장음표시 사용
51쪽
formam metae, vel apprehensum ansa serrea , pulsatur manu; vel, si ponderosius est, ciet sonitum fune tracto . De his vide multa in Lexico militari Campana
Cau Lis . In aedibus canales sunt tubi ligne , cretacei, vel ex tenui attenuata lamina ferrea , Italis Latia , qui aquam pluviam e tectis excipiunt, redduntque appositis extra syphonibus . Usiis praecipuus ad colligendos imbres in cisternis. Cauali Uide quaeductus Canales etiam dicuntur effosse sic robes perpetua ad aquas e fluviis alid derivandas Hujus generis admodum insigne opus est canalis ab Atane amne, Aude, ad Garumnam ductu S, quo Galliam a mari mediterraneo ad Oceanum per mea bilem fecit Ludovicus XIV. Galliarum Rex . Canale CANALICuzr . In pilis .columnis sunt avitates, vel ab imo ad summam partem porrecti, vel partem aliquam ac saepe dimidiam scapi obtinentes parte alia, vel solida integraque , vel minus depresse excavata . Mannei
CANALICunATIM . Ain. l. o. 33. Ad modum canalis, vel per
canalem CR MALICuLATus , , m. Factum ad canalis formam . Columna, vel pila canaliculata , idem quod striata . Plin.
CANCELLI 'epagula omnis generis, ex ligno , ferro , vel lapide . Fiunt rectis, obliqui , transversisque lineis. Usius varius, in ostiis , senestris ubicumque eos inpediendi aditus necessitas , vel elegantia structura postu- tradit Perottus, sed ab aquatili molliter crustat, cujus chelas implexas, aduncos forcipes imitatur . Cancellatae sores , aliter reticulatae, in prima domus janua pri ponebantur id quoniam visum in interiora transmittebant, solidas post aliquod intervallum retro adstruebant. Qui has custodiebant, Ostiarii, qui illas, Cancellarii
52쪽
ARCHiTECTuRAE AEDIFICATORIAE. Ieellarii vocabantur Cancelli in Circessores erant opere reticulato, quae gno dato demittebantur, laxabantur ad modum cataractae . . . CANNIcIAE CAMERAE UMCamerae Canninae
Casopus . Vide Imphaeum. CANT RiI. Proprie sunt equi castrati. In aedibus sent tr bes, ab utraque culminis parte seriatim dispostar usque ad subgrundationem . Cavalia, Gettoni CapITELEui Pars columnae superio , ornatior reliquis. Plin. l. 24. 9. Capitello. CaprTuLui. Idem Plin. l. 36. 23. Sed vide Historici lapsum
in titulo E 'lium Capituli partes, juxta varios Architecturae ordines, reddimus sngillatim propriis in
CayREOLI . Tigna, quae in tectis Cantherios sustinent. Hur. l. q. a. Non dicuntur a Capreolis viteis, qui cincinni quidam siunt, complicati cavlieuli, ut scribit Philander , quasi cantherios sic amplectantur , ut capreoli vites; sed , ut optime notat Baldus , a capreolis seris silvestribus4 ut enim hae incursant adversis cornibus, Wrenituntur os ea tigna Cantheriorum ponderibus obluctantur . Parado p. lia acceptione Capreoli sunt excursus quidam flexuosi in Capitulis is gentilitiorum stemmatum scutis , qui serpere videntur ad chartularum , vel tamiarum formam & secundum hanc notionem , non dicuntur a capreolis seris, sed a viteis, Wnon una nomenclatura appellantur claviculae, cavliculi, coliculi, cincinni, chartulae, taeniae Italis Capriuoli Casleoli , Cartesie, Carueri , uice , po-
Iazai Capa Ida Caprarum stabulum. Caputius . Manubrium, an si catenaria , catenae caput,
ubi serrum est perforatum ad excipiendum cuneum, vel
Capur . Ab humano capite, quae prima nobilissima pars est corporis, senis, catenae, machinae, Imilium ca-
53쪽
q. VOCABu LAR Iu Mput dicimus, ex quo eadem initium capiunt. In columnis capitulum potius dicitur.
CARauscutius . Genus arenae aptae ad structuras, quae nimio solis ardore exusta carbonis colorem induit. De ea agit Vitruvius l. 2. 6. CARca . Ubi flagitiorum comperti custodiuntur . A coer- cendo dicitur . Ex quo carceres etiam appellamus in stadiis repagula clineas , intra qua equi, mox ad cursum progressis ri, coercentur . Hi ne locutio popularis racarcere, vel linea ad metam vel calcem quod est ab exordio ad agendi finem. Primus apud Romanos Rex Ancus carceres instituit. Additi postea ad eam procurationem Triumviri capitales Differt carcer ab ergastulo, quod in hoc mancipia ab heris , illi rei aut horitate publica detinebantur. Differt etiam ab arca , ubi custodiebantur ad ulterius examen educendi. Cicero pro Milon. Abrepti in quaesionem conjiciuntur in arear, nequis eam illis eoioqui possit. Distat praeterea a puteo, qui furti reis destinatum erat septicium : Plautus tu AuIιιι Coqui absulerunt comprehendite, incite, verberate, in puteum condite. Aliud postremo erat Mala Mansio , memorata a Iuriscon siillic, ubi sontes extendebantur in tabula . Ulpianus . Si vinctum ad Malam Mansionem extem
CARCHas Iuu tr. l. o. S. Baldo est Machina tractoria, admodum similis tollenoni Exponunt alii instrumentum versatile in machinis tractoriis, ira cipue in Polyspasto . Barbarus bramina esse censet, in qua tigna ad vertendum inseruntur is Italice reddit Paretioli . Mihi potius ipse sunt tigna, quae magis assimilant carchesium, quod proprie est malus nauticus. Canno Ferrum , circa quod fores volvuntur . Carine, Arpione. Hinc rei cardinem vocamus, in quo potissimum negotium vertitur. Quemadmodum limites in Circi porticibus viae erant inter ordines sedilium , sic cardinea in theatris crant tena viae, quae separabant praecinctio
54쪽
ARCHITECTu RAE AEDIFICATORI Q. 3nes . Sed via in theatris multi s versuris cuneos intersecabant a quibus versuris via illae Cardines diemes limites
vero in Circo non faciebant versuras , sed perpetua rectaque serie excurrebant. Eam ob causam a cuneis theatri labiin effugere prope assidentes, maxime vero qui molesti erant , facile poterant in Circi sedilibus non item. Hinc Ovidius, cum sedem in subselliis Circi Corinnae proximam occupasset, huic a se discedere tentanti inquit:
zus frustra refugii Z ogit nos linea iungi.
Cania Tvngs . Graeci , Caria Peloponnesi urbe es pugnara, Matronas Cariaiydra in eaptivitatem duxerimit. Architecti eoxum' temporum, ad victoriar monumentum proserendum in posteros, earum effigies marmoreas mutulis& coronis sustinendis aptarunt, ut tradit Uitruvius initio operis. Idem praestant statuat viriles Atlantes, Telamoncs, S statua Per scar. Casa. Rusticana de vilior domus, stramentis herbaceis tecta augurium . Vegetius Casas etiam appellat militum tabernacula tumultuaria 4udia. Ovidius.
Sub Iose pars durat pauci tentoria ponunt; Sunt quibus e ramis rodea facta eas es.
Cassi . Munitio accessoria ad formam lunae dimidiatae. vocatur cassis , quoniam, ut galea frontem militis, sic illa tuetur frontem propugnaculi. Mezaalura CAsraua . Vide Echinus. CasTELLuM . A castro fit castellum , ut a monstro monstellum , ex quo Plauti Mostellaria, elisia liquid . Parvum castrum . Desunt in casteIlis propter minorem molen non pauca, quae inveniuntur in castris . Licet vulgo castella nominenturia unitiones fixae, probeque munitae in urbibus, magis tamen proprie sunt, quae tuendis limitibus eriguntur ad viarum transtuc nec sollim caementis, sed frequenter structura tumuli uari , terraque a congestitia muniuntur . Forii, Fortini, Cordoni. Item
Castella appellantur conceptacula quae deductae, ad F a usus
55쪽
usius publicos deserendae. Vitruvius i. 8. 7. Castelu.Cas rauia munitio amplais stabitha, cum ossa, propugnaculis, militum praesidio, caeteroque apparatu bellico, ex regulis Architecturae Polemicae, ad diuturnam obsidionem sustinendam is civicas seditiones arcendas idonea. Caselis, Fortereti, Cittadella. Casutia . Parva Casia. Domuncula Plin. l. 33. Io, CasIta, Casella, Ofellina.
Caranaouus . Caveas ab acceptione vulgarium Lexicorum, ubi exponitur decursbrium, stadium, sive palaestra equorum, Cavallari a Imposivit iis Authoribus locus Suetonii in Neron Elephanto supersedem per eatadromum decurrit. Ubi catadromus Brodato, Turnebo, optimi Gque Criticis est funis protentus, quo decurrere blent Funambuli. Neque enim mirum fuisset, hominem Elephanto insidentem per equestre decurλrium ferri praesertim cum constet Elephantos funambulos Romae visos, ut nos ostendimus prolatis testimoniis in Lexic Milit. tit Elephas Equum etiam cum sessore unam bulum habet Xiphilinus in Neron. Accedit ratio nominis, quod descensionem inat; postrem ejusdem nominis genus machinae, quae in emporiis maritimis demittit onera sublevatque , 4rilem decurseriam a figura arreptiliae illius avis appellant. CATA GLTpua opera scalpta depressis sulcis, cimaginum excavatis lacunis opponuntur anaglyphis. A TAR Aera 'lathri pensiles, firmis, acuminatis tignis contexti, cum anulis serreis, qui uni sin catenis ante Urbium portas continentur, iisqne laxatis elim impetu dejiciuntur, haerentque in praefossas scrobes defixis tignis . Usus tectorii hujus munimenti, ut adaperti sinu
que foribus aditus hostibus deseris, recessus ingress intercludatur. Rastreiis , ararines, Bojardus jocose suspicor vocavit Porta galsa quoniam milis est reductili assiculo, qui apponi blet in parte infima dome
56쪽
Caras . Vinculum ferreum ansatum, adnexisque anulis continuatum . Genus repaguli ad prohibendum praecipue aditum in anuas , vel ulteriores vias. Item Iamina ,
potius trabecula e serro crassio , ad fornices, murosque continendos . Catena. Longiores demum trabes ligneae, quae opus colligant retinentque, catenae a Uitruvio appellantur Dranti. CATENATI, Vitr. l. a. . textura trabium asserumque ad opus firmandum . Incatenatura Carnarus matheti exponuntur amaroecio duae perpendiculares lineae , quae invicem distantes transeunt per centrum oculi in volutis Capitulorum ordinis Ionici. Ca
Carocaeuκ. Latine subterraneum aedificium, specus sub te ranea, non extructa magnifice ad delicias, quales Cryptopsrticus, sed rudis , nullaque, vel minima arte excavata , ad delitescendum potius , quam ad commodiuscule inhabitandum idonea, cujusmodi plures SS. Ma tyrum resperia sanguine, Te pulcretis consecratae, Ronis visitatur . Catacombe
Cavnnrui. Cum atrio promi Que sumi let. Sed , ut scribit Barbarus, Cavaedium proprie pars est in medio aedium vacuain patens, quo aqua decusit Atrium notat potius ambulacra tecta, quae pilis vel columnis firmata subdiale illud spatium ambiunt. Cava etiam Vitruvius vocat l. 3. 6. quae alibi cavaedia nominat eaque distinguit in Tuscanica, Corinthia , tetrastyla , displuviata,& testudinata. Uoces ipse exponunt quatuor ex com memoratis cavaediis Corinthia nempe Tuscanica ad Architecturam Corinthii, auscanici ordinis conformantur testudinata tecta sunt ad formam testudini ritetrastyla quatuor habent columnas , vel ordines columnarum. Displuviata vero nitide exponit Baldus . Quaedam
57쪽
6 VOCABu LAR Iu . . . c. dam cavaedia , cum tecta snt, nullam aquam admittunt. Quaedam admittunt quidem cadentes imbres, sed exiguo spatio exposta . Quaedam cum aruplissima snti& ex omni parte adaperta, totos admittunt imbres Haec undique compluta Vitruvius appellat displuviatao. Caeterum cum ex arrone, ciliis constet, tam avar-dium, quam atrium, loca fuisse interdum subdialia , quandoque vero contecta, superest, ut eadem in aedibus Veterum a post ira sere solum loci discrimen habuerint. Cone , Cortile, Chiosro CavATollas . Gemmarum Scalptores Cavatores dici ex veteri inseriptione ostendit Salmasius in opisco . Excavant
enim pretiose lapillos, in iisque quos iam quasi sulcos
aperiunt. Ejusmodi lapilli maximo in pretio haberi solent, praesertim si vetustatis benescio commendentur.
Cavaa. Locus in aedibus Regiis , amphitheatro, custodiendis seris accommodatum . Serrutio . Amphitheatrum ipsum caveam dicebant. Hinc diviso caveat in summam , mediam , cimam . In ima continebatur Orchestra, ubi Senatores; inquestri , ubi Equites, arenae scilicet propinquiores , spectabant Media, QSumma plebem recipiebat honoratior tamen Media locus . Te iro. Vide Amphitheatrum. Cauti cuLI. Flexurae in capitulis columnarum Corinthii,&Compositi ordinis. Sunt autem ex acanthi germinibus, Qvolutas informant ad baci angulos. Visieci,
CavuM. Vide Castatum. Sedin cavi, vel cava , dicuntur foramina in muris adaperta ad varios usus Liv. l. 24. Murum ab imo ad summum erebris eubitalibus fere eavis operuit. Adde Horat Epist. l. I. Macra cavum repetes arctum, quem maera subist. Utuntur praeterea saepe hac voce Varro Columella in tractatione rei rusticae Jorten sc Solinus c. I . Cavamina etiam dixit In latebros rupium cavaminibui.
58쪽
Catitia . Locus ubi quidpiam conditur ad custodiam . Utvr- pari solet cum additamento rei servatae Cella vinaria, Cantina penuari , vel promptuaria, Dis Ua. Olearia, pomaria , ignaria &c. In templis cella pars erat sacratior, vel aedicula separata , dicata Diis Cellata, Concordiae. Cicero Cella Iovis, Minervae c. Cella tetraityla, una bellata, in Basilicis, Roma praesertim undique est abscisses; quatuor insistit columnis , a fronte, a tergo, a lateribus adaperta, intempli umbilico ut plurimum attollitur. In aedibus etiam cellae siunt cu-hicula ad inhabitandum , verum secretiores intimae Uine cellae familiaricat apud Uitruvium l. 6. IO. , quas apte Barbarus reddit, flarae erus famulis. Et mancillis positas addidisset, Magistri mentem alsecutus enset erant enim sceminis lanificia exercentibus addictae Plane nihil necesse est eas cellas exponere Patroclianas,
natura nempe necessitati delervientes , ut exponuntur a recens edito Vocabulario.
CELLA suppostraria . Legitur apud Vopistum in Carino. Salmasius epidarium interpretatur in re balneari, quoniam hoc emissam a Frigidario aquam exciperet.
CELLAE FAMILIARICAE . Uide Cella.
CELLA aiu M. Conditorium victualium omnis generis Ripo
CELLuLA . Parva cella . Terentius. CERER IMAGINas . Non solum in re magica locum habent;
sed in prima privatarum aedium parte in atriis reserebant Maiores virtute praestantes, ad testificandam generis nobilitatem . Ea porro , ut perdiu durarent, gypsi cretaque permista solidabant quod inventum ad Ly-jistratum Sicyonium refert Plinius
CaRosTRora ORNAMENT . In hunc gryphum impingunt Interpretes Vitruviani, Trustra quaeritant conjectorem Plane non parum est Vitruvius in rerum nomenclatura caliginosus ut frequenter accidat nullo conatu deprehendi posse, quo pacto vocabula ad rerum applicatio
59쪽
nem trahantur. Ita scribit de ianuis . . 6. I a ues-rium ornamenta non Aun eerostrata, neque biseri, sed
vaseata Barbarus legendum putat Chlatrata nimirum quae ligneis, vel serreis regulis decus ata , senestris p poni solent quod ut faciant, foeminis praesertim, ac viris religiosis, modestia suadet Baldus sesipicatur legendum clostrata , a claustro Philander opinatur Cerostrota opus esse tessellati emblematis Arioli, vestram
fidem lCastui . Stipites surcillati ad formam cornuum , quibus cervorum frontes armantur. His depactis , terraeque defixis , primi mortalium sta tuguriolais casas formabant, muniebantque Ab his initiis, ab ejusmodi agrestiis dique origine ad haec, quae cernimus, magnifica aedificia progressam esse Architecturam prolixe tradit Uitruvius i. a. i. Forconi. CALcocaapvr . Ars incisbria in Iaminis aereis. Nihil intam armore, metallis Sculptura, nihil in telis, tabu-hulisque Pictura audet, quod haec facultas affabre, Madanauusim in aere non reserat. Viget illa hodie, plurimique ducitur; sed superiore saeculo Incisiores aeris ad summae celebritatis gloriam prodiere metalli, quod excavant seliditate, a qua Pictura opera , quoad diuturnitatem, eadem superat longe tamen minus aetatem seruntdgurae telis papiraceis redditae, imbutaeque atramentis impres soriis, Win torculari subactat. Exquiruntur tamen avi des ornatuque erudito & elegisti porticus , cubicula diaetas, ambulationes illustrant. Neque enim humanos modo vultu sis corpora , sed prospectus rerum varios, praelia , tempestates, classium certamina , ad haec fabularum 8c historiarum eventus omnes exprimunt, aemulantur ad vivum. Ejus artis inventum, perinde atque typographiae, cujus est aemula exornatrix, ad
Germanos plerique reserunt Botino Cn Evas . Vide Ferrum CHARTuLAE . Uide Capreolt.
60쪽
CHELONIυῆ. Vitr. l. o. a. Baldus indicari putat vel ansiu las serreas , reecbie, vel paleolas impactas summo machinae capiti ad trochleam retinendam . Tuselu Baroc-cius in Heron de Machin bell. cap. I 4 exponit lignum, quod alia ligna constringit , retinetque quemadmodum chelonium, quod proprie est tegumentum testudinis , testudinem ipsam operit. CHORAGiui. Non solum est apparatus omnis is instructio scenica , ut tradit Festus Guxta quam acceptionem apparatum in aliis rebus choragium translate dicimus; verum etiam , ut scribit Vitruvius l. S. . locus erat in Theatro, ubi Choragi vestes, hujusimodi multa asservabant. Guardarobba Cno nos Tas . Regula ad explorandam altitudinem . nir. l. 8. 6.CIMELIA , rum Gemma plerumque anulares, ectypae, Mentypae Camei. Vide Gemmae
CINCINNI . ornamenta , quae anulatim Min spiram sinuantur , cujusmodi sunt volutae in Capitulis columnarum; aliter cauliculi, capreoli, uices. Proprie sunt crines
intorti Cippus . runcus arboris in crassiorem vallum sormatus.
Cippus in agris columella est lapidea, terminos des-niens. Termine. In sepulcris item columelIa cum scalpto ad memoriam titulo Cippi demum , seu columellae marmoreae prae soribus domorum ad viarum exitus apponi solent , ad prohibendum aditum , trajecti catenis serreis , cum anulis item serreis , in earum capita adactis. CrRCINus . Instrumentum Geometricum , quo circuli designantur. Sest, compasso