Vocabularium architecturae aedificatoriae authore Carolo de Aquino Societatis Jesu

111쪽

sgurae erant arcus triumphales . Husaboti . Usurpatur tamen generatim pro quacumque structura arcuata,&devexa in suprema parte aedificiorum, vel cubiculorum , quemadmodum sunt ornices testudinati , comchati , lunati, ad formam haemi spherii, veli, cunei, navis, crucis smilium . Quodcumque demum a

cuatum opus fornicem vocamus . Nam si terra est arcuatum , caverna appellatur; si opere caementitio, ornix. Ideo apte Iovianus in Actio deducit hanc vocem a sorando. Habet enim sernix aliquam semper cavitatem et ex

quo concavum convexum in eodem distinguimus. Sunt tamen qui fornicem a camera discernunt quoniam came-Ta totum tectum arcuatum , sornix unum arcum significat quo apte trahunt locum Salustii in Catii Camera

lapideis fornicibus juncta.

Follui. Locus plerumque amplus, victualibus , c mercibus distrahendis constitutus is diver rerum enalium genere, appellati6ne multiplici enunciari solet Forum olitorium, pistarium, starium, boarium, cupedinarium, Mercato. Item forum jurisdietionis exercitae, civilium

causiarum disceptandarum locus Curia. In castramentatione Romana sorum medium obtinebat locum; ex quo ad Castrorum portas patebat conspectus Forum a serendo trahit Varro quoniam tum res venales in forum mercatorium , tum lites controversiae in forum judiciarium serebantur . In foro seritar Adagium erat, imo

potius lex Atheniensium, qua cavebatur, ne quisquam mentiri auderet in foro , ubi scilicet ex majori frequentia, Iucri aviditate facilior erat occasio mentiendi. Item Foro uti apud Terentium vox est popularis, sumpta a mercatoribus, qui rerum pretia laxant, vel intendunt, ut forum c Annona serunt Monet Paroemia boni co sulere praesentem rerum statum . Huie assine illud ἈσσCatone contentisimus. Populari etiam voce dicimus Iu toforum , cum significare volumus, captandum esse in rebus agendis opportuni temporis articulum is merca toribus

112쪽

ARCHITECTulla AEDIFICATORI E . IOItoribus trahitur , qui merces venales in forum non afferunt minus aequo annonae tempore cum vero deprehen

dunt intendi earum pretia, tunc eas advehunt. Terent.

in Phorm. Misi utiforo.

Fossa . In re munitoria ambitus est terrae excavatae, erectaeque in loricam . Alia arces ambit cujusmodi numsccas relinqui , num repleri quis praestet , Polemici Architecti varie destinant . Alia castrensis , ut minor mole, ita minus stabilis, utpote tumultuaria sepe opera utcumque ducta , pro loci iniquitate, vel imperio neces statis. Ea QTatum etiam dicitur a Palladio. Vide Fovea. FossaruM. Vide Fusa. Fossutia . In recenti re munitoria, minor alia sessula per flexum ducitur in fossa majori live sicca ea sit, sue aquis oppleta . Sed minor perpetuo quas continet Praesidium est ad paulatim saltem detinendos oppugnatores, donec praesdiarii accurrant. Cuneus. Fovac. Aliae sunt, nullo artificio, sub terram a natura adaperta: vocantur cavernae quod si admodum prosunda sint, terrorem spectantibus injiciant, barathrumac voragines nuncupantur. Quae vero sunt artes qctae, plurimos usus habent r hujusmodi sunt cisterme putei sepulcra, canales aquae dedui, per montium viscera. Sed in primis commemorandae, quae aperiuntur ex proscissione fluminum , ut vadari possint, vel ad

alios, qui sepe eontingunt, usus,in commoda. Hujus generis ad Rhenum prope Belgium a Drus,adaperta

legitur, quae etiamnum sota Drusiana nomine circumfertur. Quod autem in fabulis decantatum est de Hercu te, qui Acheloum Acarnania fluvium privato certamine superaverit, ex vera, si fas est credere, historia est, amnem intumescentem, accolis perniciosum, ab eodem in plures alveos incisium divissim fuisse . Item in re hortens foveae sunt aquarum receptacula , ad usum easdem deducendi in areas ad irrigandum . Quidni verosoveas dicamus etiam proscissiones terrae per caement D

113쪽

roa VOCABu LAR Iu Metios ad undamenta aedificiorum stabiliendara Suplieii

praeterea genus suisse constat, non solum apud Ueteres, ut ex Tacito de rib Germ. Waliis lique Scriptoribus; verum etiam ex plurium S S. M. caede, qui so-veis sepulti, in iisque lapidibus obruti , sortissime interierunt. Pertinent insuper ad genus venationis serarum quod etiamnum apud Arabes exerceri, produnt itinerariorum Scriptores . Qua vero ratione Leones etiam antiquitus capi solerent foveis, Xenophon de Venat diserte tradit. Effossi, nimirum aequatoque circum foveae bl , columnam statuebant in medio, cui hoedum religabant: mox fovea superficiem tegebant ramalibus. Auditis cedi clamoribus accurrebat proxime accubans eo famelicus Min foveae transtes, dejectis pondere ramalibus , decidens capiebatur. Id genus sunt qui indicatum credant ab Ezechiele cap. 9. o. ubi de leone capto haec habet Et miserunt eum in caveam in eatenis adduxerunt eum ad Regem BaDionis Addo pro coronide, non selum alveos fluviorum , sed mare ipsum quamlatissime patet, immensam quamdam , cim metatam foveam esse . Et Italico quidem selo prospexit amanter natura, adapertis duplicis maris hinc illine foveis, Melatis alpium jugis , tamquam propugnaculis , in munimentum . De sove munitori . Vide Fosa. FRICArio , onis . Cur i. 7 6 2uibus diligenti fruatisne levigati die. FRICAT usta . Cur l. 7. i. Super fruaturam incernatur mar

mor . t.

Falcarus , M. Plinius . Actus poliendi devigandi structuras Parietes puriore calce, manu extrema, s exaequantur. In pavimentis autem extantes tesserae, triginna, quadrata , idoneis instrumentis comprimendo rediguntur ad planum rapianare. Farco as . Expolio, levigo. FRIGIDA LavaTI . Locus in balneis, ubi frigida aqua ahena , lavacra aderant . istina etiam Lampridio, c

114쪽

ARcuiTECTuRAE AEDIFICATORI E. I 3baptisterium Plinio appellatus . Diversus erat locus sti-gidarium, ubi non lavabantur; nec ulla ibi erant ad hunc usium vasa. Porticus autem erat Frigidarium, vel simile ambulacrum , in eorum gratiam fabricatum, quibus egregis e Calidariis, vel Tepidariis, libero, frigi

doque aere Opus erat a

Faourosas . Dicuntur in aedificiis partes illae, quae impers est interruptaeque conssilio relinquuntur, ut indicetur perficiendum esse opus eodem ordine, cum aderit copia faciendi sumptus, aut obstacula interposita suerint amota. Mors Uitalis Lexie Mathem.

Imaque submersi contingens fulmina munia

Quam ulminis notionem non animadverterunt Lexicarii etiam novissime excus med observavit Scaliger in notis ad Manilium . Sustentaculum Sosiegno, uniello. Fuxcio . Sustento. FuMARiui Pars aedium, ubi vina, sumo igne medic ta, celerius mature sicunt, aetatem serunt, ut tradit Columella . Martialis.

Improbo Massiuae quidquid fumaria cogunt;

Aeripit aetatem qui uis ab igne cadur. Perperam quidam Fumarium confundunt cum insumib lo, quo notatur structura, excavata in ipso pariete , productaque ad tecti fastigium, cum idoneo spiramento ad sumum e camino foras ejiciendum Fu Naxa . Non tum est unis, cera , vel pice illitus . Tomela, sed sunt ipsa. Iv. l. 42.6 3. Fanda media dissu nalia imparia habebat.

115쪽

Fuun Mai. Virg. q. Georg. 8cFu MnaMEMTu . Solum , supra quod quid struitur , lapidibus , larenato praejactis. Fundationes aedificiorum proseli diversitate diversium in modum sunt statuendae. Simontanum erit solum , non erit admodum laborandum in suilassione , satis firmum molitioni praesidium & firmitatem asperis jugosisque saxis suppeditante natura . In universium effodi solum oportet crassiore ambitu, iub- structione ampliore, quam sint suturi substruendi parietes. Idem praesessus ambitus quam sisti dissima structurata, lapidibus, arenato , Uuperinjecta ad validiorem coagmentationem aqua, consarciencius exaturandus. Quod

si selum nactus fueris congestitium, vel palustre, adhi-hendat uni colligationes trabium cum sublicis, don-gariis ustulatis alte defixis. Exsanienda in seper quantum fieri potest , terra emota, iliginosa exsiccanda mox calcandum quam densissime siolum, latura vitium ea arte supplendum . Postremo si in stagnis, at stuariis, atque adeo in mari portus , aliaque aedificia attolli contingat, utendum est arcis valide nexis , deiectisque in profundum, ut diximus in tit Area . Vide hie etiam tit. Fisu in Palatio, mi Lexico Militari tit Phalanga Consille in primis Magistrum l. I. S. I. 3. 3.

Fusnarro . Aestus undandi . Vitruvius . Fundatione eorum operum feri debent eras orer. Fuso , as Virgilius Fundamentum induco. Fusno, is . Lique iacio. De metallis dicitur. Plinius. Fusotrus . Dicitur de iis , quae a sundamentis evertuntur. neutiquam ver,de iis, quae extruuntur e pro qua noti

ne imperite quidam afferunt locum Spartiani in Hadriano Stipitibus magnis, in modum muralis festis, fund tur iactis, atque connexis, Barbaros supera sit. Ubi si cet de strueturis sit sermo, adverbium tamen funditur non significat a fundamentis, sed in undamentis, vel penitur; qua acceptione dixit Lucretius,

- delicias quoque suae funditur omnes,

116쪽

ARCHiTECTuRAE AEDIFICATORI E. Os Cormina, i ras, ct daedala signa polire ui ct impigrae simul experientia mentic,

Paulatim docuit. Fusis. Vinculum ex cannabe vel simili materia conli, tum Priecipuum est in re machinaria momentum . Funis reste major crassiorque. Ideo machinarum iavium sunt senes restes ad his minora deserviunt. Aministerio appellationes varias sortiuntur. Funes raetorii, ductarii, antarii c. Funis nimium tensus abrumpitur Adagium ex re aedificatoria , quo usus est Lucianus . Iis congruit , qui ad lucrum plus satis intenti, universiae rei acturam faciunt . Nectuntur suo es e sparto, quod est genus herbae , magna apud Hispanos copia crebrescentis cibique primum cognitae a Romanis per occasionem belli Punici. Juncis, palmis convolutos habemus apud Columellam ia. 32. Fasciculos omice sta mea, unee Iusto. Sed cannabe potissimum necti atque torqueri usus docet Tomices impoliti rudesque

sunt funes . Rudentes dicimus senes nauticos, quoniam vento concussi rudere videntur; quae vox a rudentibus funibus ad asinorum clamorem inconditum transit. 44 des si penes Nonium , a quo id resertur FimIcu Lus. Parvus unis Cordella Farieulum ad lapidem.

Paroemia est sumpta ab Architectis , Tabris , qui inter struendum non credunt suis oculisci sed lapidum aequalitatem ad perpendiculum, idest uniculum plumbo appensum, explorant . Usurpatur ad exactam dilige tiam significandam

FUMI cutitis ut Nia Tu M. Colore rubro tinctus seniculus, quo

Fabri utuntur ad ligna , atque adeo ad marmora in di. cstum praesignanda, ne serrae usus exerret. Fuge funiculum miniatum : Adagium est ex Aristophane . In eos dicitur, qui non ex animo, sed ne in nauictam incidant, honesta .imperata faciunt. Magistratus Atheniensis, ut requens populus ad concionem accederet, duos instituit ministros publicos, qui uniculo miniato illunc, o tinia

117쪽

tingerent is in concionem agerent . Studebat verbquisque sugere funiculum , ne colore rubro notatus multam biveret, nisi adesset. Fu Tulla morat. l. a. sal. 3. In re aedificatoria molitio est,mpraeparatio rudis ex contextu trabium , vel asserum permista interdum structura terrea, ad arcus pra cipue sornices Q perinducendos quae omnia, confirmato aedificio, abiiciuntur. Armatura, ordines, Centina. In

mechanicis est, quod ad pondus elevandum vecti subjicitur Sottoleva.

Fuasus . Caveola fornicata, cum ostiolois tegmine reductili a fronte, ad usium excoquendi panis , omnisque generis obsbnii. Differt a clibano, qui potius est vastestaceum , vel meum, mobile, cum ejusdem materiae operculo. Primus clibani ut us sui ad panem excoquendum , quem ideo clibanarium vocabant. Quod cum minus feliciter caderet, usurpari cepit coquendis obin iis, quae tamquam xenia ad amicos mittebantur . Mirum est , quod habemus ex Aristophane in Acharnens bus, solidos in clibano boves excoctos fuit se adscribo Poetae verba: deinde praebuit Velibano toto boves ecquis rogo Conspexit unquam libano cooris boves FusORIA ARG. Quae ex metallis, igne lique se istis, artes clari potissimum vero statuas conflat. Differt a statuaria, ruat solidam aeris, vel marmoris nacta matcriam, ainem calpro, malleo subigit. Fusua . Plin. l. 3. 6. Liquefactio. De metallis dicitur.

118쪽

ARCHITECTuRAE AEDIFICATORIAE. I I

ALLisARIu . Pars aedium , ubi detinenturin aluntur gallinae, omnissere generis altilia . Locum illis qui hibernum spectet Orientem , a Gsgna Columella l. 8. 3. Pollase.

des Gammati termini erant , quibus incidi solebat litera Graecorum Gammi vel qui ejusdem litera similitudinem referrent. Scriptorer Dium re uudorum. Gauua Lapillus pellucidus, magni pretii molis non magnae . caliger proprie censet de oculo vitis diei translate de lapillis . Ludit operam Plinius , dum Iab riosa indagine gemmarum usum originem a Polycrate Sami tyranno apud Graecos a vietoria Pontica Pompeii Magni apud Romanos accersit. Constat e sacris Paginis Exod. 8. Lapillis duodecim pretiosis Deum imperasse,

ut sui iam Sacerdotis sacrum Pectorale exornaretur Quod autem ad Graecos Romanos attinet, non potest ambigi primum potissimumque gemmarum usuri L. anulos signatorios habuisse. Insertae ad gestandum gemmae, vali sere figura, gnataeque extantibus, vel depressis, excavatis icunculis minc Ectypa apud Graecos appellata, quae eminent sigilli, En typa , quae ut eis incisa interius recidunt. Hujus generis gemma grandiuscular, quemadmodum propter raritatem summo in pretio merito habentur, sic studio singulari asservantur in Patricior ii in aedibus . Proficiunt etiam non parum ad notionem veterum historiarum , memoriasique exigendas erudita antiquitatis ad quem profecto modum usumque prisca numisimata a vetustarum rerum studiolis avide conquiruntur. Insculpti autem erant ejusmodi lapilli non a s

119쪽

VOCABu LAR Iu Msolum guris , quae priscorum temporum fabulas, vel

historias repraesentarent, verum etiam simulacris viro

rum illustrium, atque adeo Deorum imaginibus, quibus juvari se putarent quo pacto armatam Venerem gemstasse in anulo Julium Caesarem legimus apud Dionem . Eos lapillos Cimelia appellamus . Camei. Translatus postea gemmarum usus ad pocula, Propera.

Ne bibit in gemma disite nostra sitis.

Item adornat una certarum corporis partium, quas ita complexus est Manilius:

Perque aput dum lapides, per colla, man que . A corpore ad tunicas, vestesque gemmis largaritis illustrandas progressa est ambitio. Nam pudor est reserre importunam absiurdamque Veterum consuetudinem easdem vel calceis inserendi , calcandique pulcherrimos naturae partus , quod de Carmo, Heliogabalo is aliis commemorant Historia Augusta Scriptores . Postremo morem absonum effrenati fastus tam impudenti dedecoris nota foeminae arripuerunt, ut necesse fuerit Caesares ad deridenda, ut Lampridius vocat, Senatusconsulta , , Lege Matronales decernere, quibus ea luxus barbarie ostenta inhiberentur m a luto viarum, ac sordibus redimerentur uniones margaritaeque gestata in crepidarum obstragulis Vocculis sceminarum GAE pH Amui Latine reddas locum, ubi opes custodiuntur . Est enim vox hybrida , coalestens ex altera Persica , altera Graecanica . rario , moreria GRNICutius. Proprie parvum genu . In aquaeduetibus dicitur, cum canalis torquetur, Wflectitur . Vitr. l. S. 7.

Si non venter in auibus factus fuerit, nee subfructum ad libram factum, sed eri genuatas , erumpet, O diffluet alarum commissurat.

GaOMarnis . Scientia dimetiendi , quae basis est, Tunda-nrentum totius Architecturae ortum habuisse perhibetur a Philosophis AEgyptiis, qui agrorum fines terminosque , ab excrescente Nilo confusos, per lineas ad sta

120쪽

tum pristinum reddiderunt. Idcirco a terra dimetienda eidem nomen ex Graeco inditum Caeterum de facultate, non terras solii , sed aquas, ipsos caelestes orbes cortissimis praescriptionibus dimetiente usurpatur. Eam in primis facultatem pernostere,is firmissimam habere regulam oportere Architectos, Vitruvius merito tradit. Geometricis dimensionibus , quae lineis perficiuntur,

dicimus Insisere lineis. Quod est urgere propositur ;cui contrarium est , excidere a liueis, quod est, aberrare ab instituto. Gasrario . Non solum est gestandi aestus, sed locus , quo quispiam gestatur . Gestationes itaque loca erant, inoque Domini a servis gestabantur . Id quandoque ob voluptatem , interdum morbi allevandi gratia fiebat Loca autem suisse aeris benignitate Camoenitate laeta atque salubria , constat ex lini, Gesatio buxo, aut rore marino , ubi descit buxus, ambitur. Observabatur sere in gestando passuum numerus , quem in deambulando Ciceronem servasse testatur Plutarchus in ejus vita . Idem liquet ex antiqua Inscript IN HOC POMARIO GESTATIONIS PER CIRCUITUM ITUM. ET REDITUM MINQUIENS EFFICIT. Os SUM MILLE . Gestabantur autem lectica , vehiculo, sella, cathedra, .s milibus. Hinc servi cathedrarii sellae gestatoriae , commemoratae sepius a Scriptoribus

Chasta . Lapidosi , scrupolaque terrae genus , eaden

. sere littoralis & fluviatica . Adhiberi blet ad ambulationes subdiales viasque publicas sternendas, larginandas . hiara. Idem praestant lapilli, qui ad modum

assiliarum terra concreti , effodiuntur e montibus siliceis Sculiola Fulvius Flaccus , a Post humius Albinus primi apud Romanos locarunt vias publicas, aurbe quidem stice , extra Urbem glarea exaequandas. GLurasu . Hinius . Tena coagulum , quod ex muli i-plici si materia, ad conjungenda divi a corpora. Usus