장음표시 사용
231쪽
2 1 hoc ordinatui vis motitia, cuius est deperditum res ait Iare, ut sic res inlesset quantitate debita conseruetui Raut alia differetia inter istas potetias, quia potentia au . metativa,&nutritrua habent effectum suum in eo dein quo sunt, quia ipsum corpus unitum a1ς id aus e tur conse tua'
turper potentias augmentat tuam iuitatiuam in eademata existentes. Sed vis generativa habet eis ctum suum noin eo de corpore, sed in alio quia nihil generat scipium, sed aliud. Et o vis c enerativa appropinqua quodamUdo ad di nitate alae sensiit tuae qua het opera Ones in te exteriores no sibi convctas, sed nobilioli ino. Et ita patet quod asiae, e relativae cuiuslibet, honalis in quaru est uegetatiua, sura res potentiae. generativa a V m iriatiua nutrit1-ua,.inueniuntur in plantisin incitatibus, Min ho bus, stali recolauegetat tua participant. Hae aut tres potet a: sic e habent, in generativa est aliis nobilior, quia ei determunt
lintritiua, augmentativa. Au mentat ma est nuttat manobilior, quia nutrit iu au mentat suae desertiit Vis auis potet latren erat mali et tres uires seu potetias secud Auic. 6. de naturalibus. Primalest seminatiua, quae Damascus S, Leminis semen enerat,&ord mat. Secia da est unitativa, quae virtutesqsunt m semine, permutat&perm licet te per adosecundu'd couenit complexioni cum scisque ebri. Tertia est fori: at tua, ex seminibus permixtis ebra format, fio uiat,& hae tua tres potetiae ex pati generat tuae uatun aut ad alias duas,c uitativa, augmentativa Sut quatuor, qnaturales a medicis appellantur,in illis deserumni, scilicet attractiva, lattrahit illud, via dedet fieri nutritio Retenti uaqattiacta retinet quousque digeratur. Digestiua duae attractum& retem digerit. Et expulsiva quae su-verflui ex alimeto repellit, expellit L in his potetris coIstito is potetia partis uegetatiua . sui deceis uniuerso. Distinctio potentiarum apprehensiluarum artissensitiva exteriores Cap. XXXV.
Cacundo dicendum est de apprehesiuis sue Spoletiis,quae teliet secudum gradum. post be et Gu
232쪽
Potentia aute uel pars apprehensitu diuiditur, quia quedaei applehensiva uirtus uniuersalium directe,&cularium, tales apprehensitate intellecti vard
ita est sali apprehensiva directe particulparti
salium,& tales apprehensiva sensiitiuae dicuntur, quaelibet harunt suam habet distinctionem Prosequendo auteapprehensi iam sensitivam: illa diuiditur in interiorem sensitivam, exteriorem. Exterior autem distinguitur in quinque hoc modo obiectum enim exterius sensibile mouet immutat potentiam ad sentiendum. Haec autem nimii tatio est duplex. Vna secundum esse spirituale, uel intentionale, hoc modo immutatur uisus, qui a luce,uel colo. re non immutarur,ut sit calidus,vel fragidus, humidus,vel siccus, sed solum intensionaliter, Iic habemus potent in vilitiam H cautem potentia est ordinata in neruo obliquo, qui est eius Organum immediarum,oculus autem mediamin. Alia immutatio est secundum esse naturale, quod contingit dupliciter. Vno modo ut fit immutatio secundulocum, sic immutatur auditus, sic habemus potentia auditiuam, cuius obiectum est sonus, qui causatur ex impulsione, commotione aeris qc autem potentia secundum ui c. est ordinata in neruo expanso in superficie nerui obliqui, qui continetua sua concauitate aerem conatura em, qui mouetur a sua exteriori,& sic sonus percipitur. 'lio modo ut sit immutatio secundum alterationem, seam mutatur olfactus, cuius obiectum est odor odorabile autem non spirat odorem nisi calefactum, cuius sienu est quia congelata odorem non spirant, odores bonLkfetores sentiuntur formis in aestate, sic habemus potentiam olfactutam,quae est potentia ordinata in anteriori parte cerebra in duabus cauernulis similibus capitibus mamillarum Si autem sit immutatio naturalis ex parte or an sic
accipitur gustus, tactus, quorum distinctio potestae ii mi. Quia tactus est per totum corpus, sed gustus in sola parre corporis .s lingua,ubi solum tactum V comitatur Vel
aliter, quia obiectum tactus immutat potentia per primas qualitates, scilicet calidum, frigidum,i sic immutatur
gustus tu quantum est quidam tactus, sed obiectum gustus
233쪽
De secunda specie qualitatis ad
immutatur per quasdam determinatas qualitates secunda rias, scilicet dulce,& amarum,& ab istis immutatur no inquantum est tactus, licet tangendo immutet, sed quanta
est gustus. Et lic gustus potest dupliciter considerari, uno modo ut tactus,qui est prior gustu,&Hic qualitate prςambula, idest primis qualitatibas immutatur, scilicet calido. frigido, humido,& fisco Alio modo in sua ratione formali ut est gustus,&sic immutatur secunda qualitate scilicet amaritudine uel dulcedine licet aliis pr ambulis mediantibus. Potentia autem tactiva est ordinata in neruo cutis totius corporis,& eius carnibus, sed potentia sensiti uagustus est fundata in neruo expanso super corpus linguae, sic habemus duas potentias alias, tact.ua quae est dispersa per totum corpus respectu primarum quattuor qualitatu, kgustativam, quae est in lingua respectu dulcis, amari. Et sic patet, quod sunt quinq; potentiae apprehensivae desoris, quae nobiliores sunt secundum quod nobiliori modo, wmagis specialiter immutantur . Et ideo omnium nobilior est uisus, post uisum auditus, post quem olfactus, post quem gustus, ultimum,& infimum gradum tenet tactus,&ideo non omnia animalia conueniunt cum homine in omnibus aliis, sed tantum in illo, unde in omni animali est sensus tactuS.CUomodo distinguantur potentiasens itiua Ca CXXXVIO APprehesiua alit interior similiter diuiditur. Ad quod
clarius uidendia oportet notare. Primo natura non deficit in necessariis, ut dicitur 3 de animate . s. Et ideo oportet esse in animali tot operationes, tot potetias,quae nihil aliud sunt nisi proxima operationum principia, quothini necessaria ad uita animalis perfecti. In animali autem perfecto requiritur, quod non solii apprehendatre, cu est: taesens, sed etia cu est absens, quia cum non habet omnia necessaria sibi coniuncta, oportet, qu6dmoueatur ad distatia. Cuergo animal mouetur ad re ipsam qua apprehedit, oportet ad hoc quod moueatur ad rem absentem,quod absentem apprehendar Sicut agitur animal habet uirtutes.
234쪽
&potentias e teriores per quas res praesentes apprehen dat Ita oportet quod habeat potentias interiores per quas res absentes apprehendat, Mearum species retineat Vlte rius secundo nota ocu quod si animal moueretur solii propter deblactabile, vel tristabile secundum sensum, non es- 1 et necessarium ponere in animali potentiam apprehensivam formaru per quas percipit sensus, cin quibus delectoatur, vel quas horret, sed non solum hoc est necessὰ-rium animali, immo ultra hoc,ut quiprat, uel suo ia non solum quae sunt ei conuenientia ad sensum, sed ea qua ha bent rationem utilis, vel noctui,sicut ovis fugit lupum n5 propter colorem, vel figuram, quia si esset pulchrioris coloris, puta albi, Vel pulchrioris figurae, adhuc fugeret, sed Nigit eo quod nocivus, vel inimicus. Similiteravis colli agit paleam, non qud deles et sensum sed quia est sibi utilis ad nidificandum . ma ergo necesssarium est vitae aiu- analis perfecti ut rem absentem sicut praesentem accipiat, eius speciem a 'piehensam si scruet, uterii quod Don olum c apprehedat, ut delectabiles, vel tristabiles.secundum senium, sed etia ut nocivas, ves utiles. ideo necesse est ponere potentias interiores, ad quas haec pertineant, ad quae non attuagunt exteriores , quae secundum Rulcen . quinque sunt, licet secundum aliquos non sint nissis uattuor, quarum distinctio sic potest accipi. Sensus enimanterio aut habet esse circa formas, species sensibiles. quae accipiuntur rebus, aut circa intentiones earum scilicet amicitiae utilis uel noctui, quod idem est Si circa sorinas sensibiles, aut apprehendendo solum,sic est sensus comunis, qui communis di ortu propter tria eius opera quae Iaabct cilicit cognoscere obiecta omnium sensuum extet orum scilicet colorem sonum, sic de aliis Secundo
terea iudicare scilicet inter album, dulce, quae duo non
potest facere aliquissensus narticularis exterior, Utertio communia sensibilia apprehendere, scilicet illa quanque quae ponit philosophus sensibilia communia a: de anima. tex. 6 . quae sunt motus, quies tum eius, sicura, Ma nita
do. Haec enim nullius particularis sensus sunt propria sci licet sunt communia omnibus non sic, quasi omnia ista, laut
235쪽
sunt omnibus communia ted quaedam horum . Nam numerus, motus, quid isent communia omnibns sensibus, tacti s vero fuistis perci prunt omnia quinque,& haec omnia similiter apprehenduntur a sensu comuni . propter
ista dicitur communis. Si autem potentia uersetur circa
formas sensibiles non solum apprehendendo , sed etiani retinendo, sic est magmata ua cuius est formas sensibiles,.species apprehensas in absentia sensibilium coseruare Et istae duae uolent: se habent esse in anteriori parte capitis circa frontem, in qua parte distinguuntur duae cellulae quarum prima est magis humida, secunda autem magis sicca Modo humida bene recipit,& male retinet, secundu philosophum in libro de memoria,& reminiscentia Sicca autem contra. Et ideo sensus communis, ad quem ternaua antur nerui omnium aliarum potentiarum sunt carum actus, ponitur in prima cessula humida, cuius est bene reci . pere, imaginatiua autem in secunda quae est magis sicca, cuius est sene conseruare. Si autem uersetur sensus caca intentiones utilis, Vel noctui, amici, uel inimici, aut hoc est apprehendendo soliim in sic est aestimatiua naturalis, aut Iecipiendo, conseruando,& sic est memoria sensititia Et se isti duo sensus habent esse in posteriori parte capi Us, in qua distin potiuntur duae cellulae, quarum prima est magis humida, wideo in illa ponitu restimatiua, cuius est solum recipiendo apprehedere. Secunda Multima est magis sicca, sic in illa ponitur memoria sensitiva, cuius est recipere, receptas intentiones conseruare stetit in thesauro. Est autem hic intelligendum, quod cum potentiae sensitiuae sint communes homini, Maliis animalibus perfectis, inter hominem, Malia animalia perfecta aon est disteren tia quo ad illas potentias, quae sunt apprehensuae formarusensibilium, uel retent tuae sed quo ad illas quae sunt apprehensuae . retenti uae formarum intentionalium , quo ad aestimatiuam naturalem, scilicet& memoriam . Est autem talis differentia quia alia animalia quo ad aestimatio ueniriercipiunt huiusmodi intentiones utilis, vel noctu naturali instinctu. Homo autem est per quandam collatione &deductionem, ideo quod in aliis animalibus dicitur
236쪽
strinatiua naturalis, in omni ibus uocatur cogitativa Vlyxu a quia per quandam h Ugk tiua
xiculatis . Est enim eos 'φ00minibus ratio par
i cmoriam atrum, quae in praeterita recordatiora mi si
a ictuorum praeterreorum, quoru non habetat sic memoria est, animalibus,& non remi se ricini,
homuribus vero utrunque hoc autem habet tilia memoratur in homine non per illud oriri
parti sensitinae, sed propter assii ζ ἡ
rationem uniuersalem. ad intellectum ex Cu redundantia, 'ffluentia est amplioris, issica citis tu s
nius uero sensus tetior ab aliquibus h. ' uete si a quae est in superiori parte medi capitis et hie se Test medius interimaginatronem, aestimatione natu:-
Inontem aureum qu in nunquam uidit, alia si me ius
in hymeras 'umsiuod quod attribuitur fantasi ei organum ponitur in medio erebri sed quia i
Iuliicerem homine virtus ina agmata ua 'Ideo aliostam
uritat, est thesaurus, memoria quaedam eoru desideo
dicisu maa uiatio quasi imaginum conseruat o dia hautem fantasia ita quarum facit alium formalui diuesia, coinpositiones Et di itura φανει quod est appa t. in accit diuersa hominu apparere, unde divites apparit
237쪽
De secunda specie qualitatis. 73
santasiae dicuntur, Lipsi species in ea conseruatae fantasimata appellantur,4 sic secundum hoc no essent nisi quattuor sensus interiores realiter distincti, scit cet sensus comunis, imaginatio,vel fantasia, aestina alius, siue cogitativa, sensitiva memoria, & sic habemus distinctionem potentiarum partis apprehensulae quantum ad sensitiva potentias, quae in uniuerso sunt nouem , quinque exteriores,scquattuor interiores, si imaginatio. fantasia non distin, guuntur, quod uerius reputo.
gruomodo distinguantur intellectuva potentia ap- rehensiuae. Apprehensiva autem intellectiva sic distinguitur, quia
ea, quete sunt in parte intellectiva apprehensiva possunt comparari ad inuicem. Primo sicut potentia ad potentiam,quia sit cui potentia passiua ad activam sic distinguimur intellectus duplex, scilicet agens cuius est facere tanta sinata, quae sunt intelligibilia in potentia esse intelligibilia .ctu, per suam illustrationem. Et possibilis cuius est Ua apprehendere, intelligere. Haec autem duo scilicet intellectus a rens, possibilis diuersimode se habent ad apprehesione , quia intellectus agens pertinet ad potentias apprehensi uas,non tanquam apprehendens, sed tanquam apprehensionem causans, uel faciens. Sed intellectus possibilis tanquam apprehendens. Secundo possunt comparari sicut habitus ad actit,4 sic distinguutur memoria intellectiva, lintellectus, uel intelligentia, quia una 'ad potent aest intellectus,& memoria Didem obiectum habent, ea ab actibus est talis distinctio, quia intellectus possibilis discitur, kuocatur memoria, inquantum conseruat habitu,
species intellectuales,&ide intellectus possibilis uocatur intellectus, intelligentia, prout actu utitur speciebus, actu considerat per eas, Ic est in actu secundo per eas, qui est operari. Tertio modo sicut actus adactum,' sic distinguuntur ratio, intellectus Ratio enim 'tel. Iectus eadem sunt potentia realiter sed disserunt in
ctu, quia intellectus dicitur intellestus, quando sine ali
238쪽
quo dis ursu res apprehedit, sed idem intellectus dicitur
xatio, 'itando circa res apprehensas discurrit considerando cona ponendo, diuidendo, huiusmodi. Quarto modo possunt comparata sicut habitus ad habitum, de sic distinguitur alio modo ratio ab intellectu, ouia intellectus dicitur si ibitus prἰncipiorum, ratio uero conclusionum. Quinto pollunt comparari respectu sinis,& sic disserunt in neci us practicus , i peculativus, quia speculatiuus dicitur qui quod apprehendit non ordinat ad opus, practicus aurem convcrso ordinat ad opus, rideo eadem est potentia, sed disterunt sine, quia practicus habet pro sine opus, speculat tuus ueritatem, ut dicitur . de anima, cibidem dicitur quod intellectus speculatiuus extensione ut practicus,quae extensio est ad opus. Sexto possunt distin Dui, α comparari secundum ista tria simul , scilicet secundi metum, habuum,4 obiectum , desiliis tribus modis eadem
potentia intellectiva dicitur ratio inferior, ratio superior vocatur tamen sic,&sica diuerso obiecto, quia ratio prout intendit aeternis conspiciendis , uel consulendis. conspiciendia prout ea speculatur in seipsis Consulendisputem prout ex eis accipit regulas agendorum, tunc docituriatio superior . prout uero temporalibus intendit, dicitur ratio inferior. Item differunt secundum actu, qui rationi stiperiori competit regere, inferiori regi. Et sic loquitii Artito t. Et hic. c. 8. uod ratio semper ad optim deprecatur. Item disperunt pei es habituna, quia Iatio superior consulit per habitum fallientiar, inferior autem per habitum scientiq. Septimo pollunt considerari,& comparari quantum ad graduin,&sic distinguitur intellectus secundum diuersos gradus,& hoc d mersimode secunduna diuersos. O Hyam distinguunt sic. Intellectus potest considerari tripliciter. Vno modo prout est in potentia, ic dicitur sub ilibilis. Alio modo prout est in actu primo, tui est scientia,&sic dicitur intellectus in habuit Secundo prout est
in actu secundo, qui est considerare,, sic dicitur intellectus adeptus, vel intellcctus in actu a tali Aliter distinguut alii Ad quod notandum quod intellectus potest conside-iar quadruplicitcr. Primo prout est sicut tabula rasa, ant
239쪽
Deprima specie qualitatis. 7 s
quam sit specie intelligibili infortaratus,vi sic est omnino in potentia, uel simpliciter, uel respectu illius, cuius specie
non habet,&tali gradu vocatur a philosophis intellectus malus, seu potentionalis, seu possibilis, uic agitur de eo. 3 de anima, usque ad partem illam Cum sit actu singula. Secundo modo potest coli derata , prout est actu specie informatus, sed non dum negociatur circa eam, sic vocatur intellectus disposivus, uel specie informatus, lic determinatur de eo ab illa particula. Cum autem, usque ad illam, quoniam in omni Tertio modo potest considerari, ut actu circa speciem iam adeptam negociatur,xsic vocatur intellectus in actu,& sic determinatur de eo ab illa particula .Qnoniam usque ad illam indiuili bitrum intelligentia Habitus autem gradu navi statum circa optimum intelligibile posuerunt philosophi habiturum intellectum circa finem uitae. Nos aute dicimus quod erit in aeterna beatitudine. Ex his ergo concludamus quod in parte in te licetiua, id est apprehensiva, non sunt nisi dilae potentiae realiter
distinctet cilicet intuli ectus agens, pollibilis, sed in tessectus postibilis dicitur,4 nominatur diuersis nominibus a
suis diuersis conditionibus. Vnde ea de potentia existens, dicitur intellectus,uel Intellectiva, dicitur memoria, dicitur ratio, ratio superior dicitur,& ratio inferior, dicitur intellectus speculatiuus intellectus practicus, intellectus possibilis, intellectus dispositus, intellectus in actu, intellectus adeptus Sicut unus: idem potest dici doctor, inquantum docet, cantor inquantum cantat, faber, incluantu cultellum fabricat,4 sic de aliis . Ex quo patet ulterius distinctio omnium potentiarum apprehensivarum, quae in uniuerso sunt undecim, scilicet quinque sensitiuae exteriores, quattuor interiores,in duae intellectivae, intellectus
scilicet agens qui dicitur apprehensivus, non quidem quia apprehendat, sed quia apprehensionem causari possibilis qui asprehendit.
240쪽
as i tinctio potentiarum appetitiuarum, viamotiuarum.
Modo tertio dicendum est de appetiti tris Appetitus
autem nihil alui dest, quam inclinatio, quae forma consequitur Haec autem forma est triplex una naturalis sicut torma lapidis, hanc formam sequitur appetitus, qui dicitur naturalis inclinatio, ut lapis si moueatur ad locum proprium scilicet deorsum in iste appetitus uocatur naturali S, qui appetitus non est aliqua potentia naruralis appetit tua, prout hic de appetitu loquimur. Sola enim forma sum cit ad talem motum,&ad talem inclinationem,
quam ii: in homine sit talis appetitus secudum elementum praedominans quod est graue Alia forma est intentionalis, apprehensibilis,& haec est duplex, quaedam sensi bitis, quae apprehenditur sensu, quaeda intelia gibilis, quae apprehenditur ab intellectu Forma ergo apprehensam a1ensius equitur appetitus quidam, qui dicitur, vocatur appetitus sensitivus, appetitus animalis,& sensualitas. Vocata autem , momniatur istis tribus Dominibus ratione
Iingulari, diuersa. Vocatur enim primo appetitus sensitiuus . Tum quia sensitiva apprehensionem sequitur Tum quia est in parte sensitiva Tum quia est semper alicuius Te sensibilis. Vocatur autem secundo appetitus animalis, Primo ab anima, quia primam an prehensionem animae sequitur, quae est sensitiva, omnis enim cognitio intellecti-uas ex praeexistanti sensitiva primo posteriorum. Secun do ab animali, quia conuenit omni animali,4 homini noan quantum est homo, seu inquantum est animal & ideo homines secundum illum uiuentcs dicuntur animaliter, bestialiter ωbruta liter uiuere, ut patet . Et hicOIum Vocatur autem tertio sensualitas, quia sensualitas uidetur sumpta a sensibili motu, sicut auisonesumitur nomen uisus, ab actu sumitur nomen potentiq. Motus autem est actus appetitus sensitivi, apprehensione consequens Actus enim apprehensiuae uirtutis non ita pio prie dicitur motus sicut actio appetitus. Nam operatio potentiae apprehensi'