장음표시 사용
221쪽
De prima specie qualitatis. II.
positivo teneatuur, dicunt odiores eos no damnari sin Gsoluant, ubi ecclesia non petit, qui aurcietur reniit CIe non
petendo. Ideo decipiuntur aliqui ex nomine, qV. decima a denario nomen umpsi K ex hoc credentes, Quod subdenario numero sint de iure druino. Non enim joc nccessse pro tanto enim a denario numero nomen sunt sit, quia primo sub quota denarii iudiciali praecepto ab illo popa loest soluta, sicut etiam dies dominica dicitur fibbatum, quia primo illa dies ad quietem ordinata fuit. cua, si autem necesse quod nomen semper significet illud, ad quod primo ad significandum imponitur, immo postea extenditur ad multii, ut denomine actus, potentiae, Labiis multis patet in isto tractatu, ut supra patuit. Vnde quaecunq; quo laetiam sub quadragenario numero decima nuncupatur Ex bis patet ussimi praecepta moralia, cerimonialia, audicialia,& quae partim cerimonialia, partim moralia, par tim iudicialia. Non est etiam in conueuiens, lubd sicut sudaliqua praecepta partim moralia,& partim iudicialia, alia partim moralia, partim cerimonialia. Sic etiam aliquod praeceptum sit partim morale partim iudiciale, partim cerimoniale, ut praecepta de dec maliquantum ad aliquam quotam erat morale, quantum ad quotam denarii erat iudiciale illi populo, cui iudicialiter sub illa quota denarii numeri determinatum erat, ut dici poterat cerimoniale, inquantum circa Christum fututum aliquid figurabat. Et dem potest dici de praecepto obseruantiae fabbata. Numerus, of scientia,ae disiincii decem praceptorum decalogi Cap. a XVIII. SEcundo dicendum est de praeceptis moralibus, quae
dicuntur decalogi quot sint, inuo modo distria guan tur. Alia en in qu sunt pure cerimonialia. pus ita dici alia cessauerunt. Et dicendum, quod ista sunt decem,&'ad hoc dicuntur prae pra decalogi a δεκα quod st: decem ac λολος quod est sermo. Quasi sermo dedeccm.
222쪽
Holum sufficientia sic patet. Praecepta enim sunt leges ad
bene ordinandam communitatem Botium autem communitatis in duobus consistit in ordinatione, scilicet bona ad principem communitat: s,3 in ordinatione bona ad se inuicem eorum, qui sunt conciues Praeceptorum autem diuinorum quaedam Ordmant hominem ad deum,ut ad principem communitatis, quaedam ad proximos ut ad conciues Principi autem tria debentur a subditis, scilicet fidelitas, reuerentio,& famulatus Fidelitas autem in hoc consi- sit, ut honor principis alteri non exhibeatur,4 ad alterunon transferatur,4 quantum ad hoc datum est primum praeceptum Exod zo .a, Non habebis deos alienos . lio praecepto omne pertinens ad idolatriani quocunq modo prohibetur. Reuerentia autem consistit in hoc ,ut nihil c5tra eum iniuriosum committariar, quantum ad hoc ordinatur secundum praeceptum . Non astu me nomen dei in uanum ibi d. s. Famulatus autem debetur principi in recopensationem beneficiorum, quae ab eo percipiunt subditi, ad hoc pertinet ter una piae ceptum ibidem Memento
ut die sabbati sanct ificcs,quod partim fuit in orale,ri par itim cerimoniale, ut pri in dictum est. Ad proximum auteordinatur homo ut ad conculem dupliciter, scilicet si eneraliter,&specialiter. Specialiter quidem quantum ad illos, quorum modo speciali est debitor, ut eis debitum reddat. cuiusmodi sunt parentes. Et ad hoc pertinet quartum praeceptum de honore parentum ibidem. d. Honora patrinar, matrem tuam. Quantum ad hoc autem, quod homo ad proximum, generat erit dinatur, sciendum, quod debet heri tripliciter, scilicet ut nocumentum non inferat nec O pcre, nec uerbo,nec mente. Opere autem infertur nocum itum proximo tripliciter. Vno modo in propriam persona contia suam cosistentiam, id es personam per homicidiu.
F qtaantum ad hoc, est quintum piaeceptum. 6 occides. ibid. 6. Alio modo in personam coniunctam specialiter, quantum ad propagationem prolis. Et quantum ad hoc est scitum praeceptum ibidem. Non moechaberis moecharis utem est alteri illicite misceri, in quo prohibetur omnis illicitus usus, uel potius abusus illorum membrorum. Tertio
223쪽
tio insertur nocunientum opzre proximo tu rem exteriorem possessam,&quantum ades o eit septimum praeceptu ibidem. Non furtum facies, in quo prohibetur omnis contrectatio rei alien ς inuito domino. Nocumentum au- te, qxore infertur, prohibeturi r illud ibid. c. Non falsutestimonium dices Nocumentum autem mentis, uel cordis prohibetur dupliciter. Cum ei in peccatum cordis c5s stat in concupiscentia in ordinesta, duplex autem sit concupiscentia, scilicet concupiscenaiictarnis, oculorum. Concupiscentia carnis prohibetur non praecepto. Non concupisces uxorem proximi tui cui s. c. oncupiscentia autem oculorum respectu rerum temporalium, prohibetur decimo praecepto Exod. 2Ο. c. Non concupis ccs rem proximi tui,non agrum nec ancillam c. Hic autem non
prohibetur ancilla per usum concubinae, usu uoluptati, , quia sic proli ibetur prohibitione, tua prohibetur concupiscentia carnis, sed quantum ad seruilem actum in usunt utilitatis. Et sic patent decem praecepta decalogi , quae dicuntur moralia, sufficientia, distit, cito, quae in his uersi ,-bus comprehenduntur. Vnum cole deum, nec iures uana per ipsum. Sabbata sanctifices, habeas in honore parentes Non sis occisor, sur,m clius, testis iniquus Viciniq; L. Ium, res .caueto suas.
Utua sint pracepta prima tabula, o qua secundae tabula. Cap. XXIX. TErtio ponendae sunt quaedam distinctiones istoru praeceptorum , quibus non unum ab uno, sed plura a pluribus distinguuiuur. Et stuat tres. Prima est, quod hormis praeceptorum quaedam dicuntur esse praecepta prima tabulae, quaedam secundae tabulae Ad quod uidendum , notandum est quod deus datis legem Moysi in more Sinay, EXO.s i. d. dedit eam scriptam in tabulis lapideis ad denotanda quod quia lapis est multum impressionis rete ut mus ideo lex debebat esse cordibus hominum indelebiliter impressa Erant autem duae tabulae Moysi, quia lex hoc continebat, duo pret cepta charitatis, scilicet dilectionem dei, P-
224쪽
Nimi, quae omnia alia reducuntur. In prima ergo tabula erant praecepta de dilectione dei, erant tria superiuet nominata, scilicet. ci habebis deos alienos. Non ast Dies nomen dei tui in uanum. cmento ut diem sabbathi sanctifices . Et quia erant in prima tabula, ideo dicuntur Praecepta primae tabulae In secunda ergo tabula erant scripta alia septem,quae ordinantur ad dilectionem proximi,' ideo dicuntur praecepta secundae tabulae Conuenienter aute praecepta de dei dilectione in prima tabula scripta sunt. α de dilectione proximi in secunda, quia dei dilect o, MCim Haecepta priora sunt dilectione proximi, dc eius princepto.
Tisserentia inter pracepta affirmativa, ct negativa.
SEcunda distinctio de praeceptis est, quod omnia sunt
uel amrinatiua uel negativa Inter qua haec est differentia Q. Napraecepta negativa obligant semper,in ad sem-rer Vt non furaberis, semper obligat,4 ad semper, quia nullo tempore nulla circunstantia adhibita licitum est faxari. Sed affirmativa, quanuis semper obligent, notamen
ad semper idest ad omne tempus, clocum, sed cum debitis circunstantiis, ut honora patrem tuum, non teneor honorem exhibere omni hora, uel omni loco, quia sic o Rorteret eum ubiq; ssemper sequi, sed teneor eum honorare quando locus,quando tempus, quando rationabile est. Disserenita praeeptorum ueteris, is noua legis:
TErtia distinctio prcceptorum est, quod quaedam prohi
bent quaedam cohibent quaedam manum,quaedam animum,& haec est differentia doctorum quam ponunt in- .er legem nouam, quae prohibet manum, anim una,& ueterem quae prohibebat manum, Mnon animum. Ad hora aute intellectum duo uidenda sunt. Primum est quod permanum hic intelligitur exterior operatio, ter animum interior. Igitur prohibere manum, uel animum, uel alteruilona, est prohibcie exterioremo latione Inalam,& tute riorem
225쪽
De secunda specie qualitatis et fr
eti pre,uel alterum secundo in te uigedum quod disserunt prohibitio,& cohibitio, quia prohibitio est simplex inh bitio, sed cohibitio est inhibitio cum poena comminationes inflictione. Applicado ad legem dicendum est quod
lex uetus prohibebat manum & animum. i. interiorem exteriorem operationem malam, sicut patet. Non concupisces uxorem, ecce quantum ad animum . Non furaberis ecce quantum ad manum. Sed non cohibebat, ideo non puniebat nisi manum . Et est ratio, quia tantum se extendebat cohibitio, quantum poenarum inflictio. Sic lex uetus non infligebat nisii poenas temporales,sicut nec promittebat nisi res temporales expresse, ut ex illa esset figura nouae te is, quit supplicia aeterna comminatur: aeterna praeis nila omittit, ergo solum prohibebat animum, Mnon cohibebat. Sed noua lex prohibet mcohibet utrunque Applicando autem ad praecepta infra legem, quaedam etiam prohibebant animum, ut ilia duo de non concupiscendo quaedam manum, ut alia octo. Et horum quaedam prohibebant,& non cohibebant animum , ut illa duo de non concupiscendo alia autem octo prohibebant, cohibebant ipsam manum. Sic igitur patet ea quae dicuntur perimeniatia ad diuersitatem praeceptorum decalogi ,αm hoc terminatur materia praeceptorum, per consequens omnia quae pertinent ad materiam de prima specie qualitatis, prout praesentis operis intentio exposcebat: De pertirantibus ad secundam speciem qualitatis. Cap. XXX.
HIs praelibatis, quae pertinent ad primam speciem,
qualitatis in philosopho autem ponitur in praedic mentis naturalis potentia uel impotentia aliquid acuefaciendi, uel patiendi. Circa quam sic proced tur. Quia primo a retur de naturali potentia, uel a potentia, quae ista importent. Secundo descendetur in speciali ad distinctionem potentiarum animae rationalis in homine.
226쪽
importetur nomine furalis potensia, vel impotentia ἴt ΟΠΗ se Labeant ad invicem. Vantum ad prina iam videndum est quid ista impor et fiat ratis dolentia vel in)potentia in in quo etiam conirent int, A differant. Circa quod sup poli , ci cit. circa potentiam superius in materia de ente , noti adum quod ista non inueniuntur in eodem respectu eiusdem, ideo siub coniunctione disiunctiva dantur,& ponuntur, de non ut copulativa. Est autem naturalis potentia uel ta n potentia quaedam qualit. Pria substantialibus principiis radicata, quae totum constitutum ter femetum consequitur secundum quam quales i. potentes, 'Velim potentes dicimur, sed diuersimode, quia dicimur Quales. i. potentes ad facile facienduna,& non contraria patiendum quantum ad naturalem potentiam. Sed dicimur impotentes ad Do facile faciendum secundum naturalem impotentiam. Et haec est prima disseretia inter naturalem potentiara, uel Impotentiam. Secunda autem disserentia est, qui a quando talis potentia causatur ex victoria sormae super materiam, quae forma persecte et minat materiam , rem terminatam, per hoc resistit sortiter contrariis alterationibus, tunc uocatur potentia naturalis, scd ab illo naturalis est,&ab alio potet tia Naturalis quidem quia in principiis naturalibus radicata est, potentia uero, quia est 'igor formae sit pra materiam Quando uero per oppositu impotentia causatur ex uictoria materia super formam,in ex contraria dispositione praedominante in materia, quae contrariatur ibi mae, ita quod forma non potest terminare totam materiam nec comprehendit, ideo diminuitur uigor et iis, Ma tio naturalis, facile uincitur, patitur
co. Irari S, tunc d citur impotentia naturalis. Vnde hic na
ruralis potentia, ut de cal,quamur dicitur pro tanto natu ratis , non quia natura huius defectus sit principium, sed quia natura inpeditur contrariis dispositionibus ne adi leni uigorem ualeat peruenire,in sic quantum ad natur
lena potentiam aliqui sunt bene dispositi currendum,
227쪽
ut qui habent longa crura, Magilia. uigorosa dicuntu habere naturalem potentiam ad currendum,& cursores dici possunt Q M autem habent crura breuia tarda cras a, dc uigore deficientia, uel habentes podagram, uel guttam in pedibus, dicuntur habere naturalem impotentiam ad currendum. Et ideo de cursore Arist. in praedicamentis exemplificatri de pugiliatore,& sic patent tria breuiter, in quo conueniant, in quo differant, a quo originem trahant,a- raralis potentia uel impotetia prout sunt secunda species qualitat C. Caetera quae dicuntur de potentia, ut ad hunc tractatum pertinent, patent superius,ubi agitur de druisione ciniis in aes um, potentiam.
Depeten lys anima primo quod vortet ponere plurespotentias anima in hornine. Cap. XXXI. Vt a uero de potentiis anima cepissime occurrit se mo in theologica facultate, thisica, tractabimus, de eisdem. Ipsaeautem potentiae animae naturales sunt in hac secunda specie qualitatis, idcirco hic inserere nomina potentiarum animae,& dist nctionem ipsarum potentiarum dignum iudicau), ubi tria consideranda occumrunt Primo quod oportet ponere potentiarum pluralitatem in anima nostra clia od sic patet, secundum enim philosophum in a coeli mundi. Rerum talis si gradus quia quaedam res sunt, quae possim coli sequi potentiam perfection: solium . hanc paucis motibus, inqc tenet infimum gradum in entibus, alia his superiora consequuntur perfectam bonitatem. Sed muliis motibus, chaec tenent secundum gradum. Alia his superiora sunt, quae adipiscuntur persectam bonitatem paucis motI-bus,in haec sunt persectiora in tenent tertium gradum. Quartus autem gradus est quod aliquid absque ab quo motu tarsectam bonitatem possidet, Miste est summus Jupremus. Datur exemplima istorum quatuor graduum Aliquis enim potest tenere fimum gradum bonae dii positionis in tantum, quod non potest consequi persectam lanitatem, sed modicam consequitur paucis remediis Alim
228쪽
quis autem melius dispositus potest consequi per se tam
sanitatem, sed multis remediis liquis autem adipiscitur perfectam sanitatem remediis paucis. Aliquis autem perfectam possidet sanitatem sine aliquo auxilio , vel remedi Applicando ergo ad propositum dicendum est, Pipsa entia inferiora homini eo sequuntur quandam imperfectam bonitatem,& paucis motibus, Liae paucas,& illas determinatas habent potentias, per consequens ope-1ationes paucas,& ista tenent inferiorem gradum. Homo autem est gradus superioris , secundi, quia consequitur perfectam bonitatem, scilicet beatitudini em , sed multus motibus, est tamen in infimo gradu stolum entium, quibus competit beatitudo . Et ideo multis Ddiuersis operationibus indiget, per consequens diuersis potentiis ad illas operationes Angeli verosunt in sublimiori gradu, qui adipiscuntur ipsam beatitudinem paucis motibus. ideo paucioribus potentiis in legent. f intelle ectu, voluntate: Deus autem supremum gradum tenet omnium entium, qui absque quocunque motu perfecta beatitudinem possidet, Mideo in Deo non est litus vel potentia , quae differata sua essentia Et ita patet quod homo indiget pluribus
virtuti bess, potentiis animae, qua Oportet in eo ponere, quae sunt tanquam quaedam auxilla, quaedam organa,&quaedam instrumenta suarum Operationum. Leuomodo se, qua ratione omnes potentia animae pertinent asanimam vegetatiuam sensitivam, is intellectivam. Cap. XXX ii. S udo vide tu est' sint illipotetiae in genere Lad'
ducatur. Et dic ed si est.oes perfectu cotinet nobilitates cuiuslibet imps dii erus degeneris, eminet ius, sicut Deus, qui est perfectissimu quid in gener entisi, csitinet Oe perfectiones aliorum entium, quae sunt imperfecta respectu elus, Meminentius. Tres autem animae posita in genere. CVegetativa, quae cotinet primum,& infimum gradu, quae est herbarum,& plantarum. Secunda est sensitiva, quae est animalium, quae tenet secundum gradum, Mest, egς tati
229쪽
De secunda specie qualitatis. 16ς
tativa superior, perfectior Tertia est rationalis, quae en et tertium,in supremum gradum in est hominum solum,in haec est aliis duabus perfectioivi suprema simpliciter. Sic ergo est ordo inter istas, quia quicquid habet perfectionis anima vegetativa, totum illud habet anima sensitiva eminentium, ultra. Et quicquid habet perfectionis anima vegetat ma,& sensitiva, totum habet anima rationalis eminentius in ultra, quia sensitiva concinet Virtutem vegetati iam,mtationalis tranque. Et hoc expresse dicit Arist. 2. de anima tex. 37. ponens exemplum quod sicut tetragonum cotinet trigonum. i. figura quatuor angulorum continet figuram trium angulorum. Et sicut pentagonum id est figura quinque angulorum continet tetragonum, ctrigonum. Ita rationalis anima continet uegetatiuam Gesensitivam. Igitur in homine est uegetativa, sensitiva, rationalis, & non quod sint tres distinctae in eo animae, sed
una continens ulmite alias duas , scilicet rationalis continens uegetatiuam, .sensitivam , sicut pentagonum continet tetragonum trigonum .Qma ergo anima rationalis continet virtute alias , oportet quod virtutes poteritias aliarum habeat similiter tam vegetatiusquam sensiti Eae. Et ideo omnes potentiae animae, vel pertinent ad animam vegetatiuam, quae conueniunt anima rationali inquantum continet uegetativam , vel ad animam sensitivam , quae sibi conueniunt inquantum continet sensitiuam, vel pertinet ad animam rationalem , quae sunt sibi propriae& sibi conuenit inquantum est rationalis. Et ita in genere omne potentia reducuntur ad tres modos,quia uel respiciunt uegetatiuam, uel sensitivam uel rationale. Lbomia omnes potentia reducantur Ad quatuor genera potentiarum, quia vel unt vegetatinae, vel apprehen- ε, vel motiua,vel motus executiuae Cap. XXXIII.
TErtio ponenda est distinctio, si flac entia Mnumerus
mulum potentiarum, quantum ad hoc,quod omnes
ducuntur ad quatuor genera respectu suorum obiectorsil sit fieri respiciedo diuersitate obiecto tu, si sic disti
230쪽
guuntur potentiae, ut dicit Arist. r. de anima. teris sunt ergo quaedam potentiae , quae solum exercent actum suum circa corpus sibi Viritum,&iunctum,. hae sunt potentiae vegetat; vae.Quaedam uero circa corpus, quod habet sensibile sibi nuum uel non unitum,&haec sunt potentiae sensitiva apprehensiuae. Quaedam uero circa totum ens, ut potentiae tellectivae apprehensuae . Et sic habemus tria o nera potentiarum animae, quarum vegetativa est inferior,
sensitiva superior, intellectiva suprema Apprehensua autem uirtus alicum tanqua finis uel utilis indiget aliis duabus ad hoc ut possit utile, uel finem suum si ui primo enim uadiget aliqua potentia imperante motum ad illud, haec uocatur appetitus, quae est motus imperans,i haec est duplex,unus sensitiuus alius intellectilius. Secundo indiget potentia executiva,& exequente motum imperatu,
haec uocatur motiva. Ex his ergo habemus illas potentias in generali vegetati uas apprehensi uas, siue quatum adsensum silue quanthim ad intellictum, siue appetiti uas similiter quantum ad sensum, siue quantum ad intellectum,&motus executivas, i sunt quatuor genera potetiarum. Distinctio omnium potentiaru anima in speciali ρο primo ad
vegetatiuam pertinentium. Cap. XXXIIII.
O Vario ponenda est omnium distinctio potentiarum
in singulari secundum haec quatuor genera incipiendo a primis. Primo igitur dicendum est de hieoetati uis,ha rum autem est talis distinctio. Quia potentia uel elativa habet pro obiecto corpus uiuens sibi unitum . Ad iocautem corpu triplex animae vegetatiuae operatio est necessaria. Vna quidem, per quam esse acquirat, Lad hoc ordinatur potentia generativa, quae etiam per multitudinem&successionem induit duorum conseritat speciem in esse ac- qiuisito mer fis individuis Alia per quam coi pus coniunetum acquirat determinatam quantitatem, siad hoc ordi- Iaatur il rtus augmentativa cuius est generativum ad determinatam quantitatem producere. Alia est, perquam corpus uiuens caluatur in esse, Lua quantitate determinata, A ad hoc