장음표시 사용
241쪽
De secunda specie qualitatis. 77
sun in apprehendente.Operatio aute appetitiuae in hoc opappetitus inclinatur in rem appetibilem, Mideo operatio apprehensivae assimilatur quieti Appetitiuae autem comparatur motui,unde per sensualem motum intelligitur operatio potentiae appetit tuae, per sensualitatem intelligitur ipsa potentia appetitiua,quae est appetitus sensitivus. Formam autem apprehensam ab intellectu sequitur appetitus, qui dicitur appetitus intellectivus, uel rationalis, uel
uoluntas. Dicitur autem intellectivus non quia intelligat,
sed quia sequitur intellectum ut illud appetat quod intellectus cognoscit. Non enim diligimus nisi cognita secundum Aug. c. 12.&s to. 3. quia est in parte intellectiva. Dicitur aute rationalis,quia individuum rationis sequitur ut illud od iudicatio eligendii uel recusandisi, illud eligat
uel reculet uoluntas. Dicitur aute uoluntas comparatione ad appetium sensitiuum Nobiliora enim entia,& si eis coueniunt nomina ignobiliti, tame specialia nomina onesuinobilitatis sortiuntur. Et ideo quavis uoltitas dicatur appetitus, & conueniat in hoc nominec si appetitu sensitiuo, tamen speciale nomen sibi retinui ut appetitus intellectivus dicatur n5 tu appetitus,sed uoluntas. Licet aut se sitiuus dicatur appetitus, tamen no proprie uol untas. Appetitus autem sensitiuus diuiditur in duas potentias, quarum una uocatur concupiscibilis, alia uocatur irascibilis. Quarum distinctio ab aliquibus ponitur.Quia concupiscibilis ordinatur ad persecutione boni. per istam ouis uadit ad pastorem,&ad herbam, tamquam ad bonum suum est imatum, Mapprehensum, Mestimatum estimatiua naturali, cquodam instinctu naturali,qui est in estimatiua Irascibi-bs autem ordinatur ad fugam mali,& per istam potentiam ouis naturaliter fugit lupum tamquam malum suum apprehensum,& estimatum instinctu estimatiue naturali. Sed naelius aliter assignantur Ad eandem enim potentiam pertinet prosequi conuenientia secundum sensum,&re secrere nociva,& hoc pertinet ad cocupiscibilem, cuius
obiectum est delectabile secundum sensum. Ad animal autem non solum pertinet potentia per quam sequatur Ouemcutia, refugiat nociva,sed etiam potentia, per qua rei,
242쪽
stat napirgnantibus, quae conuenientia animali amouent 3 noctimenta inscrunt,& hoc facit irascibilis, cuius obirct in est ictuum , quia similiter tendit ad hoc ut superet contraria, in actu . Et in hoc appetitu sensitivo, in quo
pasitiones dominatur, pol untur uirtutes morales, Cttae sunt
te Iutatiuae, dominatiuae passionum tanquam in subi cto in homine.quaedam in concupiscibili, quae lana in ira scibili, de quibus pallionibus in tertia specie qualitatis subiungetur, Whaec de appetitu sensitivo iussiciant. Appetitus autem intelleO IU US, Jul dicitur uoluntas, non distinguitur in pluies potentias, quia quod facit uirtus inferior perplura, facit superior per pauciora. Habet autem distinctionis nomen adiuersis suis actibus, sicut in teli Chus. Voluntas enim, Quae sequitur simplicem apprehensionem in tellectus , mouetur motu naturali, sicut aliae potentiae, dicitur uoluntas naturalis, ut autem est libera. sequitur desil erationem ne illectus, dicitur uoluntas delibet aliua, Don tamen sunt mersae uolt intates distinctae realiter, sed vita adiuersis suis actibus nominat . Ex quo patet quod potentiae appetaturae in homine sunt tres. Duae in parte sensitiva, Muna in parte intellectiva.
potentia mortua motus executiva.
Cap. C XX XVII. QV xx ultimo dicendum est de potentia motiva,
quae cosueuit distingua ab aliquibus in imperantem motum,&Hi e Icquentem. Sed imperans motum non est alia potentia nisi appetit tua, de qua dictum est. Et id o motiva potentia dicular executiua motus imperati. Secundum autem aliquos non est potentia animae, sed est quaedam uis, interior admixta musculis lacertis, neruis membrorum Secundum aliquos vero est specialis potent; a, quia cum in omnibus animalibus sit sensus, lappetitus, non tamen motus localis. Et ideo ad exequendum motum praeter potentiam imperantem motum, oportet ponere facientem , uel exequentem motum . haec est uirtus infusa cinis, musculis cou trahens, relagans cordas,
243쪽
De secunda specie qualitatis. 7o
&ligamenta coniuncta membris. Et hanc sic ponit 6 de naturalibus Avicenna. Tres conclusiones ex pracedentibus o primo quod omnes ρο-
tentia anima sunt Ap. C A XXVIII. HIc igitur concludo tria. Piimum est quod ex parte vegetat mae habemus decem potentias ex parte apprehensuarum habemus undecini: ex parte molluarum motum imperantium habemus tres . Si ex parte executiuae motus non sunt aliquae, Iunt omnes potentiae animae q. Si autem executi uam potetiam ponam VS unam , erunt S.
Et si fantasia sit distincta ab imaginatiua, quod non credo, erunt 26. Et in istis consistit Sc concluditur tota regio,&totum regnum potentiarum animae rationalis
λο tripliciter digrunt totentia intellectiva, s itina . SL cui id concluso cst, lud 'triplex est disserentia po-
eno arum in te licctniarum scilicet inteliciolus agentis, possibilis, Quoluntatis ad omnes alias, nam OmneSalia sunt assi 'ς organo corporali, Meo mediante eae Icent suam Op rationem, sicut potentia ui sua mediante oculo, sic de aliis. Sed potentiae in tessectivae non sunt contulicitae aliter organo corporali, sed sunt separatae eleuatae, immixtae , ut patet 3 de anima. Ex quo ulterius sequitur secunda differentia, quod potentiae ante licet maecomparantur dupliciter ad animam scilicet ut ad suam Ddicem siue principium, secun cout ad suum subiectum Sunt en mi in est ipsius animὶς sicut in subiecto, sed omnes aliae corpori affixae comparantur ad animam sicut ad
suam radicem, S suum principuma, sed ad coniunctum sicut ad subiectum, unde sunt in coruncto, S in composito sicut in subiecto . Ex quibus sequitur tertia differentia, quia cum destructo subiecto destruitur accidens , quantuad se,& suam operatione,destructo composito, uel coniunM a cloa
244쪽
cto,ne cest e est destrui potentias sensiti uas, Massxas organis substantialiter, Mearum actus. Sed quia anima manet separata, manent in ea sicut in radice,& in subiecto, sicut estectus in caussa. Sed quia intellectiva sunt in anima sicut in subiecto, destructo coniuncto,& composito, n5 destruutur, sed manent in anima separata. Et ideo in anima separata nulla,st potentia astixa organo, siue sensitiva, siue aliarnanent realiter, nec in se nec in sua operatione, scd solum uirtualiter in radice potentiae autem antellectitate remanet& substantialiter in se,& realiter in sua operatione. Ruid importetur nominesnderisis, nomine conscientia nomine
tiberi arbitrij, quid si unumquodq; TErtia conclusio est, quia cum omnes potentiae animae
sunt enumerate, qu cunq; alia dicuntur de his,quq tinent ad partem illectivam, uel non sunt potentiae, uel si ad potentiam pertinent ex aliqua conditione alicubi nona inantur, non tamen praeter positas potentias est aliis assignare, Mideo quamuis ista tria sinde risis, conscientia, liberum arbitrium ponantur in parte intellectiva, non tam eii diuersa potentia sunt uominatio, sed sin derisis est abbtus conseqnentialis intellectus practici, respectu primor si principiorum operabilium,sicut intellectus est habuiis 5 sequentialis respectu primorum principiorum speculabilium . ius autem est uastigare ad bonii, murmurare de malo respectru operabilium. Conscientia autem actum nominat,& non potent: am nec habitum . Et quia conscientia dicitur quasi cum alio scientia, ideo illius potenti est actus, cuius est scientia .lhaec autem est intellectus Liberuautem arbitrium, quamuis sint diuersae opiniones quid sit, nomine teneo tame in communi doctrina quod nominat uel signa potetulas uel potentiam. Si duas potetias nominat, sicut uidetur dicere Damas lib. a. quod liberum asebi trium est facultas intelleci us,&uoluntatis. Sic liberum arbitrium est intellectius,& uoluntas. Sed intellectus, quia ibi libcrtas inchoatur, uoltuatas autem quia ibi termina
tur. Si autem signisicet solum potentiam unam,quia libertas
245쪽
De secunda specie qualitatis. 8r
tas arbitrii uidetur esse in eligendo coii uenietitia fini, siccum hoc pertineat ad solam uoluntatem supposito iudicio intellectus, liberum arbitrium dicit solam uoluntatem, Mista de potentiis animae dicta sufficiant.
De uoluntate quomodo uarie in diuinis, plumanis frequ-
ter accipiatur Cap. XXXIX. QVia uero hic uidendum est de uoluntate , cuius acceptio est multiplex,& diuersam difficultatem asicrinx- locutionibus diuinis,& humanis. Idcirco quarto de multiplici acceptione,& distinctione uoluntatis, po tissime ua deo, aliquid inseremus. Et quia doctores ut Danaas . libri.& doc. alii ponunt in deo eis duplicem uolun talem, antecedentem,& consequentem una distinctione Idcirco primo uidendum est quid nomine istarum uolun
latum importetur. Distinguunt etiam uoluntatem, in uomluntatem signi,& in uolutatem beneplaciti alia distinctione, Mideo secundo de hoc uidendum est. Tertio quomodo aliquando tam in druinis,quam in humanis nomine Oluntatis, aliquando actus, aliquando res uolita importetur. Ad uidendum igitur, quid nomine uoluntatis anteceden tis, consequentis importetur. Primo sciendum est,quod cum uoluntas dinina distinguatur, uel duplex ponatur, Doest intelligendum, qudd ipsa diuina uoluntas aliquam in se diuersitatem, uel multiplicitatem admittat aut in se distinguatur, cum sit summae simplex, Lindiuisibilis & sitiealiter diuina essentia licet differant ratione. Sed cum dicimus duplicem uoluntatem in deo, uel antecedentem, uel consequentem, signi, teneplaciti, haec diuersitas atten ditur semper respectu rerum uolitarum, non respecta uoluntatis ipsius dei. Nihil enim prohibet diuinam uoluit ratem diuersimode considerari, sed diuersa uolita, qua rc
spicit, quς sunt eius obiecta.
246쪽
L uiasit in deo uoluntas antecedens, is consequem. DEscendendo ergo ad propositum duo considerare postumus, scilicet uoluntatem dei respect u uolita rei,&apiam rem uolitam, quae est obiectum diuina uoluntatis. In re autem uolita duo considerare possumus. Descendendo ac rem uolitam, respectu cuius in deo ponitur uoluntas antecedens, consequens, quae est creatura intellectualis quia in creatura intellectuali, quae est ordinabilis in beatitudiuem ex sua natura possumus considerare illud, quod ordinatur in beatitudinem, hoc est ipsam et creatura, possumus considerare illud per quod ordinatur, haec sui auxilia, quibus ad conseque iam beatitudinem adiuuatur.
Istis tribus suppositis declaro quomodo in deo disti noua
tur uoluntas antecedens,& consequens. Primo ex nari rei uolitae adiurna voluntate, quae res uolita est ipsam et cmatura intellectualis Secundo ex parte auxiliolum, quae conferuntur ipsi creaturae intelle 'tuali deo volitae, quibus iuuatur ad consequendam beatitudinem Tertio ex parte diuinae uoluntatis respectu istarum rerum uolitarum. Quarto concludam aliquas conclusiones ex praedictis. Accipiando ergo illud, quod ordinatur in beatitudinem , quod est
aps a creatura intellectualis, est duo considerare. naturam, persona. Accipiendo,&respiciendo naturam deus uult omnes homines filuos leti, Momnem creaturam intellectualem, inquatum omnibus dedit naturana capacem beatitudinis, ordinabilem ad beatitudinem. Si autem accipiamus personam, cum actiones suppositorum sint, & per proprias actiones multi deuienta beatitud: ne, quia prauae 1 unti sic deus quantum ad ea quae sunt personae, non uult omnes la omines saluos fieri. Prima igitur uolitiatas, qua deus respicit naturam, dicitur in deo antecedens secunda, qua respicit personam, consequens,&ideo quia prius est ordine naturς licet non ordine tempor natura, consequenter persona, per prius est naturaliter cadens in nostra consideratione natura ordinabilis ad beatitudinem
quam persona cum actionibus,quibus finem conseo uitur, si sunt
247쪽
De secunda specie qualitatis. 83
si sunt bonae,uel ab ultimo fine de aiat si sunt prauae. Et ideo respectu antecedentis considerabilis ponitii ruolutas antecedens,& respectu consequentis considerabilis ponitur uolutas consequens in deo . Si autet: secundo in eo consideremus auxilia, qtribus iuvamur ad consequenduitisinem creatura intellectualis, sic consideranda n est quod duplicia sunt huiusmodi auxilia Sunt enim quaedam au . xilia communia, quae dantur omnibus, ut salvi fiant, scilicet liberum arbitriurn , pr cepta, contilia, qtlibus omnes postant diri di ad salutem. Sunt autem quet iam specialia, ut gratia, 8 uirtutes,perseuerantia in bono, in uuii modi, quae dantur aliquibus specialiter, sin ulariter. Omaue-IO Ord me naturae omni in praecedit, mantecedit illud
quod est speciale in singulare , speciale illud, quod est
commune sequitur, ideo uoluntas druina prout respicit communia auxilia, post quae alia specialia consequuntur,
dicitur antecedens,& isto modo uult omnes homines aluos fieri uoluntate antecedente, scilicet quia omnibus diuidit communia auxilia, quibus possunt ad beatitudinem peruenire, sed non uoluntate consequent quia noli omnIbus dedit specialia Tertio ostendo quomodo accipiatur in deo uoluntas antecedens, consequens ex parte uoluntatis eius, respectu rerum uolitarum. Voluntas enim antecedens potest dici, quando deus uult aliquid non in se, S
simpliciter, sed in suo antecedente. Seci uoluta conseques, quando uult aliquid in se, i simpli ter, ut uerbi gratia. Ponamus quod rex det arma malit ad bellandum pro a-lure reoni contra inimicos Iste miles iam sic ordinatus ad bellu C potest dupliciter considerari. Vno modo inquantum est ordinatus ad bellandum a rege Alio ocio secundum actus, quos gerit in bello. Si ergo consideretur secundum quod ordinatur ad bellandum a res c, ii pol cst dici, ouod rex uult ei honorem non absolute, sed mitio utccedente. Si autem consideretur miles quam in adactus quibus gerit se in bello, tunc rex uult ei quod o debetur pensatis suis conditionibus. Vnde si male serua a uult Ii obprobrium, si strenue, uult ei honorem Et ideo hoc quod uult ei pensatis codicionibus omnibus consequenti-
248쪽
bus, uult ei uoluntate consequente, & hoc a regesimblis citer uolitum militi, aliud autem secundum quid Sic in deo ad propositum. Quia igitur deus dedit homini ea, ouibus ordinatur ad beatuudinem, scilicet liberum arbitriure spectu cuius dicitur deus omnem hominem saluum fieri uelle in suo antecedente,& hinc sumitur uoluntas ant cedens, sed considerat quomodo quilibet se habet in uted illis, simpliciter uni uult damnationem,alii beatitudinem, hoc uult eis uoluntate consequente, linc sunH-tur inde uoluntas consequens. Ex his quarto concludo unam conclusionem, quod per praedicta patent quattuor dissicilia, quae consueuerunt dici de differentia harum uoluntatum. Primum est, quod diuersias uoluntatis antecedentis,& consequentis no est in diuina uolutate, sic quod sim duae res distinctae, sicut unus oculus est distinctus ab alio. Sed est dis inctio solum rationis,&sumitur ex parte rerum uolitarum, ut patet ex dictis. Secundu est, quod detis uult omnes homines fatuos fieri uoluntate antecedet sed non consequente nisi bonos, ut patuit in utroq; modo praedicto Tertium est, quod uoluntas dei antecedens non semper impletur, nec fit semper illud, quod ipsa illauo untate uult, sed aliquando deficit, ut non fiat: quia illa uoluntas non est uoluntas simpliciter, nec uolitum illa uo-Iuirtate est uolitu in limpliciter, sed secundum quid . Sed uoluntas consequens semper, infallibiliter impletur, qtia est uoluntas simpliciter, res uolita est uolita simpliciter. Quartum est, quod uoluntas antecedens in deo est uoluntas speculativa, non respicit particulares conditiones, operatione , sed solum naturam in commuit Sed uoluntas consequens est practica &respicit particulares conditiones personarum, suppositorum, quorum sunt actiones, ideo qua uult uoluntate speculativa, non uult simpliciter, sed secundum quid, quare non semper implotur. Quς autem nult uoluntate practica, uult simpliciter, quare semper de necessitate impletur. De
249쪽
De secunda specie qualitatis. 8 s
ne uoluntate signi, o beneplaciti, ct primo quomodo de deo
dicunt, aliqua proprie aliqua metaphorice. Cap. XL.
Modo uidendum est de uoluntate signi, beneplaciti. Vbi primo uidendurn est quod aliqua de deo dicuntur dupliciter. Vno modo proprie,in illa uere in deo sunt, sicut sapientia, bonitas, iustitia, substantia, persona proprie de deo dicuntur,& uere ac realiter in eo sunt Alio modo dicuntur aliqua de deo metaphorice, per similitudinem cuiusdam proportionabilitatis in comparatione ad suos effectus, quorum est caussa. Et hoc modo metaphorice dicitur ignis. Deutronomi Io ex illa proportionis similitudine data sicut ignis se habet ad sui contrarii consumptionem,ita deus ad consummendam nequitiam Vnde ipsum esse ignem est ipsum ess e destruentem nequitia. Et isto modo etiam punitio sua qua peccatores punit dicitur ira eius de quas sal. Ascendit fumus in ira eius. ignis a facie eius exarsit. Et quia effectus est signum causae. ideo illi effectus, seclidum quos attenditur similitudo uel irae,uel alicuius alterius,dicuntur esse signa, unde punitio
dicitur signum irae eius,& sic de aliis, Distinctio uolantatis,signi,ctbeneplaciti in dest. CAE . XLI.
Hoc suppost potest patere distinctio uolunta
tis diuinae in uoluntatem signi, beneplaciti. Quia uoluntas beneplaciti dicitur actus ius uolendi, quo sibi aliqni placet, mista uoluntas proprie de deo dicitur , Quere in eo est , voluntas autenis qui dicitur aliquid signum extra deum existens quod praetendit deum uelle aliquid , uel praetendit aliquid in deo secundum quod se habet ad modum uolentis, sicut punitio, qua deus punit aliquem stendit ipsum se li-bere ad modum irati. Sed deus nota dici
250쪽
dicitur ita proprie irasci sed illas na. Et sic patet quod talis uoluntiu metaphoric Deo dicituro in Deo proprie non est, sed est proprie ex tra' nihil alvid est quam ista signa, quae ostend Deum se habere ad modum uolentis irasci. num enim alio Id nomina inus sicut rem signatam, ut ima rua em Her lis vocamus Herculem. 2d autem signum nomii mussicut rem signatam contingit duplicit G. Vno modora es militudinis, ut in exemplo posito decimasti ne Here Alio modo ratione proportionis, quasi amῖendo ut ut signum, signatum se habent in uno,uietium Ξῖ, in alio Et sic est in proposito de quo loquimur. Ex enim quod in nobis ex aliquo signo arguitur esse uolui a proportionabiliter arguimus ex aliquibus sim, si an eo uoluntaten sicut in nobis. Et illam 'oeam ii uoluntatem signi In nobis autem quando aliou oraeeipit, uel consulit aliq id fieri, uidetur praeeipieti in ralens illud uelle simpliciter fieri. Iterum quando prohibe
uidetv llud nolle neri inlaudo autem liquid si
detur: lud fieri uelle. Qui etiam permittit liquid fieri cum illud pollit impedi Pruideturillud uelle em Ouin
Igitur Ita est mnobis ex hac similitudine secundum qu Edam proportionem, sic dicimus csIem Deo,& ponimus in eo esse uoluntatem signi pertinentem ad praeceptum,&consiluim quantum ad duo prima, prohibitionem quantui ad terrium , operationem quantum ad Quartum persti m quantum ad qui Num. Et holum quolibet uoluntas signi in Deo uocatur. Et quincuplex in t sint signa, o oot modis dicitur voluntas soni auia qiunque modis Cap. XL M.
T ' i' ossicientia istorum si norum siue
ex parte uolito tum sic illud sigζum, ut est respectu boni, aut mali. Si respectu mali ait aegative, sic est prohibitio, aut astici titie,&sces periarissio S respectu boni, aut pissent: s. sic est operatio, aut futuri, incest