장음표시 사용
231쪽
bato pecori. Sed a magno Plinio, eodemque scriptore maximo, hirco pariter barba 'desi- designandi uregna turmon herbae tantum,cuius barbas & fi- borirebras appellat,tametsi idem poeticis interdum M.
utitur uocabulis,in quibus cum de plurali nu- . - mero magis agatur,tame Horatius dixit,Vim
Iupi barbam. Neq; uero improprie Virgilius
barbam Atlanteo monti designat, quavis non homini: ut,Glacie riget horrida barba. quippe Aeneid.4. ut barbatum senem indicare domini praesentiam exhibentem,no absurdum poetae uideatur.Quin etiam necesse sit, seu humanis siue ferinis barbis pluralitatem suam adhibere: ut ab
eodem, Stiriaq; impexis induruit horrida bar Georga. bis: pluralitatem suam adhibet, seu de pecore
minus,seu magis de accolarum barbis intelligamus: sicq; rigor ad duri ciem,non horrorem Pertinet.nam de horrore,fatis est horrida barba, ideoq; rigorem iustitiae, tanquam nimiam seueritatem & duritiam appellamus, non horrorem. Ceruix colli pars posterior: ceruices, superbiam, oratorie, poetice tamen pro collo.&,Crine ceruicibus afflat, pro crinibus &cer uice compositum ab Ouidio legimus. Iugulus anterior colli pars, morti subiectior: unde mento, sine dudicitur iugulatio,collum omne gulam circum bio legendum ueniens. Carcer, custodia, uincula, cathenae, uel noxiorum,seu captiuorum .nam&ineXercitu agmineq; carcer dicitur,quemadmodum apud Curtium Darius cum suis militibus de matre,liberis & uxore conqueritur,quae in illo Alexandri carcere mortua fuisset. Carceres autem equo um repagula, uel caueae diculur, e quibus ad cursum effunduntur.Cingulu,bal
232쪽
DE POLITIA LITER A theus & zona,hominum: cingula, cinguIae,animalium caeterorum. Comes praesentiam exhibens, sed minoris ad maiorem. Socius etiam dicitur absens alterius personae, pari negociatione coniunctus: praeterea comis & comes
benigni, faciles, suaves homines dicuntur. Carbo extinctus,acarendo dictus: improprie ergo ignei uel ignificarbones, sed pruna igne non carens,a perurendo dicta. Pruina propriet matutini temporis: pr terga,focus non solum pro ipso igne, sed omni flammarum nutrimento, quo ignis uel excludi selet, uel contineri, ideoque lares foci dicti. Clypei minores, scuta maiora rergo, Compositum scuto referunt Pallanta frequentes. Cespes, herba quaelibet cum propita terra auulsa. Conditio bona malaque non ad mores,sed res magis ex te. ras, ut fortunae statusque mortalium ali quando pro pactione conuentio neue, Schiis 1 ce uerbis adiungendo: Conditionem dedit, uel data conditione obtulit,habuit, posuit, is cit. Terentius,Conditionem accepit. Comicu8,comoediarum scriptorr comoedus,histrio:
sc tragicus, qui tragoedias scribit, tragoedus qui eas pronunciat. Callis, uia pecorum inter herbas: semita hominum, quasi se mi uia uel iter, quam Hispana lingua sentam uocat: uia publica est, uehiculis idonea. Calliditas in malis semper, quamuis callere non semperet astutia in bonis utique . nam ab urbe, quae graece urbanitate dicitur. Cavillator, peior quam calumniatori sic cauillatio, Sc calumnia. Hic enim falso accusat, ille falsis accusatudolis insuper de ambagibus irretit. Ide ustera-
233쪽
RI A, LIBER III. ''tor,hoc est, insidiator Sc fraudator, callidus appellatur. Dapes regum Sc deorum, epulae pii
Uatorum. confunditur tamen in metro. ut, E- Aeneid. s.
Putaeq; ante ora paratae Regifico luxu. Dies, ut libet' in quacunq; declinatione, ' pro uno in quocuch redie. Sic a Virgilio, optimisq; scriptoribu non neredion decliut quidam prsfinito descriptere, alio genere in
praesenti, alio in futuro, praeterit oue tempore
distinguendum . pro tepore sane in foemineo, pro qμQUut longa uel multa dies: unde diecula, exiguu disinon uno. tempus. Decus ad laudem, famam, gloriam extenditur: ut,Maro uel Cicero linguae decus r&, O decus Italiae uirgo. Decorem proprie a Aeneid.iti natura possidemus: ut, Namq; ipsa dςcora C.' Aeneid. isariem nato genitrix, lumenq: iuuentae Purpureum,&laetos oculis afflarat honores. Deco
Fum autem, ornamentum domus,lc caeterarurerum dicitur, quod ubi hominibus aptu atq; conueniens existimari queat et ut in Priameio palatio, Veteru decora alta parentum: cuius Aeneia media corrio itur,alterius uero producis. Donum ita differt a munere,ut inter genus &speciem, ut logici dicunt. nam in genere donum, in specie munus. Munus cum causa donatio in nem existimant intelligendam , uti natalitium siue nuptiale: & munus, ossicium est.graech non disserunt, utrunque appellando. Donaria in templis sunt, ubi oblata de
Drum congeruntur. Danistae foeneratores, Dynastae potentes, utraque a Graecis sumapta uocabula . Dii patrii sunt singulis ciuitatibus praesidentes, ut quondam Miner-Da Athenis, Iuno Carthagini : ergo & no stra relisio sua tenet numina, ut haec Ferran 6 Iien-
234쪽
riensis ciuitas Georgium, Florentia Baptista, . . h dc id genus. Deo S item Graece, cum accentusnprma, sine 'in postrema,a nobis timor, metus & religio dubio legenda, interpretatur,nec abhorret Stati j poetae sentetiamt,Primus in orbe deos fecit timor. Adhoc religiosus, & homo est religionem colens, &locus religiosus dictus,qui colitur. Dius praeterea adiectivum,generosus est: ut,Dia CamilAeneidi. Ia. ut Virgilius, dc saepe Homerus hoc sermo ne in heroas utitur, ut dius uel generosus Achilles.Quod haud mirum est hominibus da ri, cum ab eodem Hectoris equi, dij similiter
appellantur. Caeterum ut alia ex alijs sentenistiarum eXempla omnia adducam,impossibile est,nec quidem necessarium existimo in literarum ordine, sed pro arbitrio meo uobis sermones enumerare statuo .Ille igitur &ipse uelutidius,modo a poetis & oratoribus non ad honorem solum, quod frequentius est, uerumetiam ad infamiam,tempore &loco disponunAeneidis. tur.In electissimis saepe Virgilius: ut, Ipsa Ιο- uis rapidum iaculatae nubibus ignem.&Jpse Aeneid. . iugis Cynthi graditur. &, Ipse inter primos .i-
Aeneida. tem Palcentes illae tantum prodire uolando.
Aeneidis. Eodem modo dicitur, Ille rex potentissimus Persaru Xerxes .cotra,Ille flagitiosissimus Catilina,ille parricida Nero :at Graeci huiusmodi pronomina saepe confundunt. A toga, togati rut ex Virgilio Gentemq; togatam. a pallio palliati, a trabea trabeati, a praetexta praetextati: genera uestis sunt apud Romanos ueteres , Omagistratus & aetatis qualitate. Stragula Sclodix,uestimenta quae lecto sternunt,a Graeco omnia.Caeterv de uestis nominib de nauigij,
235쪽
Colorum,armorum,quae ubiq; in libris ueteri bus referuntur,non est nobis praesens disputatio: ad reliqua potius, ut institutum est de nominibus uarijs, passim procedamus. Qua ternio uel quin ternio propriae uetustaeq; militares sunt appellationes, non uoluminum seu
libellorum,qui melius pro communi usu quaterni uel quinterni dicuntur. Etenim eiusdem generis sunt Decurio Centurioq; , &in sacris 1cripturis non improprie, eo potissimum Joco dicitur in Actis Apostolorum de Herode, qui Petrum in uinculis custodi edum quatuor ω is ' quinternionibus militu tradidit.Fuit & Pri- iit imi pilus antique Centurio, teste Liuio ab Vrbe . condita septimo: Centurio erat, qui nune pri- JHQ κ Φοmipilus appellatur. Tertio, quarto, quinto Oibμ διμequa quoq;,&nec quoquo anno dixerui: neq; quo ternis,legitur. libet sexto uel decimoanno,seu quolibet quinquennio uel triennio, uel singulis quinquen-nijs inepti ssime.Itide in septimo casu melius, paulo post,multo ante, quam paulum uel multum: quemadmodum eo plus,eo minus, quo magis,quo minus,potius eloquimur. Prisca, uetustioris sunt aetatis: pristina,ququel nostra esse potuere,uel certe patrum nostrorum tempestate. Prodigium,quod in longum tempus porrigit,significationem habet: nam portentu Omne monstrosum est. Sanies uiui,& tabes cadaueris siue tabum in toto singulari declinabile.Virgilius utrunq; mire complexus, cum demortuis ad uiuos alligatis diceret,Sanie tabo
que fluentes &, Mortua quinetiam tunstebat ες corpora uiuis. Aes alienum,non quod alij nobis,sed quod nos alijs debemus.nam aes me-n s um uel
236쪽
frea DE POLITIA LITER A -' um uel nostrum dixero, quod alij nobis deisi bent: aut tuum uel suum, quod ab alijs tibi uel sibi deberetur. Rra aliena non dicitur, sicuti nec aeraria, uel aerarium, uel thesauri legitur.
. lius Si euenta quaerimus ab auibus . Aduer De Diuuratio tendum praeterea nomina, quae in bundus terminantur, pro participiorum p rq sentis temporis significatione construenda, non quae simili
Io , , tab is xv ii Hem significent,auctorς insuper Aulo Gel L ... lio: sed praedianti ammti dico, participiorum in
m ita ni I anguetinens. eiusmodi autem in bundus ra-ub 3, c..s- ra sunt, quoniam ab omnibus uerbis non formantur. frequentissima sunt, moribundus, uagabundus, furibundus . nam in metro conueaniunt. Quandoque laetabundus, amabundus, Uitabundus: nunquam audibundus , dormi
facile cognitu est nostris aurib. no couenire. A. liqvado Salustius,Quasi uitabudus, dixit: quo exemplo constat, quid accipiendum sit, cum addiderit Qiiasi. ergo ut uitans, non uitanti similis. Nec enim dictu conueniet, ut quis ua gabundus sit,nisi qui uagatur: furibundus,nisi qui insanit,& eiusmodi ' De dati uis uero ab/lativis hue casibus in abus, ex Demineo genere formatis, nullam uideo necessitatem, nec fere Tationem, qua oratores nostros uel poetas de ceat uti, quanq apud iuris ciuilis scriptores sq-pe reperiane. Sed eoru alia perquisitio est, qua expressius hominum & animalium qualita Lxalla Elig. tes eloquantur, dicantque sic libertis &liber- lib.t. cap. t. tabus, quemadmodum libertos & libertas appellare necesse sit. Eiusdem generis sunt filia in
237쪽
RI A, LIBER III. 2o bus , equabus, mulabus. ergo & asinabus ridiculi poetae habent. nam animabus, domi nabus,atque deabus quanquam deabus foriste nonnunquam) mimine legitur. Certe ne que Cicero, cuius tot extant opera, non Vir pilius caeterive ex pristantissimis auctoribus, hisce terminationibus usi sunt,sed per oratio nis ambitum ad alios casus potius diuertere: ut animis & dominis, non animabus domi nabusue dixere. Quinetiam a nominibus,quq in ostis formantur, cum frequentiora sint: ut, animosus, studiosus, inuidiosus, eXosus, multa id genus. A uirtute tamen virtuosus no habetur, quamuis eius contrarium,a uicio utinciosus: sed uirtute praeditus .neque industriosus,sed industrius adiectiuu. Dicitur &inglorius, ut a Virgilio saepe,non ingloriosus. non glorius reperitur. Exanimus Sc exanimis incommuni genere, penitus mortuus: exanimatus autem, terrefactus, stupefactus , prae
timore trepidans. Exequiae saepe omnes in defuncto cerimonias comprehendunt: funus& dum procedit, & dum crematur uel se is petitur . nam inde funales & funalia dicuntur. Excubiae nocturnae Sc diurnae sunt, si- cu ti custodiae uel stationes,siquidem diei pars in noctu computatur: uti sunt, qui prius ut gilantibus in stationem successere usque tu cis partem primam, quod ex Niso Euryalo-q: Mbaturmissili statione relicta succedui. ergo scieterin . Eneid. Excubias diuu aeternas : linocte dieq; fieret.&sane uox sermonis indicat nocturnas diurnasq; dici custodias,. extra cubatione cubiliaue,hoc est dormitione uigilet.
238쪽
rol DE POLITIA UI TERRA Potus,qui est in usu communi: potio, quae da tur a medicis: confunditur tame, ut poculum, quod ad omnem utile est potationem. Po- Viri Nemo ma, omnis fructus arborum cutis mollioris, si ne. cui glandes corticis durioris : mala duntaxat intelligedaea,quae patrio sermone poma uulgus appellat,ut ex poeta deprehenditur, Malo
me Galatea petit lasciua puella: quo puellae saepe pro pila utuntur.Item, Aurea mala dece misi,cras altera mittam .nisi etiam praeter ea,quae uulgo cotonea poma nominantur, Persica uicissim accipiamus .na alio in loco legitur, Ca-Virg. Alexi. na legam tenera lanugine mala. Pestis,a pestilentia sane differt, in quibus sermonibus a nostris quatum libet doctissimis erratur, pari sensu confundentibus: quod non uetustas,non ipse Liuius admittit, tametsi unum ab altero pendere uideatur, apud quem de eius morbi genere frequens memoratio. sed pestilentiam tantum uel coeli inclementiam dixere: pestem autem pro quovis grandi malo inopinato, diutino,importuno,seu intolerabili: quale est cauptiuitas, seruitus,naufragium, dira tempestas, illuuies, squalor, fames, sitis,ulcus,odor,foetor, impetus,saeuitiaq; animalis,ignis torrentis, aquae,ruinae,terraemotus,&id genus. ergo non
expresse seu simpliciter pestis pro pestilentia describenda,nisi per orationis ambitum, ut si nouit pestis genus simpliciter pestis eius morbi cogitatione appellemus .Fam grumorisque, testis est etiam Quintilianus, primum sermone de re certiori,sicuti in tota ciuitate uel prouincia: alterum de incertiori, ut apud pauciores malignitatis &inuidentiae causa . Platea,
239쪽
quaelibet uia lata, non solum ante curiam templum ue: a graeco dicta ut Platon a latis humeris. Pluuias appellamus lentas & iuges imbres,repeti nos .quale est:Iuppiter &l to descendet plurimus imbri. Lassum & fatigatum tam animo quam corpori nonnunquaadhibetur, sicut labor ad utrunq;: sed fatigatude corpore frequentius. Taedium, animi an gor:languor itidem,ad utrunq;. Marinum o in ne quod in ipso mari gignitur, uel alluitur nam &scopuli marini, rupes cautesq; marinqdicuntur)maritimum autem oppidum, litus, insula,& id genus.Transmarinum tamen populum,uel transmarinam gentem dicimus. Operae sicut operarij saepe pro hominibus operantibus. Lanistas non ut lanificium exercentes posuere,sed gladiatorum dominos na la- iiij ad macellum spectant) qui paria gladiatorum ad pugnam uenderent, in qua si quis forte perirer,mercedem accipiunt. Latinae latina
ru,sacrificij ludit genus celeberrimi apud antiquos,ad quas omne Latium confluebat. Lacus,unde lacunar.Non est in usu ' tabula tum, tectumq; cameratum, quae alio,nec difficili nomine testudo nuncupatur. Ludus itidem,qui sermo inusitatus est, pro schola habetur puerorum: unde ludi magistri,hoc est, discipulorum praeceptores. Visus,in nobis agens est, ut a gens uisum:&uisa, in eis quae cernuntur, uel cerni uidentur,ut in somnis. Sic sensus in nobis agens,sensa quae sentiuntur. sic de tactu,gustu& auditu : nam eadem est norma istorum omnium exteriorum sensitum : adde&olfactum. Vanus sine utilitate sui mentiens,&ide fatuus virg.Meliboeo bullatum in singulari non
ti usu:quo tu me usus est tato de Re rust. lib.3. Idem dia
cameratu poaim dicunt. Lego, At, vis
240쪽
Georg. . In coniuratiosne catilinaria Db. sese bello ciuili. D li. Q campius ros DE POLI ΤIA LITEn A fatuus ac stultus: mendax, callidus ad propria utilitatem, se ii qui mendacium sui commodo dicit. Virgilius de utroque, Nec si miserum fortuna Sinonem FinXit, uanum etiam mendace
que improba finget. Volunt pretierea non nul li mendacium sponte dici, sed mentiri uoluntarium. Venalis &uenale, quod uenditioni expositum est,'dicitur a ueneo : uendibile, quod facile uendi possit. Auctio uero,emptio dc uenditio dici solet, quod utraque pars augeatur. Fidei uillar in promptu est pro debiti 1olutione, fidem praestans. Vas uadis,praes pretdis, fide dans de restitu edo quempiam ad pretfnitum spacium, & ni reus compareat,pro e uel capitis periculum, uel pecuniae multam stibiturus. Obses in potestate principis uel ciuitatis substitutus Ministeria nonnunqua pro ipsis ministrantibus, sicut operas pro operan- tibiis, ἱκ ministerium pro ipso opere uel operatione. nam est officij popularis, cuius generis ministrarij lingua Hispana , non ministri, dicuntur. Mysterium , diuinus cultus, cuius adiectivum mysticus: unde, Mystica vannus Iacchi. Supplicia &seruitia a Salustio pro sup plicationibus, & seruis appontatur. item suppetias Caesar in suis scripsit Commentarijs pro auxilio: ut, Suis fugientibus suppetias ire con tendit. pro ad auxiliu . neq- amplius habetur, quam in accusandi casu plurali. Itidem inficias,ut ab A. Gellio,Nec inficias eiat: id est, nomentiuntur. ab ficior sane: unde inficiator pro prie reus dicitur, qui euitandi periculi causa negat se debere, quod actor petit: ueI comisis e, quod accusator apponit. unde status coniecturalis,