장음표시 사용
71쪽
CON ATEMATIONE . Sunt apud Vitruvium nexus , sultura
que trabium , quae renitendo opus detinent, Ne mutuo
adjuvant. Coucavui. Vide Convexum
CONCEpTELA Frontinus de Aquaeductibus serpat hanc vocem, piscinam sic appellari docet. Nihi I differre videtur a conceptori , ta conceptaculo , idest loco aquam colligente. Coscua . Genui micis , sive dicatur a concha vase , vea concha , tegumento testaceo piscium diversi generis . Mihi plane est idem quod fornix doliaris ausa bute. CONCILIABudui. Non solum est conventus miscentium seditiosa consilia , sed locus ipse, ubi fabri editionum conveniunt juxta quam notionem scribit Livius I. 34. Ex oppidi conciliabuli ue eonveniunt ubi conciliabulum exponi bl et forum nundinarium. Ea mihi suis commoda est explicatio, propterea quod facilius per nundinarum occasionem is frequentiam populi confluentis conglobati ad similia solent susurrones, molitore sique sdissensionum. Conciliabulum pro coetu accepit Tacitus Annal. 3. Per conciliabula, ct critisseditus disserebant
Coscha vc. Interior & secretior in aedibus locus. Gabine to Dicitur a clavi, quoniam pars est aedium obserata ,& minime per via. COM usua a gur. I. 6. In Adeentrum respondentes conclusurae Colligationem notat in opere aedificatorio
CONcRATIrrus paRIas . . in ianus . Idem Vitruvio Cratilius.
Qui consertis .craticulatis asseribus eoagmentatur , structura facili, sed parum firma, praesertim adversus
ignem CONDITORI, Pro sepulcro usiurpari silet Petronius. Inconditorium prosequuta es defunctum
CONFAaRICOR . Fabrico . Gell. l. 3. ult. COMPLATuaA. eius conflandi metalla, quod inventum ad Cadmum Phoenicem retulit Plista l. 7.46. Flaturam aerisDiyitias by Orale
72쪽
aeris habet Vitruvius i. a. 7. Aurum, argentum , statuas metallicas conflare , est liquefacere Sueton in Aug. Sa Argentearflatus co avit omner Fondere CONGESTITIus , a una. Locus, vel terra congestitia syponitur Elidat Usurpatur praecipue in aperiendis undamentis, ubi solidum dicimus Terra vergine Congestitium , avorato, Muso, Ripieno CONIITERIu . Eitruvius . Locus in balneis a pulvere ex Graeco dictus Asservabatur nempe ibi pulvis, quo luctaturi post unctionem aspergebantur , ut prensiones firmae essent, non lubricae. Ad eum usum ex variis regi nibus afferebantur lectissimi pulveres; sed optimi omnium habebantur AEgyptius, 3 Puteolanus Coti sapTui Colum. I. q. conseptum ferarum , errariis . Conseptum trabium, terra caespititiae c. Discera Singulari modo conseptum pertinet ad rem saeram Aream circa templum exponunt alii Sunt qui templum ipsum esse statuant aliqui sacellum sine tecto. Meminerunt hac acceptione Solinus l. I. Apuleius i. si Arnobius I. 6. quae loca reseruntur expenduntur a Salmasio inci
CossosAurra . Gellius. Cum loci, propter diversam structuram, consionantes alii sint, alii ressinantes, imcumsbnantes, vel ob aliquod impedimentum dilsonantes , ommode praecipit Vitruvius , ut pro theatris , idem de templis dicas, ubi conciones audiunturhexpeditusin consbnans eligatur locus , per cujus intercapedinem libere divagari possint voces, ut ad omnes perveniant, lauribus explicate, molliter accidant. CossTaasiuM. Sic nonnulli Latine dicunt , quod Graeci vocant Apodyterium, locum nempe, ubi loturi vestes deponebant. CONTIGNATro . Proprie quod asseribus , tignis, vel trabibus stratum est, aut contextum Sumitur tamen etiam pro strato, pavimento caementitio. Patio, avimento, uno Solose . Nec proinde Latinis quaecumque
73쪽
6 a Voc ABu LAR Iu Meontignatio est selarium, quod , a Sole dictum, indicat stratum pavimenti ad apricandum accommodatum Battulo, Terrat . Differt contignatio a trabeatione, ut tignum a trabes. Tignum omne lignorum genus, aedificiis idoneum , comprehendit trabs , ut habet Festus,
sunt duo ligna compacta. Quare trabeatio proprie ad tectum spectat contignatio ad ea , quae sunt sub tecto Usu tamen ista confundi selent. Quomodo vero contignationes fornicata non asseribus Rum , sed etiam tomicibus ex parto Hispanico , tunsis arundinibus , permista calce snt concinnandae, diligenter digerit Vitruvius L . 3.
CONvaxus um . Quod in arcum est flexum . Pars enim interior concavum, exterior convexum dicitur. Coquis , ubi coquuntur obsonia . Novius. Vide Culina CORIcauM. Vitr. l. . II. Locus in Palaestra, ubi exercebantur puellae, a quibus ex Graeco dicitur. C RIM THlUI ORDO. Omnium elegantissimus, Qvenustissimus sed impense gracilis,luxusque , praecipue si comparetur uicanica firmitati . Appellatio a Corintho non tam quod inibi lit inventus; sed ab ejusdem urbis mollitudineis deliciis in aedificiorum structuris, quas irridens Diogenes dixit mordaci ocoseque cavillo orginam sunt hae moenia ineolantes muliere t neglecta vitiosa syntaxi, ut acerbius dicterium torqueret ordine
Costru . Uoce translatitia a coriis animalium indilaatur quod operi superinducitur, praesertim in structuris. Vitruvius i. a. 3. pro tectorio parietum, sive albario posuit. Inerosatura, Imonicatura, maltatura. CoaNix. Anulus serreus, quo fores pulsantur,is attrahuntur. A similitudine colli cornicis , quod est flexile. sathim. CORNuTA MEA. Praemunitiones sunt , quae , ut scribit Matthias Doge de Architect milit i. i. is Constant antrorsum una eortina, obus propugnaculis Amidiatis, Diqilige by Orale
74쪽
diatis, dextrorsum veri , sinistrorsumque duobus magnis lateribus jactum tormenti in dire m aequantibur . Ope
Coaoua, Gonouis , idos . Coronamentum . ornatior
projectura in summitate aedificii Cornice. Item in epistyliis , anuis , aliisque plurimis structurae partibus Corona est , quod vel supra zophorum protenditur, vel tympanum ambit sive simplicibus constet sei turis; sive denticulis , astragalis , mutulis, floribus, ut a let,
exornetur. Cavendum est ne in domorum cubiculis coronae sint admodum ponderosi ; nam graviores facile muros deducunt. Idcirco Vitruvius i. 7 3 praecipit, ne in iis gypsium admisceatur, sed perducantur excreto marmor . Idem distinguit duplex genus coronarum e purae sint aliae, alia caelatae in cubilibus, ubi ignis, lucernae sunt in ussi, purae locari debent , ut abstergi facilius possint ubi vero nec fumus , nec fuligo noceres test, cujusmodi sunt aestiva , allatae fiunt admittendat. CORONAT OPERA . Praetenturae munitoriae genus. Constant, ut scribit Matthias Doge de Architeet milit. I. r. 6. duobus propugnaculis dimidiatis , ad minimum inter duareortina medio rece ori urbique duobur ateribus, teia jam aequantibu , ut cornutum, copulantur. Opera
Coas . Antepagmenti asciam exponunt Phi Iander Iambarus apud Vitruvium. Prima Coria, quae lumini est propior secunda, tertia Corta in ianuis, scut prima, secunda , tertia fascia in epistyliis . Cortam dicia voce Graecanica, quae tempus , humani capitis pamtem , vel ab alia dictione item Graea, qua stipitem vel truncum notat , author est Baldus. Et apte quidem . utrumque e nam antepagmenta , ubi sunt coriar, mi-pites quidam sunt, truncique stiorum lanuarum . quasi tempora videntur esse. Tempora autem de ostiis diei satis commodum est , quemadmossum frontem, supercilium, an uarum partes alias appellamus Fasis.
75쪽
Coa et tua . Ad illud Virgilii in AElna.
magni cortina uestri , Sunt qui cortinam exponunt velum, ex quo Histriones egrediebantur. Commodius Scaliger, aliique accipiunt pro theatri parte convexa &inuos . Adjuvat eam explicationem locus Ennii apud Varronem , ubi cortinam vocat caeli hemisphaerium Cortina autem id genus sornicati operis dicitur ab ejusdem appellationis vase rustico, alioque ejusdem nominis rotunda figurae vase, quo
utuntur insectores ad pigmenta excoquenda ratem cortinam appellamus in re munitoria murum extensum inter duo propugnacula, cum interjecto torulo , ve fastia additisque interdum pinnis interdum vero iis nudatis; quam arcis partem magis Latine Loricam nuncupamus.
CRASSIT uno Columnarum, parietum is similium latitudinem, spatium , ambitum , Uitruvius crassitudinem perpetuo vocat Cicero Uerr. 6. amplitudinem appellat: Simulacrum modica amplitudine. Quae vox frequentius
pro Haritudineis praestantia serpatur Grusea , I
CRATICuxa . Cato. Rara quaedam ignorum , viminumis, vel serri connexio. Hinc opus craticulatum, magis Latine cratilium appellamus CRATITH PARIETEM. Vide Parieter Cratis;I. CRapino . Oram terrae , quae aquis alluitur, acumen saxi
vel montis, extremam, editioremque viae partem , alia hujusmodi crepidines nuncupamus . In aedificiis vero. apud Vitruvium non sunt, ut apte monet Baldus contra Philandrum , certa quaedam in ianuis, vel in quibusicumque structuris membra, quae eminent; sed omnia sunt aedificiorum membra, dummodo extentin emineant:
imo, ut castigatius loquar, ipsa eminentiae, sive proj cturae quarumcumque partium , crepidines vocantur. Aggetti, porti. Caara. Suo non caret in structuris usi hoc terra genus. Licet
76쪽
ARCHITECTuILE AEDIFICATORI L. FLicet viridis etiam , nigraeque cretae Vitruvius, Plinius meminerint, plerumque tamen, magis proprie
alba creta est. Hinc erat notare opponitur notare carbone Albus certe color ad boni faustique naturam, ater ad mali sinistrique pertinet. Horatius Cressa ne careat pulchra dies nota. In se Bagii, etiam serendis is in ir- titione calculus albus expetitur . Adde illud Iuvenalis,
i gallinae filius albae, Quod dicitur de se liciter natis; illud ejusdem Horatii:
Sisennas, Barror ut equis praecurreret albis.
Item illud ex Plauto Asin. Si hui occasioni se se subterduxerit, Numquam , aede I, Ibis quadrigis indipiscet postea.
Postremo non aliam ob causam equis albis victores triumphabant in Capitolio , quam quoniam eum colorem lae. tum , auspicatum , sortunatumque ducerent. Eam praerogativam color albo merito proinde olim Pythagoras tradidit. Cara aut Instrumentum ex suillis serme pellibus , crebris soraminibus perterebratum, ligneoque circulo obdu-
istum . Plurimis inservit artibus . Carmentarii ad excernendam arenam fossilem utuntur . Cribro aquam haurire,
vel erres, eos dicimus , qui operam ludunt . Sumptus est sermo vulgarius a fabula Danaidum , quae apud Inseros pertusum in dolium aquam infundere, suplicii genus habent Tutiam tamen Vestalem Virginem cribro aquam detulisse , Plinius, aliique tradidere. Sed ea historia vanior mihi, mendacior est Danaidum fabula. Simili poena apud Inseros affectum Claudium Caesarem, nempe ut talis luderet fritillo perforato, author est Seneca seu quicumque alius opusculum de Morte Claudii ediderit Crivelis. Causetc. Vide Emblema CausTARIus . Plinius. Qui crustas ex argento, vel auro vendit, aut conficit. Item qui parietes incrustat, inducitque tectorium. I CRT-
77쪽
Cavprc. Caverna sitbterranea . Inveniuntur passim ejuΩmodi avitates producti per intima montium viscera . Sed elaborari uolent etiam arte, praecipue ad vini conditorium per aestivos calores. Eandem seimam reserunt canales aquaeduinuum excavati, fornicato opere in e fossis rupibus concamerati Sepulcra etiam subterranea cryptas vocant. Non semel ea S. Martyr una sepulcra Prudentius se appellat. Quinis eodem nomine eorumdem frequentes stationes subterraneas indicamus. Grotta, Catacombe. Cryptas porro coecas recens militia vocat opus testudinatum , ut lassumque ad latera propugnaculorum , ut clam detineant praesidiarios ad subitam eruptionem . Casa matta , corrupto vocabulo a Latinorum Casa armata. CarpTopcia Ticus . Porticus subterranea , sive undique consepta , sive senestrata in aedificia Romani pro ambulacris habebant , iisque utebantur refrigerandi corporis gratia Erant etenim ex marmore magnifice structae nec ad delitestendum, sed ad delicias erectat. Crebra quidem ea apud Romanos habitacula adissim conclusa ambulationis . Usus tamen erat praecipue, cum imbres, venti, aerisque iniquitas . inclementia copiam liberioris caeli non faceret. Aeris quippe rationem praecipuam merito habebant; nec putabant negligendum Celsi monitum praecipientis subdiales ambulationes aperta sique is libero exercitas aere, praestare iis , quae in porticibus, maxime ver,subterraneis , fierent. CavsTALLus . Vide Vitrum. Cusicu uM . Licet dicatur a cubando , reliquas tamenta, aedium etiam partes, nisi singularem nomenclaturam habeant, cubicula appellamus
Cullitia . Apud Vitruvium l. a. 8. pars est illa structurae, ubi lapides sedent, inuasi cubant. Item foramina in Drietibus , ubi figuntur capita trabium, quae ab eodem Uitruvio,in aliis cubilia, columbaria appellantur. Cuticirc. In Architectura idem est apud Varronem culcita,
78쪽
quod pulvillus apud Vitruvium . Sunt autem projecturae
orbiculatae, eminentes extra selidum . Dicuntur a figura culcitarum , vel pulvillorum in lectis, praecipue cum sunt convoluti. Cutirua Pars aedium coquendis obsioni is designata. Nullus olim Romae coquorum ustis accersebantur vero publici ex macello. Sed postquam Asiatica victoria peregrinae luxuriae aditum secit, epulae , menisque lautiores indu citae , cum apparatu caetero, sumptuque escario largiore:
coqui vero , vilissima prius mancipia , in pretio habiti
&, quod ministerium ante fuerat . ars , ut Livius memorat , esse caepit. Cucina CuLMai. Suprema pars aedium . Fastigium . Dicitur a culmis, nempe calamis frumentaceis , quoniam antiquitus eo stramento aedes tegebantur. A culmine fit columen qua voce trabem vocamus, quae omnium altissima tectum sustii et . Ex eadem origine . COImo , Colmigno CuLTELLARE. Agrum cultellare, legitur apud Frontinum
Hyginum, Walios Est autem agrum ad planitiem redigere. Praestabant hoc Agrimensores uniculo extento ad perpendiculum , quo de agris nunc depressit , nunc assurgentibus , certam rationem inibant. Dicitur autem id cultellare a cultro citari, ita collocato in tabula ad hujus planitiem, sive inaequalitatem cognoscendam ut costa sursum erigatur acies vergat ad tabulam sitque ejusdem orietonti perpendicularis . Id ver est quod non semel legitur apud Vitruvium e In eultro eolueare, acie nempe cultri explorare subjectum planum ut observant Philander, & Baldus CuhTEL us . Ad militudinem cultelli menserit Vitruvius l. 7. 3 cultellos vocat assulas cuneatas, qua colligati nibus tectorii in contignationibus inseruntur ad majorem firmitatem , 8 nexum. Sic autem scribit Ad asseres tomicae religentur; ultellique ignes in ear eonfigantur. Barbarus reddit vatem mihi sunt Catieehi , ene. Cusaus . Proprie serrum , vel lignum ex uno capite latum
79쪽
VOCABuLΑRIubsquadratumque, ex altero acutum, aptumque ad findendum . Coni , Bietta, Cavuehio, est . jus sormae cunei serre adiguntur erreis item malleis in saxa silicea, quae mox dolabris diffitiunt vel in muros, qui iisdem dolabris, vel malleis diruuntur. De cuneo me chanico nihil seripsit Vitruvius, qui caeteroqui una est ex quinque, ut vocant, potentiis, in quibus tota vertitur ars machinaria. Incredibile nimirum obtinet robur in solidis divellendis, quae praevalida impressione in rimam adactus diffringi cogit. Cuneos appellat Uitruvius partes fornicis, quam figuram exprimunt, qui in modum crucis extructi angulos , velum nauticum reprae sentant . Fornices cuneati. Volta a vel , Crocier. GEjusimodi cuneos idem Vitruvius l. 6. ii vocat cones usuras Ad eentrum respondent conclusurae. Cuneus in
theatris erat sedilium Ucalarum figura, quae prope caveam , qui dignior erat .aptior ad spectandum locus erat adstrictior, in altum gradatim latior . Hinc theatrum cuneatum est dimim; ab Apulej cxcuneati appellantur, quibus non erat sedendi locus in cuneis sed ab iis exclusi sedebant in via mune miniacet, aut laeei leguntur apud Uitruvium l. 7. S. ubi agit de abac rum picturis in cubiculis. Sunt autem crustae, lapilli testulaeque lapideae , illitae colore minii, vel si is , quod est pigmentum lutei, aliis caerulei coloris
Cusicuxus . Pro canali, per quem vapor trahitur in re balneari, sumitur in Pandectis. Est etiam meatus su terraneus , arte praefossus , quo non recens solum militia utitur ad subruendos muros; verum etiam usurpabatur in oppugnatione urbium, sed sine usu pulveris pyrii, ab aedificatoria eterum mina. De ejusmodi cuniculis prolixe agimus in nostro Lexico Militari quod consule in aliis etiam Architectiirae munitoriae vocabulis , quae hic
summatim exponuntur. Custis . Publici consilii locus . A cura dictus, authore
Festo, quoniam ibi de publicis curis agitur. Diceba
80쪽
ARCHITECTuRAE AEDIFICATORIAE . 69tur autem Curia primum de Regia Principis. Virg. Laurentis Regia Pici: me sceptra accipere, O primos attollere fasces Regibus omen erat Me illi Curia templum. Hodie non de Principis modo, aut de publicis aedibus ubi in medium consulitur , sed de omnibus soris judiciariis Curia dicitur. Legitur tamen in Jure Civili antiquo Curia pro Foro uri dico . Longe tamen frequentius pro Sede Consilii publici usurpatam invenies. Curiam , ubi Senatus habitus , primus in Monte Coelio aedificavit Tullius Hostilius Rex , quae ab eodem Curia Hostilia vocabatur. In ea solis Senatoribus fas erat considere. Aliam Pompejus extruxit, quae Pompeja , aliis Pompejana est appellata. In eam non modo Senatores, sed ei vici etiam Magistratus coibant. In Curia Iulia , a Iulio Caesare constituta , Legationes is externa negotia expediebantur. Curiata Comitia, in quibus populus per Curias divistis serebat sitit agia, a Rege Romulo sunt primum instituta . In tres partes Romulus Urbem divisi, quas tribus appellavit Singulas postea tribus in decem partes partitus est easque Curias nuncupavit. Triginta a Romulo institutis , additae sent postea quinque s. Sua cuique Curiae sacra , suos Deos , sumptusque ex aerario publico assignavit Romulus . Nomina Curiis a nominibus raptarum Sabinarum imposita , docet Livius Sed Varro ante Sabinarum raptum Curias institutas;
iisque partim a Ducibus, partim ab Urbibus aliquot addita suisse nomina praedocuerat. Curiales dicebantur qui ejusdem erant Curiae, ut tribules , qui ejusdem tribus . Curiarum Comitia 'Curiata; rescriptiones C riata leges dicebantur. Qui sacris uniuscujusque Curiae praeerant, vocabantur Curiones. Veteribus illis Curiis plane respondent hodiernae populi partitiones in urbibus, ad res sacras obeundas spectantes , quas Paroecias vocamus . In iis vero Paroeciis Sacrorum ministri Curi nibus illis respondent Observandum est , nunc etiar