장음표시 사용
61쪽
CIcuus Tlluci In gyrum aedifico . Plinius.
Cincutiva Lo Uallis idest septo cancellato aedifico muni, vel propugnacula in gyrum construo . Cicero. Ciacus . Ampius ludi sis spectaculis celebrandis locus. Praeter Circum singulari appellatione Maximum , a Tarquinio Pristo erectum, novem alios adnumerat P. Victor Ludi in his celebrati Circenses dicti. Nam qui edebantur in Theatro Scenici, qui in Gymnaso, vel Palaestra Gymnici vocabantur . Post Amphitheatrum vero conditum gladiatores, naumachia venatores illuc translati certamina equestria AE cursus equorum , Circus, praecipue Maximus, retinuit. Fuit etiam Romae Circus area orbicularis , muris consepta, ubi pugiles
exercebantur, eratque simul equorum decursorium, ut habemus ex Livio l. I. 33. CurastMA. Tribus modis aqua ex usu urbano, vel domestico comparantur . Primum ex aquaeductibus, compOT-tatis nimirum aquis ex lacubus , vel aliis sontium scate-hris. Ea derivatio perennitatem quidem habet pacifico rerum stati, verum , praeterquam quod immanes sumptus faciendi sunt ad structuram , sue praejactis arcubus, pontibus dei per deducatur, sive subterraneis canalibus is effolIis rupibus sternatur iisdem aditus , ingruentibus certe bellorum motibus, intercipi ab hostibus possunt, aut veneno corrumpi. Longe majore compendio parantur aquae substructionibus cisternarum, aquarum pluvialium receptaculis praemunitis ad eas detinendas perpurgandas. jusinodi collecitiones imbrium , quem admodum facile sunt parabile M ita iisdem parum fidendum superventu hosticae obsidionis, quoniam deficere assolent , praesertim si diuturnior fuerit oppugnatio . Putei demum perpetuas habent aquas, easque guttatim manantes, immotasque. Sed eorum scaturigines non sunt obviae, ae saepe studiose conquisitae fossores decipiunt, occursu terra saxis asperae, confragosie Iidem a ni- natis servoribus exusto terrae humore deficere etiam
62쪽
ient. Collecti in cisternis imbres magis laudantur maxime vero si scrobibus expurgatoriis diligenter provisum
fuerit, ut ab alluvione tectorum contractae sordes strati silicet attritu detergantur. In universium in comparandis aquis habenda est ratio prospectus salubrioris ventorum flatus advertenda vero in primis est natura soli, Iocorumque opportunitas . Nam Puteum iuxta usium fodere merito abiit in paroemiam, qua irridentur, qui inani opera laborem impendunt . Cisternas moliendi normam praescribit Plinius l. 6. c. qci, ubi docet eas
arenae purae ct asperae quinque artibur, calcis quμὰ hementissimae duabus , eon ut convenire, fragmentis βυ-
eis non excedentibus libras. Ita ferratis uestibus ealeari
solum, parietesque similiter . Utilius gemina esse, ut
in priore vitia considant aquae, atqueper colam in prox mam transeat pura aqua. Civrras . ominum est societas, quae iisdem legibus , munerum , honorumque conditione varia , amplo in loco, munitoque degit. Differt ab Urbe, quod haec moenia &aedificia, Civitas populum indicat. In condenda Civitate ars antiquitus adhibebatur, in augurium perpetuitatis . Iungebant etiam taurum vaccam, oecunditatis symbola. um Coloniae duetor , praecinctus cinctu Gabino , aratro moenia designabat . id de hoe ritu Varronem, Gervium magna Civitas, magnet solitudo , vetus est Graecorum adagium . Usus est in
quidquid spatiosum est amplum , sed parum excultum& firmum . Impendio notandum est , apud Romanos Scriptores Civitatis nomine non aedificia solum clausa moenibus , sed agrum ipsum, atque adeo regionem cum suis limitibus indicari. Ad hunc modum cum legis apud Caesarem Civitas Eduorum, & similia apud alios, earum regionum populos, saepe provinciam integram designari intelligas
Cru TATu L . Parva civitas Senec. in mori. Claud. Gisit
63쪽
CLATHRI FERREI , vel lignei. Repagulum craticulatum , senestris, vel anuis oppositum. Transenna . Ferasti Ἀ
C Avas . Vitruvio sunt fibulae, quibus capita trabium ad operis firmitatem alligantur . blate Longe aliud ab his fibulis sunt claves , quibus ad anuas , arcas , milia obsignanda utimur. Earum usiim fuisse antiquissimum constat ex Homero, qui ita scribit Od fAccepit autem elavem bene flexam manu forti,nishram, aeream , manubrium autem eboris inerat. Ad quae verba Eustachius monet rude his verbis obsignaculi genus indicari inventas autem postea claves Lac nicas, Caricas, quae etiam postmodum ad firmiorem Melegantiorem formam redacta cum scapo is anulo seu manubrio serreo, duobus , vel pluribus dentibus distinctae , quae adducendo reducendoque pessulum excutiunt, vel immittunt Uerum de his, quae minimus sunt nostrae indaginis , vide plura apud Salmasium in Solin. CLavIcu LA. Parva fibula . Vit r. l. Io I . Chiavrata Sunt etiam clavicula apud Architectos , quemadmodum etiam in vitibus , idem quod Capreoli. Vide Capreoli. CLAusTELLuM, 'LosTELLuM; nam Veteres Claustrum, ωClostrum dixerunt parvum claustrum . Petronius. CLAusTRui. Pro loco undique claus accipitur : item prorepagulo claustra alpium , claustra portarum . Chiostro, Serraglio. Chausuin, i. Locus undique clausiis Columella. CL avus motae acceptionis pro serro teret , capitato
cuspidatoque, quo quidpiam configitur . Clavi trabales, minutuli, longiores , minores , majoresque . Chiodo Chiavelles. Item clavi una bellati, qui in capitibus bra fleolas latiores habent, magis capitati, quasi umbella tecti. Clavi muscarii occurrunt apud Vit r. l. 7. 3. Ajunt Lexicari eos etiam latilis esse capitatos autem appellari, Diqitia ' Corale
64쪽
ARCHITECTuRAE AEDIFICATORIAE. 3pellari, quoniam similes sunt quibusdam herbis , quam
rum eomam Plinius vocat muscariam . Nimirum camino , quod junt , oleum. Nam mihi durius magis peregrinum est , muscarias dici comatas herbas , quam musicarios, clavos capitatos. Amplius itaque est investigandum in originatione clavi muscarii.
Gavutius . Parvus clavus Varro. Chia sus Uide Furnus.
Chiuacis , idos . Parva ala Uit r. l. o. 7. CLOACA . Cavea , vel aquaeductus subterraneus , quo ser-des influunt. Cloata, Chiavica, uni Romam subterraneam , propter cloacarum structuram, magis admirabilem esse superiore Roma, crede Plinio, de Cloacis ita scribent l. 36. IS. Osterum omnium dictu max/mum, sussos montibus , atque Urbe pensio, subterque
navigata. Ad gloriam Romanorum non magnifice minus quam vere dictum est , singulari eos laude vias aquaeductus , cloacas curasse, quae a Graecis negleeta,
vel parum diligenter administrata . Primus Romae Tarquinius riseus cloacas constituit , universiarum Urbis sordium receptaculum . ac licet Galli captam Urbem incenderint, ad suam usique aetatem perdurasse , testatur Plinius. De ejus operis magnificentia ita stribit Cassiodorusci Romanae Civitatis eoae tantum visentibus su-porem eonferunt, ut aliarum Civitatum possint miracula superare. Quot autem sumptibus eaedem steterint ex iis. dem postea instauratis sic licet conjicere ex Dionyso e Neglectis aliquando euatis, O non defluentibus, Censores in earum instaurationem mille talenta impendisse. Ex ouo etiam distimus , earum expurgandarum curationem fuisse olim penes Censores : Nam Augustus postea iisdem expoliendis Curatores praefecit . Cloaca a colluendo quas colluaca dicitur. Ex cloaca arcem sacere, populari effato dixit Cicero rem humilem supra modum extollere
CLoacuna. Parva Cloaca Lampridial.
65쪽
Cuon eas , aliis Codaces . Ferreat subscudieulae exterius rotundae, in extremis scaporum , vel axium capitibus implumbatae adactaeque , per quas scapi, vel axes torni versantur in armillis, serreis nempe circulis, nistrabibus arrectariis , vel transversariis . Philander in Vitruv. Spanghetta. AcuasTuM. Quod est compostumis colligatum Fre quens apud Vitruvium vocabulum in structuris. Coassario . Ainius. Si ab assibus fit, erit idem quod contabulatio; si ab asseribus, erit asserum , seu tigillorum dispositio supra trabes, ad excipiendos asses, seu tabulas
Coasso. Cur L . r. abulis necto, contabulo Ino
COCHL1A. organum mechanicum vulgatissimum. Constat stapi, seu cylindro blido, in spiram striato, quo ere esto attollituris demittitur praelum Chioerioli, Tite, fretiose. Item cochlea , vel coehlis scala est spiralis per quam in gyrum astendimus. Duplex est ejus scalae genus, usiis . Alia stylum habent, quem antennam etiam dicimus, cui gradus adhaerent Aliae stylo carent; sed ipsi se per muralem ambitum sustinent gradus Chioc-
Co LImuM. Scala Coclitis. CoeMACuxuri. Proprie locus , ubi coenatur. Sed postquam in locis superioribus frequentari coenae carperunt, eadem
superiora loca coenaculi nomine sunt appellata. Hinc habitare in Coenaculis, idem est ac seperiores aedes colere . Ex quo intelliges illud Ennii. Carnacula maxima Coeu, Idest caeli partes editiores Anartamento alto. Et quo niam editiores aedium partes ab accessu , strepitu , insdiis tutiores lint, idcirco eonventus sacri apud Ha hraeosin Christisdeles veteres in Coenaculis celebraban tur, ut docemur non uno in loco a secris Paginis Coeuarro Coenaculum Plin. l. a. Epist. 7.
66쪽
ARCHITECruR E EDIFICATORI Q. FCoeuoaIuM. communi vita ducenda dicitur. Locus ubi in commune vivitur. Sed usurpari fiere solet de Religi sis viris. Idem quod Asceterium Monasterio. Couoas. Septus undique exponitur circa aedes, praesertim villieas , graminosus is subdialis locus , ubi gallinae, Wid genus altilia servari solent . Cohortis struendae symmetriam digerit Uitruvius i. 6 9 ubi culinam cum toreulari, alitique cellis designat, cum instructione sunt versia is apparatu villico. Ex quo colligitur amplius quiddam cohortem esse, quam designatum gallinis
COLLiciis, aliis Colliquiae Tegula per quas aqua defluit. Gronda, Grand0a Coti uvIARI , orum . In ocabulario novissim adaucto exponuntur canales, per quos sordes ejectantur. Non improbaverim hanc acceptionem, cui vox ipsa favet. Sed eidem non convenit locus Uitruvii l. 8. . qui adducitur; In ventre eolluviaria funt faeienda , per quae siritur, laxetur. Ubi sermo est de spiramentis ad excludendum aerem, ne canales disrumpantur. Itaque colluviaria
pro spiramentis habeas in aquaeductibus Spiragii, si
pondera praegravia sic appellat l. io in Tit Malibi Condissus . Statua procerae magnitudinis, cujusmodi Rhodi videbatur, qui soli sacer habitus inter septem Urbis miracula censeri meruit. Erat autem, author Festo centum 'uinquaginta pedum altitudines Architectum operis habuit Charetem, ut idem tradit Festus , non Colassem, ut mendose scribit Perottus Non Dii s lum, verum etiam Caesaribus positas legimus statuas c losseas. De equestri, Domitiano erecta , Statius Silv.
ctuae superimposito moles gemmata colosso
Augustus pari altitudine, ae Jovis Olympici statua erat,
67쪽
Nero centumis viginti pedum in suarum aedium vestibulo effigiem metallicam collocavit, teste Suetonio Rhodio simulacro majorem Colossum parabat sibi Galienus,
antequam nec traderetur. Ereeta Diis simulacra mensuram statuae virilis ter continebant Paulo minorame-roibus attollebantur. Ad horum imitationem visebantur elata Caesaribus.
COLOssICOTRROs. Vitruvius. Quod singulari magnitudine ad Colossi formam extruetum est CoLuMua Sustentaculum quadratum, vel cylindricum, .Ejus partes sunt basis, scapus , sue sustis is capitulum, seu capitellum , minime vero epistylium, quod Italis est Architrave & parum diligenter confunditur a Lexicariis cum Capitulo, ut ostendemus in Tit EpisIlium.
Triplex recensetur columnarum genus, teres, striatum ,
quadrangulum . Sunt qui nomine columna negant dici quadrangulares, quas potius pilas, vel stylobatas γpellant. Sed Sc agnoseunt Architecti columnas quadratas, de iis prolixe agunt. Columnae antiquitus ligneae
sormabantur . Gliscente paulatim ambitiosae ostentationis studio, vel comperto emolumento maioris firmitatis, structiles primum, mox etiam marmorea feri caeptae.
Antiqui ligneas , ne injuria temporum finderentur , chalybeis circulis , anulisque , earum capita firmabant. Id postquam observarunt Architecti, etiam in lapideis ornatus adiumma capita varios commenti sunt atque inde capitulorum originem Scriptores advocant . Et quoniam , eleganter concinnato fastigio, neglecta pars infima operi non congruebat, eidem insuper ornamenta addiderunt, ex quo origo basium in columnis columna rum , ut vocant, ordines, quinque recensentur; usic nicus, sive Antiquus, Doricus, Ionicus, Corinthius, 8 Compostus . Certas singuli ab Archetypis Veterum
68쪽
pra: scriptione habent Partium vero nomenclatura a Vitruvio quidem enucleate sunt traditae, sed a recentibus Architectis mirum in modum varie redduntur vernaculis vocibus quod hic semel observasse opera pretium fuerit. Columnas etiam Vitruvius vocat trabes arrectarias, quae a transtris , sive transversariis redire, supreismo capite columen , trabem nempe , quae fastigium tulcit, sustinent . Ejusmodi arrectaria appellatione Gra canica Monachi apte nuncupantur, propterea quod ista
columen sustentant Monaco CoLuMNAE HERcuhIs . Ad extremos Europae , Africaeque νfines Herculem suisse progressum, ibique , expeditionum suarum monumentum , columnas geminas statuisse plurimis refertur Scriptorum testimoniis. Nam ab eodem Europam Africae olim nexam, suisse divulsam, Oceano ad interiores terras aditum patefactum , Onstrum commenti est, ne apud Phaeaces quidem fidem inventurum. Id tamen inter alios tradidere Diodorus Sie. l. s. a. ela l. I. q. ωSeneca Her Fur. 2. I.
Utrinque montes sinit, abrupto objice Et jam ruenti fecit Oceano viam Cuiusmodi autem fuerint Columnae in freto Gaditano erectae, alii alio trahunt Philostratus , Strabo con spiei illas reserunt in templo ejusdem Insula Gaditante, eidem Herculi sacro. Idem Strabo scribit, ab aliis esse creditum , non esse aliud eas columnas, quam promontoria ipsa , Calpen i sipanorum Afrorum Abylam quae rotundo quodam ambitu columnas intuentibus repraesentant. Resellunt plerique isthaec, Qveras ex lapide quadrato , eximiaeque altitudinis columnas extulisse
Herculem prodidere C uMuae spiRALEM. Vide Spira CoxuMaAR, Volumbarium . Harra: Loculamenta in peristerotrophiis , quae singulis columbarum paribus ad ni- discandum aptantur. Item simili soramina in Aquaeductibus, vel ad expirationem aeris, ut nonnullis est pla- Π citum,
69쪽
ettum vel ad divisionem aquae ad usius urbanos , vel do mesticos derivandae. Eadem appellatione notatos suisse olim oculos , in quos ollae cinerariae immittebantur, monent inscriptiones veteres apud Fabretium . Item c lumbaria in cavitates in parietibus , ubi trabes de asseres cubant, quae loculamenta Latini cubilia , Graeci opas appellant, ut tradit Vitruvius i. q. a. CoLυMax L. Vide Cinus. CoLuMNaara, orum Vitruvio sunt spiramenta quaedam in aquaeductibus, quae per certa intervalla construuntur. Sic appellata putat Baldus, quoniam ad modum columnarum a solo attolluntur. Sunt qui irrepsisse mendum a Librariis suspicantur,is columnarium pro columbario postum. Res mihi sunt diverse, licet sub eodem genere spiramenti. Columbaria foramina sunt in ipsa marim rea, vel lapidea fistula, extrueta ad divisionem aquae derivandae. vanimenti Columnaria vero structurae sunt, separatae a fistula, ad expirationem aeris Spiragia, MaratoiGCOLuMMATI, Structura per columnas Mutuus COMirrui. Locus, ubi populus ad ferenda suffragia cogitur . Ibi antiquitus disceptabantur ea uis, Huplicia de sentibus semebantur. Scruttinio, Duutino Itali dicimus, eadem voce locum, actionem notantes , pr pter inopiam verborum. Tria erant praecipua comiti rum genera : Curiata, quibus per curias populus serebat suffragia menturiata, quibus per centurias oributa, quibus per tribus . Nam comitia , quae a calando veteri verbo, quod est vocare, Calata dicebantur , commune erat omnibus Comitiis nomen . Ubi legis Consiualia, Praetoria , Quaestoria, Tribunitia , Edilitia Comitia , ea scias designari, in quibus Consules , netores , Quaestores, Tribuni, Ediles creabantur. Comitium , quasi Cottium a coeundo dicitur C NMAT , in Latine incisiones. Sic appellantur ab Ulpiano emissari ais incilia, quibus aquae, praesertim numinum, in campos emittuntur.
70쪽
COMMavsus , us Vitruvius Latine quandoque se dicit men. surarum aequalitatem , quam sepius Grece vocat symmetriam. Proportione COMMIs sua L. In aqua ductibus est nexus fistularum . Earum
suras CouMuMITIO. Munitio. ι'. l. IO. 9. CoupaTENTIA . Symmetri . Gellius Secundum debitaui membrorum eo etentiam. Coupira , orum . ivia , trivia, vel plures in eandem partem coeuntes viae. Dicuntur compita petendo, quoniam a multis partibus petuntur CoinuviuM. Varro lib. q. de L. L. Incavaedio, si Deus nullus eum erat, sub divo qui esset, dicebatur te iu-d . relictus erat in medio, ut lucem caperet deorsum qua impluebat, impluvium dictum; ct sursum, qua eonfluebat, Compluvium. Ex his verbis mihi est manifestum , parum diligenter Compluvium reddi Gronda, Gronds , quae Latinis est stillicidium notatque ante riorem solum, extremam tecti partem, ex qua aqua defluit Compluvium mihi est ex Varrone tota latitudo tecti, quae aquam pluviam excipit Tetto Impluvium vero mihi est cavaedium ipsum, quo aqua influit Corte,
Ortile. CoMνosirus an . Ex aliis Architectura ordinibus coale-stit. Quidquid in illis firmitatem, speciem, varietatem commendat, huc est translatum. Praecipuum tamen studium in columnis . Cauliculos is soli ordinis Corinthii in capitulis , volutas ex Ionicis capitulis adoptat. Iisdem capitulis is epistyliis nova varia pro artificum ingenio Marbitrio, adjicit ornamenta. Id genus, R manum etiam ' Italicum appeIlamus . Ordine om-pso. COMAMENTui. Dicitur de iis, quae opus sulciunt corroborant Plin. l. I9. a. Convolutum oseis, emissique co