장음표시 사용
21쪽
'is In I. de Generatiotie.Tra II De Actione,& Pasione .
ca lum1 excepto a me, quod in seipsum producit vitetu.
t mortuam j da limino vero, qua se in per est nicellaria in omni acti ne eii laltem rationis ratiocinaiae , quod stiti licet secundum vitain rationem sit agens, quatenus continet ii mira producendam virtute. vel ibrinaliter, secundum aliam siti pia iens cluatenus illam scamnam, qua piam a non informabatur illo modo, per actionem recipit, lotati s eii quia idem non potest eise sumul in actu, de m p tentia tespectit eiusde x,si igitur aliquod agens est in actu secundum aliquam sormam, tali modo sumptam, S in tali gradu,non pol est simul esse in potentia respectit ei uidem, quivi ea cateiam illam per actionem acquirat illo modo.
An omne in is agendo R pariarur . Quas o Quinta.
SAns diuulgarum commune axioma, ab Aristotele plu.
aciens reuere in agens . dc modo quaerimus de velitate
uius axiomatis,pro cuius intelligetira a.
Aduenendum p ramo in s agens agat in passum, de passum in agens mutuo pati tui . tamen agens dicitur illud,quod praeualet in pugna, passum , quod steti tui, deradu. i duntur tantum reagens, de eius amo dicitur te
titio, de agcns tantum repatiens, ct eius pallio dicitur repa so. ridueitendum secundo. Reactionem posse esse vel secunduna diuersam qualitatem diu ei sa tempore, dee. vi signis aetat in aquam, cundum calorem,te patiatur secun dum fiumiditatem eodem.vel diuersa tempore; de de hoc inodo reactionis nulla est dii licuitas. Secundo potest esse reactio secundam eandem qualitatem, eodem tempore c. ver. grat. ignis agat secundum calorem in aquam,& secundum eundem lepatiatur; de in hoc sensu, in quo eii tigorosi teactioingitur quaestio.
Prima Conclusio. Datur tigorosa reactio in motu al. terationis inter eontraria. Est contra Richaidum Suisset appellatum. alculatorem trai . p. de rea tione. Bulleum, Enti, berum Maiorem ,& alios . est tamen conio is A-1istoteli, 5e communi sententiae Dociorum.
Probatur primo expetientia. Si sertum candens ini j ciatur in aquam timidam, & serrum iremittit de calato, de aqua de trigiditate, ergo vera C tacitiso.
Probatur secundo ratione. Mrxta constant ex elemen iis,ergo trabent qualitates, non in simino, quia in eodem sibi ecto in summo te non compatiuntur, ergo in mixti ne se mutuo refrangunt, ergo dari it reactio. Aliae ratio.
nesin experientia videantur apud Suatea disi i S seia. u. in ine. Ruiuum s s. clani: bticetis quast. is. Toleto qM'. i s. de Areuum d OA.qM . s. Sed Contra in statui primo argumento Calculatoris, sdatur reactio, idem mouebetur motibus contrariis, hoe est falsum, ergo. Antecedens probatur. inter duo contraria Mentiast aer medius, non potest calidum agere instigidum nec fiagidum in calidum, nasi agendo in aerem. ritia non datur actio in distans, ergo aer medius caletiet, : stigetiet ergo mouebitur motibus contrariis. Hiac argumentum omnibus visum e sedilficile , quod ideo variae responsiones ad inuentae a Docioribus . quas omnes a ti, de impugnat Noster Atesus, tandem ipse notat idem esse aliquod agens ei sectum consereare, de ilium producere, quia conteruallo fit per vetam acti nem, de posse pet eandem non interiispiam actionem in viri pane sphaerae ei clum tantum consereare, in alia prodit. cete experientia Solis, qui clausis fenestris extra lumen producit, si senestrae apera ur per eadem mel adtionem continuatam producit lumen etiam in cubiculo , in quo eadem actio, quae extia est tantum conseruatio, in illo est productio. hoc praenotaro.
Respondet ex duobus contrariis pugnantibus , quod ionius est, oe ac iunis prevalebit in medio aere, & suania qualitatem intendet, aliud vero debilius Glitin conserui hit propriam qualitatem, de sui ccnsematicine essiciet, ne tantum qualitatis expellatur a contrario , quantum iusseon tua rei expelleret ut .& illa eadem actio, qua in me. dici est tantam conseruati an contrario est productio: atque adeo datur mutua actio passio F tamen medium iam iretur motibus contrariis . laxe est responsio acuti iiii Atesi ; a multis maximo applausu acceptata , qua tamen pace vitian Genuarum omni genere semper reuerendi,
nubi non placet. nam Coinia inito, vel ages debilius vere an fluit in medium, vel iaciti inituit. Si non ualluit, ergo vere datur actio uod illam, lilia agit in ciant Larium, non agendo an medium- Si influit, non p. nest aniluere nisi propriam qnalitatem ,
ergo vere medium uatendat,ergo melaum mouetur moti bus contrariis.
lnilo secundo. Si coninuario est vera actio, non potest dati actio sine renutiao,no est terminus qualitas, qua conlatu Mur, quia iam eii pii, luela, ergo alia qualitas, e go vere intendetur qualitas in medio, consequenter argumetitum calculatoris est in hine.
Quare ego respondeo responsione, quam ipse dat si
coae eatu impugnat,scilicet in calidum, & stigidum age. re in mediu. i, virumque producendo , sed secundum diuersos gradus, ver. grat. trigidum agit in medium aerem
producendo unum gradum strigoris, expellendo vivii caloris,calidum, quod est potentius producit dum gradus caloris, expellendo duos irigoris, tia tamen quod, nec calidum expellat 1irgus, quod tune eodem teinpote producitur a trigido, neque higidum expellit calorentiqui tunc producitur a inlido, sed expellunt ut ex gradibus p cxLiientibus quod autem hoe pactu idem medium calefiat, de iii petrat, nullum est absarduin, quia mouetur nis motrisbus, cundum diuersos gradus,calem quatenus expelluntur duo gradus ex frigore preexistente. stigest,quatenus expellitur aliquis gradus de calore pi xii te: cum enim hae qualitates habeant latitudinem ulla implicatia, quod
dum ab uno agente ita una patre minui mint,ab alio iii alia parie augeantur . Huic d trina Optune fauet Aue ita cqua l. 39. sici. 3. 6 Dico . Qiatenus ibi egregie sustinet
pollibile, eile in eodem instanti duas a lietaticines contra iras . videatur: etenim nihil melius ad hanc rem.
Confirmatur responsi, pitino,quia s dealbansis denigrans misent penetrare intesionem albedires, nulla esset implicantia , quod quantum in una parte latitudinis de strueretur per demptantem, retia ciret ut in alia pane pet dealbantem , de tamen tunc eadem qualitas mouereturna tabus contraran. sed secundum iuuetiri gradus, sia in casu notito de reactione. Confirmatur secundo, dum unum contrarium patitur,
non amittat sui aetiuitate n. ideo potest ua contrarium linsum astere cur igitur non aget aia medium, in quo contratium est debilius ergo vere producet qualitatem in medio
Sed instabi, ex A reta primo stigias adueniens in m
dium. per quod expellitur calor, eandem oppositione habet cum calore, qui de nouo producitur . ergo etiam illum expellet , eigo non est cui a calidia producat ut Respondeo,stitus habete contrarietatem cum calcite in summo; ideo quantum de stigore producitur , de calore expellitur; calat autem de nouo producitur in medio . sed expellendo xqitale uagus ex pr existente. ut diximus in
responsione; ideo potest esse iuniit eum itigore a stigido
produci O, stara non excedent Mumum.
stillabis iucundo. 5tante hoc dabitur actio a smili ad
simile. contra Arii telam dicentem, omnem actionenia ine a contrario in colatrarium probariar se Pela, quia in diu: ver .grat .dima recipit duos gradus frigori sinetiam
v num caloris es expellum ut duo caloris in unus stigoris. Si prinM erat frigidum , de calidum ut quatucit transi ad calidum,ut triam frigidum,ut quinque, o go datur aetio, calido ad calidumin a itigido ad firgidum. Respondeo
negando assumptum. ad probaticinem, dato antecedente
negatur consequencia, quia dum producitur 'nus gradus caloris,unus frigoris edi pellitur; dum di sit oti plodii ciliatur, suo calcitis expelluntur se est actio a coniratio ad contrarium,quod autem a calido, ut quatuor sat ti-stus ad calidum, ut tria , dum fit pet expulsionem contra riorum modo exposito, nulla absurdatas, quia idem accudit in intensioneaeum de calido, ut quatuor iit calidum ut quinque iatio est, quia calidum non est terminus aqtio ad aliud calidum sed ut sapiod expellitur, quo exposci sequitur quod subiectum de calido , ut quatuor iactum sit calidum,ut quinque,sunt aliae rationes Aesii contra hancno iram doctrinam, sed mili runt contra eos, Qv dicunt gradus et erogeneos. ut etiam ipse aduertit. In labia tutio contra Conclusioneni, vel pasum est x.
22쪽
Quaestio VI. De Temtino Raresectionis, & Addensationis. et s
qualis virtutis eum agente.vel minoris. Si minoris, ergo sollim aetens agerin se nulla reactio. Si aqualis, nullum ager. Respondeo contraria ita se habere, quod quo ma- tot eli aebuitas viaius, eo minor resistentia i & excessiis agentis, ut pollit age te,debet esse in resistentia; ideo S svnum agens in aliud agat , quia eius res dentiam stinerat maxima acia uitare, tetit alica repati, quia supelabitur in resistentia, de hoc fuit neces latium, alioquin nunquam fuisset nuxtio sed potentius abibi huisset debilius. De hoc per benedicit Auerti qua l. . . ita instabis quarto. Si agens repateretur. aliquid dependeret , & non posset reddere p visum sibi Omnino simile . Respondeo,cuin debilitauerit contrarium, tune per principium intrinsecum se reparare, re reddet e passum sibi si male . Alia argumenta vide apud Aresium. Secunda Concluso. In motu locali etiam datur aliquo
I pacto tractici. Est Aristotelis eisde- lacu. & patet, si dii
pilae sbi mutuo occurrant, mutuo percutiuntur. Non tamen in omni motu locali est reactio, qiua multoties actio
palli absorbetur a nimia enicacia agentis. Et si Aristote les dixit in omni motu locali fieri repassionem , locutus est in viventibus quoad defatigationem; quia & s muli
ties nihil repatiantur, tamen defatigantur, εἴ eorum mi.' nuitur virtus. in teris autem speciebus motus non datur reactio,quia genetans, seu auginentans, nihil patiuntur 1 genito, vel augmetato, si sormaliter loquamur; quatenus enim habem annexam alte lationem, poterunt te.
pati, ut patebit consideranti . vide Aresium qua l. s. qui de his omnibus disputataeque docte, δέ copiosρ. Quaeres quid si resistentia. Respondeo duplicem esse res uentiam. Aliam impropriam,seu activain, S est actio, qua agens in aliud agit, per quam quasi illi resistere dici tur,dum illud debilitar ; Aliam propriam, seu formalem, S est qua res formaliter alteri resistit, & eius actionem impedit. de qua multa dicit Aresus auast. s. Hultad. in Phys disp. 9. Ita. io. Conina cens & alii. Brevitet te- spondeo hane res stentiam suma posse, vel in aetii primo, vel in actu secundo. in actu primo effreandem mer rem, ruatenus potest res stere actioni contrarii. in actu vero
cundo, eise eandem mei rem, prout ei applicanit actio agentis,& resistit . quate ita actu secundo con notat acti m in agentis, quia tunc exercet actum resistentiae, cum ei
resilit, sicut agens tune est in actu primo. quando conss. deratur secundum potentiam , qua potest agere. in actu veto stetitido.quando actu hane potentiam exercet. Hae resistentia reducatur ad pr dicamentum qualitatis ad seeundam speciem,videlicet naturalem p tetiam, quia res tali pacto cras erata habet formalitatem alicuius qualitati s assicientis ipsam rem, secundum quam potens reddatur resistere contrario , & consequenter ad naturalem potentiam; nec interest, quod tantum se aliter distin guatur ab ipsa re,quia haec distin, fio est sufficiens, ut unales in diue iis prςdicamentis collocetur, ut alibi diximus.
Q. a se Terminus Amorus Rinefati me, Densati De. Quis Io Sexta. - T quaestio, quae inter dissiciliores philosephiae dis
Ire o felltima semper suit existi ta, Solet etiam aliis te
minis agitari, scilicet. an iii rarefactione acquiratur noua
quantitas.& in addensatione deperdatur. De qua Supponendum primo, actionem rare saetitiam, seu r resaei in nem aliud non esse, quam actionem illam, qua .
aliquod corpus primo dei sum fit rarum ; & addensationem, seu actionem condensitivam esse actionem illania. qua corpus primo ratum, fit densum. quid st eis: rarum. . densum non est Opus explicatione. Supponendum secundo. tanquam certissimum dari rarefacti nem, & condensitionem. hoc patet multis exporimentis allatis eum de vacuo egimus ;pr ipui duo mi. hi videntur non posse aliter saluari , ius aut concedendo rate facitonem. Primo cum amphora calefalsa statim simpra vas aquae, aquam sursum tranat, viique D n alia rati
nemis quia per calorem aer fuit rates bis, & totam phi iam occupabat; postea deficiente calore. per frigus idem
aer coli densatus minorem locutra accupat ne igitur detur acuum aqua ascendit. Secundum experimentum est, ciliala ebulliente aqua intus posta maiorem locum occupat quam cum non ebulliebat, ergo quia per calorem rates,
cici maiorem locum occupat . nas P siris.
Plinia Sententia asserat ita rateiacti ite nonam quantibtatem aequiti , ct in condensatione deperdi , aues Mesta. men huius iententiae sint diuisi,qilia a.iqui putanc . totam prccedentem deperdi, ct imiorem in rare iactitane ac qui ri,min rem vero in densatione; aliqui vero dicunt in trure factione solum nouam partem acquiri, que addatur pre.
existenti, in densatione aliquam partem deperda ex ptae. existente. Primo modo subcripserunt Gotis redus d.
liber. a. quast. 3. Marsi ius in .que i. . . & Pomponacius: Secundo vero modo consentiunt Caietanus, assolus, &alii apud Alesum disp. . qua l. 6.ses r. ab aliquibus m-
Se nda Sententia apud Hucialium a sp. de Raro, crdens sect. asserat, rat ei actionein, & conueniationem fieri interpolitione, & expulsione quorundam corpustulo riam imperceptibilium . Auctores hilaus sententiae refert Vannes i. de Generatione, & Vallesus . P siex.8 Tertia Sententia Metit, rate factionem corporum solidorum esse distinctionem paritum siccarum, vi inter ipsas intermedient partes humidaei condensationem vero
esse unionem hartium siccaritan expellendo paties humi das; in corporibus vero fluidis , L vanis non dati con dentatione in , sed quando angustiantur exit quod est sit
perfluum S locum nultat ita Taesonus tib. 14. l. 3. Quarta Sententia, asserit in rate factione, non acquirinouam ouantitatem, nec in condensatione deperdi. Est expressa D.Thomae in .physaex. M in i .dιst. is qua l. r.
nimbricens Huri ad Ruuit, A res i.& communiter. Prima Concluso. in rarefactione non acquiritur, necIS
in condensitione deperditur vllo modo quantitas. ei contra primam Sententiam. Probatur vilica ratione. iii his actionibus non acquiritur, neque deperditur noua materia aergo neq; quantitas . Antecedens probatur,quia materia non acquiritur, nas creatione, neque deperditurius anni hilatione: in rate factione. & dentatione non in
teruenit,neque creatio, neque anni hi latio, ut de se patet, ergo . consequentia antecedentis probatur, quia etiam
materia sub quantitate addensitur, & rarest, ergo idem dicendum de utraque . pluribus eam probant auctores
qua sententiae. Secunda Conclusio. in tarefactione non acquiruntur, nec in addensatione deperdum ut corpuscula impercepti bilia inter partes quantitatis. Est contra secundam sen. tentiam. Probatur unica ratione.hac corpuscula. vel sunt
indiuisbilia, vel diuisibilia. Si primum eorum Duerpositione rarum non potest esse maius quia per indiuisbilia, ut diximus cum Aristotele 6. P f. res non fit nec maior ;nee minor. si diuisibilia, vel eiusdem rationis cum aere. verbi grat. qui talest,vel non. si primum, ergo est pars aeris , di se incidimus in primam sententiam. Si secuniadum, ergo aer rare eius non est unum continuum, quia interrumpitur eius continuitas per rem dilietiae rationis. pluribus in hane sententiam inuehitur Hurradus.
Tertia Concluso. Non fit rare laetio , es addensatio modo, quo exponit tertia sententia. Prrabatur unica ratio I One sundata in experientia . A qua ascendit per amphoram, quae calefacta ponatisr silpra vas a iupereo datur vera rarefactio, & condensatio in corporibus fui dis, S vanis. Consequentia patebit, si examines quae dicta sint circa
Contilinatur, quia non potest assignari agens , quod partes humidas, vel introducat, vel expellat ; rarefacito eni in fit per calorem; addensitio per si istiditatem & qu modo calor potest paries humidas producere , & frigus expellere 3 Quarta Conclusio. In tare sectione non acquiritur ii, ua quantitas, nec in condensitione deperditur . est cunia quarta sententia. Plobatur primo auctoritate Aristotelia
.ph rex S s . his verbis: Quare o ipsa moles sensibitis nouideo extenustur,aut constra itur, quia materies aliquidam
super accipit, aul abiicit seu quia ipsi materia Monetties Dr. p. est quo G H idem sit O--,a aensum. Probatur secundo ratione. Per nos quantitas est pro. prietas materiae, sed non potest produci proprietas extra proprium subieci in ergo vera Conclusio .Probatur con sequentia, vel quantitas de nouo producta est in eodem subiecto,quo quantitas pWcedens, & hoc non, quia dux
23쪽
loco retaransi, nec tamen sequitur remanete quantitatem sne extentione , sicut non sequitur inateriam remane sine ulla forma, dum possessa corrumpitur, nec simul cum alia esse potest. videte auctores nuper citatos ad abundantiorem doctrinam. Nunc esset cum Aristotele cap. s. agendum de mixti
ne , sed quia multa in illa sunt tractanda, quae pendent ex cognitione Elementorum, de quibus non nisi in secundo Libro agitur, propterea optimum duco primo agere d Erementis, postea de mixtione. Quare de hoc Tractam. de toto primo Libro saris. O retes secundo. An rares, io,&densatio disseranto, a motu locali realiter. Respondeo negatiue, quia eo ipsὼ
quod seruata continuatione acquirunt dii tersum uti, vel talesunt,uel addensentur; de si Veias possit rem raresaeere,vel addensare absque motu locali , de quo Conti rici qua'. i8.cap. s.& Atesius quast. 36. sectis. s.*. 6. hiraturi non sequitur tamen , suod suando fiunt medio motu lo cali distinguantur. Videte illos auctores. xres tertio, An in rares actione δε addensatione de perdantur priores extensiones. Respondeo amrmatiuὰ
quia consuit in indivisibili, supposto, quod snt extens
lacundum omnem partem, consequenter nulla in eodem
In secundum de Generatione, ct Corruptione.
P Aquam Aristotelis in Libro precedenti digerrus de Generatione subnotiali, O corruptione, molibus ad eam roquistis,iatione pastone, oe mixtione ad eius intellectum necessariIs, antequam incipiat agere de Generatione comporum mixtorum in particulari , in hoc seco agit de ipsis Hementis, seu corporibus simplicibus, quae omnium mixtarum generationem ingredimetur. D inditur Liber m duas partes principales. In privia q; ad textum a . qu niuisiti em P agit de subIlantia, numero Elementorum . D secunda de generatione inorum, edi mutorum ex eis, crde causis generationis in commum. Prima pars subdiuiditur in alias duas. In prima rique ad textum l6. quoniam autem quatuor determinae de Elementorum sub tantia. In secunda de eorum numero . Secunda ctiam pars primae diuriasionis duas habet partes . In prima usque ad textum s I. quia vero) agit de generata e Elementorum, mutor ex ipsis elementis. In secunda vero ι euigat causas generales generationis. Nos ur hunc Librum duos tractatus insti tuemus. Primum de Elementis. Secundum de mixtione.
Tractatus Primus. Qui est de Elementis.
Quid sit Uementum. Quaestio Prima ELementum potest sumi latissinis, minus lati in serim.
primo incido significat quodlibet primum ex quo resultat aliquod compositum , quocunque modo se habeat ad illud. Sie Litterae dicuntur Elementa Grammaticς, ex quo patet.ut notat noster Aresus, Elementum nomen esse ossicii. Secundo sumitur Elementum pro vera parte intrinseca, aliquod compositum primo constituente . quod idia ipsa pars, si diuidatur, non diuidetur in diuersas seecies, alioquin non esset pruno construens, tali pacti Elementum ivit definitum ab Aristotele s. Aseraph. . Elemeκ uma c. tir ex quo componitur prima inexistente indiuisitius c. in aliam speciem. Tertii, si itiit Elementum propriissi λ& ut communitet intelligitur nomine Esemeti pro quatuor notis igne, Rere. Aquari terra,quo pacto sumpnim definitur ab Aristotele s Coeli rex. 3 i. siit itaque elementum illud corporum, iri quod alia corpora diuiduntur, quod inest potentia , aut a L ; hoe enim utra mada adhuc ambiguum est ; ipsum ν
ν. V indivisibile in diuersas species. Scilicet Elementum eiae illud corpus simplex, quod ideo est indivisibile ii alia corpora , quae differunt specie quod componit alia
corpora mixta,quae cum resoluuntur, in ipsa Elementa re soluunt ut ita addit illa verba: inest potintia, Mam: quia nondum statuetat, quomodo Elementa snt in mixto.
Haec definitio distinguitur , precedenti tantum per lyeseptis,quia hic comprehenduntur tantum patierique primo componunt, sed sunt corpora. non ex aliis corporibus composita sed solum ex materiain sorma, & vocantur ab Aristotele corpora sit licia ad differentiam corporum mixtorum.quae o his limplicibus coalescunt ; & iu hoe
tertio sensit sumimus Elementum in toto hoc libro. D Qualisares actitiae sinu formae subnantiales Elem torum. Quaestio secunda. in V Xperientia constat elementa esse corpora constantiao i ta ex materiain sotina, alioquin nran possent inuicem
trans nutari , cum tamen eorum transmutatio orianir ex
mutua actione propriarum qualitatum, scilicet stigor , calore,sceitate,humiditate , . de quibus infra . dubita-.tur,an hae qualitates sint formae Elementorum substanti les, vel preter insas aliae se ae sint assignandae. Unica conclusa. Elementa pictet qualitates proprias sbi insta allignandas habent proprias fornaas substantiales. haec Conclusio est contra Alexadrum Aphrodiscum, cui concordat alter Alexander Tassonus in suis quasi ris
tur Ammodius, de alii ex antiquis apud Conimbricensi,
cap. s. quaest. ι .art. 23c Aresuin hic diu . i .qua'. i se rei. elltamen cum Aristotele, S communi Doctorum, tuin Arabum , tum Latinorum.
Probatur primo auctoritate Aristotelis,qui libue sensu, sensibila,cap.Aut refert Aresus ait ignem non qua igne agere,sed qua calidum, ergo pr ter calorem adest alia sorma, qua constituatur in esse ignis. Probatut secundo, qualitates Elementoriam ita remittuntur, ut vix quidquam earum siperiit, dc iterum reuiui icunt, ergo dantur pinter ipsas formae aliae substantiales. Probatur consequentia, quia ut alibi diximus , non est ullum principium, quod illas qualitates possit ad statui pristinum reuocare, Dis detur aliqua forma inmittera. Probatur tertio. Quia sequeretur,substantiam suscipe te magis in minus, quod in Logica enixe improbauimus. Contra hanc Conclusonem sunt aliqua argumeta apud nimbricenses, & Aresum oris citatis, qua fere omnia a nobis aliis dispersim sunt cluta. videantur apud ipsos.
Quot sint Elementa. Quaenio Tertia.
Α Niiquorum sententias de numero Elementonim re. ori fert Alistoteles 3.ri Coeu cap. .s s. hic cap. s. his
Prima Sententia communis docet quatuor esse Elemeta scilicet Terrana,Aquam, Aerem, S ignei ta Aristot
testicis citatis,& 1 9ecreti cap. in hunc numerum con
sentit et a Plato in Thymo cap. i 8. sequuntur hane sententiam omnes Aristotelis interpretes . de sere omnes recentiores alud Conimbriceni quae 3.1 n. Iib. 3.cap.1. de Atesus di p. i quaest a se I. r. quos ips sequuntur. Secunda sententia tantum vult esse tria plementa, sellicet Terram Aquam Aet emuta Cardanus, de Tassonus in
suis quaestis tib i.qua'. i. Tertia Sententia admittit duo tantum Tementa,essentialis
24쪽
α1 In II. de Generatione.TrastI.De Elementis.
tialiter diuersi, scilicet terramin aquam. Ignem dicit ecti accidens cum prGedenti sententia, aerem vero eis aquam rate iaciam latione citius rarefactionis potest dici Elementum diuei sum ab aqua quoad ossicium, non qu ad substantiam qilia potest deseruite ad aliqua, in quibus non potest aqua , ita noster Pasqualigus. pro nostra sententia st. prum Conclusio. Ignis non est elementum nrobatur i. et, uitate Atii olei i . hic textu 1 . his prςcilis verbis: unis aurem caloris redi uans a constitti tuae, saeta frigoris quando gelatio, eseruescentia redunaantia Mnostin-tur altera quadem fruoris,sed altera casms, ergo sis Iu est densitas humoris, ris, ignis etiam sertior ca oras erat, ac siccitatιs i. text. ΣΥ. pamma aliua non est, quam de Larrans sumus.
Terito si in domina Aristotelis esset Elementum ignis, utique sub eoneauo Lunae in pix pria sphaera . ut omnes Peripatetici satentur .sed ibi non est verus ignis ex eodem Aristotile i . Mers orarum cap. a. 'bi sic ait: quod est se stim, que aci Luxa dicimus esse corpus ahoum is sine. ab aere. Quid autem si hoc corpus, nostra parum intereli,sui seu non addae ignem. Quat in paulo in ira tectatur sub concavo Lirnit non esse
ignem. his verbis: Circa hac autem scitior terram , σaquam conrigua his etiam aer, quaa per consuetudinem vocamus ignem, ou est aurem Vnis,excellus en is calia , O
caloris fretior est unis. Ex his ci litatibus Aristotelis Deduco,qua probo nostram conclusionem. rationem Ptimo. Elementum ignis non habet propriam sphae ram,ersto non datur. An recedens probatur, quia cuin esset leti illimum, alium locum liabete non posset, quina simpta aerem,sed ibi non adest, ut ex Aristotele probauimus, de efficacis sinus rationibus probant Atestis q. re Tail ,-nus Deo e lato, ergo. Consequentia uena probatur. Eleamenta sunt paries essentiales mundi, ergo debent habete
proprium locum, & patet in csciis Elementis, quae pro-rtio loco destinantur. Respondet Aresus ses3. 4. latione leuitatis iocum proprium ignis esse sub concavo Lunae, nunquam tamen ibi tu tum ; ium quia sempei debet esse in aliqua materia , quam ibi habere non potest; tum quia melius est totum hoc spatium aere repleti, qui est aptior ad transmittendas uini uas C lorum, & meteorologicis generationib. ma- sis accommodatus ; tum quia nimium calorem in haec interiora produceret, tum etiam quia in centro te irae est ei destinatus locus ad torquendos impios: neque hinc sequi esse in sinu violento primo, quia ita exigit bonum uniuers,ad quod cum Opeiant ut creaturae, non dictuitur in statu violento. Secundo, quia de s ratione leuitatis sursum esse debeat, tamen quia naturaliter indiget materia, qua sursum careret, ideo naturaliter in inietioribus moratur , de addit neque etiam esse in simia violento, quia S s in Concavo Iainae esse non possit, tamen sursum ascendit, quod etiam est ei naturale ratione Levitatis, & hoc iusticit,ne leuitas dicatur si usti via suo fine. Sed Contra Primo, quia natura dat locum elementis.
ubi possint conteruari , si igitur in concavo Lunae deiicit
materia,qua ignis costinetur, non est eius locus proprius. Secundo natura constituit loca hiemeitiis , ita ut possint continuo propagare generationes. si retitur concauum Lunae non est apium immh propter nimium calorem, quetransmitteret, ineptum, non est dicendum locus naturalisi est. Temo ignis in centro terrae hora est naturali modo, quia qui ad spiritus,quos torquet operatur supernarii raliter ; quoad corpora etiam modo supernaturati, quatenus nunquam ei sumuntur , ergo debei asse lari locus proprius, ubi esse possit. Addo quod vero est in statu vi lento .s nunquam proprium locum assequitur; ii enim ho num viri uetii exigit semper ignem ii Uri esse sub concavo Lunae. lti endum naturam cum locum ei non tribuisse,noque sitiatur eius naturalitas, per lioc quod tendat sursum, ideo enim tendit sursum, xi propii a loco potiatur, si non praten potiri. utique i isti artis . Miror 1 Aressum. alii adeo enixe negat ignem sub concavo Lunae, quomodo po stea ignem elementum admittat semper in ueri extra . proprium locum. Oimp cipue sateatur nulla evicaci ta ticine polle probari quarcinarium munerum elemento
probatur fecitndo. Ignis non est corpus simplexaergo non es Hementum. Consequentia patet, quia Omnia ei menta sint corpora smplicia, alioquin non prima elera enta. Antecedens probatur. Ignis non potis vile nis tria materia informata alia i na,qua deficiente descit, ergo non est corpus simplex. Respondet Arelius quaio. r.sea 3. ignem esse summe edacitatis ideo indigere aliqua s ima, quam ecpascatur; neq; absurdum duas formias esse in eadem materia, etiam non sibordinatas; quia non sum pacifice, sed forma ignis aliam destruit. Sed Contra . vel ignis unquam reperitur cum ibia pro- O-pria forma, materia, vel non. Non primum, quia est Ofcontra experientiam. Si feci: ndum ergo vere non est co pus sinplex, consequenter non est elementum; ut eminia excludatur, quod non sit corpus simplex, iatis nobis est, quod nunquam sire alio mixto possit reperiti, undecunq; hoc procedat,vel a propria edacitate, vel aliunde. Consi matur. consumpta sorma mixti, quod aggredia imperit iginis ergo non eis corpus simplex .probatur con sequentia, quaa in corpora simplicia reciliati ut mixtum ex
Aristotele, ergo ii ignis descit ad desesitam mixti non est
corpus simplex. Probat ut tertio. Elementum debet esse artum, ut deseritiat mixtioni. non sc est ignis aergo non eii Hen:etui Maior paret, inmor probatur. Primo aue ritate Alium telis hie tot tr. vhi habetodes nihil ex aciesreo tur, neque ex agne . Secundo de Generiarione animal tim lib. r. cap. ι .dicit calorem qui est in animali esse a Coelisinon ex
originem ἁMere apertu ια his est. Quibus verbis uti uinis datut intelligi expresti me, neque formaliter,neque vi tualiter ignem concurrere ad mixtionem, si enim concuriareret , saltem per qualitatem concurreret, sed hoc negat Aristoteles.
P batur secundo ratione illa minor, in qua consilita8
tota vis huius nos liae dotitinae. Elementum debet esse tale, ut in mixtione permaneat in suo esse nitem donec mducatur forma mixta, sed igni, statim, ac misceri r cum aqua,Vel terra petit. vi expetientia patet,vigo. Maior est clara ex ceteris elementis.
Confirmatur,quia dum des ait ignis ne materia si sine formantia forma producitur,eigo vel ii ixtin & si sic, ptiama mixtio non si ex pum elementis, vel elere entatis ; &s sc,vel aquae terrae aeris. ergo haec concurreret ad mixtionem, non igni et i ignis vere non concurreret. Probatur quarto. Elementa. ut Milat concurrere ad fenerationem per mixtionem, possunt esse sine qualitat Lus in summo. non sic de igneaergo . Minoi patet ex D rientia,si calcar remittatur non dicit ut amplius igni , ideo dicebat Aristoteles r.ae partibus animaritim cap. . ignem nunquam frigere, maior, pretet expcraeoti limita .iqi a potest esse calida, 5 remanere aquam, S teria potest esse humida,& calida de remanete te iram,probare r. 'ura ali quin sin prima qualitatum remissione perderetur scivia a Qia,terrae, es Q c uari Materia esse non possit sue ulla sorima,nec tunc nondunttit sol ma mixti, ad quod miscentur Dementa, ergo producetur aliqua alia solitia in matena, cuiuslibet elementi, ex qua postea fiat mixtum, ergo nullum elementum concurret immedrate ad mixtionem .
Probatur quinto. Omnia, ad suae conclauit calor sit tiare post unus per calorem Solis,de de facto multae gen rationes ex calore Solis sunt, vi in risceribus icitae, in
Atistoteles r. de Generarione animatium, res citato,
calorem in animali tribuit Civio his vel bis. Et nat-a , qua mea miti cicii cet ca ον est . prope) Dene respondet et mentost . Iartim ; ergo frustra ponimus Elementum ignis. Legat ut Tas nus, qui multas rationes pro hae doctrina conpetit dignas quae videantur. secunda Concluso . Aer est Elementum essentialiter Oodistinctiim ab aqua contra tentam sententiati conformis UViamen Arisf&omnibus Philosophis exceptis aliquot paucis ex recentioribus. probatur ptimo.Si aer esset essenta liter aqua se reduceret ad pristinum statum. ut accidit de aporidus in exhalationibus aqueis .ex quibus formantur pluuiaeinc sed expetientia est in contrairura, ergo.
25쪽
Quaestio IV. .urnam sint Piimae in alitates.
probatur secundo, aer proprietates requirit ab a uia Instatur sexto. Ex Pa ualigo eontra nostram stetin diuersas , ergo ditiarunt essentialiter. Antecedens pate- dam CCncludionem, per solam condensaticinem aeris fit hit γε .s consequentia probatur, quia qualitates elemen aqua,ergo aqua in aer non ditiarunt e lentialiter. Conse toti in asciscuntur a propriis sornus,ergo s qualitates sint quentia Probatur, dua condensatio est mutatio acciden diuersae δε rmet. talis. Antecedens probatur. Aer ambiens amphorania Tertia Concluso. Elementa sunt tantum tria. Est cum plenam aquae transit in aquam, ut experientia patet . item secunda sententia. Probatur, aqua, & Terta sunt essen- de aere tangente marmora,lapidesine. itenvin speluncis. tialiter diuersi ut patet ex Opposita ipsarum natura, nec &c. sed tunc aqua a vitro impedita non potest nis me ullus eontradicit; item terra, & aer, ignis ex prima con- diante frigore condensare, ergo per selam condentitio elusione non est elementum, aer vero est essentialiter di, nem fit aqua. uersus ab aqua ex secunda Concitatione , ergo remanet, Negatur antecedensiad probationem Dico, nixus no quod elementa sint tria, scilicet terra o inper. stris principiis alibi iactis,cum inductae sunt dio stiti ne Sed Contra primam Conclusionem. in statur primo ex aquae in aerem,produci formam aquae a Deo, si alia causi Aristotele 1. Coeli cap. s. datur terra, quae est grauissima, naturalis absit, vel non missit.& frigidissima, ergo debet dati ignis leuissimu in tali sic n es mus quia si adest oppositorum unum. adest &aliud Cir ca hoc argumentum plura dicit Aresius D. r.ect. r. quibus illius ineuicaciam ostendit, omnibus Omissis. breuiter. Respondeo, satis esse .s reperiantur qualitates contrariae qualitatibus terrae .non enim est contrarietas inter formas
Libstinciales,sed inter qualitates .ee autem reperiuntur in
Instatur septimo ex eodem. In aquis distillandis per c
Iam rare iactionem aquae a calore sit aer, ergo. Negatur antecedens, datur mutatio substantialis mediante forma
aeris, qui se ipsum in illa materia rarericha propagat.
Instatur octauo. Non pugnat, formam aeris condemtiri, scut aqua, quia homogenea, quo magis condensantur,magis conseruantur,ergo dicendum esse eandem sor
tporibus celestibus in quibus est leuitas in calor. Addo num aeris, & aquae tantum accidentaliter variatam. Re quod si esset neeesarium dare elementum omnino coim spondeo, repugnare aerem esse in densitate aquae, quia itatium terrae, sandum esset elementum leuissimum, cali- tunc non habet proprietates, quas proprias assignabilivis
diitimum humidissimuin, quia terra est gratiis seleida. aeri de natura sua . seu ut est talis serma . quidquid dicat de sera , de tamen nee per Aristotelem datur hi mis noui meus Pasqualigus vir summo icumine mihi semper reue Elementum. sed satis est si reperiantur hae qualitates, quae rendus. contrariae in generatione valeant rei rangin misceri. Quaeres , cum negauerimus i nem esse Clementum , in statur secundo. Quatuor fiant primae qualitates Om qii digitur si id. quod comburitin ignis communiter vo- sitae. lor.& Digus, siccitas humiditas, sed ex his catur. Respondeo cum eodem Aristotele in principio e fit coi matio caloris, & secitatis; caloris, de humi- ouaestionis citato,ignem esse excessum caloris, qui est acci ditatis: humiditatisi frigoris; frigoris, & siccitatis. et dens maxime aetiuum, inhaerens semper alicui subieeio, go quatuor elei nenia , iuxta quadruplicem combinatio. quod ob illius maximam aetiuitatem paulatim consumi nem. Res indet Taioniis combinationem caloris , & tur destruitur, & ideo quia accidens nunquam potestseeitatis eii, in Cossis, quia sunt calidi. vi patet ex calore in haee inferiora producto, re sces, quia propria seeitates edunt humiditatem pupillarum, quare non sequitur dari ignem. Ego Respondera cum Aresso. hoc argumento A
ristotelem non probare numerum quaternarium Elemennis in iubiecto reperiri, ut diximus Quaenam sine Primae sualitates. Quaestio Quarta.
x Tldamus tria esse Elemeta, quae ad generationem mixtoriim,quia possumus alias combinationes efficere, ut pa- V torum concurrunt,quia vero concurrunt mediis pro. tebit discurrenti, quibus euadat maior, vel ininor hic nu- prils qualitatibus,quarum aliquae vocantur primae, ia in
metu . vide Aresium loco e raro.
Instat ut tritio. Quatuor sunt motus simplices recti. Primo , eentro ad Coelum simpliciter. Seeundo a centro ad Cistrum feeundum quis. Tettio a Corio ad centrum simpliciter. Quarto 4 Loelo ad centrum secundum quid,
ergo danda quatuor corpora, quae his motibus moueatur, ipsis corporibus insident ,& primae sunt Dragine, cum ex aliis non fiant, neque ex alterutris,neque alias priores supponunt,ideo quaerimus, quaenam sint primae qualitates. 'Notandum, quaestionem esse de cilis p -
primis qualitaribus i agibilibus in quae ad mixtionem media mutua acti ne , & passione concurrunt, agitur enim hic de qualitati- ergo quatuor Elementa Respondeo, s loquamur de ta bus Elementorum,quatenus generationi deseruiunt, hoc honegando Antecedens. quia a Centro ad Coelum non autem habetur per qualitates tangibiles activas habentes est nis unus rectus motus aeris. qui totum illud spatium, contrarium, ex harum enim mutua actione, S: passione , oecupat.quod est ab aqua ad Coelum si vero loquamur de restanguntur elementa , & debitum attemperamentum possibili possint esse plures motus secundam quid , quia . construitur mixtorum, ex quo sequitur debere esse quali- v num corpus petit esse supra, vel infra aliud. prout gra rates communes ad Omnia mixta , & esse quas differenuius, vel leuius est: mutuit autem esse plura corpora dia tias elementorum, prout ad mixtionem concurrunti hoc uersa in grauitate, leuitate . Notato. In statur quarto. Ex Avicenna apud Toletum hic qua'. Prima Concluso. Tres sunt qualitates primae origine, . in re tutioite mixti ouatuor remanent corresponden- in sensu exposto, scilicet stigiis, humiditasin sec itas. Est tia quatuor Elementis. Respondeo nepando assi impium, contra Conimbricenses p. 3Au 3. I. Aretam d. putdum corrumpitur compositum, eum elemetum ignis non qua'. . de communem. Quod sint tantum tria probatur,
possit esse nis in inlato in ipse tune pereat, eum consi imp. quia calor, ciuem tenet communis sententia esse propiij sit formam mixti, non video quomodo possit mixtum rea primam qualitatem, non comienit intrinsece ulli elemen tu in ignem. to,ut infra dicetur, ergo remanet, quod stat tantum tres.
in statur quinto. Ignis sirsum sertur, vi patet in flans Quod vero illi tres sint primae sensu exposito, mater au- , ergo Quum habet propriam sphaeram, ergo vere da- ctoritatem Aristotelis hic reat. 8. probatur. Istae qualit
tur lenis. tes sequuntur essentiam elementi, has qualitates Nero uniuetialiter antecedens eum Tassono I b. t.quas elementa incipiunt mixtionem, ergo. utraque pars anta in carbone enim ignis deorsim tendit. non sursum, sed tecedentis probatur. Prima. quia demptis omnibus aliis sequitur naturam materiae. in qua est,qiria igitur flammae, qualitatibus f elementa patiantur in frigore, tui millitate, aliud non est.ouam sumim accensus, de sumus siti sum tela.dit. utpotὸ res leuis.ideo calore fertur sursum: quare tunc tantum sertur sursum ignis, quando est in materia, quae sursum petit serti ob leuitatem, vel quando calor, cuius natura est sirsam tollere res graues paulatim rarefacit, rere sicc itate statim per natalium principium eas recuperat. Secunda vero, quia ex attemperatione harum qualitatum mixtum resultat. .
Confirmatur, quia elemeta concutiunt ad mixtionem,m quatenus contraria, sed per has qualitates sunt contraria. extenuando etiam illas sursum pellit, donec penitus cor- ergo. hae qualitares sunt primae in Ordine ad mixtaonem.
rumpat ; & tunc vel in aerem, vel in aliud transmutantiar. Quo vero ad calorem, qui in generatione loco caloris Q haee rei lasci est mi umε aduertenda. possitiat videri alia ignis e sellis accersitur,st argumenta apud Aresum, quae probant sub concavo Lim Secunda Conclusio. Ille calor in uno sensu potest dicinae dari Elementum ignis, eten in militant etiam contra . prima qualitas,in alio nequaquam. explicatur, & proh nostram conclusionem primam. tui simul. ille caloricum deseris veniat,*non intrinio
26쪽
α In II. de Generatione.TraaI. De Elementis.
ω ab alici in element , utiq; supponit subiectum, in quod si dixit) quia priuatio caloris semper est annexa eum sit.
Iecipiatur, stilicet aliquod eat elementis, at omne elemen- gore, tum quia Aristoteles ex duobus contrariis positi uis tum sua) habet proprietates . ergo hoc sensi non potest ignobilius silet vocare priuationem. dici prima qualitas: attamen sine noc calore elementa non
polli ininamionem incipere, ergo in hoc senui in ptimata Quomodo ecfiniantur Prima Qualitates . qualitas, & sic intelligendus Aristoteles cum calorem aestio Quinta. qualitarem primam appellauit,ergo vera Conclusio. Tertia Conclusio, hae qualitates non fiant primae caus)- Λ Ristoteles hic texta CT '. & a. Hreuori tatara definit litate, quasi cςterae omnes ex ipsis producamur, probatur. I, primas qualitates dicens ἰ calorem congregare homo. 0
multae simi qualitates, quae consequuntur necessario Qr- ροπω ,sur gare Geres ea. Frigus congregare omnia hiamas determinatas mixtoruin, & ex ipsis euunt, ergo vera m l . . um ratum facile recipere termanum alienum . hccum
Conςlusio. digOle,cum habear proprium terminum. liaec Aristoteles: Confirmatur, quia si ex stila attemperatione pinnanim quas definitiones, vel potius deseriptiones multis labor, qualitatum, qualitates secundae fierent, ut odora porric. re dissicultatibus ostenditur apud Conimbricens cap t. s.ciun in manu notira sit illas temperare, pollemus quo si os t. 3 Δ Arcitum disp. a. qua l. 2. Nos ad tollendas om-que Odores, sapores c. pro lucere, M tamen experientia nes dissicultates aliqua ponemus Notabilia, quae si obsem
est iii contrarium. Credo quidem ali lirando ex attempe- liabuntur, mnla argumenta contra has definitiones iaci ratione primatum qualitatum disponi niateriam ad alte- le evanescent . igituriandas secundas qualitates , Mi patet pr cipue in odori- Notandum Priino, has qualitates esse definitas per es-bus.&m tali leni ii iii telligendus Aristoteles, quoties di- istinis secundarios, non quoscunque ed qui per se, notia
xit ex primis quesitaribus secundas Oriti ; vel cum Arelio Per accidens eis conueniunt. post uni enam contrarium, remote quatenus scarina mi et i ex qua ituunt secundς. im prς ita re per accidens, ut patet dum calor exsiccando,quia satur ex prunis ; vel negativo cum Ilai qualiso, quatenus Mitat ut Parte S hunudas a terra, congregat et erogene , ex inemperatione piimarum conserinantiit secundς quia stilicet partes terrae, qua siccescunt mixtae paleis , &aliis si prmae alterat emul δε inui in mirumperentur, etiam Iebus; sic dum liquent metalla virtute bolis; dum oua.di pariter forma mixti, ex qua pendent secundae qualitates. Icscunt virtute caloris. Contra primam conclusionem. In statur primo. Rar, Notandum secundo,neque esse definitas has qualitatestas, & densitas oriuntur ex ipsa torma elementa, dc mul- per ei secius secundarios per se, ut tales qualitates sunt, sed tum consert ad mixtioneni, ergo etiam dicendae primae. que ad ea, quae prestan in mixtione, α cum in mixtione Respondeo negando consequentiam, lina raritas ec den. debeant art cmperari res diuersi, calor disgregat eterogesitas conserunt supposta a tiuitate illarum, quae dicimnar nea, quia per rare iactionem rei titit, ne penitus homoge-pliniae,sed i pia non sunt actauae . nea in eterogenea addensentur,quod eli proprium frigo- Inliatur secundo. Ea quarto Meteororum in principio. ris, frigus vero cilicit, ne calor penitus has dilumat, humi- Calor in frigus exsiccant, einc hae qualitate, fiunt ex alte- dum mixtum sicco et ficit,ut mixtum figuram recipiat 1 caruicis, ergo non sunt prime. e spondeo calorem aliquata- lOrevi frigore,illeo humiduin concitarit,ut carens termido exsiccare per accidens , quatenus extrahit a corpore , no pmprio, de facile terminari terimino alieno, ideo ira
hutnido partei humidas, S iii vapores agit, si igus vero deratur siccitate, ut alieno termino terminetur; siccum non exsiccat propuE, sed iantum per ad delicationem reti. vero edicit, ut liui dum retineat terminum ab extrinisnet fluxibilitate u corporis vani, quod quasi quoddam ex- co receptum quod praeliat quatenus difficulter poteti ter- siccare poteti dici; quoties veto calor exsiccat, & frigus minati termino alieno. quia non diffluit sicut humidum. proueint: quia passim a deis mira seliae tam calefactivi, & l xc obseruat Aue troes in mura sua Epιtomae 4. Afeteor. vi frigefactiuKquod linuit ei l siccatvium. A lia arstumentata reser Zabare ita lib. t. de qualitatibus elementaribus cap. videri possunt apud Alesium,a letum,&Coniiubri sed Notandum tertio ex ipis Zabarella loco citato nomine ocei nostro Notabili facile taluemur. homogeneoruin, dc eterogeneor ina non intelli , quae Quaeres pruno. An omnes illae qualitates sint activae . sunt simpliciter eiusdem, vel diuerse speciei, sed quae ali- Respondeo cum DThoma Aretearorum Toleto Psit. quo pacto conueniunt, vel disconueniunt; sic dum 1 c a.dc cum communi omnes esse ac mas. patet de calore δε lore colliquantur cera in pix, non segregantur, quia sunti rigore,de quibus tere Omnes concedunt; de siccitate ve- quasi i mogenea iii colliquatione, ponderositate e. ibae humiditate probatur, lina elemcta sumbola vi aqua, Notandum quarto. Congregationem, de segregati di terra possunt inuicem transmutari, sed tunc non agunt nem esse intelligenda in genere cauta ei scientis, & pmut secundum frigus, in quo conueniunt, ergo secundi in si dicunt effectum in aliud ; quia agit Aristoteles de his, ut citat in humidicatem,ergo vera Concluso. Confirma. conducunt elementis, ut possint miseeri,consequenter, ut tur, si corpus siccum ambiatii rab humido, humectatur, Possimi inuicem per has qualitates Iesianei. prςter haec ergo humiditas in illud humiditatem producit; non enim Ninabilia videantur Zabaret lavi Aresius locis citatu, qui potest dici. quod corpus humidum: tantum poros perii, singillatim argumen a in contrari uin Gluunt.
I ieex Alii lotelam hi et . . q. Metere.citato vocasse si Ilio Sexta. hutniditatem, S sccitatem qualitates passiuas. Respondeo ciuit Zabare da lib. t. de qualitatibur eliment.cap. s. eu Otanduru Primo, qualitatem aliquando esse ingra- ominnuitur a D. Thoma luc Ariistotelerit eas consae: ais , du summo liquando in gradu remisso; tune dicitur e prout concurrunt ad mixtionem quoad effectus secunda. iii gradu summo, quado trahet totam persectioneni. quaintios; ct quia vi lic calor δε frigus congregant. & disgre- naturaliter perit habere, de solemus explicare per gradus, gant quod signaticat agere limini diras vero vi ii iras i, ut octodunc dicitur in gradu remisso, quando non habet cile .vel dissicilE terminamur ternuno alieno, quod signiti, huius nodi persecti me in .eat pati ideo illas vocavit activas, illas passiuas. Notandum secundo ex Aristotele smet text. 19. i. iae res secundo, an primae qualitates omnes sint I iiD Caeli te . 37. t tantum de v contrario remittitur,tantum suae. Resi a deo amrniatiue cum communi coetitia 6 ile ali 'intendi μὰ contra, Quare nunquam poteti: d damim tib 1. de subtilitate, qui frigus prauationem vocat ri vinim contrarium remissum sue admixtione alterius caloris AE siceitatem priuationem humiditatis. patet veri . contrarii in illo subieci talis est enim natura qualitatum rix re onsionis tum quia me V priuationcs non simi sen- habentium contrarium, ut respiciant subiectit in eum hoe sibile, sed frigiditas consimit ini , , , si nimium augeatur: ordine , quod experientia mi batum est; tum etiam item fecit aci sit in quia si ei ient mς V p iliariones, cur ca . quia alioquin posset intendi secundum qualitatem retras. Iot. Se humiditas non du rςntur in mi antit qiua se salii in initanti, quod est contra manifestam expetientiam carerent eoni ratio viae A retinim q oc . s. qui in quolibet elemento. dimo sistis hane dissicultatem rc currit, M argiunenta ilia Notandum tertio a sermis elemctorum,quae vere pi coiit ramum soluit. cipia sum primarum qualitatum, ut patet. dum, si millis Irices Aristotelem prout citat Atesius intex. 8. vocasse remittat mar,ad pii mina italum se reducunt, ni inquam
frigiditatem priuati irem ca mi Respiandeo hoc dixisse possie fluere qualitatem aliquam in gradu remisso natur
27쪽
ustio VI. Qua nam Qualitates conueniant Elementis.
sia. Ratio est,quia primae qualitates habent contrarium, in gradu igitur remisio haberet admixtum contrarium , consequenter duo contraria ab eodem principio fluerent, quod est testan. Vide Ates Dalma. 2. I. his notatis
Prima Concluso. Tetta est summe sicca in summe sit-gida aqua summe frigida,& summe huimila, lias qualitates conuenire aquae, de terrae, est Aristotelis tot 16. probatur. Remotis omnibus extrinsecis aqua habet hui inditat in frigiditatem; terra si igiditatem, de siccitatem , ut quilibet potest experiri, ergo hae sunt qualitates terrae vi aquae; quod vero conueniant in summo patet ex
Notabilibus: de insuper ratione; quia si fluunt tanquam a proprio principio,non est, cur non fluant inodo, quo D ruraliter esse possunt, ergo in summo ; nec est maior ratio de una, quam de alia, de tamen secundum omnes aliqua conuenit in summo.
Sed Contra seeundam partem Instatur Primo ex Ati.
stoteleux. M. ubi habet tetram magis esse sccam, quam stigidam ; & aquam magis frigidam, qualia humidam,eI- non conueniunt in summo. Respondeo Aristotelem locutum in ordine ad sensum, in ordine ad quem in qu libet elemento, magis vr domanatur una qualitas, quam alia ; se in aqua magis semittit frigiditas , quia activi I, quam humiditas; in terra siccitas magis in c. Inctatur secundo. Si omnes qualitates ellent in summo,
non daretur inter elementa excessis, consequenter non apollet intercedere actio. Respondeo negando sequelam, quia nutot activitas in qualitatibus non siinutut tantum ex intensione in ordine ad subiectum , ut alibi diximus, sed etiam ex densitate,taritate. .sic erit acliuior siccitas in terta,quam humiditas m aqua, & s vitaque in sumino. Addo quod etiam consileranda resilentia in nati tua qualitatum actione . quae non eadem in omnibus, &salit quin diates in gradu.li statur lettio. Si aqua esset frigida in summo , ergo esset glacies, quae est stipuli ilum iii summo. Respondeo negando sequelam, iura glacies non est pura aqua, sed habet admixtum vapotem terreum: ratione cuius uigiditas aquae ad iiita ab extrinseco potest congelari in grandi
leto qu. 3.3. ad quintum Dico quare aqua puta, de s frigidistima nunquam congelatur. Alia algumenta faciliora habes apud Ate sum Iri .s meo citato. pro aliut tum tamen siliitione. Adverto cum Aristotele rex. m. ex Alesio quos. vel nullum .lementum dari omnino purum a qualitatibus exu
neis . de hoc, ob bonum uniuersi, vel saltem secundum illas partes, quae sub nostr fit cadunt. ire non inus. tum fidendum sensibus in ais ando, vel negando qualitates in summo in elementis secundiam proprias naturas consideratis, quia nunquam illa sentimus pura. Secunda Conclusio Aer est frigidus, ct humidus in summo. haee conclusio tres habet partes. Prima est quod aes si frigidus. 9 nda hutini sus. Tettia quod huiusmodi si in sui A. Quoad testiam partem non indigeti robatione, ex Niatis de Concluso ne pr edenti patet.
na pars censetur contra Aristotelem hie text. is. de t meam peripateticorum scholam vi est videre apud Ruuiuan
l .so. i. quae aerem statuit calidum, est tamecum Stoicis, uin Marco Tullio, Phylone Caleno, Ce- mente Alexandrino δε alijs ex antiquis, ex modernis cum Caidano, Vallei .loanne Baptista Porta, quos Omnes sequit ut nostet Aresiussis. 1 eiscarissimis rationibus. S eianda vero pars omnes illos habet adueriarios cum Are-so , qui apud ipsum sinebant primae parti, qui omnes v lunt aerem esse frigidum in secum nobiscum autem consentit Aristoteles . de communis sententia. Probat ut primo Conclusio, quoad primam parte .seeluss omnibus extrinsecis, aet est frigidus, ergo vera Conclusio. Consequentibi paret, quia illud frigus eiit ab intrinseeo. Antecedens probatut ab A teso multis experimenti s. quorum unum vel alterum tantum asseram. Primo inedia regio aeris est fiigidissima, ideo ibi sormantur glacies, pluviae, nives e. sed ibi non apparet ullum extrinsecum,1 quo possit ille aer instigidari, erro natura sua est frigidus. Secundo noctu aer euadit trigidior, quia
destituitur calore Solis, eigo stigiis, ad quod se reducit,
est illi innatum. Tertio, si bene claudantui cubicula, re motis omnibus a quibus mstini calefieri experimur frigida, utiqiie qiuarer naturaliter se reducit ad proprium ita tum frigiditatis. Ad primum experimentum multae sunt responsiones apud Alesium loco Oraso & Ruitium qu. 3.nulla iis vasotis. Communior responso, & magis plausibilis est, itam tegionem accidentaliter instigidari per antiperistasim ex vaporibus , de exhalationibus; eleuamur enim vapores stipidi ,3 cum ad mediam regionem peluemunt, non pollunt ulterius astendere, tum qiua paulatim deperdunt calorem, a quo eleuabantur, tum quia calor supremae re-rionis resistit vaporibus natura sua frigidis, ne aste insant,lad neque possunt descendere pulli a calore infimae legi mnis , quale ibi ad presentiam contrarii ci,ndens alitur, in tenduntur , de se mediam regionem infrigidant. Sed haec responso, pace tantorum Vrrorum, nullo mo- , --
do potest placere. Pinno, quia sim tur multum temporis aer est adeo serenus,ut sere nullus vapor attrahatur, octamen semper idem stigiis in media regione sentitur. Se cundo illa regio eu multum putior in sine nior hae infima, non igitur tantam vim habetem vapores ad illam insitagidandam. si calor ei esset natauus. Tertio principaliter, quia vapor, ut aduersarii concedunt . calidus fornaciliter peruenit ad illam regionem, tunc enim ibi uin descendit, quando calore dei mutur, sed aer etiam est calidus, modo igitur potest ille vapor instiga dat ut imissit aetem reddere frigidum ρ ego non video: peto enim. vel vapor, qui akendit praeualet in calore, vel in frigore formaliter,
non in sit re, alioquin non astendet et, ergo in calore . sed cum pereenit ad mediam regionem, esto ille calor ex pelleretur a principio ranato vaporis si aridi, attamen reperit aerem calidum io aliter, a quo utique iret est conseruari, ergo vapor non poterit infiigidari; citi, enim contiolios . potentior est calor aeris formalis ad con seruandum calorem extrinsecuin vaporis , quam ni gustantum virtuale eiusdem vaporis ad eundem calorem
expellemium gitur est merum fgmentum, quod a vaporibus media regio sat frigida ; Omitto, quod ille aer sen peresserin statu violento. Vidit vim harum responso
tium doctissimus Auerti. ideo qua r. in. s. conatus eassio in mine praevenire, tandem inquit,si quae dictuitur dixit ad disticultatem non videantur suiscere; totum ad-ktibendum quibus lana ccle ilibus causis: sed cur ad causis occultas recit iram,s mihi occurrit manifesta 3 Secunda resimiis , lita aliquibus mstet sitis facere est,
illam regionem instigidari a tetra, de aqua. Sed Contra, quia non est credibile in tantam dulantiam asi iam in terram agere ; praecipue cum aqua, de terra in suis sunmit tibias calore Solis habeant frigus attemperatum. Confirmatur hae Omnes rationes experimento, Quod s. loca affert Aresus ex Caietano a. a. p. .9s .art. s. Card no tib de varietare rerum es si Alexandro ab Alexandro lib. 2gen.duram cap.9.dc Pexer. 5b.8.Gen. disput. .&aliis , stilicet cor ra.quae a d inonibus aliumuntur est frigidauieque posse calefieri, quae cum aerea sint, viique secutitur aerem natura sita stigidum esse. Probatur seoindo. Aer rare saetias in phiala apposta igni. s amoueatur, condensatur per minus frigus forma. die corporis ambientis, qilam sit calor aeris, ergo aer est frigidus. Antecedens probatur, quia intensior est calor aeris inclusi,dum amouerer phiala, ut paret experientia, quam sit siletus in aete ambiente. Consequentia probatur, quia illud minus frigus non posset superare calorem aeris inclusi, ergo ii superatur, signum est, illum calorem expelli etiam a principio intrinseco, ergo aeri innatum est meus .ergo vera Conclusio. Probat ut Concluso, quoad Ocimdam partem. Primo auctoritate Aristotel text. is. ubi aerem dicit calidum, Shumidum; de humidinia dicit, riuod facile terminatur te mino alieno huiusmodi est aer, ut patet, ergo. Probatur secundo , aqua producendo talam frigidit,tem in aere, illum vertit in se ipsam, ergo aer in aqua sint symbola in humiditate , ergo vera Concluso . Secunda consequentia sequitiir,prtina probatur , quia non appareta quonam alio humiditas misi produci ab extrinseco. Probatur antecedens, phiala plena aqua stigida venit in
aquam aerem p xime tangentem . sed tunc non potest aqua agere per humiditatem, quia a vitro impeditur, eig
28쪽
16 ' In II. De Generatione. Tract. I. De Elementis.
pei frigus tan m producit sirigus.
Pindatui tertio. Sicca non polliunt rare fieri clam coniti viatione I,ai lium,ied aer potest,eigo non est secus. Mi nor est certa apud omnes,alioqitin daret ut vacuum, ina. tot pater experientiain ratione: experientia, quia terra quo magis exiccatur, magis resiluitur in pulveres minii. cillimosi vasa vitrea testacea e. a nimio calore constringimrur: tiunguntur; lagna, tabulae e. stantillari ventis calidi si secis rimas faciunt, quia patres e dum dilatantur . sed naagis coiitingunturin uniuntur. Probatur etiam ratione,ciuia calor exsiccat, sed siccitas tendit ad maiorem contractionem partium, rarefactio veris ad maiorem di.
latationem , ergo sicca non possunt, v; sicca rato fieti cum
Probatur atro, Quia aer debet esse maximὰ receptiuus δε receptibilis propter vacia Oiscia, quae praestat sed ad hoc aptior eii si si liui nidus, ergo. Sed Contra instat ut primo. Adest combinatio calidi, x humidi, sed haec non potest competere nis aeri, ergo aer est calidus,& humidus. Negatur consequentia, quia
multas alias ei nibinationes possumus sormare , quas tamen paret non adesse,Π daximus quast. .hu tit irata au a. in latur se eudo. Aer est medius inter aqua δε ignoeergo sciit media humiditate conuenit cum aqua,ita medio calore cum igne,ergo est calidus. Confirmatur Primo quia est ratus, leuis,quae sequunt tir ad calcirem. Conlirmatur secundo. quia dempta media regione semper est calidus; ergo semper ei ni in istatu violento. Ad argumentum respondeo non dari ignem sub concat in Lunae, ut diximus.
Ad primam Consimationem Respondeo leuitate
sequi intitatem, sciit grauitas senuitur densitatem vi optim obseruat Tassonus lib. i.que L . raritas vero, re densitas sutat accidentia correlatitui ; idem enim corpus dice. tur ratum respectu unius .densiura respesbi alterius. quod eum possit competere tam corpori stipido, qu1m calido, nego abs, lute,quod raritas seqtiatur calorem, & densitas frigiditatem, quia aqua friai distino dicitur rata respectit
terrae, eadem vero calidissum dicitur densa respectu aeris; sed talitas , & densitas in tali gradu consequitur ad forniam ut etiam obseruat et Olenis qua l. s. a . veiunia quidem est quod cum laritas densitas requisita a ser. inis non cons stat in induusibili. sed cum illanim conse uatione ν illit ole maior, vel minor, re solum requiratur,
ut coipus. qtiod respectu alterius dicitur rarum. vel den sum, nunquam possit ad tantam raritatem, vel densitatem
adduci, ut de raro. vel dense respectu illius transeat in decim.vel rarum respectu eiusdem sequanit quod vi caloris, cuius est dis renare potest rare fieri, & vi frigori , cuius est conare are,ad sensiti. Ad secundam Lonfirmationem negatur antecedens, quod etsi est verum non esset absurdum propter bonum uniuersi, Qui per aduertitios non est absurdum mediam reqionem semper ess 1 siletidam.pmpter eandem ratione. Inslatur tertio, icia essent Elementa sit ida, quod est absurdum. Respondeo. nullum esse absurdum, quia virtus caloris silestis est adeo estiva. ut possit hie omnia sti-gida attemperare. I iistitu. quarto. Quia mixta, in quibus pixdominatur
aer sunt calida. ut Diei im mel, M. Responde a quidquid
sit de prae dominio, esse sormaliter stigida, vi mi iret au. tem calida, sed iiraeeonuenit etiam iis, in quibus praed
minantur terra,aqua. .vtv I. vinum, piper c.
In statui quinto. in locis calidis aer purior seriratui,er po calore i illicon naturalis. Respondeo hepando comiequentiam : ide6 autem in illis locis puriot seniatur, quia
exhalari ne in va res extranei facilius consumuntur, a quibus inscitur aer.
lndatur sexto . si aer est frigidus, eum etiam sit humi
dux .etro est essentialiter aqua ex proprietati x enim .e narraui ei lancias terum. Respondeo cum Alesio qua Zio. I M. ad 9. qua'. ias Atiua primum, non mnes istas qualitates esse proprietates quarto modo; non nutum sin aliquibui e dem possint reperiri in eodem gradu: uenim possunt pet ad uel otios duo elementa esse symbri lairi vita qualitate , eur non in duabus 3 quare ego dieam qualitatem propriam aeris e re illa Jerspicuit irem , α
ititate in ut in quodlibet se possi insinuare, quod eum iri aqua non si, id essentia litet non est aqua, etsi sit stigi duι, s humidus. Inslatur septimo, ii aer est trigidus, ergo e dentibi.
tur,ut eludat aqua, & se media regio, ubi per nos nullus est calorasset tota aqua. hoe argum. habet maximam vim
contra iU ualis uni &illo qui dicunt aquam non dis latu ab aere essentiali per . quare Relaondet primo ips , P quali s hoe non posse, cuia nilial agit in se iis . sed Contra, quia scut ebulliendo acua rare tacta se ip miri si datur in condensatur, ita se ipso posset aer.
Respondent secundo, alii aerem non condentiti, quia condentitus descendet et ad centrum, S cum non possit ob calorem in infima regione . a quo mistis rarefieret, α& impeditetur, manet rare iactiis in medio, ut sugiat suuaduei sitium, verbi gratia, calorem iuxta illud Aristotelis
Sed Contra primo, quia frigus est agens necessarium, ergo si in aere est frigus potens in aquam illum vertere, vellet in s postea iterum a Sole in aerem mutatuluscini.
tra secundo. ln prima rerum productione, vel Deus aerem se creauit in illa raritate, vel a Sole pars aquae in aerem mutata. non secundum, quia non potuit in initanti, quo hoc spatium repletum ςst aere,tanta malla aquae rare. fieri r patet enim exritientia paulatim a calore aqua polle attenuari in rarefieri. ergo a Deo se est creatus, etigo cur non dicamus esse elementum diueisim. Contra tetrio, quia totus aer condensatus non posset a calore in ii. mae regionis totus rareferi , sed ad summum quoad ali quas partes ergo nulla ratio assignata.
Quare ego respondeo primo, hos sacere etiam contra aduenarios, quia etiam per ipses media regio est frigida accidentaliter. Respondeo secundo sipposito quod aqua,& aet sint elementa distineta essentialiter, non condentiri, quia illa condensatin esset is dii nictiva sormae set is, Ni .hil autem agit in sui destructionem , ut etiam innuimus iras arti preeeuenta iri tib qua 3.1.6 pro responsione. . Dices. frigus aeris potest aliud corpus condentire, &ipse aer ab alio si igore,ut diximus de phiala aquae stigide,
quae aerem in aquam commutat, ergo poterit etiam ipse
aera proprio frigore condentiri. Negatur consequentia,quia ta n iniurat ratio a lignata dum frigus aeris aliud corpus condensit,ves ipse ab alio condensitur, ut patebit consolanti.
Dices secundo. Ergo stigiis aeris, & meus ceterorum
elementorum disserunt specie. Probatur sequela . quia frigus ver. grat. aquae potest ipsam aquam condensere, Metiam aerem; stigias vero aetas non potest ipsi ira aeremis;
Respondeo negando sequelam mina D.4 homa. nimb. Zabatella apud Arctum quast. i 1semo. r. primo, quia stigiis aeris, & aquae muriab se intendunt. Secundo, qlna plutes essent qualitates,quam quatuor. Tertio, quia non esset facilior transius ira elementis symbolis contra Aristotelem. R d probationem autem sequelae respondeo, eis frigus aquae possit aerem eondensire, non tamen sola
aqua potest , ut magis insta; quod autem se ipsim possit
condentire, dum ebulliendo est rare laeta, potest etiam. ipse aer se ipsi im condensite, non tames tantiam, quod in
aquam se leducat, quia hoc esset se ipsum desiniere , sed
quantum patitur propria natura aeris, sciat & aqua notia p.,test se ipsem crandentite ad dei statem terrae , quia talem non palatur naturae aquae . quaelibet enim res hoc ha. bet . vi non moliatur sui ruinam. Qui id autem dicimus de stigcire respectu elementorum frigidorum , dicimus ei iam de citetis qualitatibus symbolis, scilicet non disse re specie instatui octavo, ex Areso contra humiditatem aeris r et exsecat Argo est siccus. Respondeo exsecare, vel per
calorem extritisecum, per quem re luit humorem , vel etiam per metus siccum ventorum,qui miseennit aeri patet hoc esse veram,quia terra, quae densior in sicca in sum. mo, vin ita exsiccat. Sed instat. Calor humidus non exsceat, ut patet in aqua. Respondeo, quando calor superat aetionem humi di posse exsiccare, ideo autem no exsccat caloi aquς, quia aqua continuo per vapores humidos hume stat. Instadiit nono ex eodem. Aer aliquand i est siccus, etito non humidus; sicut enim aqua ni in la ireti amittere a
humiditatemata neque posset aet Resson eo. Obd ii penitus exsecatur, corrumpitur ;& alius humidus succeiait . ex eo patet, quod aer proximis igni desertiit ad respita. tionem,quod non posset,nis humidus velitin quidem est,
29쪽
Quaevio VII. An Qualitates Contrariae possint esse sinui.
quod humiditas est ninime resilitiua de ideo difficulter
exsecatur ; de s aliquando aer videtur secus, est lati Cneventorum se mira,vel frigoras,aut caloris exsiccantis,ut diximus. Vide Conimbric. cap. r.et. I iaret. rus. Instatur decimo, ex eodem auctoritate Iob cap r. ix. scontinuerit aquas, innia siccabuntur. Respondeo per luarias intelligere pluuias, per ly omnia . plantas, quae pluuiis nutriuntur,quare non est contra nos.
Instatur via det tira .etiam ex eodem. Si aer esset humi. dus,nulla esset necessitas, ut elevarentiar vapores ad Dr-niandaspluuia nitiem. c. Respondeo pluuias nives,&C. pr Ur humiditatena requirere alias qtialitates quae sunt millis vaporibus, non vero in aere,&C.
Tandein quoad mentem Aristotelis aduerto ipsum esse locutum de Elertientis, prout concutiunt ad mixtionem; di quia generatio fit ut plurimum in infima legione, ubi aer est calidus , ideo dixit aerem calidum, de quia eadem
responsione virtur contra nos Aresti ses. s. ut salvet aucioritatem Aristotelis de aeris humiditate. Legatur idem Aristoteles hb. ue senstiae T sens bili. quod ibi apet te dicit, aerem natura sua hi nudum; pi at etiam idem Alesius
non omnem aerem esse hunudum eae i . Meteor. cap. . sed
re vera mihi non videt ut ex illo loco eius intentum collim. Legite δε expendite. Seio Auersam quast. .sea. . iriuola appellasse, quae Aresitis pro frigiditate aetas tuenda dixit ad rationes contrarias; utrunque legat amiantissimus Lector, de iudicium serat, uter illotum terius prinptiam sententiam vallaverat.
An uualitares contrariae possint esse simul. Quaestio Septima. Io 8 Ractant hanc quaestionem nimbricenses cap. q. I S. Ruuim eadem capite qu. s. ae ncipi, Alesius a D.
2.quast. i . de ali, pro qua uandunt qualitatem posse sumi intensθ, δ: remisse tunc dicitur sumi intense. quando summi r secundum tota latitudinem intens nis qlia muti habere,quam diximus a Philosophis partitam ita octo gradus. Quando vero sumitur in ira octo gradus dicitur sumi in gradu remisso: in utroq; sensu quaerit quaestio . hoc Notato pro re tutioiae. Supponendum ccintra Columbricens de ali s. radicem
contrarietatis qualitatum ecbtrariarum initiarum elle naturam illarum. tia illas statuit inuice erat ruptiuas per proprias actiones, nec ullo modo pugnantiam prouenire ex capacitare subiecti, ut etiam probat Aresius, &ii, tantum dicitur una aliam expellere torni teris quia est talis narimo, ut habeat annexam expulsonem essectura in alterius;
non quia pugnent ad inuiceni fori liter; vel subiectumst incapax illarum simul; scut enim est capax plurium nocontrariarum ita de contrariarum, neq; ex eo quod unam habet expletur potentia subiecti. quam dicit ad aliam ita. hendam se. iacti, hoe fundamento, sit Prima Concilii .Naturaliter qualitates contrariae acti. uae non possunt esse simul in summo, bene si peritaturaliter. Probatur prima pars. quia semper pugnant, de cum aliquid vivus ini roducitur. aliquid alterius deperditur. ergo. Secunda etiam pars probatur,quia Deus potest impedite. ne agant.
IOO Secitnda Conclusi . Qualitates activae contrariae possunt eile simul naturaliter in gradu remisso. patet conclusio experientia,& ratione probatur, quia stigiis paulatim expellitur e manu p pter suam latitudinem , Stesisteti. tiam ergo salui sunt calor. 1 frigus neq; est verum, quod docent Uurandus C recorbis &alii apud Areso, ex dii bus qualitatibus iii graau tenuito fieri unam tertiam; tum quia sic sine ulla necessitate essent continus generationes,
de corruptiones, Lim quia multoties scitinae subffaiuiales essent sine ρmptiis dispositionibus.quod non esi dicendii. Dices primo in gradu remisso sunt contraire, ergo etiase non possimi este simul sicut non potiunt insiliam Respondeo no posse esse sinul pacisce, sed cum tugna.quod conced e non sequatur tamen non poste esse simul smpliciter; quia eis aliquid unius expes latur. dum aliud inti
ducitur, sicut quando sunt in summo : quia tamen non t tum expellitur, adeo remanent simul iii gradu remisso . vi autem non possint esse sinul in summo, iis est,s dum pugnant aliquid unius excludatur, unde est dispar ratio.
Dices secundo. Manus v .g.esset calida, & Dan calida, vel callidain frigida. Respondeo sumi denominationem ab eo,quod praeualet quod s cotiatia sint aequalia, utimuralia denominatione ut cum dicamus aquam tepidam. Aduerte tamen quod cum ad agendum requiratur excelsus agentas supra passum, ut diximus, ii quando nullus esset excentas tunc posse etiam ese mul pacifice, sed hi vix reperietur,quia semper emini in subiee aeui innatum
virum ex contrarit si& tunc a principio initati seco ad uiti. . .
tiit ad aliud expellendum; neque in mixtis sint pacifice,
quia unum contrarium agit in aliud, A: cum torum ab rubet de simitur mixtum; sed vel a principio ititiisse , vel
extrinseco qualitates mixtorum sotietitur, ut se tuetur ira illis symetria ad eorum coieritationem,de quo iustis apud Conimb.qti f. a .cap.8. 5 Tolet. eodem cupite P. . ubi disserunt de mixtotum temperari erat a.
Quaeres, cur semper ex qualitatibus contrari s subiectu . st illis affectium usque ad octauum gradum, vel ex vino il- lorum in summo, vel ex illis in gradu remisso e meietibus intensionem summam. Respondeo rationem eise, quia .
vel illa qualuas est in proprio subiecto 3 ire pre ducitur 9
principio intrinsecta in omni intres ne, quam patitur quae utique est ut octauo δ in summo; vel qualitas producitur ab extrinseco tunc, vel extrinsecum est ita potens. vi
possit aduersarium penitus debellare, de sic propa at sesipsum in omni intensione, quam potest habere, scilicet ut tauo in summo; vel non potest totum, S tune, quia ad-ue i ii is erat in sumim S: quantum de illo expellit tantii de se ipso introducit, quia illud corrumpendo te propagat ideo quando non potest amplius agere. tatum introduxit de se ipse . quantum de illo expialit . consequenter subie cirum semper habet intensionem summam. De qualitatibus vero iecundis, &non activis: item de habilibus, de actibus contiariis, an possῖnt esse simul in ta
88. 93. non est proprie huius loci hoc dis iere. O , o cus modo Uem muta an inditentis ad incite . uictio Oct a. Π Lementa posse ad inuicem transi tari omnes inallo. . . . plu comeniunt elim Ariatilete e cap. 4. Ο a
disticustatem saciunt, an ex quolibet quodlibet immedia id gigni possit vel mediate, ut vi icet pili sit necessa. tium conuerti in aluid elementum medium vel in aliquia
aliud, qu d non si elementum; v. gr. antequam aqua conuertatur in ignem, primo conuerti debeat iii aerem. vel in
vaporem, aut aliquid aliud:de qua disticultate non omnes eodem modo loquuntur; videte auctores citatos . para iamilia sententia. Notandum primo. Elementa posse considerar in pura
ab omnibus qualitatibus, de eoipotibus extrinsecis . cum solis suis qualitatibus natui alibus, quo pacto torian non dantur,s si dantur,reperiuntur talmina secundum aliquas patres prope cenit , vi aliquis ex tumiant Se posse consiletari ut de iacio sint impura, de eadut eo muniter sub Keila. Notandum iecundo. Nullam esse quaestionem de igne, ut elemento, reseectu riterorum elementorum, quia per nos ignis non est elementum :quare tota quaestio remanet de ceteras tribus, existimo tamen cum Areta illum exeessum eatoras. qui est ignis, non posse esse in elementis Gl-tem putis. patet ratione primo, quia alioqiun nunquam deficeret, si s mel accendatur, quia maiores vires semper acquireret pet suppositiun pabulum: neque responsio nino artir .estia turisse Pixo .ae Aueriae q. i fel Z ic. g. ad rarisnes Ars I, tollit vim rationis, ut parebat consi deranti. Secundo, quia ignis sat simul eum sernia mixti, quam paulatim consumit . at experientia docet mn posse stare cum se a aquae aeri vel terrae sine alio pabulo, e go dicendum Elementa non esse capacaa , ut sim ignis.
Notandia 3. cu nos ne auerimus igne esse Elam 4, &dixerimus acie frigiduae humidii,si elemeta sumantur pubra non haDere locum apud nos difficultarem,an elementa transminentur inviaediare vel mediato quoad mediatione Elem , quia illa tantu tiai nutari videbat ut mediatre haemediatione, ae erant dis,3m lan in nostri sententiaio: solandi Annus lil. C r nullum
30쪽
28 I n i I. De Generatione. Trach. I. De Elementis.
nullum elementum putum est disnobo Mahquia aqua, ciaei sum stigida hii Tuda,letia veto frigida re sacca quare in elementis putis solum pollet dubitari,an conueret .
tur mediate, mediatione alterius ab elemento ; in impuris vero, in quaOus aei ut intima regione est ut plurimum nu-
nudus,& calidus, de iic dissyna lus cum terra . de utraq; mediatione potest ei se dubium . his notatis, si Piima Concluso. Terra,& Aqua si pura sint .non pos. Ia sunt se apiis Mendo inuicem trani mutari. Probatur pri-ino non pote ii aqua fieri terra, nisi acquirat paries sicciis vias,& cliscretas; neque terra fieri aqua,nisi acquirat ma-1imam fluxibilitatem partium cum continuatione, sed nohabent,quo hos effectus inuicem sibi conanumiceiit,ergo. Maior patet,quia terra,quo magis exsiccatur,magis accedit ad persectam rationem terrae,& tunc magis reseluitur in Iuliae reia ergo tetra pura eli maxime sicca,& in minutissimos pulveres redacia; aqua verinquo niagis pura, eitniagis fluxibilis, quae fluxibilitas dicit partes continuas tro pura dicit maximam suxibilitatem cum illa continua. tionedie. Minor erobatur,aquaae terra notthabent, quo
inuicein agant,nisi humiditatem,S siccitatem sui frigore enim conueluuiu sed luimiditas, S siccitas sunt minimae activitatis, δe maxima resistentiar; quod ideo Aristoteles
eas vocavit qualitates palli uas, crgo non poterunt inuicem superari, et go vera minor. Probatur secundo, ii daretur haec transnutatio, utique datetur cum pugillum terrae proiicitur in maximam quantitarem a laae, vel e contra,cum aliqua guttae aquc vel in. tui in nrusiam terrae, sed tunc non tri conuelso,eigo. pr
batur maior , quia in his casibus proer contrarima eriti,
qualitatum, habetur etiam excellus in quanta late, qui maxime adiuuat actionem in contrarium, ut alibi diximus.
Miunt, in qua est tota vis probatur, si stagnuin aquae ., tapet singulos menses in eo proi natur aliquantulum teir , post aliquod tepus stagnum erit plenum terra, ergo aqua
non venit terram in tui subitantiam dixi etiam menses, non dies, ut allignarem multum spatii,suo aqua agetet,vici concedetem Omnem pretiosatniam in terram j eodem modo sundatur aqua in terram, nunquam terra in mai rem massam excrescet , alioquin montes euadent continuo altiore quod quis dicat ξ et go vera minor. . 1 Dices ad hanc secundam experientiam. non appalere - I maiorem, quia colatinuo exeunt exhalationes.&c qua ratione nec montes excrescunt Sed contra Primo, ia non est verisimile, semper tantum terrae evapoiare, quantum deberet conuerti ex aqua in eam fusi,& tamen nunquam videmus montes crescere. Contra secundra si terra, ubi Sol non postit vapores terreos extrahere . tune si videbi tui creuisse alit tantum,quado est humida,quia tune aqua se insinuauit per partes illius; s vero mrsus exticcetur. vel quia aqua permeauit ad partes terrae interiores, vel alio modo,terra iterum eadem penitus comprobabitur, ergo. Confirmatur de terra, tuae s proiicratur in fiuvium, vel torrentem,qui rapide quati videmus sensbiliter eam vehi ad eui sunt fluvii, vel torrentis, neque unquam versam in
Cinfiniatur secundo de eadem . sumatur patum terrae consistens propter hun)iditatem,& per filum mergatur in aliquam aquani sub qua ponatur aliquia vas, vel nun alia illa terra minuetur, vel la manuetur, terra, in qua fiet dimi nutio, iligetur in vase , ergo si aqua potest iei tam in sui sit,statuta vertere,cur no vel ut hanc, ae ponitur m casu, pr cipue cu iam si made iacia,nee in perfecta sua siccuare3 Colliniatur tertio de aqua. sumatur manimum glaciei,& occludatur subter paries terrae frigidissimas. N secillimas, N: tune ne dum conuerietur in terram, sed neque vim
quam liqueset,dummodo impediatur, ne ex aliqua pariemgredi possit aer calidus. probatur hac experientia aliasmilhquia ad conseruandam glaciem, nivem, . eligun ttit loca frigidissima,& secistima, animo ut omni humidi tati occultatur, solet glacies circumdari paleas siccissimi, et eo signum est frigiditate 8e siccitatem iacim restia ciei sed illam Quere; at terra non est nisi sicca, de frigida, ergo non potest in sui subilantiam aquam verrere. Dices aliud esse loqui de glacie,aliud de Mila sed Con tr quia glacies, vel non dissert e sentialiter ab aqua, vel
summum dicit mixtione praeter aquam ex vapore sub
tili terreo, d hoe non obstat nostrae experientiae; si enim non potest veraeie aquam debilitatam in suis qualitatibua ex vapore ipsiusmet terrae ; multo manus potetit aquam in
5ecunda E lutio a meta aer i n miliant se ipsis tias mutati ad iniuccui, si pura sint. hac Conclusio ei idem ra.
tionibus probat , ac piccedens, cum per nos aquaae ara λnon differant in qualitatibus aditim , de milunt Iere omnes experientiae ei etiam applicari. sed insuper probatur.5i terra in se vertere pollet aere,utiq; accide. Iet,quadra aer tiaest clauius in vi steribus terrae, sed tune nedum conuerticiis sed vi exeat, terram concutit aerismorucausat ergo. Minor est clara,maior pmbatur,quia tunc aer non est ira magna quantitate respectu terrae,ctu nuditas a
iis, qua resilit siccitati telis est minime acta uitatis quia in corpore rarillimo,ergo si pollet fieti haec conuertio, tunc
Teitia Concluso. Aqua,& aer, si pura sint, non possunt
se ipsis trans tari ad iniit in . Est contra nonnullos Rui exilianiant aquam poste in se ipsam se api, aerem vertere.
Probatur.de aere,quia aer petit maximam rata rate, quaviaq. non vadeo, quomodo ab ipso aere possit produci in aquam,cum non haLeat calorem in sui puritate, cuius est rate facere & si impurus est calidus, non tamen tabet tantum caloris, ut per ipsum pollit aqua ebullire , quo casu tantum ratefit aqua δε in aerem transit. Probatur etiam de aqua,.quia aqua petit maximam denstatem respectu aetas,quam ii aqua lata posset producere. iam totum aerem in sui substantiam vertasset, quia primo densetet aerem sibi propiviquum,postea illo verib in aqua, alium propinquum denseret, & se donec totum addensa
tum. Uuum cianuerteret in aquam.
Respondetur primo. Cuin Conimbricensbus art. r. citato est igitur, non posse totum addensare , de vertere in se ipsam,quia etiam aqua patitur ab aere. sed Contra,quia aer sui tuti ate nihil onicit aquae,ut dicebamus; neque est stritici de cete iis qualitatibus in quibus conuetuunt. Respondet ut secundo cum eisdem: publicae incolumitatis gratia, virtute corporum c testium reis nari elementoru potent i5.bed Conira, quia pratis dicitur; de dii noduexpetii sumus aerem in aquam verti ab ipsa aqua. potiori iure dicitur non posse, lita poseaeed res rinari, ne vertatur. atta Conclusio. Elementa pura non possunt se ipsis . transi tari,nee mediate, mediatione alterius ab elementis . probatur facilὰ quia hoc, quo mediante transmutan tur.vel est vapori, & exhalatio, Sc. 5 hac non, quia non reperiuntur in elementia putis ut etiam concedit Aresius see . a. f. probatur altera , de s reperirentur, non nisi virtute Solis attrahi pollunt; vel est aliquod mixtum ex pluribus elementis , sed omne mixtum resoluitur in ei menta,ex suibus coaluit,ergo vera Concluso. Quinta Conclusio. Elementa impura non possunt inuisce ita utari se ipsis agendo,nec immediat ec mediate, quacunq; mediatione.Probatur,& rationibus,& experientiis allatis pro pr cedentibus conclusionibus,quae ut pate bat applicanti, maxime taciunt etiam pro hae C5clusione.
Sereta Cloeliasio. Auxilio alicuius agentis extrinseci Omnia elemo tiam purassum impura pollunt inuice transmutari.& mediateae immediate lux' con viso quoad aliqua elen. enta & in ali sua b.transmutationib. patet ex nonullis expetieriis supra allatis uniueri liter aute se probatur. A- res extrinsecta potest adluitare elemetum ad debellandas qualitates alterius,quas se selo non poterat, ergo illis de bellatis e proprii, introductis fiet couersio; ves mediata.
si ex una elemento fiat transmittatio in aliud, medio vapore,exlla latrone,3 c. vel in mediata. si conuertatur De ius mediis ergo vera Concluso. verum quidem est, quod mel emcntis puris non poterit seri cotioso me.liata media tinne alterius ab elemento, quia in puris non possunt e
trahi .neque vapores, neque exhalationes, ut diximus.
Sed C iura hanc doctrinam Instabiret. Elementa in aliqua qualitate sunt contraria, ergo pollunt inuicem transmutati se ipsis probatur consecuerilia quia si unum aliud vincat in illa qualitate: subiectum erit dispositum ad GDniam vincentis .ergo in illud in strutabitur. Respondecinegando consequentiam. ad probationem Dim,vel reuno posse aliud penitus vincere proptet minimam estiui. talemae maximam resilentiam. quam habent in malit te,qua conataria sunt vel si possent, deeste alias dispositi nes, quae non sint in Ola potesate elementorum ad unii cena. patet ex probationibus ni Mirarum conclusi inum