Vocabularium architecturae aedificatoriae authore Carolo de Aquino Societatis Jesu

91쪽

ad scalpuntur . Id genus ornamenti, quoniam ovis admodum simile est , appellamus Ovoti . In Tuscanica symmetriam eadem pars, sive planum , quod est inter lynthum, cinulos, licet echinis careat, adhuc nominatur Echinus , Qtalis solo . Adhibentur etiam Echini in cymatiis, integra, vel dimidiata scalptura iisque hamata spicula interponi blent, quasi ad eosdem scindendos. Dicimus etiam tectum echinatum, vel quod spissis stabrisque tegulis componitur vel quod coronides habet ex opere echinato ECHINATu TECTuM . Uide Echinus EcνHORA . Uitruvius l. 6. a. cphoras more sito Graece vocat, nod interdum etiam appellat Latine projecturas. Sporti.LCryp si Mux1cRΑ. Ex Plinio sunt, quae prominent, extantque sicut En typa quae intus depressa sunt cincta. Haec ad scalpturam , illa ad sculpturam pertinent. Et Ectypum capri simulacrum sic exposuit Iuvenalis

Criminibus debent hortos , strictoria, mensi, Argentum vetus flantem extra pocula caprum Post yca vero simulacra , eodem Plinio aut hores, alteram tantummodo imaginis partem ostendunt . Commemorata imaginum genera Dibutadem primum monstrasse , idem addocet Plinius. Usurpantur hae voces plerumque in gemmis anularibus, incisis, vel extantibus figuris, impressis ECTrpus , a um . Sculpturas ectypas vocat Plinius, quae in ipsis typis formantur. Matrici. ELAEOTHEs Iu . Latine unctorium . Pars balnei . Vide

Balneae ἄ

ThacrauM. Vide Succinum. EMaLEM . Ab inserendo, notione Graecanica, emblemata appellantur metallica ornamenta , item gemmea , mar

more , atque adeo serica , Qvssina , quae in mens s ,

92쪽

ARCHiTECTuRAE AEDIFICATORIAE. Ivalculis, sellis, parietibus is pavimentis fieri selent.

Insieruntur autem tessellis , vel segmentis ita colligatis, aut coagmentatis, ut imagines pennicillo depictas repraesentent. In vestibus apposita eximi facile possunt, plumati, undulati , scutulati operis nuncupantur. In pavimentis,is parietibus vermiculata, musiva , te Gsellata dicuntur operari in ligneis structuris segmentata. Opere a musico, retarmatur . Universum hoc ornamenti genus in poculis, vasibus , toreumatis, Imilibus, si insertum detrahi potest, crusta appellatur, qua acceptione legitur apud Ciceronem 4 non potest divelli. opus anaglypticum dicitur.

Euao us . Quidquid in strue turisis machinis, cum vi penetrandi aliquo inditur , embolus dici potest. Vitruvius I. Io Ia lignum teres, reductile, quod modiolorurr cavitates implet, embolum nominat. Fortasse quid s-mile est Embater apud eumdem i. I. a. cujus vocis , quae ingre rem sena , germanam gnificationem adhuc quaerunt Interpretes. Embolum Italice dixeris Moschis. Eul MasTic Appos te eminentiam Latine dicimus opus anaglypticum . illeses Sculptura integrae, dimidiae, levioris, vel depressioris eminentiae ; ut quidpiam ii , marmore, aere , ligno , aut opere plastico diversimode

extat, eminetque LMiuutius um . Varro . Scalptura eminulae, quae parum eminent. Ritudo aceato EMissastrui ostium ad deducendas aquas extructum , cum

ligneo , vel serreo repagulo reductili. Item emissarium vocat Vitruvius . . . foramen in Castellis aquaeductuum , quod aquam recipit ad eamdem emittendam, in privatos usus, vel publicos distribuendam . Sunt tamen qui ibi pro emissario, legunt Immissarium. EMussITATus um . Sic legit Festus in Plauto , ubi amussitatum vulgo legitur. Et Aldina quidem editio, aliaeque castigatiores Emussitatum habent. Nec id solum

93쪽

rum etiam a voce examussim , ex qua emussitatus, quasi examussitatus. LMpLacrom. Vit r. a. . structura exterius polita , intus farctura rudi coagmentata . Sic appellatur notione Graica , a capillis mulierum , qui a fronte compti sunt, interius ornatum non habent ut observat Salmasius in Mon. pGRI . Forum nundinarium Emporis, Mercato Eue Aapus Uit r. l. q. I. Sertum , vel potius textura ex soliis, Joribus, pomisque complicata. Non solum epistyliis columnarum Corynthii ' Compositi ordinis, verum etiam in antepagmentis, conspicuisque aliis partibus apponi solet. Festine Esrasis Latine intentio, vel instatio. Dicitur a Uitr vio medius columnae scapus, ubi eadem molliter intumescit Paneia delia Colonna EMTTνA SIMuLACRA . Videas a. Epaco . Vide Artemon EνΗmanui. Pars patastrae puberum exereitationi addicta. EpisATHRa machina , vel pons scanQrius utroque enim modo exponitur. LNscENIUM . Ut . . . I. Quod est supra cenam ut pro 'scenium , quod est ante , postscenium, quod est post

scenam

Eprs cuimore. Α Vitruvio accipitur pro euneo, quo lignata,

finduntur a

Lνrs TOMIυM. Varro Latinis oris obstructio . Ereum instrumentum , vertibulum in medio pertusum habens, quo admittitur, vel prohibetur aqua. Eodem instrumento elicitur aqua ex aquaeductibus, & vinum e doliis, ad usus domesticos. ErisTYLIUM . Non est columnarum capitulum, vel capitellum, ut omnes Lexicarii adversus omnes Architectos a

firmant . Vitruvius pluribus in locis ea distinguit tertio vero capite libri tertii primum de capitulis, postea de

94쪽

ARCHITECTuM aEDIFICATORI E . 83 de Epistyliis distincte elareque differtans, ait opituiti perfectis , respondentdmmetriae epi'liorum . Adverte Plinii lapsium, qui errandi ansam carieris dedi I. 36. a 3 ubi scripsit Columnii spirae subditae , ct apitula addita . Dicendum erat, ales capitula apis addita, non columnis Columna suas partes habet basim, scapum is capitulum . Epistylium , ut vox Graecata senat, supra columnam est eamque partem occupat, quae ad modum trabis supra columnas excurrit Archi-ιrave. Accipi etiam latius let pro integra trabeatione, quae acroteria, cymatium , coronam , Zophorum,' quidquid est supra columnas , complectitur. in mento. Epiriaeninas Latine superimpostiones. Suprema membra coronidis , quae aedificiorum fastigio, vel columnis adduntur. Finimenti.

EquasTara. Locus in theatro , ubi equites spectabant. Qui autem iisdem erat attributus lege L. Roscii Othonis, quatuordecim gradus continebat; eratque inter orche stram, ubi Senatores assidebant, & caveam , ubi populus spectabat Horatim.

Seditibusue magnus imprimis' aer,

Othone contempto , sedet. Tunc Equorum stabulum. ERGAsTuduin Carcer agrestis, ubi servi vincti ad opus ciendum detinebantur. Differt a carcere, quoniam in

hoc aut horitate publica Magistratus liberi homines, ibi

herorum privato iudicio servi puniebantur ERGara Machina tractoria omnium vulgatissima, cui ab operando ex rite nomen Proxime accedit ad sucu

Iam sed ergata erecta est , perpendiculariter plano insistit; ideoque solis animalibus agitur cum sucula

quovis inani pondere circumrotetur. Utrique vectes serpetunt, in medio tympanum sucula tamen, cum , sit siupina , axem habet duplici nitentem cardini unum dumtaxat in serius habet ergata, cum idoneo ad volutandum foramine De utraque sese agit Vitruvius i. o. Er-

95쪽

Molinello. Eat sua . Vitruvio est idem quod arcus, seu pila , opposita muro inclinato ad ulturam . Uide Auderides. Idem Magister mentionem habet erismatum ubi loquitur de scalis nauticis . Habent quippe in machinis scansoriis eamdem vim , ac in aedificiis

EROGATORIus O Lus . Vide Aeceptorius. Eva a GANEAE Raaas . occurrunt apud Vitruvium I S. I.

Latine dixeris validum opus praestantes Philander Barbarus exponunt compactiles odeoque firmiores stabiles. Eugipus. Proprie significat fretum angustum, cujusmodi occurrit inter Aulidem Boeotiae, iuboeam insulam, quod est maxime tempestuosum . Euripi in Circensibus teptum erant lapideum cum fossis. In iis vino plenis navales ludos edidisse Heliogabalum, author est Spartianus . Julius Caesar, Elephantorum spectaculum editurus, Circi arenam euripis circumdedit, cum antea lapidibus, clathris erreis cingeretur. Eo deinde Nero sustulit a quo tempore nullos in Circo fuisse euripos memorat

Plinius EunyrHalaa . Proprie numerorum concentus . In re arch

tectonica est , ut uni verba Vitruvii, Venus speciei commodusque in eo, IIonibus membrorum essemus Philander concinnitatem Latine reddit optima est partium distributio, nexus, & symmetria ordine. EusTTtios . HI Nur ordo columnarum , in quo spatium intercolumnii atquat crassitudinem trium columnarum. LuTATGRAMMus . ur. l. i. i. genus regulae, quod Phila dc rectilineam reddidit: est regula recta ipsius lineae directrix qua circini usium regit , EI CALDATIouis . Leguntur apud Scriptores Historiae Augu-llae , dc praesertim apud Capitolinum in Albino. Lavacra erant in balneis muliebria , quibus viri, nil admodum

molles essent, nunquam , aut raro utebantur.

96쪽

ExEnac. Vox est apud eruditos obscurae indaginis . Budaeus cellam studiariam exponit. lexander ab Alex cubiculum esse scribit columnis sui tum , cum excisis spatiis, quibus prospectus erat in viam . Alii ex Cicerone conjiciunt, cellam suisse ad colloquendum cum amicis, aut meridiandum . Polluci idem est, ac coenaculum . O- cum fuisse ad sedendum constat ex notione Graeca mer

te sedilia erant in porticibus, ubi Philosophi, Rhe-t6res disputationi ou exercebantur. Equidem quid simile suisse existimaverim porticibus umbellatis , ubi viri Patricii Neapoli conveniunt, propria habent sedilia.

Serat. Apud Vitruvium tamen lib. 6. I. Exedrae, ut exponit Barbarus , cubicula majora erant in aedibus, ubi ad colloquium exteri excipiebantur, vel ubi mnus per aestatem interdiu capiebatur. EX Euphan Exemplum. In arte factis est prima disipositio operis . Modesto. Statuunt nonnulli, exemplar esse quod primum conficitur . Originale . Exemplum vero quod ad hujus fit imitationem . Copia . Sed hoc discrimen Scriptores optimi non observant.

tes eminentes in caelaturis . pani riuvate. Idem i. 8. 7. ascenses aquarum violentos per fistulas in aquaeductibus expressiones appellat. ExosTRA . Projectionem apud Latinos sonat Significatione olim stenica & theatrali, machina erat compacta sublicis longuriis, quae sustinebat sellam , ex qua recitabantur in theatro, quae secreto patrata erant in aedibus, ut ostendunt exempla Sophoclis in udipode, Plauti in Amphitryone, 'asina . Significat etiam

projecturas tegularum in summitate parietum, quae eos ab imbre defendunt, ornatumque sinu praestant, munimentum. Postremo exostra ponticulus est sublicius,

qui in oppugnatione urbium , ex turribus ligneis cum

97쪽

VOCABu LAR Iu Marmato milite in muros hosticos admovebatur.

Ab opere faciendo dicitur Nomen est iis omnibus communera qui artibus faciundis dant operam ex quavis illa sint materia , excepta

cera , gypso, similibus, qui Plasta dicuntur. Usius vocis sere est cum adjectivo , quo coarctatur is trahitur ad expressiones sngularum artium Faber serrarius, aerarius, ignarius, carmentarius c.

Fhastica Non est aedificium dumtaxat sed ipsam quoque Fabri officinamignificat. Singulari nomine commem rantur fabricae armorum , quae publica erant aedificia,cudendis, expoliendis armis erecti cujusmodi erant, utari , clibanari , hastari , sagittaria &c., quas prolixe recenset diget itque Pancirolus in Comment ad Notitiam Imperii. Fabrica a Vitruvio definitur, con-ιinuati, ear Iais meditatio , quae manibus perficitur ex materia eujuscumque Deneri es opus od propost tum d formationis. De Fabricis civilibus vide quae diximus in Voces Ediscatis.

FasRICATIO. Cicero.

sollIcaTo . Cicero . Qui sabricat. FALaaa, is . Aliis Phalere, neutro genere occurrit apud Varronem . Quod si Architectura opus, negat Cale- pinus erui posse. Describit ibi Uarro avium theatridion; WFalere vocat suggestum arcuatum, supra quem spatiari Digilia πιν Orale

98쪽

tiari licet in ambitum infra vero anates e stagno revolantes stabulari blent. Martinius Falere referre videtur ad pilas, quae mari fluviis opponuntur, ad aquarum impetum retundendum. Non obsto, pilas illas littoribus immolitas apte dici posse Faleria sed Varronis locus est de stagnis avium , non de littorum molitionibus Faleria a salis dicuntur, quae ab altitudine appellantur vetusta Etrusicorum voce , qui Falandum , caelum nunc pabant. Falas proinde is faleria non abnuerim dici

pilas lapideas, cum pulvillis orbiculatis ad ovi figuram, quae substrui solent in atriis aedium, de in peristyliis

claustrisque coetuum Religiosiorum praestantque opportunitatem sedilium . Colonnette, Cordon , Ripari aeolonuelle . Fala insuper rotundae erant in Circo turrieulae ligneae, teste Uitruvio , ovi figuram reserentes in fastigio , non ad usium spectatorum, ut lignea sunt illa podiola, quae Itali vocamus PatibI, exhibentia commoditatem sedilium, locumque ad spectandum , quemadmodum explicari selent; sed ad notandum numerum , curriculorum. Constituebantur eadem ad tempus ipsbludorum dies, quibus peractis removebantur . Agrippa primus illas curasse dicitur. De iisdem Iuvenalis: - ante falas, delphinorumque columna1. Quidnam autem columnae, delphines in Circo fuerint, ex verbis Cassi odori monet Georgius Merula . Columnae

obelisci erant cujusimodi praegrandes in Circo Maximo Augustus extulit. Consti illi erant prope euripum , vitrei maris imaginem reserentem. Ad obeliscorum , quos

Iuvenalis columnas vocat, ornatum delphines marm

rei ludebant vel marmoreae, ut aliis placet, Nereidesve, delphinibus eminebant. Fuis. Vide Falere.

FAMILIARICAE CELLAE . Uide Cella

FAMu . emplum. Perottus ducit a Fauno, quia parum interest inter linum , Taunum . Ineptiae meracissimae.

Dicitur a fando quoniam inde fata, idest effata,

99쪽

responsa Deum petebantur vel potius a Pontifice, qui, certa verba fando, illud dedicabat . Edes nonnullis Diis dicatas Fana potius quam templa eteres appellabant. Hinc Fana Cybeles .fanatici dicti Galli, qui

eana bacchantes, furore correpti, cum incomposita corporum jactatione sequebantur. Eadem Fanaticorum appellatio Ha: reticis suit emota mentis , Turiosis FaRcruac oppletio, sere ex vili materiaci ut structuraesent extrinsecus marmore incrustatae, intus vili caemento exsaturatae Vitruvius Monumenta facta ex marmore, intrinsem caleata farcturis. Id genus parum firmunia Magister idem pronunciata l. 8. propterea quod ex ra ritate caementorum fit, ut calx ab arena discedat, paulatim coagmentatio dissolvatur. Quam ob causa misaddit concidisse prope Urbem Romam quaedam monumenta ex marmore quadrato farcturis intus oppleta. Monet antem eam strueturam sustentandam esse anss serreis, in fronte, plumbo indito, colligatis . Item sarctura nomine materiam dicimus caementitiam , quae medium spatium inter duas parietum frontes implet, Tarcit. Id Plinius dixit medios parietes sarcire carmentis Farctura pro actu, vel ratione farciendi, apud Columellam legitur. Fascia . In epistyliis ornamenta sunt ad modum tamiarum Gradatim apponi selent. Prima secunda, tertia fascia in Ionicis, corinthiis epistyliis locum habet. In portarum vero antepagmentis prima fascia a Vitruvio l. q. 6. dicitur Cora , de qua egimus proprio in loco Fascia. FAICIO M. Parva fascia . Cicero. FasTicrui Summitas aedificii Uide erum. FAsτrs Azus Fastigiatus, a, m. In fastigii acumen

erectum.

Favr . Uitruvius L . i. sic appellat lapillos exagonos, quibus sternuntur pavimenta aliaque aedincia, ut por ticus, die tae, selaria, iraecinctiones sontium , orna

100쪽

tum accipiunt. A favis, seu cellis apium, quae eadem , figura constant, nuncupantur. Id opus e sectili marniore, versicoloribus calculis, Graeci vocant Lithostro-ta Occurrunt passim ejusmodi emblemata , ac praesertim in templorum veterum pavimentis . Idem ibidem Vitruvius ita scribit mili gradus inscutulis , utar goni , aut quadratis sapis extent. Ubi vides cum favis recenseri lapillos alios, quibus pavimenta exornantur. Trigona sunt calculi triangulares, a quorum commissura fit opus amygdalatum; nam triangulari sere is figura ipse constant nuces amygdalae, ut suo loco est notatum . Quadrata sunt tetralia , seu tesserulae, quarum figura quadrata est, ut forma cubi . efferas paulo ista recens et Magister , quae grandiusculi sunt lapilli, item quadrati . Scutulae sunt Orbicularcsis rotundae ; nec proinde dicuntur a scuto, vel scutulo, in quo deceptus est Barbarus , qui commemoratam in Vitruvio Oeem scutulis, reddis suis. Neque enim tulis est a scutulo, sed a scutula quae est virga, Graecis scytale, conse et apud Latinos permutatione Lini ut Syllae, in Sulla Clare Palladius i. i. 9. Testaceum aeeipiant pavimentum , vel marmora , vel tesserar, et tuus. Sunt proinde in pavimentis cutula calculi teretes virotundi, ad modum , virgulae Salmasius idem habet virgatum opus & scutulatum. Nec nis scutulis ejusmodi ornata erant saga Gallorum , de quibus Uirgilius i. 8. Viria is lucent sagulis. Lavass rum . Duo significant ex esto, WVarrone, apud Gellium. Primum cisternam munitam , cum aquae copia , ad usiam templi . Iterum cellas cisternis similes, ubi condebantur vasa, ornamenta templorum, usu detrita , aut quomodolibet vitiata . Valerius Soranus apud eundem Gellium savit fas, quasi flavistis putat dictas , quod inter alia, pecuniam satam , idest consatam, .s gnatam conderet. Uossus a foveis dictas existimat. Hunc ut sequar , inclinat animus. Tauc p . In triglyphis Dorici epistili sunt plana exstantia M in-