Vocabularium architecturae aedificatoriae authore Carolo de Aquino Societatis Jesu

81쪽

eas Paroecias vulgo re & Sacerdotes Ministros Curati appellari utrumque scilicet a Latina voce Cur quemadmodum Curia, Guriones antiqui indidem dicti sunt , authore Festo. CUROTRopuIuM . Locus destinatus alendis pueris , a quibus vocabuli etymon Differt a brephotrophio, quoniam in hoc infantes expositi , aut egenis nati parentibus, aluntur, in illo pueri grandiu siculi, qui nondum victum sibi per aetatem parare possunt. CURRICuduM. Spatium ad currendum aptum. Item aditus, quo in aedibus ex una parte in alteram fit transitus Possetu, Corridore. Cusτoma . Locus, ubi captivi asservantur . Custodiam porro dicimus non blum milites excubias agentes, sed locum ipsium excubiarum , quem igiliam etiam vocavit Cicero his verbis me mea sedes es, haec Vigilia, Θαccusodia, Me praesidium flatisum Vide Carcer . CYMATIu . Uitr. l. q. 6. In capitulis columnarum , epistyliis, anuis pars est, quae sensim gracilescit in curvaturam, ad modum undar, ex quo eidem nomen ex Graeco, sine angulo . Cymatio Doricum deforis, Lesbium interius gracilescit Cimasa, Goli Doricum, Gola druta, Lesbium , Gola reversia appellatur

AEDALuc a , m. Lucretius, DAEDALAEus , a , m. Opera daedala vocantur , quae novo , ingeniosis,

.mirabili arti scio fabricata sunt. Et Pausinias quidem omni assimulacra lignea vocat daedala . Proprie tamen de iis efferri solent, quae sua

pte natura moveri videntur, cum

vere Occulto moveantur artificio, praesertim in sum Mercuri, cujusimodi erat mulacrum Veneris , quod

82쪽

ARCHITECTuRAE EDIFICATORIAE . Icommemorat hemistius. Sic autem appellari plerique opinantur a Daedalo artifice machinario ingenio lissimo, ad quem alia praeclara inventa refert Plinius pluribus in

locis DahLa Aronas Memorantur L. De excusat Arti . lib. o.

Hoc inter Albinos, quorum ibidem fit mentio δε Dealbatores interesse tradit Cujacius , ut Albinorum sit parietes, De albatorum alia quaelibet dealbare . ectores verbinui dicuntur , quae caementis structa sunt, linunt

Dahha, Albarium induco . Non flens uot parieter de eadem dealbare deua paroemia loco dictum est a Cicerone 7 Famil uis. ao ad indicandum, eadem opera duplicem inire gratiam , vel duos demereri.

DaAMULACRUM . Ambulacrum Mamertinur in Panet. DaAMavLATOR Iu . Ambulacrum . Capitolinus. DECAsTYLos Decem columnas habens. Str. I. f. I. DACEupanc. Vide Persies.

Danu ORIui Canali ad effundendam aquam . Palladiar. DEFORMATI . Pro detractione forma is venustatis utitur Cicero hoc nomine . Vitruvius deformationem grammicam vocat primum rei, quam molimur , specimen

wrude exemplar, quod fit in cera , gypsi , argilla , vel etiam tabula , aut per lineas in papyro, pro cujusque sartis instituto . Est in parvo operis rudimentum , ex cujus insipedito ne perficitur postea ipsiam opus . Idem designatio m delineatio dicitur . Disigno, Modelis , Schi

Da icta , . Item deliquia . Tignum , quod a culmine usque ad tegulas angui res porrigitur,m ad ipsas des- ni subgrundas. Dicitur ab aquis effundendis. Fesui. Hinc etiam originem trahas vocabuli Delusae, pro oblectamento blanditiis . Ab iis enim, quibus oblectamur, irrigua quadam quasi dulcedine persundimur, quem ad modum horti, Wareae herbariae aquarum irrigatione agaudent, hilarescunt.

83쪽

Dai uagum Servio est templum pluribus Diis commune is Dicitur a diluo, ut pollubrium a polluo quoniam ibi

non tam manus a lacu aliquo, ut apud Veteres ante saram posito, quam animi a maculis sordium abluuntur. Aliud tymon affertur a Varrone , qui docet delubrum partem illam esse, ubi Dei statua, cum dedicatur , im ponitu utque candelabrum locus est, ubi candela figitur, sic delubrum est locus , ubi figitur Idolum Eam templi partem , quam admodum religiose habebant, Oronis ornari consuevisse, indicat Silius i. r.

-- triumphum

Tarpui clamant 'viro delubra eoronant. DELuMaATA Lacus Astra . Occurrunt apud Vitruvium l. 6. S. Quae non sunt persecto rotunda Barbarus vertit Schiacetati. An potius propendula Z Certe delumbes delumbati in anteriorem partem pendent Sciancati. Damas Hur l. 6. ii Fultura in aedificiis ad modum serrae; qua sorma dentes in ore animalium seriatim sent dispositi. DENTIcuLI . ornamentum Zophori in epistylio ordinis Ionici, ad humanorum dentium smilitudinem. Rur. l. q. I. Dentelli. DasIGNATro . Cicero. Di gno DESpiluo, ac Metaphora ab iis, qui spumas auferunt ab ollis ardentibus, translata, dicit Vitruvius cote despumare pavimentum , idest abstergere, levigare Darros . Parietes etiam despumati dicuntur, cum illis si prema manus imponitur purioris calcis attritu. Ligeiare. Item despumari lateres dicimus, cum alii ab aliis ait runtur, ex quo aequalitatem nitorem quendam accipiunt. Arrotare.

DasTau. Fit ab antiquo verbo sano, vel stino, quod erat , ex quo verbum desino . Columnamignificat. Utitur hac voce Lucilius Arnobius etiam Atlantem Caeli tibicinem is destinam appellat. Diacopi Incisiones ad aquas deducendas inpiam . Uide

84쪽

ARCHITECTuRAE AEDIFICATORI E . 3Dinrc. Exponi solet de pluribus cubiculis simul junctis,

ut . ex altero in alterum fiat transitus quae connexiones cubiculorum plures vel pauciores in iisdem aedibus produci solent, pro earum scilicet amplitudine . Amaria menti Uidetur tamen certum , laetam sium etiam procoenaculo. Sidonius Epist. I. a. a. Ex hoe triclinio sit in diaetam, sue earnatiunculam transitus. Et quoniam in coenaculis, inter epulas , eruditos sermones Philosophi sociabant, ex quo Platonis convivium is PlutarchrSympos aca quaestiones celebrantur , inde factum , ut etiam nunc alicubi diaetae appellentur coetus Patriciorum, Procerum, qui negotia publica , quae adordinationem pertinent publici status , pertra fiant. Antiquitus id apud Germanos factitatum inter epulandum tradit Tacitus de Morib Germ. De pace, O His I rumque in convisiis consultant. DIAGRAMMA . Uitruvius , quod ali hi vocavit deformationem grammicam , iterum appellat Diagramma. Figura per lineas ruditer expressa Di Miceto . Latine permistum . triti turae genus , quo medii parietes fractis coementis farciuntur . Plinius

Ubi quidam corrupte legunt Dictyotheton, vel Di

ctyoton

DIAsrrhos. Dicitur de columnis ordine laxiore dispositis

Vitr. l. 3. 2.

Di AT MYRA . Uide Protora. DIATuasi . Apud Vitruvium l. i. a. est disposito DIATONI LATEREM, vel lapides . Genus lapidum , quos Vitru' ius i. a. q. rontatos ab utraque fronte terminante parietem , itemque Diatonos appellat. Frontati dicuntur, quoniam duplici ronte ad utramque muri partemper totam ejus crassitudinem pertingunt colligatique per latitudinem utramque structurae faciem terminant. Diatoni autem vocantur, quoniam admodum per latum extenti sunt; id enim Graecis est Diatonos . Philander

in aliis Codicibus Vitruvianis scribit legi Dia toros , quod

85쪽

Di ro Ros . Vide Diatoni Laterer Di AZOMATA . Vitr. l. S. 7. Divisiones ordinum in theatri sedilibus. Sum etiam blent pro spatiis plateolarum , gradibus scalarum, interjecti Q cujusinodi relinquuntur in domorum sicalis, itemque inter gradus Januas templorum. Ripiant. Dinostos. Quod est longum pede , latum semipede . Ex Graeco mensiura est duorum palmorum . itr. l. a. S. Plinius docet cum Vitruvio ab antiquis Graecis Doro manum, seu palmam suilse dictam ex quo non Qtum habemus vocem Donum , quod a manu dicitur .sed etiam mensuram duodecim digitorum , quam a palma palmum majorem , seu Dodrantem vocamus. Ea vero vox Doron licet in suo simplici non sit in ussi, manet tamen incompositisci ac Dido ron , et radoro , Pentadoron vocamus lateres in struicturis aedificiorum , qui gorum quatuor, vel quinque palmorum longitudinem habent. Dicirus modulus aquarius , cujus diametros digitalis est. Habet locum in mensuris aquarum quae ab aquaeduetibus derivantur . Paulus Diopra A. Vitruvius. Dicitur a dispiciendo , vel exploran- do Machina Geometrica libratori , qua latitudo, altitudo , .longitudo, etiam ex longinquo, dignoscitur Aquarum librationibus , iisque deducendis dividendis inservit. Dipra Rus, a, m. Duas alas habens. Diptera columnae, duplex ordo olumnarum dipterum templum , duas columnarum alas habens. Vitr. l. 3. I. DipLYurio, a riplynthii parietes. Qui constant duorum, vel trium laterum ordine. Cur l. a. 8. Muro adue, o tre ordini di matroni.

DIS posITu RA . Lucretius. Et Dispos irro . ordinatio Architecturae pars praecipua, de aqua agit Vitruvius i. i. a. Ab eodem definitura Rerum opta Dissiliae by Orale

86쪽

ris , cum qualitate. Idem Magister ejusdem species statuit Ichnographiam, Orthographiam is cenographiam DisTEGA Latine duplex contignatio. Licet intelligi soleat, quarum altera alteri superimposita, apertaque o& patens est cujusmodi sunt in theatris tabulata , quae dicimus Palehelti, adhuc tamen usurpatur de omni aedificio, sive sit theatrum , sue navigium , sive quid simile bipartitum Pollux . Dicitur autem distega a stega, quae Latinis est e tignatio Qquamvis proprie usurpetur

de navibus, ut accipitur a Plauto in Bacchid. nihilo minus ad quamcumque contignationem notandam idoneum est vocabulum mine etiam tristega, quod tres contignationes habet, hypostega , quae est contignatio tecta, cui opponuntur hypetrae. Contunsaione

DIvERSORIu . Hospitium, quo ad tempus commorandi causa divertimus Cicero . Alloggiamento DivaasORIOLum . Parvum diverserium . Cicero.

DIVERTICuLui. Via transversa , quam quis init , relictavia, quam instituerat. Servio viae sunt a latere via militaris . Singularem acceptionem habet in aquaeduistibus, qui sepe in decursii a recto primoque tramite, alio divertunt, propter opportunitatem, faciliorem aditum . Diverticulo dextrorsium, diverticulo sinistrorsum, formulae sunt crebro u serpatae a Frontino. DIvIDIcuLA, orum. Disidicula , inquit Fessus , Antiqui dicebant, quae nunc sunt asella , ex quiburis no communi aquam qui ue in suum fundum ducit. DOLAa c. Mirum est Lexicarios qlabra aediscatoria non meminisse . Adhuc tamen magis demirandum, afferri exempla aedificatoriae , cum exponunt fabri materiarii dolabram, quae ascia etiam dicitur. Quod vero genus instrumenti vocandum sit dolabra aedificatori , adhuc non est compertum . Academici a Furfure vocem Becca- sirino , quam Latine reddunt dolabra, sic exponunt: Κ a Sorta

87쪽

Non admodum arridet, Ligonis genus vocari dolabram: nam palus ferreus, quo caementarii saxa eruunt, Ligonem non dixerim , licet serrumiit angustum crassumque. Romae in Columna Trajani cernuntur secures, acie unica implici, acuminatae ex altera parte . Sunt qui eas, dolabras censeant. Redarguit tamen eos Scriptores Palladius i. i. c. ult. ubi meminit securis dolabratae, quam opinor appellari, quae ferro constat leviter arcuato, ex una parte acuto , ex altera ad modum securis quadrata acie, cum ligneo manubrio, vulgo dicitur Grapinaci cujusmodi rie sunt commemorata instrumenta in C Iumna Trajani. Dum enim Palladius recenset secures dolabratas, profecto dolabras, secures dolabratas non esse significat. Superest proinde ut dolabram dicamus palum serreum planum a capite, ex parte infima acutum , aptum ad diruendum deseruenda saxa silicea, praefixis maxime cuneis serreis . Pales, Paletto, Accone . Eos postremo palos, si caput non planum habeant, sed in aciem securis formatum , tunc illos non dolabras, sed secures dolabratas dixerim, ut arcuatum serrum , superius expositum. DOMA, atos Graecanica notione tectum est; sed strictius Architecti domata appellant, quae supra totam domum vel templum, ac proinde supra ipsum tectum , assurgunt. Hujusmodi sunt turriculae, .speculae, quae supra tectum, liberum exhibent late prospectum, , veluti corona quaedam imbella , aedifici, ipsique potissimum tecto, ornatum addunt dignitatem . Grais. Mici tui. Domus , sed ubi paulo diuturnius quis habitavic vel ipsa habitatio diuturna. Nam qui ad breve is tempus alicubi habitat, inde digreditur , domum ibi dicitur habuisse , non domicilium . Licet vero quispiam conductitiam domum incolat, dummodo cum familia rebus suis stabili perputuaque sede ibi degat, habere ibidem domicilium vere dicitur.

88쪽

DIMuscuti A. Parva domus Idem .

Douus . Strumira ad habitandum stabilis, fixaque tecto praecipue larietibus constans. Stabilem fixamque dixi; neque enim domum dixeris navim , licet in diuturna navigatione, aut plaustra Scytharum Caret domo pars non exigua terrarum, ubi nemora indigenae habitant cujusmodi prae aliis sunt Hyperborei, Arimphati Minimum ab his distant, quibus marinarum testudinum , , ut Plinius refert Li. io operimenta sunt tectum aut Mauri, quibus scirpi fragiles palustresque conficiunt te-guriola . Atheniensibus Euryalus, Myperbius fratres primi commonstrarunt Domorum usum specus illis antea pro domibus erant. Non omittam indicare Cyrenaicos quosdam populos sales, e montibus suis exciso, tamquam lapidi sibi domos , si Plinio credimus, comparasse Romanos autem constat domos humiles, cum

ipsi viri essent, culmis frumenta ceis operuisse . idem elitis postea primceva disciplinae nervis , ad eas marmorearum aedium aurearumque moles extollendas progressi sunt, quas paucis complexus exprobravit Seneca ad Lucilium : Culmus liberos texit sub marmore atque auro servitus habiισι Senecae Plinius amoeboeum canit, vetustis Romae aedificiis cum Caji,, Neronis aedibus , comparatisci uorum agri minorem modum obtinuere quam cellaria istorum. Non est ambigendum , postquam cavernas, ut dixi, incolere vetusti mimos mortalium t dium cepit, e luto prima habitacula suisse rudi ter extruet , praedocentibus hirundinibus, quae ex eadem materia nidos concinnant. Ad earum imitationem casas luteas primus, teste Plinio extulisse sertur Doxius, C lei frater, qui Iacobi Haebraeorum Patriarchae tempore vixisse traditur. Furcis postea , cervisque δε ramalibus recta ea tuguria ad majorem firmitatem . Necessitati nimirum , non elegantia & deliciis frugales illi studebant. Verum de primoevo more habitandi, cincrementis aedi

89쪽

sciorum post inolestentem paulatim per aetates luxum, vide plura apud Vitruvium l. a. I. Doncus ORDO A dispari Numinum conditione, quibus templa erigebantur, ipsa multiplicis structurae ratio desumpta est. Triplex est Deorum classis , sortium , delicatorum, mediorum. Fortibus, Marti scilicet, Herculi, Palladi c. structura Dorica, severior iravior, assignata est . Delicatis, ut Veneri, Proserpinae , t rae c. ordo Corinthius adscriptus est, mollior venustior Mediis, ut Iunoni, Dianae, Bacchoinc Ionicus ordo est addictus, ex firmo iracili, severo concip-no temperatus. Nam Tuscanica structura , quoniam

fmplex erat iudic, agie' bus aedificiis , profanisque, nec Diis, nisi sorte silvestribus, Inferis , adhibebatur. Doricus itaque ordo totus est in imitatione naturae; ejus que firmitatem, gravitatem operum redolet . Non soli ain cauliculos, sed solidam prominentiam admittit.

Neque vero idcirco omnem respuit ornatum, ut ordo Tuscanicus, sed iis dumtaxat ornamentis gaudet, quae firmitudinem operi majestatemque conciliant. DO-riis dicitur , apud quos originem habuit Eum vero ordinem omnium fuisse antiquissimum ex ejusdem origine licet conjicere . Cum enim Graeci antiquitus fanum Apollini constituissent animusque ii silem esset columnis illud ornare, parum gnari symmetriarum , viridis pedis vestigium dimensi sent cumque invenissent vestigium pedis sextam esse partem in altitudine humani corporis , eum commensem in columnas transtulerunt: atque inde in Doricis columnis , ut a corpore virili, gravis quaedamis virilis proportio dignoscitur . Cum vero iidem Graeci aedem postea Dianae condere statuissent, exsteminea matronarum figura , ornamenta quaedam in basi

capitulis accersiverunt. Quod cum Jones praestitis sent, ab eorum nomine ordo Ionicus appellari carpit. Postrem ulterius progressi ad puellarum virginum similitudinem, elegantius quiddam floridiusque commenti

sunt:

90쪽

ARCHITECTu RAE AEDIFICATORI E . 79 sunt ex quo Corinthii ordinis symmetriam, omnium

venustissimam , retinemus . Ordine Dorico DoκMiro Riu . Cubiculum semno capiendo assignatum .plinius.

Dua ara . Uas amplum in balneis, in quo sedentes lavari solebant, Hispanica voce Duretam nuncupari, scribit Suetonius in Augusto . a.

CcxasIA . Graece coetus , conventus .

Item locus ipse conventus: sc enim aulam publici confilii vocabant Athenienses quo respexit Plinius ad Tra-jan. l. Io. 3. Bule, O Ecclesia On- sentiente . Quoniam vero Vitruvius l. 7. S. expresse habet Eeclesiasti rion pro parvo theatro, dubitari non potest Ecclesiam antiquis etiam theatrum suisse. Apud nos Templum est , ubi Fideles congregantur Ecchas IasTIRION . Vitruvius tradit, minusculum quoddam theatrum a Trallensibus Ecclesiastirium fuisse dictum; loeumque fuisse, in quo ad colloquendum homines convenirent. Proinde Ecclesiastiria etiam dicerem aediculas, vel aulas psallendo, divinisque rebus audiendis constitutas Oratorii, Congregazioni, Confraternite. EcuINOMETRAE. Formulae matrices e creta, gypλ, argilla , vel simili materia in cavum aetae, quibus fusium aes figuram accipit Matrici. Ecuiuus . A quatile testaceum , orbiculatum, undique spinosum . Spinas habet pro pedibus , quas idcirco detritas saepe deprehendimus . Eiusdem figura animal terrestre, alio nomine ericius, .erinaceus. In Architectura Echinos dicimus tegumenta castanearum , ad eamdem forniam spinosia . Ea vero adaperto cortice seriatim dia