장음표시 사용
31쪽
circumaguntur in orbem,& quo longius distat stella a polo , eo laxiorem circulum conficit. Igittur necesse est totum coelum circa illum axem verti ac volui circulariter.
A eterno & irrequieto ambitu, &c.
De motu mundi aetherei iam dictum est, de essentia vero & materia ipsitis hic quaeritur, quae tam celeres raptus &circtim uollationes sustinere potest. Respondetur, materiam coeli est e expertem&immunem qualitariam elemelitarium. Viide huiusmodi motus sinit naturae ipsorum conuenientissimis quia tali perfectione a Deo absolutum est,&iii tot orbes distilictum, ut variatis motibus circumageretur admirabili& inenarrabili modo, donec suas periodos a Deo praescriptas confecerit: tunc enim unicum uniuerso mundo desinet hoc modo circumagi, & , ut inquit scriptura, renovabitur.
De spadio vero in olus quod circumactu sito primum coelum quod primum mobile vocatur, conficit, non certo sciri potest propter immensiim coeli ambitum, sed aliquomodo ex motu Solis de Lunae aestimari potest. Lunae enisnhumillima distantia e terra continet terne semidiametrum ter & tricies. Igitur sexaginta sex semidiametri terrae fiunt diameter eius circuli, quem Luna uno die motu mundi describit tunc quando est humillima. ineratur ergo ambitus huius circuli per proportionem diametri ad circumferentiam, Vt sicut se habent ad eta, ita fici ad ignotum ambitum, proueniunt autem ro et semidiametri terrae cum dimidia, quae continent miliaria germanica IT 8 So, quae uno die Luna conficit violento mundi motu. Ergo una hora percurrit septem milia quadringenta Se trigintaquinque miliaria ,& uno minuto horae rarum ferm8 miliaria. Sol vero cum est altissimus in apogaeo, distat .st terra iuxta Ptolemaeum semidiametris terrae I et Io, huius duplum a et o est tota diameter eius circuli, in quo Sol fertur
32쪽
motti violento mundi. Ambitus vero eius paraleli continet terrae semidiametros et 6 os, quae faciunt miliaria germanica cis IIcio quae currit sol uno die raptu primi coeli, una vero hora et as S miliaria, uno minuto horae s a. Fertur igitur sol propemodu decies novies velocius quem Luna. Sed in eodem circulo, quem sol diebus g6s dc quadrante diei contrario & proprio motu percurrit, idem una hora aduersus illam violentam raptationem mundi obnitens peragrat miliaria I g 6, uno vero minuto horae I et &semis. Ex his aliquo modo aestimari potest, quem immensum spaci si stellae fixae in una diurna reuolutione conficiant. tuod vero hie a Plinio de mundi harmonia disputatur, est a Pythagora ortum , qui figurato sermone usus long8 aliud discipulis suis tradere voluit, quilmilli qui imperiti ipsius seri nonis sunt censent. Cicero in libello de somnio Scipionis, cum inquit: Quis est qui complet aures meas tantus &tam dulcis sonus p Hic est, inquit ille, qui interuallis coniunctus imparibus, sed tamen pro rata portione distinctis, impulsu ac motu ipsorum orbium efficitur,
qui acuta cum grauibus temperans aequaliter concentus efficit, &c. Pythagoras his figuris lusit, quando discipulis suis proportionum vocum Be concentuum harmoniam tradere voluit. Comparauit enim numerum fidium in veteri heptachordo ad septem planetas,& quia videbat certis proportionibus omnes voces & confici & distare, itaq; Ieges motuum coelestium & interualla orbium ad proportiones illas applicabat. Vt clim inquit, spacio abest Luna a Sole, sicut siri etsi M ... Item quadrat tuo hoad solemi sicut enim caeteras voces gubernat, ita sol reliquos planetas: omnes enim in motu suo ad solem respiciunt, illum* in motu suo velut rege obseruant. Iod vero aures homin si ad hunc concentu obsurduerunt,id signibficauit, quod magna pars hominu neglectis veris studiis sectatur alias res nugaces: talium hominu stulticiam his figuris notare voluit, sicut Apollo notauit Midam, cu ei aures asininas adderet. T E R-
33쪽
De in te T E R T I v s locus huius capitis est de materia & or-hii .e, . natu coeli, qui conssider tione est dignissimus. Sacrae lite raedicunt, firmamentsi ex aquis facto. sic enim inquit Mo-shsi Fiat firmamentum in medio aquarum, Ergo materia coeli est aqua,cti ius subtiliores & puriores partes attenuantur ita aerem, Aer vero ulteriore desecatione&attenuatione expansus mim metisum, coelum seu firmamentum constituit. Materia itaque coeli est aqua in aerem, aer vero in summam distentus de fusus tenuitatem, & e Deo opificeiinmensa sapientia in nitidissimi expurgatus perspicuitatE. Haec itad moles hoc modo fabrefacta, & in orbem circum ditista, luce perfusa, vocatur coelum, quod est in plurimos orbes distinctum, propter motus coelestium corporum ,&praecipue duorum magnorum luminarium, quae in istis orbibus circumaguntur.
Sic & dὴ stellis iudicandum est, quod sint corpora globosa, persipicua&lucida, condita ex eadem coeli materia simplicissima de purissima, densata primum alcue contracta ad certas orbium partes, cum certo demenso lucis,ut illam spargant quoqtio versum in subiectum orbem elementarem. Et quanquam coelum etiam sit lucidum, tamen propter summam tenuitatem visui est peruium. Sed stellaru in corpora, quia sunt partes densiores sui orbis, ideo propter
lucem complicatam visui non sunt per uia. Haec corpora non eadem mole ubique conspiciuntur, neque eadem lucis forma, sed alias lucidiore, alias obtusiore, ut contineant veluti certum demensum lucis. Vnde non eodem modo singula spargunt lucem in orbem subiectum. Sed Sol ex his est veluti rex, imo fons quidam collectae lucis primae, d quo reliquae suum lumen mutuare dicuntur, quemadmodum infra copiosius dicetur. . Aristoteles de materia coeli aliter loquitur. Cum enim intueretur statos & regulares orbium motus, perpetuum luminis defluxum, millo modo hanc materiam, quae sicescset perpurgata, ut prorsus omni labe careret, asjequi po-
34쪽
titit, ita s ad aeternitatem mundi decurrit, & finxit esse, vel naturae diuinae, aut saltem diuinitatis participem : atd hoc modo existimauit se has disputationes, quae longe captum
humanae naturae, sicut omnia creationis opera, superant, posth eludere. Homerus propius ad veritatem accessit, cum inquit ex Oceano omnia condita esse i
Plinius deliramenta Epicuri secutus ait, coeli materiam esse elementarena, quia alicubi est leuius, alicubi asperius: leuius ubi nullae stellae: asperius ubi plures stellae, quae animalium aut aliarum rerum effigies siue, figuras reserunt Sic ait clarissimos autores locutos est e, de insuper id argumentis conuinci posse, quia ex parte teneriore siue lubrica decidunt prolifica quaedam semina, ex quib us confusis plerae monstros, formae gignuntur, sicut in mari videmus t si a monstra gigni, ut sunt pisces, qui conspiciuntur habitu Monachi, habitu Episcopi, quales sunt Tritones, Nereidesti si omines marini, de quibus multa extant in historiis non sabulosis. Deinde idem probatur probatione visus: alibi enim conspiciuntur plaustra, ursi,&c. Ergo necesse est cc tum alicubi esse asperius & densius, alicubi vero tenerius &leuius. Hoc argumentum prorsus est puerile, ned opus habet ulla explicatione. De candido supra verticem circulo, qui Via lactea vocatur, infra in Meteoris dicetur.
EQuidem & consensti gentium moueor. Nam
quein aestri orum Graeci nomine osnamenti appellauerunt, eum & nos ae perfecta absolutaq; elegantiam tua dum. Coelam quidem ha tril dubid caelati argumento diximus, ut interpretatur M. Varro. Adiuuat reriim ordo, descripto circulo, qui signifer vocatur, in duo
35쪽
in duodecim animalium effigies :& per illas solis cursus, congruens tot seculis, ratio.
κ rigor. Exponit etymologiam vocabuli, at s ait: Quemadmodum Graeci x aetas ab ornamento appellauerunt, ita Latini mundum ab ornatu ato elegantia partium, quae in illo continentur: sicut inquit Aristoteles: Dilatim Tor aeso - et tam Heior. Proprie enim xljμbr concinnum ordinem significat, sicut inquit Hero. xij a. R A δ I vis r migrar Ulnarres iurus Mor. Et Cicero: Deus mundum ita ornauit, ut vel nihil vel parum vitii aut offensionis contineret. Item Plato ui Gorgia: tvs J es hi ci , rara .ύeaeror ,- ta, V am
Ceolum. o A sita nae . Coelum autem dicitur a x x, hoc est, cauum. Eius enim circumflexu teguntur cuncta. Varro ait vocaria caelando, quia est caelatum algornatum variis stellarum configurationibus , quia est signis de diuersis animalium sorinis caelatum & velut pictum.
Hanc interpretationem vocabuli, videlicet mundum ab ornatu dici, adiuuat & confirmat tum hic certus de perpetuus rerum ordo, quem cuncta suis statis vicibus ac motibus in coelo retinent: tum etiam adiuuat haec insignis millustris pictura Zodiaci, qui in duodecim animalium sormas descriptus est, & est certa ac regularis viatum motus Solis, tum reliquarum stellarum.
Ec de elementis video dubitari, quatuor ea esse. Q h . - summum, inde tot stellarum collucentiu in illos
36쪽
illos oculos. Proximum spiritus, quem Graeci laostriq; eodsi vocabulo aera appellant. Vitalem hunc,& per cuncta rerum meabilem, totoq; consertum. Huius vi suspensam cum quarto aquarum elemento librari medio spacio tellurem. Ita mutuo T. F. iacomplexu diueisitatis essici nexum, & leuia ponde- centiumribus inhiberi, quo minus euolent: contraq; grauia ne ruant , suspendi leuibus in sublime tendentibus. Sic pari in diuersa nisu, vi sua quaeq; consistere, irrequieto mundi ipsius constricta circuitu: quo semper in se currente, imam atq; mediam in toto esse terram, eademq; uniuersi cardine stare pendentem, ibbrantem per quae pendeat : ita solam immobilem circa eam volubili Universitate, eandem ex omnibus necti, eidemq; omnia inniti.
Vniuersius mundus, ut dictum est, diuiditur in aethere- Duae retrium & elementarem, eodem modo uterque ex nihilo solo verbo Dei conditus: sed forma distinctus, quia materiae elementari addita est priuatio, quae dissoluit formaru vincula : subinde enim materia nouam formam appetit: ita subiectus est vagis&incertis motibus mutatio laum&alterationum, quibus agitatus priores formas extiit, &subinde nouas assii init. Aethereus vero mundus nullas vices generation in & corruption si sustinet, sed eandem formam, quam materia ipsorum nacta est semper retinet, donec Deus qui ipsum initio sic creauit mutauerit. In mundo itaque aethereo materia& forma arctissimo nexu inter sese deuincta absq; priuatione, ita ut nunquam separentur ac diuellantur. Addita autem est sorma materiae, quia materia ab re forma nusquam compareta est enim sua natura
.r, ita magis existit quam taedis s. Manquam
37쪽
alitem aetherea corpora sint incorruptibilia& in alterabilia, tamen alia aliis sunt crassiora, item alia aliis hicidiora,
propter niateriae ipsortim maiorem vel raritatem vel cra
siclem. Elementaria velo per sese non sunt lucida, sed quaedam ex iis luce coelesti illus rari possunt. Orditur autem in hoc capite Plinius tractationem de Elementis , quae sunt corpora simplicia & principia , ex
qui biis mixta corpora in hoc inferiore mundo gignuntur. Nam ex Elementorum coalitu inter se, & commoderati ne analogica temperatis,& in unam massam coacta vera mixtione, qua ae n' o sy substantia& qualitatibus miscentur & subiguntur, mixtorum corporum distincta genera certa & conueniente ipsis qualitatum temperie praedita , gignuntur & existunt. Fit autem mixtio ex coalitu materiae cognatae, quae ad minima frangitur, ut sic fracta & domita nouam formam suscipere possit
Sunt autem corpora simplicia quatuor, distincta tum sormis & qualitatibus suis, tum etiam substantiae totius tenuitate & crassicie, Ignis, Aer, A qua & Terra, quae quidem
propter utilitatem animantium & res nascentes non sunt omnino pura , sed sibi inuicem propter communem materiam omnium mixta, sicut videmus in flamma multum esse adris, item aquis multum terrae, & terrae multum aquae admixtum. Ex his elementis quatuor, duo sunt quae habent sese in generatione mixti ut materia,videlicet terra & aqua, reliqua vero duo ut forma, videlicet ignis & aer.
I G N i s est calidus & siccus in sumino, perspicuus de lucidus,& differt a nostra famina, quae nihil aliud est quam incensio seii feruor spiritus sicci & fumi aestuantis.
Proprium enim flammae subiectum est fumus vel fuligo. Incenditur autem & ardet talis fumus, qtiando calor seruidus diuellit separatq; partes heterogeneas, & perspicuas aEreas ex opacis terreis euolutas& explicatas colligit, quae sua natura post separationem sese diffundit ad circumferentiam terreis in imo residentibus. I licet autern talis flamma &
38쪽
ina & sumus ardens non ex sola perspicui ab opaco separatione & collectione, sed quia inest in omni mixto aliquid
lucis, quam lumen coeleste subactae a sese de temperatae materiae elementari imprimit. Subiectum vero ignis est materia prima, quae commune subiectum est: omnium elementorum. Habet autem talem formam ex motu corporum coelestium, quae circumactu suo materiam calefaciunt & extenuant. Manto enim propius illa appropinquat motui det timini coelesti, tanto fit calidior, leuior, rarior & lucidior. Nota est sententia viilgaris in physicis, quod motus&lumen calorem excitent: ambo enim haec sua natura aerem
subtiliorem & rariorem reddunt, donec prorsus in ignem mutetur, sicut cum in grossatur,& in spissatur, in aquam mutatur: unde sua natura sursum fertur, velut ad suum locum proprium, quem ubi contingit, consistit ibi: ulteritis enim ascendere nequit propter naturarum dissimilitudinem. Talis ignis elementaris differt e flamma, splendore Mraritate. Flamma enim ut dictum est, habet materiam densiorem, ideo de plus lucet, dc ex sese lumen emittit, quod prius propter summam sui corporis raritatem facere non
potuit: elementum habet materiam rariorem, lucet autem suapte natura, dc non aliunde, sed exiguo lumine. Vnde nec noctu eius lumen conspicitur, nec eo tenebrae illustrantur, habet enim materiae minimum, ideo etiam lucis minimum. Ignis proprium officium est in mixto congregare homogenea, dedi regare heterogenea: non enim urit nec torret ut noster materialis ignis, sed tantum humorem exiccando depascitur. Vt in semine plus est igneae atq; aerea: substantiae, in sanguine vero aqueae de terreae, tamen etia In in semine ignis haeret in substantia humida, quae non tantum ipsius acumen corrigit, sed etiam illud ita excitat ac veluti vivificat, ut non sit sterile, sed ecundum de prolificu. Cum autem haec tanta beneficia semen ab igne consequatur , tamen etiam illi adiuncta est priuatio, qua humiditas C a sub-
39쪽
substantifica subinde depascitur, donec prorsus fuerit exi cata& arefacta, quam corruptio & interitus excipite in corpori biis anini alium senium , in stirpibus evocatur. Aee. A E R calidus & humidissi imas a spirando dicitis, igni
proximus leuitate, loco & natura. Eadem enim omnium elementorum communis materia, quae formarum diuersitate differt. Ignis fit quando summe calescit, & tenuatur propter propinquitatem ad sphaeras coelestes de lumen &motum ipsarum. Aer v ero minus est calidus, quia magis recessit 1 sphaeris coelestibus, de magis est humidus, quia aquas contingit. Eius plurimus usus est in generatione, reliqua enim elementa non uniuntur mixtione physica, nisi accesserit aer qui ea subigat: per uniuersam enim mixti substantiam penetrat, de veluti fermentum ipsam subigit 3e ad generationem habilem reddit: Crassas enim & terreas partes reddit subtiliores de rariores, aqueas vero inflat, ac dilatando eas prohibet, ne concidant aut collabantur. Ca-Iorem ventilando fouet,&spiritibus propter naturam cognatam alimentum praebet.
Aqui. A Qv A frigidissima & humida est i longissim h enim
ab igne recessit, quae fusa fluens ue terream substantiam diluit, ac habilem ad nouam formam suscipiendam reddit. Tastu est frigida&siccissima, quae reliqua elemen-T ta figit ae sistit, ne diffluant. ipsa enim veluti excavata alueis
aquam complectitur,&cum ea unum globum efficit, mirabili prorsus modo: terra enim absque aqua collabitur, aqua absq; terra nusquam consistit, sed diffluit. De mixtio mixtione igitur coeunt elementa, & vniuntur perne. complexum &consensum materiae cognatae,& fractarum de temperatarum qualitatum, quae certa & commoderata lege formarum sociantur de commoderantur, ita ut nouam formam producant. Essiciens causa remota est motus deessicacia coelestium corporum, quae excitant varian id in
orbe elementari primas qualitates, & ipsam elementorum substantiam confractam subigunt de miscent, ut nouae for
40쪽
mae corporum prodeant. Propinqua vero causia mixtionis est calor, qui certa humidum cum sicco temperat,& prout humidum cum sicco exactius & perfectius miscetur & temperatur, ita diuersie formae mixtorum de distincta ipsorum genera certa&conueniente ipsi qualitatis temperie praedita gignuntur. uomodo vero Elementa inmixto maneant quaeritur, Esemen raan bit o et tantum vel I. aikes. Certum est ut in Elementis qualitates existere puriores& simpliciores, ita etiam ipso- . 'rum formas minus fractas. In mixto vero formae Elemem torum plurimum d natura suae substantiae recedunt, ita ut illic sint non in actu perfecto, hoc est, unedic tantum, nec in actu corrupto , hoc est, P άα, , siue tantum qualitatibus, sed in actu refracto, ita ut formae ipsorum magis vicem accidentium quilin substantiarum referant. Omnino enim ita frangunt tir, ut prior forma nusquam postea compareat. Gignuntur autem mixta ex Elementis non prima ipsorum Elementorum mixtione, sed per aliquod tertium, ut semen, quod primo & immediat8 ex Elementis prodijt, ipsorum formis refractis sicut qualitates Elementorum ita contemperentur & misceantur, ut tamen vestigia priorum forinarum extarent, id quod non sit, quando ex seminibus formae aliae gignuntur tunc enim semen non refrangitur, sed prorsui corrumpitur. Est autem generatio hoc modo diuinitus ordinata, ut non immediate ex elementorum mixtione fieret, sed per multa & varia media imperfecta duceretur , donec tandem perfectionem ordinatam consequeretur.
De Qualitatibus vero Elementorum disputatur, quomodo diuersae sint, cum eadem sit materia communis ipso- totum. rum. Sed ex iis quae supra dicta sunt haec disputatio aliquomodo intelligi potest. In Elementis & simplicibus corporibbus existunt simplices& puraequalitates, quae e qualitatibus corporum coelestium alterantur. Ignis quanto est vicinior coelo, tanto recipit efficaciorem impressionem caloris.