Orationes et poemata

91쪽

ctis triclinaribus surrexerui: hes eae poti Menti oscillantes simillimilhallucinantibus.ipsius conumii magna pars adsunalia lychnosi pensiles acta.Sub crepusculum uespertiim Ceret ex alba

cera utpote preciosiore consecti accenduntur:quorum tanta erat ut d copia ut nocturnas tenebras flammis exuperaret. Duo praeterea candelabra ingentis magnitudinis deargentata ex laqueari/bus auratis demissa pendebant simillima lucernis priscorum quas polimyxos uocitarui in his ilia dc flores artificio machanico concinatiuisebantur qualia ornamenta fuisse legimus in candelabris Salomonicis. Et at praeterea ignis intra candelabra sertim inclusus qui quasi in radio discurrens horastata lampadesa cereos insiἈxos accriadit. Omnes mirabundi suspicere tam nobile comentum: Iaudare tam fallaciosam machinationem:contemplari tam errabudum igniculum in cauo edium ipsoque uestibulo nocturni lumisenis instrumenta globis piceis reserta collucebant:Cunctat illuminabant.Finito conuiuio remotist mensis pauimenta uerruntur stopis deauratis.Sunt haec friuola nec inficior: sied curiositas nihil recusat:& ex friuolis plerui grauiora penstamus. Deinde saltasetiones choreari matronales exhibentur Saltauit methrusa puseella exosam saltationem cum omnium qui aderant admiratione.

ino spelunca fictilia instar natiuae silvosael speluncae una cum monte ligneo repsit intra triclinium.repsit docastelli simulachrum una cum turri: nemine qui gestaret apparente intelleximus tune illud epigrammatici poetae carmen quod prius subobscurum no bis legentibus erat. Repserunt scopuli mirandat silua cucurrit.ex his omnibus paulatim nimphae progrediuntur ad effigiem dea rum reformatae Credidimus hoci paridis esse iudicium de tribus deabus:quoniam Iuno dc venus affuerunt. Sed loco Mineruae aderat Diana cum nymphis:quae saltare fabulam coeperunt in qua nympharum una tanquam transiuga ex castris Dianae celebis in castra lunonis:quae coniugalibus uiuculis presidet transmigrauit.

92쪽

Canticum cecinem,t puer symphoniaci note dinora eosnehtes ad quom rithmos nymphae corpus mouebant dantes staticulos saltatorios Magna deniq; parte noctis trafacta inter ludos conuiuales cuncti cubitum face sunt.postridie eius diei apperitur celuserenia ac sudum d sol radiosus exoritur cucta collustrans: Quocirca destinat princeps Bentivolus ut sponsa ordine pompatico

ad templia diu Petroii religio su proficiscatur id quod pridie fa

cere nequiuerant.Conueniunt euestigio matronae omnes.congregatur omnis ordo nostratium:presto sunt architiclini uestium argentearum fulgore conspicui cum populosa ministroru familiat adsunt principes ac pceres omnes in aula bentivola congregati:

Incipiunt bini ternit pcederegradu lento at 3 pompatico:ibant singuli hospites singulis ciuibus copulati hac pompa nihil pompabilius:hoc spectaculo nihil speciosius excogitari posse contendetim.Via tota fulgebat ordine incedentium Juminoso qui aut coccinati aut argentati aut aurati in incessu uidebantur.nullus si/ne olo2Gica ueste in ea pompa cospectus.Nam Bononiense dc si semper alias uestitu cultuq elegantissimo sucre:attamen id tempotis omnes ut nuptias exornarent uestimenta latica ac bombicina pro facultatibus consecerat.Tanta autem fuit pompe incedentis multitudo ut primi iam in foro viserentur quando nouissimi ex palatio bentivolorum uix dum mediebantur: es emino minus incmoratu digna a admiratione contemplari tot clarissimos pceres:tot illustrissimos principes: tot sumates matroas coco argento auroq; fulgentes:qui ad deum salutandum simul incede

bant. Quicquid usq speciosi est hic esse uidebatur.Edes est D

iu Petronii in foro bononiensi amplissima:queri si latericia est: tamen propter uenustatem at,simetriam marmoreis templis est aequiparanda: Salutatis exitu christianoru religiosissime numinibus Mystici ' canticis peractis eodem quo uenerant ordine ad edes tantivolas reueniuLibi repotia ex more uetustissimo repara

93쪽

tur:prandiol lautissimo principes procerest cuna matronis accipiutur Post pnadiu data sunt oculoru uaria oblectameta:edituna esta simulachrum pugne gladiatoriae. Nal in foro bctiuolo dasseribus pauimentatu esse docuimus Adolescentuli nostrates ad quinquaginta edocti a magistro armorum peritissimo quales

apud scomanos fuere lanistae:digladiari inter e ceperunt d nunc piactim:nunc cesim ictus inferre:nunc illatos oculis uigilantibus euitare: modo assultibus uariis aduersarios premere:modo pressi retrocedere: denti omnes armorum tractandorum numeros in plere.sormosum sane belliciti, spectaculum:in quo manica serrea inisedio digladiantium collocata&circumeam atrox certamen inter omnes exortu:dum singuli pro uitibus corripere cotediat. uictor ludicri certaminis pronunciatus Nicolaus cognometo ba

etanus qui primus manicam sestulit.Sub eodem papilione quo forum bentiuolum tegebatur ludus pilaris celebratus non sine maxima spectatorum uoluptate. destinati erant ad pila lusionem.hinc inde quinquageni iuuenes lacertosi ualetissimique alteri amictu prasino conspicui alteri hiacyntino:ita enim colores appello quos semidoctum uulgus uiridem caelestemq; nuncupare consueuit. ADteri fortunam ducem sequntur alteri prudentia utraq; pars suam inuocat suffragatricem.in medio follis pugillatorius uentosa graditate tumesces locat quem calcibus:pugnisi incursantes utrinsomnibus uiribus neruis 3 contendunt ultra prescriptos aduersa/riorum terminos iaculari. Non ero in hoc spectaculo describendo prolixioricum paucis ante annis id ludicri genus in foro bose noniensi exhibitum copiosissime explicauerim in epistola ad Eraseciscum puteolanum pr. xceptorem meum scripta Reliquum ante cenam tempus saltationibus dochoreis impesum.post cenam in grediuntur personati scenico ornatu intra nemus inclusuquod cositum uirectis de arbusculis nihil poene distabat a uero nemore.cupidinis ludicrum egerunt homines seri ac siluatici clauam ligneam

94쪽

manu gestantes instar herculis fau er1.eantata sunt caiivina argumento discursibus p reciprocis accomodata.ex his unus leone curem exarmatum p loro trahebat:erat aure homo leonina pelle uestitus tectus,adeo graphice ae solerter ut a nescietibus uerus leo crederetur.exhibitus est ac in saltatione monoceros fictilius:

sequenti die qui dies erat pridie kal.sebruarii simulachru pugnae bellicae in soro maximo editum est:ad quod spectandum antequairetur in aula Bentivola tentaculu regium digniti memoratu Principibus matronis exhibemtiquod inter caetera spectacula cia primis annumerari meretur: Nam per dulciarios artifices quos diu domi ob id ipsum habuerat priceps Bentivolus cocinata sunt ex saccaro edulia uarii generis:quae intra triclinium ex ordine illata cunctorum oculos ad talem inspectionem conuerterunt.Precedebat carrus cupidinis triumphalis ad amusim consectus:quem quatuor ex ministris baiulabant:Subsequebantur simulacra oppido rum Imagines elephantorum effigies uolucrum spectabantur ecnaues cum armentis:insignia principum:&id genus quaplurima:

quae nemo auetis internoscere posset.adeo ingeniosa est natura mortalium ad cuncta quae uelit imitanda. Omnia haec importata

suere magis uisui *esii accomodata:magis oculos faciaturis stomachum.Singula singulis dono data principibus.esculenta uero bellaria atq; tragemata omnis generis pro tentaculo inferuntur: quorum magna pars in uolgus pro missilibus sparsa.Cum omnes lautissime tentassent tum est agminatim ad hasticos ludos consetemplandos: quos sponsa cum omni comitatu matronali prospectauit e speculatorio: quod decentissimum in palatio senatorio

ob id ipsum fieri iusserat Minus Roscius id tempo is dictator ho

mo omnium nobilium doctissimus omnium doctoriam nobilissi mus. Iam totus populus ae peregrini passim procurrentes forum compleuerant: S cunctos instar cuneorum theatralium e ligno fabricatos sartim constipaverant Multi cum periculo salutis culmiὰ

95쪽

na tectorum quibus forum cingitur eonscenderant ex imbricibus

reguli it peculaturi.Tres aequitum turmae totidemin turmarum

ductores apparatu magnifico spectabiles forum ingrediuntur. rdo agminis turmatim euntis talis fuit Primus Hannibal ben/tiuolus equo invehitur.quem antecedunt quibellatores eximie magnitudinis aureis tegumentis uelati.circustant stipatores can/didati tanquam petitores magistratuum romanorum. Turmales

regali cultu procedunt.ipse armatus sulget in equo.Arma radiantia aureo paludamento conteguntur pompa prorsus regalis opu lentiae:ex altera fori parte serumpit Franciscus princeps mantva/nus.qui incomparabili magnificentia4mnium oculos in se ac suos conuertit:praeibant lancearii habitu turcarum de quibus ante dictum est.Lancearios sequebantur hipotoxotae cum scorpioni/bus equi duodecim sim sessoribus ingenti corporatura deducuntur operti uelamentis:quae auro erant purpurat distineti:quorusulgor omnes fori partes illuminabat:de quibus uirgilianu illud dici merito poterat.bello armantur equi bellum haec armeta minatur:Proximi ibant douphori ut ita appellemus gestatores hastarum bellicarum ipsius uero principis cultus inter praecipua spectabatur Nat equo uectabatur exuperantissimo uigore dc inusitata magnitudine:& ueetabatur aluctatus aureo paludamento:orna tuo haud dispari suos exomauerat bellatores praecurrebat spicu latores induti uestimeta praeciosa utpot*dimidiata ex auro: dimidiata ex serico contexta Nouissimo loco introcessit Gibertus carpinas Principis Bentivoli gener:& ipse uisendo decore conspiuus ornametis equorumquilui praefulgentibus Venerunt de alii pro facultatibus ornati:sed super oes maluanus regulus existima tus est.illud decorasse spectaculii cuius manica paludamet cassi

tulis hiacyntis saphiris cyd genus gemis praeciosissimis onusta

pstringebat acies oculoru ordo hastici certaminis erat talIs. Duo

eataphracti ei one collocantur qui in equo mobili sedentes

96쪽

excipessi ictus incursantium:quibus post horae spresum totidem

centes succedere debebant.Haec bellicae pugnae imago ex militari Romanorum disciplina mihi transata uidetur: apud quos tyrones exercebantur ad palum:qui instar bellatoris immobilis excipiebat ictus congredientium pugnatum est horis amplius tribus cotinenter:c6plures hasta dc a bellatoribus procurrentibus:xist tariis fractae:coplures ictus armisoni ultro citrolo illatin acce, pii soro clangentibus tubis reboante spectatoribusq; plausu dc uociferatione fauentibus.Multorico die uiriliter dimicantiu uirtus spectata est sed in primis Hanibalis Bentivoli:qui ante nos geres robur animiaq; uirile specim aptissimia futura uirtutis osteγdit:quae in pulchro re puerili corpore ueniens gratio fauorabiliori esse consueuit:Gaspar Roberti sancto seueriatis Filius paternae uirtutis emulator fuctus est officio acerrimi bellatoris sed iter omnes excelluit Priceps Mantuanus quem post certamen iu/dices publico pcdio uictore pniacia verut bravio I id erat argenteu donauerunTrasiacto ludicro cucti letitia desibuti cia oculorudesideria satiassent soro facessit:ia dies vespa pcipiti recta ad e/des betiuolas pgut nouu frequensiq; spectaculu speculaturi.nam florentinus Oa machinator egregius domechanicae artis latentissimus machinam solertis imo artificio fabricauerat.qua tradolam uulgus appellat:quae nostra lingua orbis flammeus dici pot:utarenim hoc uocabulo quo adinvenero melius:erat haec machina funibus suspensa sub papilione bentiuoli sori ingentis magnitudi/nis in rotunditatem circumacta: tribus circulis cingebas medio extremos exupante:crescebat in uenem labris paulatim se restringetibus:cui nihil ta simile est qua calathi effigies.Ignis intra machina furtim inclusus arte mechanica alebatur per somites incendio/ria discurres quibus tota moles erat resertimma debebati hora sub uesperum stata cum crepitu bomboq; maximo flagrantes a

dios iaculari.Macbinator predixerat post primam hora noctur

97쪽

tiam suturam flamimarum eiaculationem.Iam sublato tentorio re/ductiso uelis auidissime prestolabatur populus numerosus codictum tempus conflagrationis Iam crepusculum iam tenebrae den se iam hora fatalis aduentat:cum repente tanta uis flamme in cendiorum emicuit cum crepitu eruptionis uehementissimo ut celum ipsum flagrare simul & ruere uideretur:ut multi pre pavore coruerint.suligine sumo odorei sulphureo cuncta compleri.Radii igniti subinde erumpentes iter spectatores formidolosos uolitare: horum facies afflatu sedare:illorum uestimeta comburrere: suill plenum horroris cum uoluptate spectaculum quod nouissimum inter nuptiales lusus exhibitum haud quail displicuit nouitate blandiente:qua semper sere solet ec gratissima:cum ad noua

homines libentissime ueniant ad noua cocurrant.exacta est cena

saltationibus non invenustis de id genus uolnptatibus Calendis labruarii cum iam abistula fetet ex omni parte festiuitas nuptiaruquae quatriduum celebrate fuerunt:hospites tam principes A pri/uati suas quisque domos repetere de in patriam repedare ceperunt

omnes imbuti hac persuasione ut Iohannem bentiuolum magnificentissime ornatum se uero honorificentissime acceptos arbitraretur:crederenti reliquos italie principes facilius bentiuolom nu/ptias imitaturos 1superaturos.Et me hercules nemo non uehe/menter admirari incredibilem tot rebus peraRendis celeritatem:

Secum quilibet reputare quantas facturus suisset Princeps denti uolus Nuptias si annuum tempus ad ornamenta comparanda habuisset:Cui bimestri spatio per brumales dies tanta conficere li/tuisset. Ad nuptias celebrandas hospitum circiter tria milia conuenisse memoratur:qui per hospitia ciuium diuis pastisq; esculeter cibatiis ex aula beniviola affatim suppeditatis.Cibus potiol omnibus esurientibus ac sitientibus exhibita illuc egesto si tangi astylum cereris ac liberi patris confluebant Tubicines tibicines' ex omnibus itali partibus innumeri affuerui:Timpanistae uincula.

98쪽

rii choraule 'id eus semie omnes orginici musici undit conuenerunt:audiuimus petulantias scurrarum satuitates morionum: uidimus prestigia prestigiatorum: nec pumiliones desuerunt: Ex hoc omni numero nemo non donatus a Bentivolo principe discessitunae multa apparatus nuptialis ornamet ornatissimus magnificentissimusis fuit ordo architiclinorum: quorum nemo per tot dies eandem uestem bis induit eundem cultum iterauit. Qui

imo singuli singulis diebus mutatoria subinde induebant idem quos a principibus matronis factitatum:Munera nuptialia certatim ab omnibus collata.Ciues Bononienses publice ac priua/tim splurima contulerunt.Alii maiora:alu minora pro facultari/hus.Agricole ac rusticani omnes pagatim oppidatimi cum do/nis nuptialibus ad Benriuolum principem a serunt. Principes italici tam reges' reguli legatii principum ac demaste preciosiosima quisl munera attulerunt Summa accepti haud dubie maxima estimatur. sed summa expensa no mediocris.per eosdem dies clause sunt taberne:officinatores seriati: 6 clericie causia indictue iusticiis:quod pristi Romani in luctu ae periculis indicere solebant Hactenus nuptialem sestiuitatem scribedam esse duximus. Alii minutiora scribantocliuiora:que nos consulto pretermisiamus prebitura plus fastidii si oblectamenti lectitantibus. Quod superest deos dea omnis rogo&oro ut connubila istud nelites felicissimum ac fortunatissimum:sicut nuptialis apparatus su/it splendidissimus:uti,nouis maritis annos nestoreos cum metali Delicitate largiantur. Eiusdem Endecasyllabon Quo tu quo properas recens libelle Extra lumina cur cupis uagari Intra scrinia cur nequis manere Cur limam refugis meum p caelum cur optas uolitare per tabernas:

99쪽

Vendi plus minus ad bas duobusr

Exi:sed uideo tibi paratos Ronchos Rhinocerotas di malignos Rugus aut piperi dabis cucullos. Aut merces olidas salariorum inlaesi gremio reges madenti. Haec incom nodari sapis libelles Vitabismia nam tibi parata est. In chalcifugito sinu patroni. Qui iam suppetias seret clienti. Qui te presidio suo fouebit:

Qui doctos amat excolit uenustat. Hunc queras:reuereuter hunc adito: Huic post legitimam osculationem Dices protinus.o decus bonorum Te saluere meus iubet poeta: Et te uiuere Nestoris senectam:

Et te principibus diu placere

Optatistis sui memor precatur. I iam quo properas recens libelle.

Philippi Beroaldi oratio nuptialis habita Mediolanio

ter multa Viri prestantissimi ac Matrone uenustis equae iucunda dc utilia mortalibus comparata sunt:Iucun dissimum de utilissimum est maritale coniugiu:quod homines disiunctos uinculo arctissimo coniungit:quod similias dissociatas mutua amnitate consociatiquod necessitudines conciliseat:quod amicicias religiosas comparat quod domos numerosa sobole fecitdat quod urbes legitimis ciuibus replet,quod deni efficit:ne genus humanu lis loginatate depereat sine quo nulla ciuitas:nulla gens nec ipse ut ita loquar mlidus cosistere pol.

de no mediocri laude dignus existimaduce Cecrops ille priscus:

100쪽

q diphyes cognomiatusue ser hoc e duplicis geminaei naturei

Ppterea cppinus femina mari sacrosacto matrim5io copulauetit quo dono nullii donumaius excogitari posse Grederi:qdio taliumania diuinu:cuius no tacecrope si deuioditore credere debemus.sicut ecclesiasticia dogma rescribit.merito itaq; ingetorum sos Homerus populo, celibatu uiuetes abios appellat quasi uita caretes: domortalium uita sine conubio dimidiata a luculentis scriptoribus nucupat talabsoluta ac psecta uita ex maris scemmel societate cosiciatur. Et queadmodu laudadi sunt illi qui iordine maritorum numerari concupiscut:ita illi uituperadi qui in celibatu uiuere pseueuerat iugu iugale deprecates. Quibus ue ro preconiis qua ue laudatione celebrari meretur illi ueteres Ro/mani:quibus nulli una nec sanctiores nec bonis exemplistiores extiterunt. qui celibes puniebant mulctam irrogare soliti siquis uxore ducere renuisset Talest subinde censoria nota afficiebantur. Qua quidem in re mihi uidentur lycurgi Platonis te, ges utpote diuinitus conditas re imitati.quae iubet eos Ois de decore afficiedos e pecuniat mulctados qui rei uxoriae no fuerintopati. Nacie Scitis lycurgi arcebatur celibes ab inspectione ludorum gymnicorum:& honore illo privabantur:quo iuuenes pro

sequi seniores consueuerunt.& illud in dercyllida a iuuene spartano dictum nemo non probat.qui assurgere illi noluit Qq impa/tori no improbo et cedere subsellio:uerbum illud promens dignit memoratu. Ideo tibi no assurgo quoniam nel tu filium qui mihi cederet genuisti.Platonicae uero leges tempus coniugale pscribetes mulctam dicunt illi:qui .xxx.etatis anno usq; ad trigessimum quintum uxore ducenda supersederit. Aristoteles quoq; cupreceptore Platone congruens precipit in politicis foeminas circiter octauum decimum etatis annum nubere Mares uero circiter annum.xxx sextum uxorem ducere debere. Hoc n.ipe utrunt copulari uigetibus corporibus.Ceterum inter nationes omnis Ro