Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum uidebunt. Septima est . Beati pacifici, quoniam ipsi filii Dei vocabuntur. Duae aute subsequentes scilicet. Beati qui persecutionem patiuntur,&α Et illa. Beati estis ci maledixei in uobis homines,&c non sunt speciales beatita dines, sed sunt aliarum contenti uae, conclusiuae,mmani se stativae. Prima quidem generaliter respcctu omiarum ride-
210쪽
qui persecutionem patiuntur,&c. etiam determinat in speciali applicando discipulis laicitur. Beati estis cum maledixerunt uobis homines,&c. Intelligendum est quod sicut dona habent actum aliquem pertinentem ad patriam, ut doctores dicunt ita in singulis beatitudinibus duo p nuntur. Vnum pertinens ad statum uiae, designatur primo, aliud perimens ad statum patriae, aliud designat secundo, ut patet in omnibus,verbi gratia. In prima Beati pauperes spiritu. Ecce pertinens ad statum uiae , sed quoniam ipsorum est regnum ccclorum. Ecce pertinens ad statum patriae. Quam uim habeat se nomen fructus, Cap. XX M.
QVantum autem ad fructus quarto sciendum est quὁd
nomen fructus a corporalibus ad spiritualia transfertur. Dicitur enim ui corporalibus fructus illud, quod deterrenascentibus ultimii expectatur. Et ideo omne illud quod de rebus consequuur aliquis quasi mercede laboris circa il lam impensi, per nominis extensionem fructus dicitur.Hoc autem potest esse dupliciter. Vno modo ut dicatur fructus illud, quod de re aliqua principaliter expectatur,& sic fructus omnis nostri operis dicitui Deus,& de hoc rudi potest Iud Sap. . intestigi. BOnor Ope . tum gloriosus est fructus. Alio modo ut dicatur fructus illud' quod quis consequitur ex opere no principaliter propter hoc operans,& hoc modo delectationes, quae sunt in bonis operibus,& actibus sunt, dici possunt fructus bonorum operum . Vnde secundum Philos inci.& Ethico. Omnis operatio procedes ex habitu perficiente, habet dialectionem annexam, de tali fructu loquitur Ambros in 1. psal. David to dicens Virtutes fructus dicuntur, quia suos possessores sancta,& sincera dilectione reficiunt,&sie loquitur hic de fructibus Fructus autem isti ab Apostolo ad Gal. ponuntur per ordinem cap. s. ubi dicit sic. Fructus autem spiritus est,Charitas,Gaudium, Pax, Patientia,LonsanimitaF, bonitas, benignitas, Mansuetudo, Fides,