장음표시 사용
381쪽
praest, totam superficiem vaporis . oppositi Soli irradiari,' nam i singulis punctis, in quae directi Solis radis incidimi, fit reflexio ad axem pyramidis illuminationis, in qua de
oculi centrum consistit, sed de irradiato vapore non plus cernitur quilm tarma arcus, quia oculus non percipit ullius rei tarmam per reflexionem e superficie corporis politi, nisi in eo puncto axis illuminationis , in quo oculi centrum collocatur. Illud enim excipit radios, qui reflexi e superficie illuminati corporis concurrunt ad illud ipsum punctilla , . ii vero tantum concurrunt in eodem puncto, qui secundum aequales angulos & incidunt in vaporem , & a superficie
vaporis ad oculi centrum reflectuntur, qua reflexione secunduna aequales angulos pyramidem reflexionis eontarmant, cuius basis arcu circumscribitur, & tantum tarmam
arcus oculo exhibet,& Iris vocatur.
Dein onstratur autem hoc modo. Sit centrsi lucidi cor- Iridis poris ac superficies vaporis roridi C, D, E, F. Axis pyramidis illuminationis A B. Radii pyramidis illuminationis qui refringuntur sint A C, A D, A E, A F. Centrum oculi sit in puncto axis pyramidis illuminationis G. Radii epunctis incidentiae reflexi ad centrum oculi sint G C, G D, G E, G F, de connectantur BC, BD, BE, B F. Lineae itaq; praedictae sunt in eadem superficie per quintam undecimi, ducuntur enim e puncto reflexionis orthogonaliter ad rectam lineam, perpendiculariter incidentem in ipsum vaporem, quae est axis pyramidis illuminationis. Quoniam ita* de quouis irradiato corpore tantum eap ars conspicitur, a qua radij refracti reflectuntur ad idem centrum visus secundum aequales angulos per gy. quinti Vibtellionis. In triangulis igitur pyramidis reflexionis aequales inter se sunt anguli GCB, GEB, GF B. Rursus quoniam . punctis reflexionis radiorum plures lineae rectae in eadem superficie vaporis ad rectam lineam a centro lucidi corporis perpendicularis ad incidentem ducuntur, angu-Ios igitur cum ea perpendiculari rectos per quintam unde-
382쪽
cimi Euclidis constit turiit. In triangulis igitur pyramidis reflexionis G C B, GDB, GEB, GF B, duo sui it anguli duobus
balin, & unum latus commune omnibus, quod est ad angulos rectos, & alteriim aequalium angulorusubtendit , reliquus ergo angulus reliquo,& reliqua latera reliquis sunt aequalia. aequales sunt igitur lineae B C, B D, B E, B F. Quare per nonam tertii in puncto concursus linearuis, quae st puncto reflexionis ad lineam perpendicularein ducitur iridis, centriina est, & ex definitione circuli linea per puncta reflexionum ducta est circularis peripheria, at haec erant demonstranda .
IIII. CVR TANTUM COLORIS, ET NON
Quale in Supra dictum, Solem in opposita nube lucere ut in spe-e, et u ' quaeritur ita , quare imago & figura Solis non luce- L ό, ά at in nube, sed tantum colores. Respondet Aristoteles, refractionem luminis fieri in nube non consistente & firma, sed quaeiain liquatiir in stillas, ideo fit refractio , sicut in aqua fluente aut stillante fieri solet, quae tantum lumen re nullana
383쪽
millam figuram retinet, sicut inquit Aristoteles: M ostiu
&c. Ex his intelligi potest, quare non Oωλιν Solis conspiciatur, ut in patellis vel in speculo, quia nubes est rara, &quae iam incipit stillare in guttas, ita receptam formam continere nequit, sicut apparet in Iride quae fit circa remorum agitationem in mari, vel circa lucernas in hyeme,&potissimum ab iis conspicitur, qui oculos habent humidiores: In paretiis vero imago Solis conspicitur sicut in speculo, quia nubes est continua, leuis & polita, ideo refractio fit aliquanto clarior & lucidior, quae imaginem non tantum colores exprimit, sed quia nubes est a queade humida, ideo etiam go,Mk erit obscurius, ut supra dictum est.
Prima: Iris nunquam periplaeriam integri circuli ab- coitiis,
soluit, sed tantum est arcus circuli, qui vel aequat hemicy- Iridis cumclum, vel paulum superat, vel eo minor est. Halo vero semper, vel utplurimum, integrum circulum absoluit.
Secunda: Iris semper fit ex aduerso Sole, Halo verolab Sole vel Luna dire e. hi Halones crebrius sub Luna quim sub Sole, Radius enim solaris materiam halonis dis sipat. Iris vero crebrius a Sole quam iu Luna, Radius enim lunaris debilior est quam ut ad visum reflectatur. Tertiar Iridis materia est vapor roridus& disiunctus: Halonis vero vapor non diuulsus, sed contiguus, de leuiter
Quarta: Iris fit ex refractione de reflexione luminis ad visum, halo tantum ex refractione, & ea quidem geminata, priore
384쪽
priore ex aere in vaporem, quae fit ad perpendiculare, altera ex vapore in aerem contiguli, & per aerem ad visum,
Quintae Halonis materia semper consistit intra lucid si corpus ad visuna, ctii forma Halonis ostertur refractioneltiminis secundum perpendicularesn a centro lucidi corporis per centrunt oculi demissam: & quanquam centra trium corporum, luminis, vaporis& visus in una consistant recta linea, bases tamen pyramidis utriusque non eandem vaporis superficiem occupant. Iridis materia Soli semper opposita, facit ut bases trium corporum coeant in eadem vaporis superficie , quae visui obuersa est, non auersia, ut inhalone, quemadmodum haec iam satis sunt demonstrata.
Itidis ad- P R I M v M est, Semper aduerso Sole conspicitur ar- iacenti cus, quia necesse est centrum oculi ad quod fit reflexio luminis seu lucis esse in eadem superficie luminis & nubis, sed
oculus est in medio, quo lumen opponitur nubi roridae, aqua fit reflexio radiorum ad centrum visus, alioqui enim radius tam efficaciter in nubem incidere nequiret,&per consequens reflexio luminis ad visium fieri non potest, nisi nubes rorida opponatur Soli, de visus sit in medio ambor v. SECvNDv M, quare halo non fit ex aduerso Solis ut iris sed tantum sub Sole, cum tamen eadem ratio refractionis in viros existat. Respondeo, quia in halone lumen perpendiculariter incidit, quae consistit intra lucidum corpiis& visum, in qua refractione luminis secundum perpendicu- Iarem il centro luminis per centrum oculi demissam, &quanquam centra trium corporum, lucidi videlicet, vaporis & visus in una consistant recta linea, bases tamen pyramidis utriusq; non eandem vaporis superficiem occupant,
sed auersam a nobis, ideo lumen comparet imbecillius nec
385쪽
eolorat,&quia nubes aequidistat i liunine, ideo illud a sq traliter se in nube diffundit, sed in medio pacile transeunt,
ibi enim sunt directi, circa latera vero aequaliter refrangitur. Vnde ibi comparet circi ilus, sicut supra cap. ets. claro demonstratum est. T E R T I v M, qtiare halo non est diuersicolor ut iris, Respondet Aristoteles: dis et r-μ. et ino Asa M u
sil am si et x xii, coet diu utio Caula, primum est dissimilitudo vaporis, in itide est vapor roridus medius inter vaporem simplicem & densatum, coagmentatus ex rorantibus guttulis pluribus, ita ut propior sit aquae quim vapori. Vnde refractio fit diluersicolor, sicut supra de colorib. dictum est. Sed hasonis materia est vapor contiguus aeuiter condensatus, neq; in diuersas partes diuulsus, unde & refractio est aequabilis Si uniformis& eiusdein coloris non diuersorum& dissimilium, cum p proxime talis vapor ad naturani aeris accedat, sequitur refractionem esse candidiorem. A R T v , An etiam noctu conspiciatur iris, Plinius ait , nec noctu conspici, scilicet, tam crebro quilin interditi. S si xv I et v R : Quamuis Aristoteles prodat aliquando visam , quod tamen fatetur idem non nisi quartadecima Luna posse, hoc est, in plenilunio quando lumen e ficatius refringitur propter radii robur. Aristoteles inquit:
y I N T v M , quo tempore anni creberrim & quo rarissimil fiant irides, seribit Plinius cum inquit, Fiunt autem hyeme maxime ab aequinoctio autumnali die decrescente, quo rursus crescente ab aequinoctio verno non existunt, scilicet tam crebrae, nec circa solstitium longissimis diebus: bruma vero, hoc est, breuissimis diebus frequenter. Haec Plinius de verbo descet psit ex Aristot. qui inquit:
386쪽
&c. Aristoteles vult quod hyeme fiant Irides, primo, quia tunc est plus exhilation tum quam in aestate i tunc enim dcalore Solis absumuntur. Secundo, quia in hyeme Solestia limilior, non potest tam efficaciter nubimn materiam resoluere. Tertio, quod circulorum sectiones, quae ab aequia noctiali ad septentrionem vergere solent, omnes semicirculis maiores sunt&subinde semper maiores fiunt, econtra vero quae ab eodem ad meridiem speetant, minores. Vide plura aplud Aristotelem. Ssi x et v M, cur sublimes Sole humili, hoc est, vicino horiχonti, humilest sublimi, hoe est, Sole multum supra hori Eontem eleuato, hoc est, quia centrum Solis visus &itidis semper in eadem recta linea existunt, sequitur de iride
vel tantum semicirculum vel arcum semicirculo minorem extare supra hori Eontem, ergo Sole existente circa hori-χontem integer semicirculus comparet propter centrorum ex diametro oppositionem, sed Sole eleuato supra hori-χontem, centrum circuli deprimittir sub horigontem, ergo minussemicirculo conspicitur, & tanto minus, qtianto ceutrum Solis altius supra horiχontem eleuatur, unde Sole existente in meridie minimi arcus comparent. Cur autem Plianius inquit, & minores occidente vel oriente, sed in latitudinem diffusi, meridie exiles, verum ambitus maioris, intelligi ex Arist diele potest, cuius sententiam hic descripsit, sed non satis commod8 reddidit. hoc vult dicere Plinius:
quantum ambitus circuli crescit, tantum arcus latitudo decrescit. Vnde occidente vel oriente Sole ambitus circuli est maximus, sed minor in latitudinem dilatatio. In meridie ambitus arcus est minimus, sed maior colorum dilatatio. Haec sunt Aristotelis verba quae vertit, tiu mr βύ - ἀνα-
387쪽
I N L I 3. I I. C. P L 1 N. 38 sic dirati puta r,l astari' l a ir: quibus verbis AristoteIes facit disserentia in inter il rumae circulum. Arcum siue ambitum vocata istae, ni oc; vocat circuli qua alitatem iii latitudinem, sic in oriente vel occidente Sole existente arcus est maior, sed circulus minor, hoc est, minorucolor si in latitudinem dilatatio. Causa patet ex supra dictis. S E P T 1 M v M , Quaeritur an recte Plinius dixerit, nec
unquam plures simulquἐm duo, & quaesit causa. Et hanc sententiam desers psit Plinius ex Aristotele , cum inquit :
loribus languidioribus & diuerso situ e priore. Aspectus enim longius procurrens , id q uod remotius est languidius videt: il superiori igitur Iride refractio imbecillior resultati fit enim in loco remotiore. Vnde& colores sunt languidiores. Concludit autem Aristoteles hunc locum cum
arcus conspiciuntur, tum semper minor est repercusisio, siue reflexio maioris in nube vicina, in qua non aliterat . in speculo conspicitur. Nostra autem aetas saepe simul vidit plures arcus mirabiliter intortos, de quibus hic non loquitur Plinius, nam inter ostenta & prodigia praedicti arcus collocari debent, non inter res naturales, de quibus hic loquitur Plinius. O C T A v v M , Cur aestate per meridiem non cernatur, post autumni vero aequinoctium qua cuia hora. Haec sententia etia ex Aristotele desicripta est, cum inquit, Dia rep
Si aliqua causa Phy sica liuius obseruationis existit, potissima ista est, quod in aestate, & praecipud in meridie, a radiis caloribus valde intensis omnis nubium materia absumitur, nulla
388쪽
ii ulla itaque nube existente itides existere non possitnt, sed post aequinoctium autumnale radio solari minus recto existente, & nubes & irides quacuno hora existere possunt. N O N v M, in fine huius capitis inquit Plinius, Caetera eiusdem naturae non multis dubia esse video. haec sententia continet praecisionem huius disputationis de impressionib. quae in aEre conspiciuntur, quasi dicat, caeterae impressiones& reliquae tempestates, de quibus nondum dieitim est, facile intelligi ex iam dictis possimi , ideo breuiter id quod superest percurram,&accedam ad explicationem naturae
De grandine, nive, pruina, nebula, rore.
(TRandinem conglatiato imbre gigni, niuein
eodem humore mollius coacto, pruinam autem ex rore gelido. Per hyemem niues cadere non grandines, ipsa sci grandines interditi saepius quium noctu,& multo celerius resolui qui in nives. Nebulas nec aestate nec maximo frigore existere. I ores neq; gelu, neque ardoribus, neq; ventis, nec nisi serena nocte. Gelaendo liquorem minui, solutaq; glacie non et indem inueniri modum.
Grandinis, pluuiae, pruinae, ni uis, roris, & nubis eadem 'rum' 'amateria, videlicet halitus seu vapor hunaidus, in mediam adris regionem sui leuitate S: calore Solis sublatus, ubi frigiditate loci densatus in nubem aquosam cogitur, quae liquefacta soluitur in pluviam, vel in ipso descensu guttar si congelatur, & vocatur grando. Si vero loci frigiditate nubes liquefacta non soluitur in phi uiam, sed priusquam in aquam transmutatur, inspissatur& concrescit, tunc fit nix. Unde inquit Plinius, Grandinem conglatiato imbre gigni, vide-
389쪽
videlicet in ipso guttarum descensu. Nivem vero scilicet gigiti eodem humore, scilicet nubis liquefactae r Mollius coacto, hoc est, leuiter concreto non in stillas nec guttas, sed in corpus leuius& rarius, tunc vocatur Nix. Pruina autem gignitur ex rore congelato a frigiditate exhalante ex terra, quemadmodum in fine huius capitis dicetur. Plurimum autem vere& autumno grandineS decidimi, Ge,ndi cuius rei causam Aristoteles exponit, cum inquit: At cum nes vere Schic, mutua calidi & frigidi pugna si dii uestris fieri videamus(ob quod ut aestuante tempore subterranea loca frigida sunt, ita gelante calida) hoc ipsum insupero quod loco dunt. fieri putandum est. Proinde frigus tempore calidiusculo intro rhum per a rei se coactum , ob circundantena calorem interdum celeriter aquam g nube facite 'quocirca&multo maiores stilla: Sc aquae impetuosiores aestuanti b. diebus quieti hyberno tempore fiunt. Haec autem ameth raes iesis quando nubes in calidum locum peruenit. Cum frigus adhuc magis in profundum coactum fuerit ab exteriore calore, tum aquam, quam principio expressit, illam postea conglatiat, emergit , grando.
Minus autem grando testate, quilm vere & autumno sit, quod aer per aestatem sit aridior, verno autem tempore adhuc humidus, autumno iam rursus humescere incipiat. Item Seneca, Hyeme, inquit, aEr riget, & ideo nondum in aquam vertitur, sed in niuem, cui aer propior est. Cum ver coepit, maior inclinatio temporis seqvitur,& calidiore coelo maiora sunt stillicidia. Ideo ut ait Virgilius: cum ruit imbriferum ver, vehementior est immutatio aeris undi patefacti& soluentisse, ipso tempore adiuuante, &c. Item in alio loco scribit fuisse quosdam ae sit :λακὰι, hoc est, speculatores futurae grandinis, hi cum signum dedissent adesse iam grandinem, tum homines ad penulas discurrebant.
Ros vero & pruina generantur in infima aeris regione, ti bi upropterea quod euehens calor ferat pondus maius quim ina cur in suis congruat viribus, ita di in altum locli illud evehere ne-1astu a re'
390쪽
pione aὴ-quit. Proinde hic vapor concepto per noctem frigore rti delabitur,& vocatur ros, quando in aquam fuerit sotietenturi lutus, qui si super gram ita a & res humentes ceciderit, guttatim colligitur: si vero super terram, tum e terra arida &sicca imbibitur, ita ut nulla ipsius vestigia remaneant. Pruina vero vocatur, quando concrescit atd congelatur. Fiunt autem ambo non nisi serena nocte de st ventis silente , ropterea quod nihil attollitur nisi coelo sereno, neque ventis spirantibus consistere potest. Unde fit quod pruina in montibus astioribus non gignitur. Aristoteles inquit: Ubesm Cu
Nebul 1 Nebula autem nihil aliud est, nisi nubis in aquam conqui cretae superfluitas, proinde serenos dies magis quam pluuios portendit, quippe quae veluti nubes in cunda & exhausta semine existit. Qu od vero ait nebulas nec aestate nec maximo frigore existere, in aestate enim nimium exiccatur aer, in hyeme vero pori terrae constringulatur, ut nihil exhalare possit. Eadem ratio roris est. Quod vero flantibus ventis non cadit ros, inde fit, quia venti exiccant&dispergunt materiam roris. Nec tum congelatur, sit pluuia.
subuem fuerit ibi b densatur, Si vapor lhumidus in aeris lInfima regione
Vel congelatur H Priusqua in aquamcduertitur, fit nix, ex frigore tum fortiori quam pluuia. Postqui in aquam resolutus fuerit, fit