Jacobi Cujacij J.C. praestantissimi Opera omnia in decem tomos distributa, quibus continentur tam priora, ... quam posteriora, ... jam a Carolo Annibale Fabroto J.C. disposita .. Tomus sextus vel tertius Operum postumorum quae de jure reliquit contin

171쪽

a s Comment. Jacobi Cujac ij et 6

eis quaestionem In dissimatione praetoris esse , L . c. de i- Adei coram. At veto Marcellus in notis . ut hoc loco ostinditur, quod & supplendum en omnimodo in L I. idem diren-

tam , huius rei aeui mationem non rejiciebat ad praetorem, sed ita aperie saluehat Marcellus , hane suisse mentem et statoris , ut a filio , cum vita decessit, nondum accepta fideicommissaria hereditate, omnimodo sine ulla distincti ne hereditas matri rectitueretur . Denique satuebat, non esse quaerendum de voluntate . Hanc enim omnino suisse

voluntatem patrisfamilias, de se , quod multum facit ad rem , Marcellus ait. suo tempore invaluisse . di obturuisse . Et haec sunt , quae pertinent ad primam quaesti rem hujus legis. Ad s. Si servo heredae scripto, dotantis rogasus is eidem fer rua recti itiere herediiviem, cum liber esset: vive fideicomisse usum est.

IN LIN. ostenditur, a domino servi heredis scripti fi

des commissum dari posse, puta, hereditatem per servum ei aequis tam . adeuntem sussu suo . per fideicommissum, dari posse a domino, id est, ex persona domini, non taneum extero, ut dicium est, Isi .f. i. de legi. sed etiam ipta mei servo sub hac conditione , ram liber erit, quemadmodum S a legatatio . cui servus legatus est , si eidem servo aliquid legatum sit, ut quod ei set o legatum est, ct quaesitum legatario quali domino , legatarius vel extraneo rhstituar vel ipsimet servo, cum liber erit, I si . s.cum servus

Ergo di pater filiosam. herede stipio, eique per filium ii

Ieditate oua sita rogati potest, ut vel exteto, vel filio, cum sui sistis erit , rc sinuat heredita icm, quam per silium quae- Csvit, jussu suo adeuntem hereditatem. Ad c ult. Sed de si seruus iste a Sempronis heres insiti Iussit , eamqtie hereditarem , posteaquam ex testimento fratruad liberiai m serveni rad adierite hereditatis Doctie assim

timem hemiae, fratris Iorori estis praestare debent et quia semian missus non esset, itis miteris adire eam perti sei et sv ro vi Mnge Aio Se ronitis decesserit , heredietas in cati aD eommissi non dediceret Pippe ab ipso sita adire rufisus hereditatem, ei acquireret.

IN hoe g. haec proponitur species , quae est magni rem

menti e Pateriam. filium suum eae asse heredem inlit-tuit. di codicissis, quos post morim filii aperiri iussit, non vivo filio. ne innotes irent sorori fidei ommissatiae, ut m Diniliter in laua. s. uti. de Iet r. ponitur, testatotem sussisse, ut eodie illi non aperirentur, nisi post mortem filii sui, ne Meleommissarii codicillis L ripti, scientes tenorem codicillorum . interim pararent iniustas vitae heredis scripti. Iterum duo. quoniam aberraram paulum ab eo, quod proposueram initio: Patersam. ex asse filium suum hei edem scripsit, eumque codicillis rogavit, ut si sine liberis vita decederet. hereditatem sorori res litueret ipse . vel heres eius e filius non ignotus. vel de ignarus h ususte substit vicinis precariae in codicillis scriptae . Stichum servum here- .ditarium testamento manumisit. Videbatur prima specie non valere libertas propter spem fideicommissi, ut heres,

o iftq. f.vit. qui, o a qui/.man m. I. ii. de manvivis At sa-vore libertatis receptum esse ait, ut libertas servo conseris vetur . de liberentur heredes filii existente conditione fidei-

commiis, puta filio decedente sine litaris maestaniso sotori pretium Stichi e damni nihil faciet, ut recte Fulgosius liquitur , qui pretium feteir de lavor quidem est libertati si filius non fuerit ignatus fideic mmissi . quia videbatur hoc casu propter ieientiam filii impedienda lihettas, de Stichus ipse omnimodo solori restituendus. At. si filiut suerit

ignarus fidei commissi, recte Aecursius notat , nullum esse favorem libertatisi e uia & Sticho a filio non manumisso, sed vendito. idem servaretur. propter iusti m filii ignorantiam. heredes silicet. liberarentur fideicommissario praestandri servi pretium . non etiam omnino absolverentur

ii ratione fidei commissi i quia . quod notandum . etsi quid secero per ignorantiam, non debet factum metun alteri nocere . Tenebuntur ergo heredes fideicommissarici saltem ad pretium servi. Et in hane rem etiam hie locus Iuliani citatur in id servum, s. de illo, de vers. obsiet. Neque vero iis . quae proponuntur hoc loco , quidquam obstant leges, quas attuli sap. i heres, in L seq. s. i. cy I v. qua quih. manium. Oh hi t. de man m. quae negant abscise . de indistincte libertatem valere. Et ex interpretib. idem Fulgos quo nullus est inpenuus magis in dirimendia controversiis letum juris nostri, non est veritus affirmare disticile, aut ibene impossibile esse iis legi, respondere . Res tamen omnis explicabitur dilueide, & vete, ii dieas in arbitrio ec se fideicommittit, ut vel summo iure agat cum heredib. heredis scripti, vel humanius . id est, ut uel servum petat Abi restitui omnimodo . quasi non pervenerit ad liberrattem, ut in Ap. d. v. vel ut aestimatione servi contentus sit. quae humanior sententia est. Hoc confirmat aperte lex sqviis inqu Iinos. s. i. de Iet. i. Et similis electio, umilis pote-sas eligendi rem.aut pietium etiam donatori datur ab eoae

Iuliano. revocata donatione caussa mortis, convalescentia

donatoris in specie Lis. adhibita L 3 . de mori. cavisa domNon est omittendum , quod extremo loco lulianus adiicithoe s. i. non tantum pretium Stiehi sorori esse praesta dum , libertate favore sui benigne servata . sed etiam pretium hereditatis Stiata quaesitae, ab extraneo quodam he aede instituto post manumissionem fratris: hereditatis. in quam , Sticho quaesitae, quia si manumissus non esset iussu

soloris, eam hereditatem adire , de sorori acquirete l.otuis.

sit. non item hereditatis per Stichum fratri quaesitae iussu

fratris adeuntem, quia in fideicommissariam hereditatem Ductus non veniunt medio tempore percepti . I. IR LE . s. i. Me iit. Et adquisitiones servorum vice fructuito sunt.

deicommistim relicta se di praeterea bis s. s Drem dedi sit heredi, di heres Aspectum heriditatem diaerit, o eam

ex Trebelliano remiseria, catissam danda pectinia non habeteo ideo quod eo nomine , quas implendis eoadulanis grassita.dederit, eandictione repetet.

Ex hoe libro prima est 13 . de eand. indet. cujus non

dum quae sit species certa bene consitit inter Doctores . Et mihi tamen satis videtur ea fore perspiacua . si ponatur in hune modum, nulla facta, ut fieab illis commentitia subauditione . Patersam. heredem institutum ex asse rogavit . ut totam hereditatem , I specialiter fundum Tusculanum . qui in eadem hereditate erat L. Titio restitueret. Primum reliquit totum. deinde par tem, ut qui fundum stipulatur, deinde usum hucium,quem

satis stipulatus erat iam stipulando fundum . l. Di Utimst fg. de ver obiit. sed ita plerique solent loqui . di statuere

ar' si , ras, ut in iit. C. de erra. O aqua . Cum servit tum inomine satis contineretur aqua . ut in illo loco Homeri N ae re dirum m. a . in I. versis. Ili dos. xvir' savi rem Tiosanis, qui tamen ex eorum numero erat, adiecit Hectorem. Utrumque autem reliquit testator.

tuta. hereditatem primum totam . deinde landum eiusdem ereditatis sub conditione, si L. Titius ro. heredi dedisset. de is quidem L. Titius Io. dedit . ut sindum acciperet. quem etiam accepit. Deinde eum vellet, etiam sihi rem di iam hereditatem resitui . heredem dicentem suspectamsbi es,e hereditatem . de se eam nolle adire. Per praetorem coegit. suscepto in se omni periculo aditionis, ut eam adiret . de sibi ex Setia tusconsulto Trebelliano lectitueret Quaeritur, an datam heredi pecuniam L. Titius repetere . sive condicere possit, quasi indebitam , vel quasi datam fine causa , propterea quod ex post facto apparuit, non ha- huisse L. Titium causam dandae pecuniae implendae condu

172쪽

a In Lib. XL. Digestorum Salvij Juliani. 1 8

tionis gratia 3 quia qui coaetiis alieno periculo adit hereis Aditatem , omni commodo arcetur. Nam de ratc. amittit. I. quia potera , ad Senatusc. Trebeli. de pereeptiones, id est, praelegata , & eommodum substitutionis pupillatis ita fa-: qiusqnis mihi erit heres , idem filia mea impuberi heres dio, L s parravi, s. adeo, L ha tamen, quae eth etiam ex hoc

libro. s. quis peream, O s. s a praeceptis. ad Trebia. de

mortis cauo capionem , ut aperte ostenditur in hae l. puta, si quid heredi dare sullus sit is, cui per fideicommissum hereditas relinquitur sub conditione heredi dandae pecuniae eeitae. Et sine ita Iuliam statuit, pecuniam praenumeratam heredi conditionis implendae gratia , fideleommisso propositae, qui heres postea coactus saerieulo fideleommissarii hereditatem adiit, & restituit ei, condici polle quasi indebitam datamque sine cauti . Dubitationem faciebat. quod illa io. accepisset heres quasi a fideicommissario singula- nri, eui de fundus Tusculan. relictus datus erat sub conditione dandi decem . Quod utique commodum benignius est non auferri heredi , etiamsi coactus hereditatem adierit, ut ostenditur in L qua heredit s. eum heredigas de cons Odem. i. At quia fundus ille , qui separatim relictus est, etiam toto , sive univcrseli iuseicommilla continebatur, videtur quoque ea peeunia heredi data, non tam ex causa singulatis fideicommissi fundi Tusculani, quam ex causis deleommis latiae hereditatis. Ideo de ab ilio commodo he- aes,qui periculo suleicommissili coactus hereditatem adiit. submovetur. In contextu, quo loco Florentini habent, inhreet suspectam hereditiarem duxerit, recti in alii, de convenientius verbis, quae praecedunt, & quae sequuntur, I De Dinam hereditatem dixerit.

Ad LLXXXVI. Ad Ieg. Falcidia Thra restameneo suo Titum fratrem sutim ex parte tertia heredem insilii it: ssidue

ejaes commisit, Ni heressitatem, retenta quarta parte secundae, in Procata resisti, et eadem fragri quadam prassia praelegavit: si ro , an Tisitit ea, quae praeserarastina etiam pro ea parte heredualis. qtiam rogatin est restituere . an integra relinere debeat 3 RUpondi, Tutum legata integra regiaere debere . sed in panem evirgam i tittari oportere IE. pre rem praediorum . Sed F non esses adjectum , vi pars quar ia deduceretur , testim trientem praedior m leti Fateidiae imputari oportere e stimiam conera semen iam matrisfamillia, ira Fastidia inliceretur.

HIta est singulatis, & dissicilis, eiusque species hujus

modi. Tit a fratrem suum heredem seripsit ex parte Deertia, seu triente , id est, ex rum unciis , eidemque praedia quaedam praetcgavit, rogavitque eundem, ut hereditatem, Cam restitueret, id est, trientem hereditatis, retento qua drante Falcidiano.id es , uncia,quaeritur,an etiam praelegata fratri relicta veniant in restitutionem fideicommissi, salistem pro parte, ex qua heres frater institutus est, quoniam in P raelegato, ut certum est, trientem capit lieres seriptus ex ariente a semetipso iure hereditario tanquam heres. non

jure legati, propterea quod Idatum heredi a semetispso datur inutiliter . bessem vero capit a coheredibus jure legati. . in quartam, inm ei, s. uen de his, quid. vi indign. I um. c. D L em e. An veto haee est altera pars quaestionis sintegra praelegata frater retinere possit, & quali jute legati

tota apud se remaneant restituta hereditate Cajo, ut fit he reditate erepta quasi indigno 3 Quo casu praelegata in solli ndum capit jure legati. non diverso jure . assi etiam qui g. ivi. vel etiam repudiata hereditate quo etiam eam retinet tota prelerata sine deminutione iure legati, L ig.8 . O M. D m. r. Ee. ut statim videamus, quemadmodum huic qua

Dioni sit respondendum . si quidem Titia smpliciter rogasset fratrem , ut portionem suam restitueret. sane fidei commisso contineremur etiam praelegata integra i quia in portionem etiam praelegata cecidisse videntur . l. 3. g. Didam, ad Trebem In portione mea connumeratur, non tantum Quod hereditatis . sed etiam quod praelegati titulo muhi relinquitur. Portionem rogo retiimete, ergo & id restituere debeo quod legati titulo mihi relicium esti quoniam, id mihi cedit in portionem. Idemque si ita dixeri meis TomIII. TU. quid ex hereditate mea ad te pervenerit id omne restituas Caiso, L eum virum c. de fideicomm. Nam de Iesaia ex hereditate sunt sive delibationes hereditatis , ut est in definitione legati a Modestino tradita. At in specie proposita, quia dixi, ut hereditatem restitueret, non videntui etiam in fideicommissum deducta praelegata , nisi pro ea parte . quam heres jure hereditario capit a semetipso, non etiam pro ea parte, quam a coheredibus aecepit iure legati. Idemque esset, si dixtilet, licet aliud feribat Accurs. portionem hereditatis, nihil interest dixerit portionem heleditatis, an hec reditatem simplicitet, et filium, famul. eresset L in Id comm . f. tili.ad SC. Trebeli. quia hereditatis appellatione legata non continentur, t. s Titius, de serat. s. At nihil hisce omnibus commotus Iulianus in specie proposita existimat.sratrem integra praelegata retineret sed in quartam palatem, quam retinere sustus est. id eli. in unciam imputare duodecimam patiem praediorum praelegatorum. id est, tertiae partis praediorum, quam iure hereditario capit, quar tam parte minon totam tertiam partem praediorum . Hoeita, si ut proponitur. Titia jusserit nominatim stat rem retinere quartam Falcidiam,id est, quartam pariem trientis, ex ' uo eum heredem laeerat. Nam & in triente heleditatis est itiens praediorum praelegatorum. Ergo ut trientis caeterarum rerum frater retinet quartam partem, ita & trientis praediorum praelegatorum. At quomodo ea retinet 3 Nempe . hae ratione , ut quatiam solummodo partem trientis praediorum praelegatorum imputet in Falcidiam . non totum trientem,quia ita cavit Titia testatrix,ut retineretide duceretque quartam Falcidiam. Quod hic maxime notan

dum est , si nihil cavisset de quarta retinenda nominatim , tune sine stater imputaret in Falcidiam totum trientem praediorum . quem capit iure hereditatio . Atque ita multum interest contra sententiam defuncti inducat heres Faliscidiam, an ex sententia defuncti. Nam si contra sentemtiam defuncti, qui portionem tertiam hereditatis sine deis minutione Caici restitui voluit, eo non adsem , ut heres retineret Falcidia iniquo non adjecto semiser Faleidia inducitur contra voluntatem defuncti, ut hoe lino ait aperte, MIustinianus Nov. r. cap. r. Hine nobis, quia testator . qui hoc

non adjecit, sane voluit integrum fideicommissum praesta. i. lex contra voluntatem ejus, rescindit, aut minuit ex fideicommisse quadrantem . Et ob id solum heres qui contra iudicium demini inducit Falcidiam , in Faleidiam imputat tertiam partem praediorum praelegatorum , quam su-re hereditario capit. At si ex sententia deiuncti ut in propo sita specie . hetes induceret Falcidiam, non imputaret in Falcid. nis duodecimam partem praediorum, id est. unciam, quae trientis praediorum est quarta Falcidia, quam nominatim cavit testatrix, ut retineret heres. Denique simpliciterrogatus hereditatis partem tertiam, ex qua heres institutus esi, resbtuere , integra praelegata retinet, & partes, quas capit jure legati,& eam partem , quam capit jure hereditario, id est. partem tertiam praelegatorum,puta uncias Vcrum eas unetas hoe est, totam partem tertiam praelegatorum imputat in Falcidiam, si simpliciter, ut dixi,rogatus sit restituere trientem hereditatis; qui eam tertiam partem praelegatorum capit ut heres iure hereditario, non ut legatarius . Quatenus autem praelegata imputat in Paleidiam , eatenus etiam in fideicommissum ea venire videntur. Nam& reipsa venirent in fideleommissumi & in testitutionem, non interveniente Faleidia, veluti ex testamento militis, in quo locum non habet t. Falcia. in quo potior est militis voluntas Quam legis auctoritas, vel etiam si coactus adiisset hereditatem, venitent, inquam, in testitutionem: quia dixit ut res itueret hereditatem, in qua, aut ex qua utique eit tertia pars praelegatorum . At is, qui rogatus est reii tuere partem tertiam hereditatis . ex qua heres institutus est, hoe ad eicto, retenta quarta, sive Falcidia, praelegata in Fale id iam imputat,non pro parte tertia . quamvis totam eam capiat jure hereditario, sed pro parte tantum duode- . cima omnium praelegatorum id est, pro uncia una,quae eliquaria pars tertiae partis praelegatorum jure heleditario

pereeptae.Ubi enim ex judicio. & voluntate testatoris squi id adscripsit nominatim , ut retineretur Falcido inducitur

173쪽

DLissi non Inspicimus , quantum heres capiat iure her ditario a semetiem, si id capiat citra expressam voluntatem defuncti, var' axeiet an ut Graeci aiunt his Ioeo, videlicet propter rationem juris . quae non patitur quidquam herc-dem a semetipso capere jute legati, de fidelao illi , L leos. i. delet Sed inspicimus, quantum heres rapiat ex v lv ltate expressa deiuncti, nempe , ut id solum imputet in Falcidiam, L quod aviem . i. in qtiariam, Metit. I. iter . s. si heres, ad Trebeli. Et ita haee quaestio omnis explicanda est. Non omittam, reficiendam esse prorsus distinctionem inteiorum in hac quaesione. utrum heredis i nstitutionem a Praecedant ptae legata, sive praeceptiones,an se quantUr.quam ii quae praecedunt, fideicommisio contineantur pro parte hereditaria, quae sequuntur, non item . Nam haec est ratio, cur reiicienda st hae distinctior ordo scripturae non mutat causam iuris, de voluntatis, taum paser, Iraei tuae de Ieg. r. Et ut ut sit, sive praecedant. sve sequantur , semper verum est . partem. quam ex praelegatis a semetipso heres capit, esse partem hereditariam. Ad L.XXVII. SQTrebellata tamen, tis ius, vilitas remitieresur heredi as, actorem eliganti di ad agendum .-ad accipiendas actiones.

I Nitium l. r . ad Set Trebell. coniungendum est cum leg. praeced. hoc modo: Dilectam quidem hereditatem municipiis, vel municipibus, aut, quod idem est, Rei p. e

vitati aut civibus dari non posse, quia incertum corpus est, neque adire universi hereditatem . neque pro herede gerere possunt, ut heredes fiant,ut Ulpian. scribit in tit. qui hortara institui pos . de Plinius in Epistolis, neque , inqust, b redem initii l. neqvie praecipere posse Rem , conseat, sis. s.

fideicommissam tamen hereditatem civitatibus , quae modo suerunt sub imperio populi Rom. restitui posse, ut S

natusconsulto Aproniano, inquit, lex praecedens, cautum

est, quod quidem sinum est Aproniano, & paulo Coss.

auctore D. Marcor quo auctore etiam e . Set constituistum est , ut civitatibus, de collegiis omnibus licitis legari possit , i. cum Anastis, de rebat Al. Quod si restitui fideicommissa hereditas municipibus poteli. consequens. de consentaneum est, ut. de in municipia ipse . vel civitates transferantur actiones utiles ex m. Irebeis. quibus, vel de iunctus tenebatur , vel tenebat alios obstrictos di sed municipes . inquit in l. praecedenti, ad eas movendas, sive ac cipiendas actiones admittuntur, quo vero modo e Nam universi agere non poseunt, vel actiones exeipere, nempe ita ut subsicitur initio hujus l. E . quod conjungi oportet leum illa extrema clausus a l. superioris hoe ordine, sed mu- nec et ad eas actiones admititimur , ita tamen, ut ii municiapes, quibus restituitur hereditas. actorem eligant, & constituant, sive undicum ad agendum, & ad excipiendas actiones hereditarias . ut L i. in a. quod etijusque tiniνersi. Haec de fideicommissaria hereditate . verum de postea de directa hereditate alio SQ concessum est, ut municipes

non ab omnibus, sed a liberti, suis heredes dilecta institui possint , LI. ins de liberi. ti merset. Quod di Dipian. se mhit in supra d. tit.& ad extremum etiam concessum suit . ut ab omnibus directo heredes institui possint. Lhereditaris,c de heredianssit. Ad s.si servum hereditarium heres, vii eoactus adierit jussisset

adire hereditas m ab alio eidem fervo relictam. ct tune hereditatem iam Sectam pli esse dixerat, risittierit: an etiam eam hereditas em , quae per servum arqvisua esset. restitvere deberet. Vettim em dixi non magis hane hereditatem in restitutionem venire , qtiam Pod feruetis hereditaritiae post aditam hereditatem si viatus fuisset, , per iraditionem arrepi feta mi fractus, qui ex retas heredagariis percepti fuissem.

Utique s nulla mora Meleommisso facta fuisses. Sed s quid

ame aditam hereditatem seratis Spularus sudet, avi per traduionem accepissese id restitui debebit , fletit fractas ante

Mutam hereditatem in resistitionem venient.

S Equitur Rr. h.l. in quo ossenditur, heredi instituto

Dueic'mmulq onerato restituendae hereditatis, qui su-

. spectam sibi esse hereditatem dixit& iussa praetoris eoaetus adiit hereditatem periculo fidei commissam . non esse fructus auferendos . aut quae vicem fructuum obtinent. quos medio tempore percepit. p quam coactus adiit hereditatem . de antequam hereditatem restitueret . atque adeo non esse etiam eos fructus restituendos ex causa fideicommisti. Unde si post aditam iussu praetoris, & ante restitutam hereditatem per servum hereditarium ex alieno testam. hereditatem adquisierit , iussu suo adeuntem . ut Iulia. ait hoc loco . cusus de in hane rem tentinonium ad ducitur in I acta, s.s heres ante resti rami insuta rit. Itemn quid servus hereditarius stipulatus, aut ex traditione nactus suetit, quod heredi statim aequisierit, vel etiam si heres interim ex rebus hereditariis , medio illo rempore fructus perceperit, ea omnia , quamvis coactus adierit. tibi habet. de lucrifaciet heres . Me rellituere fideicommisiario dehet, ut obiter est dictum libro superiore, ad Las. sinitIme sit. Et ratio haec est, quia hereditatem tantum resti tuere rogatus elli de fructus, non hereditati, sed ipsis rebus pet aditionem heredi quaesitis accepto feruntur . I. I 8. hoc iit. ubi additur eadem exceptio , quae etiam hoc loco, de Lpostulante . s. pen. ct l. delicta, in trivi. hoe ih. nisi mora fideicommisio facta sit. Nam ex tempore morae fructus .

qui scilicet post moram pereepti sunt, fideicommissario

iactam, in restitutionem veniunt, , ex eo quoque tempore , id est, tempore morae, fideicomm. transmisum vide qtut ad heredem fideicommissarii. si non i,osteaquam dies fideico cessit, vita decesserit, transmissum , inquam, ad heredem fidei commissarii, non autem ad eum , in quem testator transtulerat fideicomm si prior fideicommissarius decederet, antequam id ei restitueretur, l. s. s. s quis Tiιio. de adimietat. nili alia voluntas testatoris fuerit, ut dictum est in Las In princ Merit. quam utique de Marcellus existimabat semper esse aliam , ut ibidem latius exposuimus . &diximus, ut intellexiuit de fructibus ab herede sideicommisso restituendae hereditatis onerato perceptis post aditam hereditatem ante restitutionem fideicomm . Nam , ut ex hoe loco lulia. admonet. fructus pereepti ante aditam hered. augent hereditatem , & in restitutionem fideicommissi veniunt: post aditam fiereditatem percepti non augent . de consequenter ad lucrum heredis pertinent , nec ei auferendi sunt, sicut de . de covae indeh. diximus, non

esse inuidendum heredi, vel auserendum . quod legatarius ei dedit e ditionis imelendae gratia, licet coactus adierit hereditatem, ex L qui heredi. s. cum hereduas, de cond. Odemon' quae vulgo recte accipitur de pecunia heredi data a legatario conditionis implendae pratia , non de data a fidei commissario universali, quam heres utique , qui postea coactus adiit, restituere fideicommissario debet. Caetera

etiam omnia commoda, quae ex testam. heres consequitur, aut iure testamenti, id est, quae habiturus non estiti si testamento heres institutus non fuisset, aut si ex testam. non adii siet, restituere fideicommisiatio debet, ut diximus etiam in L l . veluti Falcidiae commodum. l. Dia po eras.fvAse iit. Quae quidem Falcidia . tametsi inducatur contra voluntatem testatoris, tamen jure testamenti retineri di citur . L qui Gos. D vvst. Dula. Quia non retinetur , nisi

ab eo, qui ex Testam hetes extiterit .

Ad s. Qui suspectam sibi hereditatem dixit. nvitam eom

v modum ex reflumendo eonsequetur . quod habiturus non esset,s heres in ivitis voti fuisset, ave non adiisset. D ideo F pilio I stitutus fuerit, ita qtiisquis mihi here, eriti idem uis mes heres esto: hereditarem quae ex substittitione ad eum pedi

venerit restivere tetendus erit:si vero detracto hoc articula,

ouissus mihi here, erit. Asmautus ita sista mittit filio meo heres em et tum. pnias patri heres extiterit, nihilominus corgendar erit hereditarem putui remavere.

Docet etiam Iulianus in hae ipsa L heredem etiam fideicommissario restituere debere commodum sumstitutionis pupillatis ita factae . quisvia, mihi heres erit . idem Dio meo heres esto quod eommodum etiam testamenti est .riam invi Mie substitutioni conditio , s mihi ex testimenta

174쪽

di 8, In Lib. XL. Digestorum Salvii Juliani. a 3 1

heres erit, I qui liberis. i. de , os si . Igitur id quoque Acommodum heres, si ad eum pervenerit, cum coactus adiisset hereditatem paternam . fideicommissatio restituere debet, is patroni, madeo Senaitis, Ap. Me iii. Quia intestitum patremfamilias Decre animus erat, & evertere hoc genere omnia . quae in testamento seripta erant: quippe cum invitus heres non sua sponte, extiterit. Ideo eum imdignum esse Senatus censuit . qui ullum commodum ferret ex testamento per occasionem testamenti. At in h. s.

quil su pectam, si filio impuberi exheredato substitutus fuisset. is in secundum calum, quae sublii tutio pupillaris appellatur live testam. pupillarer is, inquam, quem paterfamptimo gradu sibi heredem instituerat, & compulsus hereditatem adiisset,& substitutus,inquam fuisset. non adsectaliae conditione . qvis is mihi heres erit, sed simpliciter . Titius heres testameneto meo strinus, fita meo heres e s. st ij Ms ei vita decesserit. Ita distinguit hoc loco Iulianus : aut Titius ex asse patri heres extitit. O ttim (probe dicit tum pro articula temporis . pro articulo casus id est, eo casu.etiam commodum substitutionis pupillaris . si ex asse . ut dixi . suerit institutus fideicommissario restituere dehet et quia id non haberet. si hereditatem paternam non adlisiet, non adita hereditate paterna, evanescit substitutio pupil

titique verum est. si primo gradu alius ei se iturus nonsuetit, id est , si ei sacta non fuerit substitutio vulgaris in hunc casum, si non adierit hereditatem. Nam si alius ei substitutus suetit, de substitutus illo omittente hereditatem paternam , adierit, substitutio pupillaris eonfirmatur , non evanescit et quia adita est hereditas patris ex test mento pupillari Dubstituto vulgati.Et ex ea igitur potest Cretinere pupilli hereditatem , licet patris hereditatem rhpudiaverit, ei ve non sua sponte extiterit heres. Aut Titius ex parte tantum patri heres extitit,coherede ei adjecto.Et

hoc quoque casu exemplo suhstituti potest retinere id est, non restituere pupilli hereditatem , si coheres sustineat patris, & pupilla testam. adita hereditate exemplo substituit, id est , sicut retinet pupilli hereditatem pupillo mortuo intra pubertatem , si substitutus via earis sustineat patris testamentum adita hereditate e qui sustinet patris testam sustinet & filii. Et nihil est praeterea in h. I. verum hoc non est omittendum, frustra Accurs. objicere d. L sed

si stares, i s filio . in fide uti g. Distin quae filio impubere herede instituto ex parte, de coherede eius ei subostituto, ait, coheredem repudiantem patris hereditatem , nee ad hereditatem pupilli pervenite poster hae scilicet ra-Dtione . quae valde notanda est, quia filao impubere adeunte pro sua parte,& coherede ejus, eiacmque sulis lituto pupiliati repudiante pro sua parte, jam non sunt duae heredit te s. una patris, altera filii: sed una, quae maluit in permoam filii impuberis . jure adcrescendi ei obveniente parte coheredis repudiantis hereditatem paternam , sibi gelatam ex parte r ita ut nunc . si hie coheres amplecti vesit hereditatem, sive substitutionem pupillarem, plane etiam videatur amplecti velle hereditatem patris, quam repudiavit, de quae adcrevit filio. Id vero facere non potest , non potest amplecti, quod semel repudiavit. Quam rem necesse est ut vel utraque hona amplectat ut patris,& filii. vel neutra. vii l. dam,cde jure deliber. Quae est sententia certa in ratio

s. se filio. Cujus seecies jam credo vidistis . quam sit di. versa specie propolita . Illa est de filio impubere instituto nex parte, cui heres substitutus est, haee de filio exheredat cui unus ex heredib. institutis substitutus est . Haec admodum diversa sunt.

Ad g.Si pater filium . quem in pol state habetis . heredem sor serii. o aleo petierit, hi hereduviem sempronis resuttieret. doue suspeeiam mi esse Sedad poterii ex Trebeuianos et hereditas ressituta sitiare etsi non immis, i se hereditasi . nihilominus actiones, quae ei. ct in eum competebant. ad Sempronaum tramferentis.

EX fis pater fisum intelligimus. In hae materia here

ditatum ab heredibus scriptis per fideicommissuar

relictarum, disterentiam esse inter extraneum. Ae suum hea redem . quod extraneus res ituendae hereditatis fideicomis misso oneratus, si suspectam dicat hereditatem, non aliter possit actiones transferre in fideicommissarium, quam si cogatur jussu praetoris . de periculo fideicommisiarii hereditatem adire. Suus vero heres non aliter . quam si coactus

immiscuerit se bonis. ut M. I sed o ad fusium, Meiu As .in

s. Dod eum eo , qtii bi alim. podest. est. Quoniam extrane ilictedis en adire ut heres sat, vel pro herede gerere et Sui , miseere se in bonisequia di fine aditione ipso jure heres et . lavstiis, des saer legit. hered. Et miseere se igitur, non ut heres fiat, cum ipso sure sit hetes, etiam invitus. de ian rans , sed ut non videatur se bonis abstinere. Qua ratione plus dicit Iul. h. loeo, qui in hane rem est singularis. Nec

ut actiones in Adeicommissarium transferantur ex S. C. Trebelliano necessariam esse praetoris opem , sive iurisili ctionem, ut suum heredem cogat miscere se bonis, ne intereidat sideicommissum cum ipso jute heres ste nam nipso jure heres ex illit, etiam citra aditionem, vel immixtionem . consentaneuin est. ut facta ab eo restitutione ii reditatis statim actiones hereditariae activs,& passive transferantur in fideicommissarium e sola a ba ea, ei sive ut lo fluuntur . sola existentia sui heredis confirmat fideiecimme& caetera omnia,quae testamento scripta sunt. I. spost mortem e leg. i.Longiora sunt ea quae pertinent ad La patre.

Ad g. A patre heres scriptus, ct exheredato Sio substiturus. srogatus svierit hereditatem, quae ad etim eae subsiluetione pervenerit. Titio restittiereclogensit non est, vivo pupillo atris hereditatem adire e primum . quila sus condidione me itorem sum datvm ille deinde, quia non probe de hereditase viven iis pueri agas . Mortuo autem pupilla , compelli debet here ditarem parris adire.

Ad I.Quod si duo heredes a patre iussimi fuerint,ct uiritissillaevommissum sit, ui exheredasi filii hereditatem restituerent IN hoe g.proponitur species hujusmodi. Pater filium

impuberem exheredavit . di extraneum heredem instiatuit ex asse tam sibi, suam sillaesecundis enim tabulis eundem dedit hesedem filio impuberi, quem sibi instituerat prius, eundemque heredem, quem dedit filio impuberi. id est, substitutum . Nam de substitutus pupillaris dicitur. Iisdem secundis tabulis rogavit, ut hereditatem filii, si ad eum perveniret ex illa sublii tutione, illove testam. pupillari, id est, ex secundis tabulis, L. Titio restitueret: quod fideicom. valet, quamvis sit relii Elam a substituto ex hete- dati , quia idem stubstitutus. de patri heres fuit, Iaa ratione i. g.vit ad L DIC LM. in princ. de Ieg. i. Id Flius, qvi Mari, de uti . f ius. Alioquin a substituto exheredati fideicom. relictum non valebit. l. ram qaidam . c. de leo Quaeritur autem circa hane speciem et an propter pupilli testamentum, sive substitutioncm pupillarem . quam filio pater se cit, heredem suum ei substituendo in secundum casum, lifilius ante pubertatis annum vita decesserit, nec scilicet evanescat substitutio pupillaris simul,& fideicommissum, an vivo filio heres cogatur adire hereditatem patris , ne hereditate patris non adita, corruat simul, & patris, & filii testamentum3 Et Iulia. seribit, vivo filio heredem non cogi adite hereditatem patris. Et movetur duabus rationibus. una, quia fideicommissum sub conditione datum est , si ad heredem seris tum filii hereditas perveniret, quae eonditio nondum extitit nec existere potest vivo filior altera,quia improbum est de hereditate viventis tueri sollicitum esse, quae posterior ratio per se sola susticit. Psamobrem dilhane solam ex hoe loco Iuliani Ulpian. retulit in LE. Rinterdum , de viai sal I. Prior ratio imbecillis est, nisi ei posterior adminiculetur e quia de qui fideleomm. debet sub conditione, pendente conditione cogi potest adire, & testituere, si suspectam sibi esse hereditatem dicat. l. I i. sonistissa , Lis .in princi L3 i. in prisc. l. s s. s.quid ergo . Me tu.

getur, inquam, adite, de restituere, ne si fotie moriatur non adita hereditate, intercidat fideiecim.Verum ita adire de restituere cogitur, ut tamen non ante transeant actio res in eam , cui restituerit hereditatem . non ante habeat . fidei.

175쪽

Comment. Jacobi Cujacij

et 3

tideicommissarias actiones I de actionibus teneatur , quam A directo heres institutus est,neque euheredatus licet perfi-eonditio fideicommissi extiterit, i. io. Me tit. Hoc vero, quod dixit, heredem non cogi adire , vivo filio procedit quod etiam dixi Nam mortuo filio intra pubertatem , atque ita exitante conditione substitutionis pupillatis omni modo cogitur heres scriptus patris hereditatem adire , & mox etiam filii hereditatem adire, de restituere ex Senatusconsul. Trehelsiano , id est , translatis aetionia hus in fideicomm. datisque ei utilibus. Rursus , quae diximus , ita procedunt, s patersa. filio impubere edi heredato, extraneum, ut Jusian.ponii,sihi heredem instituerit ex astri eundemque filio impubeii exheredato substituerit c Pater exheredato substituere potest, qui non ut heredi, ei substituit . sed ut filio) eundemque substitutum rosaverit, filii

hereditatem, quae ad eum pervenerit ex subsitutione pu- deleommissum patris hereditas ei relicta sit. I. svi rogataenins id mancipatus . de hon. Ioseis conr. I . Qua e X cauta ei subvenitur data hon. possessione contra tabulas testa menti paterni, qua accepta pater intestatus fit. l. r. de Iet. Iraeli. I.hi liberis. c. de collas. Et consequenter omnia , quae in testam . scripta sunt, in irritum deducuntur. Ergo de legata,& fideicommissa , cujuscunque generis, exceptis iis, quae certis personis relicta sunt, quae edictum de legatis praestandis conservat. Proinde nulla est ratio, si filius emancipatus, silentio praeteritus acceperit tam possessi Dem contra tabulas, compellendi heredis ad restituendum fideicommissum, tum quod fidei commissarius si ponas . ut ponendum est, ut ponitur in aes vi rogaras . fideicomminamini suisse eum ipsum filium praetentum ) tum, in pistari, L.Titio restituere . Nam n non unum heredem ex B quam, quod fideicommissarius jam rem habeat, qui acce- asse instituerit, sed duos extraneos heredes. ut Iulian. suis

icit in hoe g. & resertur ex hoc ipso auctore in I. ii. s. idem Julsam sue dioe ih. eosdemque duos heredes substituetit

filio suo impuberi exheredato atque rogarit ut hereditatem filii. s ad eos perveniret, L. Titio reuituerent. Mortuo illo, non etiam vivo filio , ante pubertatem, non est noeesse , postulante fideicommissatio utrumque heredem eosere ad adeundam patris hereditatem . eum sum sat, vel unum cogi adire. Namque vel unius aditio etiam

coacta satis consimat tabulas pupillares , id est . substitutionem pupillarem, Li . fisi Dis compulsus hoe iit. Ettoe facto. id est, posquam ves unus ex duobus heredibus adierit hereditatem patris . tum e sequens est , ut ambo ex substitutione pupillari cogantur filii adire hereditatem ipit honorum posscssionem contra tabulas et tum etiam, iquod nulla sit causa restituendi, itrito facto fideicommisso. Huie Juliani sententiae subsicitur Marcelli nota , quae ad

Iuliani sententiam addere videtur exceptionem. Verum non satis congrue, de convenienter , uti verba concepta sunt, quae hoe reserunt, non esse heredem compellendum

adire , si iam filius honor. possessionem acceperit. Et comprobant igitur haec verba . confirmantque Iuliani sentenetiam, non notant, vel excipiunt ab eo quidquam. Ac pra terea cum hisce Marcelli vethis non congruunt, quae sc-quuntur, ne intercidat sideicommissum, inquit, quod utique intercideret. si heres scriptus, & fideicommisso oneratus moriatur ante aditam licteditatem . Ae filius praeteritus omittat hon. possessionem contra tabulas . quo casu

S restituere Letitio. Quae est sententia h. s. Et ex hoe C si adita patris hereditas fuisset. fideicommissum deberetur. quidcm postremo loco ita proculdubio legendum est in d. s. idem Itil. I. ii. qui hactenus fuit crux ingeniorum omnium legendum , inquam, est, s dissuerint a taetre in iiivii, filio ejus imp here exheredato it in hoe s.s legas, ut vulgo.s duo stieriti a patre incliItiri eam scio ejus impubere . qua iscriptura nihil unquam ineptiust nunquam te a specie hujus s expedies, & necessarium est. tres ponere heredes institutos , filium impuberem . de duos extraneos e quod si fecit pater, de post mortem patris filius impubes moriatur. nihil necesse est, quod tamen ibi dicitur, de hoc loco , vel unum ex coheredibus filii adire , ut confirmentur tabulae pupillaresetum aba ,eie,sive existentia filii sui heredis eas tabulas eonfirmet satis , ut s. i. sv. l. ir. de uti g. sus. LIarersam de primitiae. treae vel ut omnem attingamus cais Haec, quae sequuntur verba non congruunt eum iis, quae praecedunt. Nam hin ratio, ne intercidat fideicommissum, quo mapis . non quo minus compellatur heres scriptus adire , efficit, quem tamen ante dixit non esse compellendum . Et dissentaneum quoque est, quod ante dixit filium iam accepisse bonor. possessionem contra tabulas, ab eo quod sequitur , omittere eum posse bonor. possessionem . Nec enim si eam accepit, amplius omittere eam potest .

Quamobrem in hae Marcelli nota semper existi vi factam labem aliquam , de vel deesse verba quaedam, nempe quali primum Marcellus approbaverit Juliani sententiam, ut heres scriptus non compellatur adire , s sam filius bon potassonem accepit e deinde improbaverit, si nondum filius bon. possessionem acceperit . existimans , quod &sum, si filius ille vivo patre moriatur, antequam patri ex D Julia. fatebatur, ut patet ex liqui rogatus . ins Me iit. Hoc

testam. heres extiterit. sane evanescunt tabulae pupillares

evanescit substitutio pupillaris . ergo de fideicomm. quod in eis tabulis relictum est , quia Dubstitutionis pupillatis

dies non potest cedere vivo patre, puero stilicet mortuo eo tempore, quo nondum vires ullae eae poterant substitutionis pupillaris, nondum morte patris confirmato te-

samento paterno e mors sola testatoris consiimat teli

mentum . ut D. Paulus scribit in Mi L ad Hebraeos . quod & definitio tella menti satis demonstrat e Testamentum est voluntas iussu de eo , quia quis soli moriem

Itiam feri voluiit. Itaque eum eadem verba , quae sunt in h. g. reserantur in d. I. idem Iulianus , necesse est, ut in Utroque ponatur eadem species e alioquin sequerentur incommoda, quae notavi posteriore eam , quamvis in ea causa sint talaulae testam fiaterni, ut contra eas honor. possesso peti possit, compel-endum hered. adire ex testam. propter rationem. quae sequitur, quae huie casui posteriori bene convenit . DCnprioti, ne intercidat fideicommissum mortuo herede innuituto, & omissa 1 filio honor. possessione. vel igitur ita Marcell. scripsit plane quod est,ae si ita diceret, sane ita est, quod Iulian. scripsit, non est,seu. eo eliensis adire . s jam situs honor. possessonem acceperit , sed s nondum eam arcet vir, compellandus es eam adire , ne intercidat Dei omnissum . vel fetipsit hoe modo compellendus est plane adire, ut illud plane sit discretivum a sententia Iuliani.Nam Ae varie acciapitur hic articulus. mane eompellendis est adire , si non iam Alius honor. possessionem aeceperia, ne in ercidat sdeicommiseAd 3 Quotiens filius emanebatus latorum possessionem eontratastitas accipit. nulla ratio es eompeliendi heredi, ad rectis tuendam hereditatem: ct sitii ne e legata, neque fideicommissa caedera praestare cogitur: ita ne ad re titionem quidem hereditatis eam elli Alei. Marcellus e plane non es compeialendus adire, y jam Ditis honor m possessonmene intercidasfdeicommissim mortuo herede instit eo , is, omissa a filio b norum possessione. I Nitio proponitur casus, quo fideicommissarius non Ipotest compellere heredem scriptum, ut adeat, de reuia tuat hereditatem. Casus hie est,ia filius emancipatus,testa

mento praeteritus . accepit hon. possessionem contra tabu

nidulua praetcritus esie intelligitur, qui testamento nequen sim:ut sustus docet OU3. αε.θ IN. 3. Ad F.Qui ex Treheli. Stabereditatem restiuit, sue petat a

debitoribus hereditariis, fidie ab eo petature exceptione recti tutae hereditatis avitivari vel summoveri Iolestractiones avrem fideirammis,la rumpertim itias Misit heret eo tempore, i qua fideliodidistim restituebat. Marcellus e Sed eas quoque actiones,qiuestis condisione eram. quarum dies eo tempore non tesserat, fideicommissario competere placet. Sed antequam resitrveretur heredita . exreptione aliqua heres asiuvandus non est, cum Me minus ex causa fideicommisi

CErtum est actiones: quae in heredes scriptos. I heredibus dari solent, restituta ab eis hereditate, ex causa fidei-

176쪽

Σ8s In Lib. XL. Digellorum Salvi Juliani. 186

fidei comm. ut sC. Trebeth prospectum est . fideicommis Agariis, de in fideicomm dari. non heredibus. de in heredes. vel dari quidem heredibus, de in heredes . sed summoveri eos, si agant, vel summovere actores. ii conveniantur e ceptione restitutae hereditatis. ut ait hoc loco. Quae exceptio Debelliani dicitur, Let8. de jussit. Stichtim . I. aditis. de solis. sive actio Trehclliana . lili patronus, s actones, infiae tit. sive actiones Iliebellianicae, utiles scilicet,quae fideicommissariis, quibus ex tes am. fideicom. restitutum est.

competunt. Dura , quae heredibus eo tempore compete-hant . quo fideicommillariam hereditatem reuituerent, ut Iulian. ait hoc loco . Ad quem rectissime Marcellus adjicit, eas quoque actiones fideicommittariis competere . quae tempore restitutae hereditatis heredibus non competehant .utputa , quae sub conditione erant, qua pendente rellituta hereditas lite & generaliter quarum dies restitutionis tem- B te nondum cesserat. si cesserit poli restitutionem. Nota quod illae actiones competere dicuntur quarum dies ceciit , vel ex quibus rei potest. Et nota etiam sub actionum nomine comprehendi de omnes obligationes, ut cum dicitur actiones esse sub conditione, id es , obligationes unde oriuntur actiones e de actionum diem cedere, eum proprie cedat dies obligationum primum . de mox post obligati nes sequarii ut actiones . Res est perspicua . Recte autem illam exceptionem Trebelliani, qua heres, qui sam ex mdeicommisso restituit hereditatem , adjuvatur, si convenia turi Iulianus vocat exceptionem testitutae hereditatis: quia ante restitutam hereditatem si hetes conveniatur , certo nulla exceptione uti potest . st omnino actoti satis sacero cogitur et nec propterea quidquam damni facit . quia eo minus, quod sol it ex causa fideicomm restituturus est,ut CL deducta , s. qui post , ias. Me iit. Eo enim deducto. in hereditate, quae in restitutionem venit, id solum intelligitur esse . quod superest. Ad g. Trebellianum Sc locum habet . Poetens Di Damheressitarem, vel totam vel pro partesdei heredis committit. Ad grauate si Maevius te heredem instititerit,di rogaverit. a hereditatem Titii resisvas . tuque heredi vim Mae,ii aerii, i perinde a te fideicoram sim pesetur si stitatim, qui ita a nito servius esset, restituere rogatus sus es: idem De eis Assectam M vii hereditarem dixeris, cogi te non

oportet eam adire.

Ad g. Quod si Maevius te rogaverit , ct Itiam hereditatem,

Titianam res ivere , tuque sponge adieris hereditatem vitreis latii Fatidiae commodo, s panem quartam Maevianae hereditarn retinetis, dimidiam. ct quartam ex fidei oram Dressities, nee intererit eidem utramque hereditatem , an alii Maeviatiam . alii Titianam rogatus fueris re bivere . sed sis rectam Maevianam heredigasem dixeris e cogeris eam adire, in re tu ere ei. etii rogatus fueris. Is autem,etii Thianam hereditatem rectu ere rogasus fueris, non poserit te

compellere adeuntem.

IN hoe g. ostenditur . eum tantum heredem cogi posse

ex testam. adire hereditatem . de restituete ex SC. Tre heli. quem testator rogavit hereditatem suam totam . vel

pro parte restituete: Pro parte, ut Levi, s.fi quis here . haeiit. non quem testator rogavit alienam hereditatem adire ridi restituere . Hie non potest cogi alienam hereditatem adire, & restituere. Si enim, exempli gratia, Maevius here- ndem suum rogavit, ut Titianam hereditatem . quae heredi suo obvenerat, non sibi. heres Cato restitueret Caius non potest heredem compellere ad adeundam Titianam hereditatem . sed si adierit heres Maevii hereditatem. perinde te. etur ex fideicommisso testamento Maevii relicto , atque si Maevius eum rogasset. certam rem heredi suo a Titio legatam Caio rectituere . Nec enim hae in re ullum est duserimen . ves intervallum inter fideicommissum universa

te . & fide laommissum singulare, si inquam. adierit Maevii hereditatem e alioquin sdeicommissum Titianae heredita tis intereidit e quia nee cogi potest hereditatem Maevii

adire eum de ea restitisenda rogatus non sit.Et citatur quia

clem in hane rem nominatrum hic luliani locus, i. ex facto.

g. r. Ap. Eademque ratio servatur. si Maevius heredem suum rogaverit, non tantum , ut Titianam hereditatem . quam Titius heredi suo dederit . sed etiam, ut suam Caici restitueret. ut utramque Caso restitueret, vel suam Cato, Titianam Sempronio . nihil releri r Nee enim ullo casu Titianam adire cogitur, quia aliena est hereditas . Maevianam cogitur adite, de restituere non retenta Fale si marius

adierit. I.nam quod . I. si comptissus . l. qtita poterat. Me tit. Nee enim aliter heres fideicommisso univet sali oneratus .eommodo Falcidiae uti potest . quam n sua sponte adierit Maevii hereditatem. Unde si coaetus adierit, Uajo restituitassem , id est, totam hereditatem: si sua fisonte Casa restituit dimidiam, edi quartam hereditarit, ut ait, id est. dodrantem et tum ipse retinet quartam Falcidiam dimidiam. &quartam , ut & expositi in I. . de hereae in lit. I. si q id . de vult fulsi. Eademque forma pari dimidia . oes exta . id est, bes. Lis. ssem de here inti. Et ita omnino legendum apud Suetonium in Aug. e. viii. de in Tib. e. et s. ex parie dimidia. in sexta . Augustus seis. Tiberium hetedem fecit. id est. ex bes Ie. non ex parte dimidia.& sextante alioquin de- huisset dicere ex semisse. & sextante,& se aeud M. Tul. t s. Lpistolarum , heres ex parie dimidita , in tertia as captio , id

est . ex dextante.

Ad g. Si ex Trehelliano hereditatem restituit heres , Osractas praediorum retinet. vel ipsa praedia sive vitam delitae rivi, qui testamens tim secti, stierite necessarium es, actionem adversus eum fidei commissario dari. Marcellus: hoe idem necessario faciendum est, itim parte hereditaris restituta. D- nulla reti cundae s diei m inter eum . qui restituit herediιatem , o qui receperit, accipitur .

Ex hoe g. intelligimus . restituta hereditate ex Set

Trebel .atque ita translatis omnibus hereditatiis actionibus fideicomm. necessario etiam in heredem . qui restituit hereditatem fidei commissario. dandam elle actionem .

ut Puti si heres debitor testi totis fuerit . quae actio, siveol,ligatio . Iieet aditione confusa (quod debitor adierit heis

reditatem creditoris o interciderit. tamen , quia fideicommissatius enectu hares est . & heredis loco habetur , in omnibus partibus iuris . inspecto effectu, non nomine. l. s. s. t. quod cum eo. Di in alit pol.est ne l. gest. Heres vero, ut ei reliituit. nudo nomine heres en fine re, fine effecturdeo amitum est, fideicommissatio, ut in caeteros debitores hereditarios. & in eundem ipsum hetedem , si debitor testatoris suerit . utiles actiones restitui. sicut etiam si sorte in restituenda hereditate heres retinuerit fluctus praediorum. qui in fideleommisium cadebant i veluti fluctus perceptos post moram, vel ante aditam hereditatem ex praeis diis hereditariis, ut etiam si retinuerit praedia ipsa selictuae si . aequum est etiam eo nomine fideicommissatio dari in heredem utilem actionem. quasi minus restituerit. Ac similiter ut Marcel. notat in hoe g. si heres hereditatem

restituerit pro parte . de qua sola parte pro indiviso relli-

tuenda rogatus erat . Nam& hoe casu inter cum etiam

de fideleommissarium danda eli actio lam. ercisc. ut i. 2 er go. fam. ercisc. I Dd rogatus, qui sequitur exposui initio ad s. quo legis Ad s. Si patronus ex debita parte heres institutus S rogatus re iiivere heredi aetem sit. Sectam sili esse dicat: puro,

rectitit facturum praerorem si coegerit eum adare hereditatem, O re iuvere e Pamvis possu metata vestimare , eam partim herialitatis reiinere .

SCiendum est . libertum non habentem liberos . vel

habentem liberos, de eos jure meritoque exheredantem testamento suo. nisi patrono portionem debitam reliquerit . quae hodie tertia est pars honorum omnium . olim suit dimidia . in periculum deducere testamentum arescindendi eius per honor. possessionem contra tabulas, pio rata portionis patrono debitae . & eam portionem utique libertus patrono suo relinquere dehet pure, sine

conditione , & dilatione ulla, Is liberim, s. i.ct a. de lure

177쪽

et 8 et Commentdacobi Cujac ij et 88

sae oa. Et optimo iure fine ullo onere legati, aut fidelem. Amilli, L s. de hon. literi. L 28 de Iet. Ea 6 o. ha. ni ii ineui legatum , aut fideicommissum libertus teliquit, sit ex liueris, aut patenti, liberti . His entin personis legata . de fidele milia patronus praestat retenta Fale. ii sua sponte adierit, i. q. de cond. o demomi. l. o. s. se patro si si qui, omissa causa tegi. i. ex asse . l. ea. g. vli. h. i. At si a patrono herede instituto ex legitima portione debita verecundiae patronali . libertus extraneo fideicommissum reliquit, u puta . ia pationum rogaverit hereditatem extraneo testituere , fideicommissum non debetur . nili sorte patronussu tectam esse sibi hereditatem dicat . quasi minime luculentam, aut nimis oneratam aete alieno, nec velit eam adire.

Hoc enim casu , ut ait Iul. siideicommissi conservandi et tia rectius iaciet praetor, si patronum coegerit adire, de restituere periculo fideicommissarii, ut L pen. s. s patransde ii n. lib. At si patronus inlusiu praetoris, sua sponte adierit,

irri quidem alieno obligatur pro rata suae portionis e quia hona non intelliguntur . nisi quae supersunt deducto aere

alieno . non etiam obligatur fideicommisso extraneo relict , e quinimo si patronus initio dixerit. sibi suspectam

hereditatem esse , poenitere etiam pollea ei licet, di sua monte adite hereditatem , atque ita fideleommutatium Prorsus exeludere , poenitendo quidem non sUtest heres et ice te . ut Falcidiam habeat, quam amisit sonet, sui praetoris adita , de testituta hereditate , i. nam quod, s. qui comptidus, s p. h.ι. At qui suspectam het editatem dixat ,

atque adeo qui dixit nolle se adire, necdum tamen eam adite coactus est. postea integrum, S libet um ei est, mu-eata voluntate sua sponte adite. Ae fidei coinmissarium extraneum cx. ludere. Mutatio voluntatis est poenitentia, & ccontra poenitentia est mutatio voluntatis . Et haec vera estiententia hujus s. cuius argumento pluet satis, quod Paulus Casit.seribit filio herede instituto ex legitima portione. di rogato restituere hereditatem, eodemque dicentc suspectam . si lier praetorein cogatur adire t fideicommilium convales ter quod non valeret, filio sua sponte adeunte. ree valebit . etiamsi . ubi dixit hetia tarem patris tibi esse suspectam, de ultro detrectavit eam adite, re integra pilusequam compelleretur . mutaverit voluntatem . Argum a

cum est optimum . Nam eadem plerumque ratio est porationis debitae liberis . de portionis debitae patronis: Nam de utraque veluti aes alienum eli, utraque debitum bon rum subsidium . : μι-- Miae, in Nov. utraque debetur rure sine conditione , sine dilatione , sine cincte, de ex una igitur recte ducitur argumentum ad alteram . DAd s. Si piaeceptis Pita dum rebus heres rogastis su resti vere herediiviem . in coactus eam adaerur an praecipere debeas

Respondii eum , qui suis. Vae oris adi; hereditatem , omni commodo prohiberi debere . Ad g. Sed ti eidem lepatum esset sub hae condi ione , si heres non esset. ct suffletiam Mi hereditarem dieate non asi re cogensis es adire . quam ut letasa , quae vis conditione, si h

res non esset. data erant, restituantur . non quidem a coh redibus , ne onerenitir e sed ab eo . eis risitura stierii hereditas e Nam Ptii explendae Mei gratia cepans est adire hereditatem , ita ob id ipsum damus adsta non debet. I Nitio hujus L docet, heredem testamento seriptum .

quem fideicommisiarius per praetorem compulit adire hereditatem . sicut caeteris commodis caret, quae ex tet umento veniunt, sive originem ducunt, ita & carere eum

commodo praeceptionis, sive praelegatorum,ut i si patroatim. s. quod potius, ins vides iret cum ex parte heres scriptus est. diam si ex asse, statim ab initio praelegata inutilia sunt.U rum. ut subiicit, si imatum heredi seripto relictum sit sub conditione , si heres non esIet. non aliter cogitur adire hereditatem . quam si legati . quod ei relictum est quantit tem fideicommissarius offerat . & praeli et . Quam in rem etiam hune locum Iulia. Ulp. adducit in I. ii. in prans Metit. de Paulus quoque sultaretio nomine Julia. dum ait. responsum e luliano scit . in I. debitori g. nam ct itim

da fuero , in .h. i. Fideicommisiarii autem est piaestare illud

legatum heredi s ripto. aut quantitatem eius, sive aestimationem, non coheredi, quia dc secit conditio letali. Aditione enim quantumvis coacta, factus est heres. Et quamvis conditio revera legati delecit . fideicommissatio tamen onus hoc ineumbit, ut ei prastet legati quantitatem e quia fidelio issatio postulante, instante , tirpente, qui nolebat adire , ut caperet legatum relicium sub conditione . si non adiret. coactus esi adire, ne coacta aditio ei luctum, quod sperabat ei auferat. Ad s. Heres ex asie erat institia a refotrivia mea: o titis mdei conni vim, tis sariem dimidiam heredietatis flatim T lio

Maias resilitieres aueram partem e re ipsa moreretvir eidem Tiatio Mavis. Traierea alia aliis legasa data uvis. Mavitis

sariem dimidiam hereditati, statim percepit. ct caditi. qtiodam iam , qviam fer legem Die. liraret, cepit ei. rediuiti iri Sed-MIeri legata jo ita acceperavis, o Tmliter de resia

tuendo quod amplius pereepissensi caveretini et morIua con hrina mea , T batis Maevius desiderat Fbi alteram partem hereditatis cum 'inina resiuitii. stidero isa e quantum eir utiere debeam e Vidium quod Afra Dadrantem honorum

senes consobrinam meam remaclerat, nec amplius Utiicquam.

an in ah altis Hii his ierara solata sunt, repetere Psil debeam,

cepero , ct quod apud consobrinam meam Iura quadraniem remanseras . non et iei partem dimidiam hereditaris r an ex incremento. o 'victitas ejus summa itia fana quadrantem honoram penes consurinam meam remansei . stin ere ei d Nam Amtaxat, ne pariem dimidiam hereditatis. qtiamitas. sua re veretur, excedat. An vero fetit Trabilius Maevitis desserar . quicqvila suosis stiadrante honorem , ejtis qua dram i stortas, perceptum es, restitia ei delevi. Respondi. M svra ouadrandem penet eo urinam tuam remansit ,

s adserati fractibus otiarilitarem partis dimidiae heredietatis .

r siti ventam.Nee ex stipulationae ab his, quitas legata solvia sunt repeti Dicquam potetidi vero friatis anta agem pariis dimadia extiterante quadranti itio, est fructitas eius acce Aidi vero fructus esu, partis, quas pra quadramem aptaeon Sisinam tuam remanserat, non implens quamitatem parmiis dimidia bonorum , ex stipularia agi solerii. In summa irasio ita ponenda eri, in eum omni modo quadramdem excedit fractas, s in tantum extremerii. tir quantitarem partis dita-iuae bonorum racedat: etiam id qMod excesserit , retineas et L Ucius Titius cum haberet . in honis c sequamur

positionem Accursit, quem tamen non sequemur in definitione o L.Titius, inquam,cum haberet Do. in honis. consobrilia in meam heredem scripsit ex asse, , rogavit, ut statim atque ipse diem sumn odii siet, dimidiam partem hereditatis. id est Eoo. Maevio restitueret, & alteram dimidiam et id est, alia ducenta . cum ipsa moreret vir ab eadem quoque muliere pure aliis legata cedit, quae ominia legata, finge , ut finnit idem Acciit: efficiunt so. Et dimidiam quidem partem hereditatis pute Maevio rclictam , atque legata aliis data pure . contabrina mea statim a morte tena totis exsolvit, interposita cautione, sue stipulatione Falcia diae . Haee est formula stipulationis . qtiod amplius Mavisuavit legatarii. quam per hastidiam licuerat everti, reddi post mortem consobrinae . Ego eius hereditatem adivi. & quasi cum herede esus mecum epit Maevius, ut sibi restituam alteram partem dimidiam hereditatis cum fructibus meditio tempore perceptis . Hine oriuntur multae, di variae quaestiones . Ac primum quaeritur , quantum Maeviae rellii uere debeam, utrum quod supra honorum Lueti Titii

quartam Falcidiam , quae est ioci. penes consola inam meam remanserit. Remanserunt autem sta supra centum, quia Maevio repraesentaverat tantum et . de legatariis sci. Remanserunt igitur apud eum sop. io, id es, sup.Falcid.quae omnino debebatur so. Utrum igitur Maevio restituere deis,o so. tantum, de retinete i . stare Falcidiae, an veto ex

stipulatione Falcidiae tepetere a legatariis aliquid debeo. A quantum Et id quoque. quod a legatariis repetiero, an Maevio restituere debeam. Item quaeritur, si quod a legatariis

Dis illa d b, Coc

178쪽

j8s In Lib. XL. Digestorum Salvii Juliani. apo

tariis repetiero , non impleat partem dimidiam hereditatis, id est 1 oo. quae post mortem conlahtinae Maevio superstiti restituenda est. an ex usaris, quae hoc loco noniscantur in

crementi verbo , ut in I. stipis assim . ter. Usura est incrementum sortis . ios a M. . a Io. interpretibus Levitici a s. an iditur ex usuris . de fructibus ejus summae . quae apud consobrinam supra Falc. remansit, puta ex fructibus aureorum so supplere,& restituere Maevio debeam partem dimidiam heredatatis saltem , non etiam quod excedit dimidiam in Fae fructus esus summae esse Eoo. aureorum , an

sipylere ex hac summa Maevio debeo ista quae desunt dimidiae parti, residuum autem retinerer an vero detracta

Fale. de Falcidiae seu ita qui utique semper ex die mortis heredi dehentur in solidum. L i s. fractus, I. ig. ad I Falciet. Er. s. si heres , hoc tiι.l. Pupiniantit . s. unde . de inevest. An igitur detracta Falcidia . de Falcidiae fructibus id omne lMaevio restituere debeo, quod superes . quod remansit penes consobrii iam meam . Fructus dimidiae illius partis sane restituere non debeo nisi ex tempore morae,ut conIlat ex iis, quae dixi in s. i. Me tit. Tt Iulianus quidem ad has omnes quaestiones respondit, ut ipsemet ait chi libri non tantum a gestorum edictorum , sed etiam Digestorum respons rum sunt, ut Iese,sor. I.nam eum de luero, infhocail. Paulus

de hoe libro Iuliani sentiens s. prox. Ap. ait , remonsum est . ut notavi paulo supra o Iulianus, inquam , respondit, facta distinctione hujusmodi. Aut id , quod est supra quadrantem, id est, quod supra rota penes consobrinam meam remansit, restituta Maevio praesenti die parte dimidia honorum L. Titii. solutisque legatis c remanserimi autem so.

ut dixi ante, puta ea sta e juncta eum fructa L ex eadem summa si aureorum medio tempore praeceptis ) quantita-

tem partis dimidiae hereditatis, quae fuit mortis testatoris tempore. non minuit, se aequat, & implet, de hoc casu id omne Maevio restituendum est, restituenda scit. Maevio sunt et oin nec ex stipulatione F et a legatariis repeti quidquam potest, quia Falc. cens rina mea iam ante tulit, fructusque Falcidiae . Unde sequitur . & solida so. legatariis, quae s Iuta sunt, relinquenda, de Maevio solida Eo, esse restituenda . Aut chaee est altera pars distinctionis o fiuctus eiusdem

summae. puta ita conjuncti cum eadem ipsa summa ex perat. vel ut Florentiae legitur non male . exuberans, qu

modo, di Atherieus legit et aut exsuperant igitur, sive exu-herant dimidiam partem hereditatis. quam a me Maevius petit, ut si fructus sint et . aut eorum. Et hoc casu, quod exsuperat supra si lucrisacio . de mihi haheo supra Falc. e Falcidiae fluctus, eum Maevio in totum sitissactum sit , r i l. 33s III. Aut (iae est tertia pars, & ultima distincti

Diso a ut,inquam,stuctus ejustam ruimae aureorum so non

implent, aut aequant dimidiae partis quantitatem bonorum, quae Maevius petit ex fideicommisso cossato in diem mortis consobrinae meae a Facito fructus esse tantum tota & hoc casu so. quae desunt patii debitae Maevio, supplebunt, re Mettis sci. I legatariis actione ex stipulatu . onae eis soluta sunt jam exhausta heteditate fideicommisso Maevio relicto. atquci adeo supra vires hereditatis . supra quas certum est legata non deberi, Li. . denique, hoc tu. Li. ciri qutibusdam, DP. iit. prox. i. in ratione, quod o . Ap. ad i. radet L Et in stipulatione Falet verbum amplius comprehendit etiam tot iam . quod legatariis datum est, si totum postea indebiat iam fuisse apparuerit. LI. s. hae verba. Apait proxZverbiam

ampliti t. de verb. B. Et hoc sane Iulian. sentit hoc loco , ndiam ait, ex si Laeti poterit, cum legatariis scilicet inlatiadum , ut in specie proposita . me enim verisimile est Iulian. quod tamen referunt interpretes, nobis inquirenis dum resiquisse quod initio in quaestionem deduxerat,quam tum a legatariis repetendum esset. Mitto scholium . quod Aeeornos secit ad illa verba, ex Ili Iasione agi poterit. Quia . quo longius a verbis Iuliani abest , & abetrat. de stvero quoque longius abest , dum comminiscitur repetiti nem quandam novam , de scrupulosam . quae fiat a legat riis . nee persuadere sibi potest, totum , legatariis evinci . siue remti. Ttiam sunt ex Doctoribus, qui eam inte

pretationem Accursit suspectam habent, nec tamen me iliorem dant. Tom.III. vet. Ad s. uli. Qui suos servos rogastis di manumiiteri. S cIem hereditatem restituere et detracto pretio servoru A , herediis Iasem restituere debebit. IN I. est. docet heredem rogatum servos proprios m numittere . iisdemque hereditatem restituere . non tantum deducta Falcidia, ii sponte adierit, sed etiam deducto pretio servorum suorum eam restituere deberer se. inquam,

sponte adierit. Nee enim a servis suis cogi potest . IIee tervis hereditariis, sed non a suis, laui s.sed si servo Ap.

hae th. Ergo libertas data servis propriis heredis per fideicommissum , ut de data servis hereditariis. minuit herediatatem, ut Lia. in quibusdam Ap. tit nox. Minuit, inquam, hereditatem pro rata pretii servorum . Et eo igitur pretio deducto primum . deinde ex residuo Falcidia detrahitur . Hie est finis huius libri. Quod enim ex eo resertur in L ex facto, I. I. sv. Me tit. id iam exposui in s. Treleu. hulvi LQuod autem refertur ex hoe si bro in I. g. de liberas. ter. id reddendum libro go. ut patet ex L rg. g. Titia, de mri. ratio dona. ut ibi fusius explicabitur. Literarum . quibus hune , di illum numerum scilicet. S do. breviter notare solemus . inversio facile , ct frequenter ereat menda huiusmodi. Unde, de quod refertur ex eo libro in l. i. s. pen. quanda sit avellanae eodem vitio laborare arbitror . Nam de in aliis edationibus , quod in eo s. habetur de

pupilli defensore , qui suspectum defensorem ) dixit, nee

obtinuit, ut appellare necesse habeat intra triduum . tria huitur 6 non M. de non etiam id pertinet ad fidelem

missarias hereditates . de quibus hie totus liber fuit.

JACOBI CUJAC IJ J C.

Ad Lib. XLI. Digestorum SALVII IULIANIR CITATIO Ps SOLEMNES. Ad L. XIU. Communia praedior . Der nihil prohilet flaeo iuvi, ut Dis inrargv tanta vi eat . Quod sere circa praedia tiriana etiam nectariam ei.

HS C lex docet. servituti itineris, ut de aliis qui

bustunque servitutibus prediorum, modum adfici

posse, puta. ut quis pet vieini praedium rusticum,

vel urbanum ratiam diuet interdiu duntaxat, non noctu e quem modum utique adfici necessarium est, quotiens per urbanum praedium, puta, per aedes vicini iter c ditur . Quis enim paterfam noctu ferat per aedes suas cuia quam patere aditum a Quis bonus patet . noctu ferat lares aedium suarum apertas cist 3 Quae est sententia L smeo v. praedior. Ex qua apparet . quamvis servitutibus rusticorum praediorum iter adnumeretur. tamen de servitutem id esse posse urbanorum praediorum, ut I. feriatiues, I. isti de se vittit. v an.praelior. Et similiter servitus aquaeductus, quae in numerum resertur rustiearum servitutum potest esse ut-hana servitus, ut si quis per domum suam in domum vieini aquam transduci cedat. V ego . s. t. da Tvblitan rem aer. Item ius cloacae immittendae. modo est servitus urbana, auctore Cajo r. Insiit. ut si ex aedibus u thanis in aedes tuas imis missam eloacam habeam e modo rustica. si ex aedificiis, quae ruri sunt, in vicina aedificia, ut d. et de servitia. GInfravior. Ad L. IU. De Aqua quotid. de aestiva. ratio Titio ex fami e meo, tis aqvam duceret, his . saevum ectiandi Maevio cedere possim . in per evndem aquaeductvim aquam durare

in s putaveris posse cedi per eodem Minaductam Gotas , qtiemadmodum tisi debeant I Respondite sevi iter . actus , via Furitas redi, vel smal separatim potest i ira aquis dueendae rus recte redetur . Sed se inter eos . quibus aqua es es non convenit quemadmodum Mantur a non erit iniquum villa Judicium reddi , sevi inter ea . ad quos tisi fructus peritati, utile commani dividando iudicitim reddi,

pleri que placiat.

179쪽

etyi Comment. Jacobi Cujacij dis a

DE setv idus pra diorum est etiam L . de Ma. A dum illo lora in il I. s. qui ratione nititur . quod

ii P aes i. quae docet. exemplo itineris . viae . arius. ait procuratorem . eui novum opus nuntiatum est poli sa- quae servitutes simul, vel separatim pluribus cedi possunt, iisdationem de opere restituendo ab eo praestitam denun. .is. commv. praefor. Et aquaeductum quoque pluribus ex elatori, vel post remissionem Praetoris ab eo impetratam litante eodem coniunctim, vel separatim cedi posse. puta ut agat interdicis, ne vis stat aedistanti. desentatis partes su- eodem rivo aquam durant, ut sint rivales, sive a via vi. stinere . Actorem ergo partes defensoris sustinere, quod vi quod nomen transfertur etiam ad iam a ra Et illi quidem detur fieri non posse.neque enim idem actor in eadem cau- rivales inter se convenire debent sua sponte,quibus tempo- Din defensor esse Potest. At convenienter veritati dicimus. ribus per vices aqua utantur, vel si convenire non possint . procuratorem . qui supradicto interdiela agit . actorem dandum a praetore inter eos esse utile judicium communi quidem eue,sed eatenus defensoris, non actoris partes suis dividundo , ut aqua inter eos certis temporibus dividaturi stinere. quatenus de rato cavere non debet. Quod ali sicut iit qua comparatione hie Julianus utitur ) quotiens quin esi proprium munus actoris e quia scilicet, nee si hane inter duos fractuarios eiusdem rei non bene convenit qua- cautionem de rato interposuerit, ullo casu ea committi politet utantur fruantur, Lis. svias inter, de Uti'. LIq. s/ test. Quandoquidem non potest dominus . cuius mand duo, eommuni dividi tu novum opus instituit . non ratum habere. quod procu-- - - - R rator illo interdicto miti quia di id mandasse ei videtur,GAd L.MI. de Novi opem nuntiat. Et ideo neque exceptiones ne quo opus institutum explicari non potest,ut-εr. pro ratoria opponi ei dehenset nec fas dare cogendas est,ram ct noetirat. Datur etgo in El. s. stat. casus singularis.

iam reaedem intim habiturum. quo oui agit alieno nomine , non cavet ratam rem domi . . num nabiturum. Et haec sufficiunt ad i. F St etiam ex hoe libro I. d. oe is, de novi operimnsa qui titulus pertinet etiam ad servitutes praediorum et Ad L. XIlI. demtit tam curator opus novum nuntias.

Nam ius nuntiandi novi operis habet non is modo,qui do- satisda em rasam domin m hali urtim a di remigio in domi- minium,sed de is qui servitutem habet. l. i. fisus avet emi de ni personam confertur. remis Li . de servit. -ban. prassior. Et ut primum expli- Ad 3.Si dominus opus novum rentini laverit intra diem . quacem i.ε. cetium est , vicinum, qui dicit, jus sibi e se prohi- Spulatione ex operis novi nurui ione in erpo ea comprehen-here vicinum opus, vel aedificium novum, invito se facere, sa esset. eo initur stipulario . Si praeterita ea die dominus per procuratorem esus prohibere posse ( Nuntiare est proti nutriares non comm iiii r . Nam ct ira domino, cum semel hi here ) Et hoc facto . domino competere interdictum humi averti, non permittitur iterum renuntiare, quamdiu quod vi, aut clam , vel interdictum de novi operis nuntia- p laetio ex operis novi ntinetiarione tenetur. tione, quod proponitur in I.ro in Vinc. hoc iii. videlicet, si et Ad iusi in remissione a parte estis qui optis Mutim renuntia- vicinus nuntiationi. aut prohibitioni non 'otemperaverit, veras oeurator interreniareid agere praetorem oportet, ne si nuntiationem contempserit. si ab opere instituto non fassu, praeurator absenti noceat. cum siet iniugnum, quolibet ei essetit, quoad de iure cognosceretur , di iudicaretur , interveniente beneficium praetoris amini. i. et . ius. I re pro ratorem e procuras. Et quidem, si quia per procuratorem vicino, aut procuratori elus aedificanti T Ex is . est etiam de novi operis nuntiatione facta per novum olus nuntiavit, & postea vicinus , aut procurator L. procuratorem alieno nomine . Finge a procurator

eius sati foederit de opere demoliendo. vel destruendo , si nuntiavit novum opus, de quasi procurator actoris sa- iudieatum erit , jus sibi aedificandi non esse , vel adversatio iisdedit de rato , ae vicissim fatis aecepit de opere resti- ius esse prohibendi,& nuntiandi novum opus, impune non tuendo, si intra certum diem iudieatum non esset. domino parere nuntiationi,& opus institutum exsequi, de conficere is, prohibendi non suisse, ne se invito opus fieret: de exin- potest . Haee est vis satisdationis de 'pere demoliendo, si de a Praetore remissio . de relaxatio nuntiati is est, contra judicatum sit. l. . s. tiendtim. in Aoe tin imo & post est, vicino praetor pennisi opus ins hirutum exsequi causatisdationem illam agere potest an dominum, vel procura- si e nita . Solet enim satisdationem illam de opere restiatorem, si eum inquietet, nec sinat opus suum exeoui, inter- tuendo sequi remissio praetoris, Let. Da i tiliantis . quod vi. dicto prohibitorio, ne post sitisdationem vis sibi fiat, quo D atii elam , licet non necessario r post latimationem non est minus aedificeti Vo. s. deinde , in m. Me iv. quo judi- necessitia illa remissici, Li.de remis. quia setisdatio illa proeso de interdicto scilicet illo, agente vicino interdicto illo. remissione est, D isaetii, hoe iv. quae autem . ut posui a procurator nunciatoris . qui novum opus nuntiavit alieno poli setisdationem illam ex abundanti facta a Praetore re- nomine. quia in eo iudicio defensoris partes obtinet. selisi missio nuntiationis est eam ut Iulianus ait initio husus Lis. dire debet judicatum tiavi, ut ait .s. Dili/v. Defensoris prator desiderante hoe procuratore. remissionem contu- est ea vere iudicatum solvi, non procuratoris agentis alieno in personam domini: Recte, quia procurator, sicut sti- nomine . cuius eu cavere de rara . non iudicatum solvi. Et putanti promisit, nuntiando novum opus , ratam rem do- veto ut ex hoe Iuliani lib. subjicitur in ta sustinere eum in reinum habiturum . & restipulatus quoque est opus resibhoe iudicio rei, sive defensoris partes ex eo apparet . quod tui, si seeundum dominum sudieaieretrita remissio fieri de exceptro procuratoria ea oppona non potest: Suasi scit. hoc huit ex misona domini. ac si ipsemet dominus nuntiauet quoque ei mandatum non sit, ut in hoc iudacio dominum vicino nouum opusa S ideo sevi,si ipsemet dominus nun defenderet e quia ex edicto Praetoris quicunque agit alieno tiasset vieino novum opus . durante ilipulatione de opero nomine Is autem plane agit alieno nomine , qui nuntiat restituendo, id est, nondum finita . nondum praeterita di novum opus alieno nomine) necesse habet dominum de- stipulatione comprehensa, intra quam de jure nuntiandi sendete , si reconveniatur . t servum , fipem de procuras'. i. pronuntiaretur, manente, inquam . & durante illa stipula' Non potest etiam ab eo procuratote, qui alieno nominia tione, nee dum desecti . non potest dominus iterum nun- nuntiavit novum opus , & quo cum nunc agitur illo in- tiare novum opus. re prohibere aedificantem e ita si di pro tradicto, ne vis fiat aedisicanti, non potest . inquam. ab eo curatot nuntiaverit. durante illa stipulatione id est, non procuratore exigi cautio ratam rem dominum habitu- dum finita die stipulatione comprehensa . dominus iterum rum . quandoquadem de rato cautionem is tantum praestari novum opus nuntiavit e procurator , cui iterum dominus qui agit alieno nomine, non qui defendit, L s. DEI. da nuntiat novum opus . vicino tenetur ex stipulatione de ra- procvrat. l. r. de curaetor. bon. dans. Haec est sententia L6. eo in id, quod interest , ut eum damno indemnem scrvet quam prima specie posset videri Paulus sim lexisse in L Extincta autem stipulatione . id est, transacta. de finita die .s v. At longe aliter est. Hic proponitur. procura- stipulatione de opere restituendo comprehensa , si postiorem nuntiasse novum opus donum nomine , ibi procu- eam diem dominus nuntiaverit novum opus . sane domi ratori nuntiatum fuisse novum opus . Non eadem igitur nos ipse . vel preeurator non tenetur e quia idem finii est est utriusque lixi species . Ae proinde nulla ratio est com- stipulationis de rato . de restipulationis de opere restituen mittendi unum locum cum altero. Hoe tantum videm do. Hie est sensu, apertissimus Lis .usque ad s. Lad quem. usque

180쪽

as 3

In Lib. XLII. Diget lorum Salvij Juliani

titque uno tenore, atque una saliva lerenda ea lex est. Male A mo jure captivitas teliatorum irritil testimenta fecit. Fi. e I etiones multae sunt in jure & legibus , evsictitiae etiam rationes multae, quas introduci oliortuit, & admitti, rerum . ut ratio postulat, & aequitas, expediendarum gratia. Fictio nis autem legis Corneliae hic euefiectus . ut ex testamen iis eorum . qui in hostium potestate decesserunt , quae secerant ante captivitatem . hereditas eo modo . ut Iulianus ait hoc loco , ad unamquemque pertineat , id est , ad euiusque qualitatis heredem testamentarium . ad necessarium her demi ad suum,& necessarium , de ad voluntarium. Quod in herede necessatio . de in suo, ae necessario mox procedere declarat in hune modum . Et in necessario primum . puta in servo cum libertate herede scripto , qui live velit, sive nolit, domino heres existit. Et ideo necessarius dieitur. qui invitus hereditati domini religaturi In servo, inquam vulgo divellunt haee verba, si dominus novum opus numiave. t. m. a superioribus. AD DAE. Est autem hare sententia fitili si eo, i nunti tum est novum opus a praetore , postulante remissio nem nuntiationis ex parte nuntiatinis interveniat procurator qui contradicat qui tem defendat,i inquit, ere,o tvrare momem oportet, ne salsus procreator absenti domino m-ce et e nocebit utique, si eo praesente is vicinus,cui nunti tum est novum opus, remissionem impetraverit. At quomodo id eurabit, aut eniciet praetori nempe domino conservato

iure suo integro,& illaeso, de illibato, ut La. s. u.s ex nomeatis di domino dato interdicto restitutorio , ut vicinus opus. quod secit post remissionem, demoliatur, ii ipse do- il minus ratam remissonem . ratumve quod falsus Procu- B cum libertate herede scripto ab eo, qui pristea in hostium rator et iri non faciat. Quamobrem de is . qui remiuionem potestate vita decessit. Nam de si minus propite . quod est

nuntiationis petit, interveniente aliquo, de quo non est certum . mandatum interveniendi habet a nuntiatore is ,

nee ne , iure sibi prospiciet, de desiderabit, sibi ab eo cavetide rato , ne in damno moretur, ut aliis quibusdam casibus nonnunquam evenit , ut desensor caveat de rato , contra

quam vulgo fieri soleat L sd.de prothrat. Et ratio subjicitur elegans cur id agere,& curare praetor debeat: quia , inquit, incitantim est, quolibet inserveniente vel falso, vel vero procuratore , scilicet ex parte nuntiatoris beneficium praetoris c id est . remissionem nuntiationis amisit , de sine essectu conuitui. Quod utique beneficium remissionis amitteretur, domino ratum non habente . Quod in obtinenda . & tetida remissione in jure gestum est. Male Accursu Iheneficium praetoris. id est. nuntiationis . debuit dicere remis C ejus ei defertur . Haec est certa' propria definitio sui. de sonis, avis remo nunιiasionis. Quod autem idem Accursius necessarii heredis. aes dicatur esse heres necessarius quia moriente domino in potestate ejus non fuit , tamen Iex Cornelia necessarium eum heredem facit, perinde atque si do. minus vita decessisset paulo antequam raperetur ab hostibus. In suo autem' necessario, puta in filiosa milias her ide strido testamento patris pollea cauti ab hostibus , de morientis in hostium potestate et quia de hie . licet minus proprie suus heres dicatur, qui in potestate morientis non fuit, tamen fictio legis Corneliae eum heredem suum facit. .aptii Cis Ivis. S tegit. Livium , cde positim.revers. Suus heres proprie in filius vel nepos, vel quis alius ex linea li herorum , qui in familia desuncti parentis proximum grais dum tenet cci tempore , quo is inoritur , vel quo hereditas ad verbum praetoris notat , vectum est . si emendetur exsintentia Alberici, qui perspexit . esse mendum in glos a. quae se ait e convenimur, inquit, ad destruendam opus. Ouod

Deit, etiam quod fecti post remi Anem nudiciationis, quia faciet destria maesus, non obstanse remissonesius proraratoris hoc es, emissione, qaae facta est praesense fassa procuratore) exigeniis

eatitionem de raso . Ima prastantiae, ut Alberienotat in alia ulcisad verbum quolibet inserveniente, vulgo legitur,in vero procvraIore. leCendum est, non vero procvratore, sed fortito

olibet defensire

IACOBI CUJ AC IJ J C.

Ad Lib. XLII. Digestorum SALvII IULIANI RECITATIONES SOLEMNES.

Ad LXII. Qui testam.sacere possunt. Lege cornelia , t sta menta eortim, qu in hesium porestare decesserint . perinde eon armant r. ae s hi, qui ea fecissent, in hostium potetrarem non servenissem. EI hereditas ex his eodem modo ad tintima siuemque pertinet. suare serras heres scrip vs ab eo, qvid inhossium Mediate derellent, liberio heres erit, seti velit, seu nolite licet minas proprie necessarius heres dicatadi. Nam in Filias ejus . vi in bilitum pote age dece et , inviitis heremtari olligatur: quamvis sitis heres dici non possu , qui inrogesare moriemis non fuit.

HIL C tota lex est de lege Cornelia testamentaria.

quae eorum testamenta qui in hostium potestate vita decesserunt, & ante testamenta sua se runt, quam venirent in hostium potestatem ( nam dum sine in hostium potestate, tectamenta facere non possunt orerinese confirmat. atque si in civitate vita decesserint, ut x. sinae Falcidia ad let.Falcid. l.lex cornelia. deviat Distit. Confirmat autem ea lex ea testamenta hoc colore , Meve , octo figmento, quas retro sucrit mortuus momento capti itatis, qui mortuus est in captivitate, atque ita tem-Pias captivitatis ex die, quo captus testator es morti estis

ex Cornelia iungit, ut ait Livitio, stat. de Uuri in tis cap. confirmatione . & fictione perspicua opus suit,quia sum- Ad L.XCVII.de Leeat. i si mihi Stichvs legasus esset fidei a meae commissum, tit avis stichum, avis Tamphilum meum ser viam redderem , o in Sticha aliquid ex legato pro er legem Falcidiam perdidissem: necesse habeo, avi Tampollum servvim meum torvm Titio dare aus eam partem Michi, quam lega/o

ram nomine accepero .

IN hae lege haec proponitur species. Stichus mihi lega

tus. & fidei eommisium meae, ut vel Stichum mihi 'te gatum, vel Pamphilum servum proprium L. tio resti tuerem . & interveniente Falcidia . puta , herede scripto onerato legatis, in Sticho mihi legato perdidi quadran. D tem, quem iure Falcid. retinuit heres. quandoquidem heia res Falcidiam servat, & detrahit ex singulis rebus legatis, lege seil. Falcidia rescindente singula legata, vel minuente pro rata quadrantis . In hac specie mea esectio est . meum que arbitrium . ut vel ex fideicommisso L.Titio dem Stiachum, vel Pamphilum i de siquidem Stichum elegeto . ei tantum dabo dodrantem Stichi, quem legati nomine ae cepi, nimirum ah herede retento quadrantc, ex resus Per sona etiam certum est . legatarium, qui alioquin Falcidia non utitur . sed ex persona heredis, igitur non ex sua uti Falcidia polie. Et generaliter ubi heres minuit legatum jure Falcidiis , de legatarius quoque minuere potest fideicommissum, quod a se relictum est . Denique legatarius

imputare potest fideicommissario, quod passus est, id est, Falcidiam , quam passus est . L mares . sin Titio . ad let.n Falcid. l. tam parer . g. pars illi. m. nisi addendae sunt

tres exceptiones, duae ex eadem i. enales , fitio. ) testator legatarii fidei commiserit, ut totum , quod ex teli mento acciperet, restitueret, vel nisi legatarius stivum suum. vel alienum rogatus fit manumittere . Quam exisceptionem extorsit libertatis favor, ne minuantur liberta res. Tertia sumitur exceptio ex Ll tergo D siberto, de ann.tigat. S maritum, saltiad i. Falcid. nisi scilicet, quod superest ex legato , post deductionem Falcidiae sumeiat side commisso praestaviso, quod magnam rationem habet. Ethaee est hujus legis summa definitio , in qua distinctionem, quam feeit Accursius inter legatum quantitatis, de legatum rei individuae, merito omnes fere interpretes reficiunt.