Vocabularium architecturae aedificatoriae authore Carolo de Aquino Societatis Jesu

151쪽

VOCABu LAR Iu Mmarmorariis dejiciuntur iterum ex iisdem , in pilis serreis detritis; postremo ex iisdem, subtilius lusis,

cribro excretis. Tria haec marmorati genera, arenato

permista, constituunt tres parietum , vel pavimentorum incrustationes, diversia tectoria, qua Magister coria nuncupat. Hujusmodi testoriis inductis in diligenti sticatione laevigatis, colores, picturaeque addebantur , quae mirificum inde splendorem spectantium oculis exhibebant.

MATERIATIO Uitruvius, &MATERIATua L. Idem . Praeparatio trabium, asserum , tabularum, lignorum omnis generis , quae ad a discandum requiruntur.

MATaaias . Singulari modo dicitur de lignis , aptis adstruenda aedificia. Caedenda est materies ab ineunte Autumno ad exitum Hyemis. Nam Ueris tempore , propter frondium , florumque exuberantiam, trunci arborum rarescunt, fiuntque imbecilliores ex quo minor est caess firmitas soliditas . Quae vero arborum genera snt aedificiis aptiora quo modo ad usus varios singula sint distribuenda , digerit Vitruvius I. a. i. Qui l. a. 8 arenaeis calcis misturam , qua parietes sarciuntur, materiam etiam vocat. Eandem alibi arenatum appellat. Minus proprie alii intritamin mortarium nun

cupant.

Maranio , aris. Non solum significat ligna caedere, sed etiam lignis aedificare . Hur. l. I. a. Ea aedificia mini-mΘsunt materianda propter incendia. Loquitur autem de

navalibus.

MausoLaui. Sepulchrum Mauselo Cariat Regi postum ab Artemisia ejus uxore opus inter septem Orbis miracula, pro insgni ejusdem magnificentia, adnumeratum. Plin. l. penuit. 3.MECHAMI cc. Mathematicis, Physicis adjut principiis mirum quantum proscit Mechanica , scientia machinalis , ad conficienda organa instrumenta, quae ad elevanda pondera , ususque alios civicos o militares

152쪽

ARCHITECTuRAE AEDIFICATORI Q. Iqrprivatos, publicos , Reipublicae , vitaeque humanardeserviunt. Instrumenta nautica hydraulica, siciotherica, aliaque innumera domi, bellique ad jumenta illi debemus . Fabros,in Architectos, Machinarios ministros habet adjutores Architectura aedificatori L. Non est ad fabriles artes penitus ejicienda Mechanica, quae suorum operum , mensurarum is ponderum causis expendit. Id praesertim cognoscimus in Praesectis fabrorum , pomasiri, qui non usum dumtaxat artis, verum etiam causis , c effectus consecuturos, apprime callent. MEDIAM E coruMNAE, quae media in aedificiis locantur, utitur saepe Vitruvius hoc vocabulo nec tamen recensetur a Lexicariis. Masias . Sic enim scribendum, non Moeniana Vit r. l. s. i. Contabulatae in aedificiis projectura ad speetandum Non dicuntur amoenibus, sed a Menio Censere, authore Festo , qui primus illa adhibuit ad amplianda spectacula . Sunt odia , vel peribolus circa solaria, apposita ne tacitis sit lapsus in praeceps. De his vide Salma- sum ad Sparti an in Pescenn Palahetti, Draioli.

actus ipsemetiendi. MERONE . Sacci sunt apud Vitruvium , qui ulva palustri, Marena pleni, in mare jaciuntur ad portuum structuram. Alii legunt Perones. MasAuLa, ae memoratur & exponitur a Vitruvio l. 6. Io. Locus sive ambulacrum inter duas aulas positum . Addit Magister , Andrones vulgo perperam appellari notatue non paucis, improbatque eam acceptionem degre-iturque taxando Romanorum morem , qui Graecis vocabulis ad fgnificationes oppostas abutuntur. MasoLaatu M. Latine instrumentum ad medium inveniendum . Barbarus inventum tradit ab Archimede Ui- truvius i. 9 3 eodem usum fuisse scribit Erat hosthenem Marc. In circo columella erat, prope quam quadriga fle

ctebant.

153쪽

estebant. Horatius. In agris erat terminus diviserius Frontinus. Ad ea demum referri solet, quae a cuba figura in acumen desinunt, quae est figura metae. MarΑLLuM. Quod ex effossa permistaque terra elicitur, purgatione cocturaque indurescit, multimodis formari aptum . Neque enim admodum proprie metalla dixerim marmora , licet Poetice Silius habeat, . uos niveis exegit Luna metallis. Cum agri cultura , quae procul dubio ars est omnium an liquissima ligone, aratro, alii sique ferreis instrumentis utatur, scite Aristoteles cum eadem sere natam scripsit artem metallicam sic autem ait sicon. l. i. a. O

dine naturae prior es taricultura, secundum obtinent locum quaecumque aliquid ex Ierra proferunt , quali es

metallorum ars Diodorus Siculus a Semiramide primum inventa metalla , utque eruerentur per captivos eandem

jussisse stribit. Verum ad Chamum alii, vel Tubalchaintim ex sacris Paginis reserunt id inventum . Metallis eruendis addiciis mancipari, constat fuisse septicii genus. Affestos saepius ea poena fortissimos nostra Fidei Pugiles, Anna L facri testantur . A metallo , ex quo numnii sunt cus procul dubio iidem dicuntur passim Magiae.

METALLIcus , acum . Quod ad metallum pertinet Plinius. MErati hic . Qui metalla eruunt, vel fodiunt. Plinius L q.

I 6 Ladant eas arenas meIallici

METop . Spatia sunt, quae in capitulis doricis triglyphos dividunt 'lare Vitruviur l. 3. a. Inter triglaphos ucsent intervalla, Gopae nominantur. Eodem vocabulo exprimuntur spatia inter mutulos inter denticulos in epistyliis. Trameetat. Huni. Monutii Apud Vitruvium is Architectos sunt parti hespatii aequaliter dimensae, ad quarum regulam opus exigitiir. Quod ni moduli mensurae genus in aquis deductis , sic explicat Frontinus. Aquarum moduli aut ad digitorum aut ad unciarum inen ram instituti sunt. sautem digitur sextadecima pari pedis, uncia duodecima.

154쪽

Moeuic muniendo dicuntur : Antiquis quippe moenire erat munire, o diphthongum habentibus pro literau; Poenus, quod nos Punici, ex quo retinemus adhuc Poeni. Moenia proinde non sunt muri urbanarum aedium, ut tradit Valla I. 4. Sunt autem opera munita, propugnaculis scilicet, turribus, portis, aliisque munimentis Muri de urbanis aedificiis dicuntur, magis proprie tamen de publicis, quam de privatis , quos parietes melius nominamus. Haec tamen per usurpationem , a Poetis praesertim , promiscue haberi solent. Collectiones omnis generis aedificiorum , quae moenibus praecinctae sunt, Urbes appellantur nisi sorte ambientes aquae, aestuari , maria, vel objectarum rupium objices moenia su pleant. Nam singulare sui Lacedaemoniorum praec nium iactare, Urbem si iti colere terreis quidem nudatam moenibus , non vero serreis armatis nempe pectoribus Civium, qui in sola virtuteis sortitudine praesidium patria positum, murorum vero de sensionem , socordiam interpretabantur. Mora. Instrumentum notum ad ruges terendas . Car

bant molis prisci mortalec; qui fruges torrebant pilis,

saxo comminuebant. Virgilius.

Et torrere parant flammir, ct frangere saxo Innotuisse molas postea , aut bore Cereres, vel Myante est traditum . Certe de iis meminit Homerus in Odyis., ubi de hortis Alcinoi scribit Agebantur primum manibus , ex quo manuales dictae eaedem a versando versatiles , a trudendo trusatiles, a jumentis actae, asinaria appellatae. Ad inventae postrem aquariae, ad ripas fluminum aquis circumactae, ineumaticae, seu spiritales, quae vento circumvolvuntur. Asinariis volvendis

addidit olim servi parum morigeri; quorum exempla stequentissime habentur apud Plautum, Terentium , aliosique Comoediarum Scriptores. MOLARE Eapanas . Ponderosa grandiora saxa. Dubites utrum dicantur a majori caeteris mole, an a molis seu

155쪽

mentariis versiatilibus. Iidem lapides a Greeis Pyrites ab igne appellati, haud equidem quoniam percussi ignem

excutiunt, sed propterea quod resistunt igni. Eam ob causam in caminorum fornacumque septis tutius aptantur&firmius; neque enim dissiliunt quantolibet igne concepto

MOLE . Immense ponderosium quidpiam is praegrave anat. serpatur tam de solidis, cujusinodi sunt statuat cololsea , pyramides , obeli, quam de structilibusin ca mentitiis, ut sunt theatra ublimia, templa moenia, porticus, similia Praecipue vero moles appellamus sit bstructiones in praemagnis aedificiis struendis, ut sunt

portus maritimi, ad tutam navium stationem . Caesar de B C. molem , atque aggerem ab utraque parte ostoris jaciebat. MONOTRIGLTpuos . Structura, quae uno tantum triglypho constat. Vit r. l. q. 3. MONOpra Ros, Dipteros, Peripteros, Pseudodipteros , Pelasgae sunt voces, ab aliis avium dictis. Iis utitur Vitruvius ad distinguendas species a disciorum , a diversitate columnationis, uaterum , a quibus ornatum exteriorem accipiunt Philander apte refellit Volaterranum Ie- gentem Uthγror, desin aliis, ut supra, remque stolam transferentem non ad alas sed ad portas porticuum columnarum , diversiumque earum positum. Vit r. l. 3. a. 3. MONOLITHus , a cum . Quod uno lapide constat. Columnae monolit hae, item obeli Monolithi, ex uno perpetuoque lapides, marmore , vel metallo erecti Laberis apud

Nevium

MoxuMaurui. Quidquid ad memoriam rei praeterita excitandam confert. Praestant id praecipuum in modum columnae, obeli, smilia sculpta vel incisa rebus memoratu dignis . Inter sepulchrum, monumentum hoc satuunt discrimen Jureconssilii veteres , ut ubi extincti corpus conditur, dicatur sepulcrum, ubi absit, monu

156쪽

mentum tantummodo appellari debeat. Si ita res habet, nihil distat monumentum a cenotaphio, quod est inane quidpiamis imaginarium, non ossibus, ulli sique extinctorum reliquiis , sed honoris ergo iisdem impertitum

Mostrastrui. Dicitur a Uitruvio de lacu, seu fovea, ubi calx subigitur, maceratur, Masservatur. Item pro ipsa calce macerata, quasi aquis extincta, emortua, ex quo facile mortario nomen. Sic autem scribit l. 7. 3. Mortario caementum addatur, cin eandem significatio

Musiri, Locus instructus adversiis vim hosticam motat plerumque praxinctiones ex vallo & ossa Fortisseazione,

Riparo.

MuRRHINA, rum, non Myrrhina neque enim ad hujus generis pocula quidquam attinet myrrha, genus aroma tis Pocula sunt pellucida , candoris eximii, in conviviis splendidioribus adhiberi olim solita. De iis non a pauca sunt apud Scriptores eteres, Plinium praesertim, ac Senecam testimonia . Nihil tamen adhuc certi ex iis conscitur. Namque aliqui contendunt ex luto albo, in fornacibus cocto, fieri apud Sinenses alii ex humore sub terram densato Plerique statuunt, aut ipsa esse pocula is vase , quae nos dicimus orcellane , aut stratibus hisce similia multa super murrhinis congerunt Salmasus in Solin. Scaliger, larthius Animadverso Mat. Ejus generis vase admodum hodie apud nos sunt in usi, nec vero ea solum , quae a Sinensibus, verum etiam, quae a Iaponibus colorata eleganter, exculpta afferuntur. Iis tamen, xteri sique omnibus speciose tria quamdam caliginem inducunt , quae Dresidae in Misinia plusquam Daedalaeo opere elaborantur. Murus. Septum ex arenato Iapidibus , vel lateribus, ordinatim superpositis , ad clauseram custodiam . Vide Moenia. Musaeui. Sacrarium, ubi musae colebantur . Sumitur pro loco,

157쪽

Ioeo, quo viri eruditi ad dissertationes, wliteraria colloquia socianda conveniunt. MuscARII, Ava Uide Clavus

MusivuM opus . Tessullatum, ut exposuimus in tit Fapi, Emblema, Maliis. Muru us. Quod e lapidi ligno, vel marmore prominet ad aliud sustinendum . Mensia Beccatem . Barbarus reddit Muiolo frequenter in eundem modum , labori declinando , Latina Graeca vocabula reddit

Italice.

ARas . Sunt extrema pars canalium ex qua aqua egeritur. Hir. l. 7. q. Canales fiant, ct nares exean ad locum potentem . Sunt enim ubi aquarii prominentes e parietibus, a similitudine narium prominentium in vultu humano. Navati a Capax aptusique aedificandis reficiendis navibus locus . Neque vero naves solum, sed machinas, tormenta muralia, aliaque organa chalybea, iniversum nauticum apparatum complectitur. Amenale. Qiue vox non est confundenda curria agnato vocabulo Darsena quo nomine non locus aedificandis navibus, sed earum secretius receptaculum, statio tutior, inuasi interior portus indicatur. De Navalibus duo prMipit Vitruvius i. g. ia Primum , ut ad Septentrionem vertantur , nam meridiani positus, pr pter aestum, cariem, tineas is alias ejus generis bestiolas procreant, quae corrodunt materiam , vitiantque Alterum, ne construantur lignea, ut vitentur incendia . Prospici etiam oportet, ut sint mari, vel fluminimbus proxima, ad facilem in aquas navium trajectum

158쪽

Commemorandum in primis Navale Alfeniensium , mille navium capax , a Philone cunditum. Amplissimum in Italia Venetiis visitur in instructissimum NauMacula . Non modo navalem pugnam, sed ejusdem quoque locum significat. Ex usu pro ludicro & umbratili certamine usiarpatur, quod erat apud Romanos meditamentum legitimi Martis navalis Rudis primum Romae Naumachiaci coronatus postea sedilibus locus, ad sormam theatri Praeclarum inventum vitiavit inertia Ca serum . Nam Domitianus Nympharum choros mero monstra natantia induxit. Pro portento demum fuere a

Circenses navales , ab Heliogabalo exhibiti , euripis vino redundantibus , ut in ejus vita scribit Lampridius. Nastvus . In machinis vinculum est firmius, adstrictius. E nervis tortos funes habemus apud Vitruvium l. I. I. alibi.

NassoTROpKIoi. Locus ubi anates aluntur. Colum. l. 8. II.

NosocoMIuM. Hospitium, quo aegroti pauperes recipiuntur, alunturque.

Nolluc Tritum apud mechanicos instrumentum , quo anguli aequantur. Componitur ex lineis in angulum rectum coeuntibus, ad figuram literaret in normes plane lunt, qui cui regula normam confundunt. Vitr. l. 7. Lou-gitudines ad regulam lineam , altitudine ad pem pendiculum , anguli ad normam respondenter exiguntur.

Squadra

Nusitiasti uin aedificium agreste, ubi caelo nubilo messis reponitur. Colum. l. I. 6. NuCLaus Vit r. l. 7. I. In pavimentis dicitur stratum ex tellulis Barbarus vocat Anima. Eadem significatione in structuris pavimentorum usurpat hanc vocem Plinius: nec tamen de ea acceptione verba faciunt etiam nuperi Lexicographi. NuuMI. Non dicuntur a Numa Rege, ut quidam scripserunt; sed vox est plane Graecanica, ut Critici diligentiores autumant. Primus pecuniae usus ex corio boum is,

a vel

159쪽

vel pecudum pelle, ex quo pecunia nomen Darior tamen pellis eligebatur , ut perdiu duraret. Neque vero pecudum nota solum signabatur; sed ex ipsa conficiebatur vina, vel bovina pelle. Id inventum alii ad Janum , alii ad Numam , ad Servium Regem quidam reserunt apud Varronem o Plinium mine aliqui Marsyam ab Apolline in cantus certamine superatum, excoriatum , sic exponunt, ut Apollo Marsyae loculos evacuaverit coriumque ei detractum accipiunt pro pecunia , qua rivalem spoliaverit Theseus, Plutarcho teste ut ad agrorum culturam homines excitaret, boum effigie nummos signatos vulgavit Arier vici lege aes signari coeptum nam ante ipsum appensiim solvebatur; ex quo stipendii nomen a stipe appense Ex omni metallorum genere conflati postea occurrunt nummi . Nam plumbeos

Romae alibi que oblatos bi fuisse tradit Lipsius Christia-nostadii apud vecos erogatos fuisse stanneos, in ejus urbis obsidione, sed postea meliore metallo permutandos , scribit Pignorius de servis Ante pecuniae usum , commercium rerum permutatione constabat. Sed cum minus aliqui indigerent, vulgari pecuniae ceperunt. Summatim haec de nummis libasse sit satis . Nam quod ait in et ad Principum virorumque illustrium signatas nummis imagines , expressa sique veterum memoriarum figuras varias, ex quibus eruditae gnificationes, ad vetusta tempora pernoscenda anxie quaesita eruuntur , quemadmodum tractatio ea est nobilium ingeniorum amplissima,

sic neutiquam angustis iste notulis nostri instituti est

coarctanda.

NuNDIMIE . Non solum conventus mercatorum , immunis liber, sed locus etiam , ubi conveniunt. NYMpΗEuM . A dificium publicum, quo aqua derivabatur ad amoenitatem jompam . Capitolin in Gordian Op ra Gordiani Romae nulla extant, praeter Nymphe , OΘalneas. Non absimile aedificium censendum est, quod Romani veteres Canopi nomine frequentabant parem

160쪽

nimirum derivatarum aquarum ambitum , sedilibus adspectandum praecinctum , ubi depictis lintribus lembi seque devecti , animi Moblectamenti gratia vagabantur Ejus operis vestigia quaedam ωrudera visuntur hodie Tibure in omnium facile opulentis una, amplissimaque Hadriani Caesaris villa , de qua ita scribit Spartiantis in

ejus vita . Tiburtinam illam mir exaedificavit, ita ut in ea prozinciarum , ct locorum celeberrima nomina inferiberet , veluti Dccum , Academiam, Utaneu , Canopum, Poecile, Tempe vocaret O , ut nihiI praetem mitteret, Inferos etiam suxit. Eam structuram Canopum dixere, a Canopo AEgypti urbe, apud Ostiun Nili Canopicum inde appellatum ubi orariis naviculis , pari studio populares vehebantur Hrg. Georg. . , qua Pellaei gens fortunata Canopi

Accolis eris sagnantem flumine Nilum Et circum pictis uehitur sua rura phaselis.

Bahus diminutive OaELIsCui Marmor quadratum , sensim gracilescens , ad formam veru culi. Ab AEgypto inanis sumptibus Romam advecti plures quorum qui se persunt , magnificentiae veterum Caesarum testimonium , & primarium sunt Urbis ornamentum . Plurimos ex iis magnitudinis eximiae recenset Plinius lib. 36. Sed praecipuam celebritatem obtinuit Thebaicus, non tam quoniam viginti millia fabrorum eidem struendo erigendoque desudarunt , sed ob admirabile Re

gi conamentum, qui, cum vereretur, ne attollendo Obe

lo machinae pares non essent, ejusdem fastigio filium suum alligavit prolis periculo, intentato moliuntibus metu, Sc