장음표시 사용
251쪽
RIA, LIBER III. Nylis,ocio,ludis : tametsi uenia pro induIgentia contrario quandoq; declaretur, ut Terentius, Da pater ueniam.&Virgilius habet exemptu, Veniamq; precari. Sententiam quoq; disterre ab opinione certum est: nec minus nefarium pro re graui certaq; sententia opinionis men
tionem interserere,quq uel ad popularem stultitiam pertinet, uel imprudelioris hominis iudicationem, praecipue cum grauissimi pariter, antiquissimi cuiuspiam testimonium adducitur.nam cum quidae nostris in materia scribens philosophiae Platonis & Ciceronis,utim summorum exempla produxisset,quoru Platonem diuinum philosophum,& alioru principe appellare sit solitus,addidit: Hae igit duorum illustrium uirorum opiniones. nihil uero tam absurde, tam negligenter, indiligenterq; dici potuit. Quin ipse Tullius in primordio de Natura deorum, de uarijs philosophorum iudicijs mentionem inferens dixit De qua tam uariae sunt doctissimorum hominum, tamquc
discrepantes sententiae,ut magno argument
esse debeat,causam &principium philosophiqesse scientiam. Ad in costantiam scilicet de iudiciorum infirmitates sunt opiniones referedae, ut in hoc sermone Terentius,Num uidentur conuenire haec nuptijsφ P. Non opinor Dave. D. Opinor,narras φ non recte accipis, certa res
est Quid dicam in nominibus singularis, desingula litas φquibus ineptissime comparationes, superlationesq; subijciunt,uti singulariore, &singularissimu dominum appellantes: quippe
cum eiusmodi sint naturae sermones, ut no auctione diminutionemve suscipiant,propterea
252쪽
xi I DE POLITIA OTERA quod in homine no idem fieri posse cerneret, ut de parte in particulas, uelut in acuendo gladio, qui quo magis exacuitur,acutior fit: ita cusingularis & singularitas ad excellentis cuius piam egregi jq; uiri dignitatem referantur, nominor existit hoc in sermone unius auctoritas amplitudoq; in praestantissimo uiro demon strando.Sunt sane pretclara Maronis exempla, Aeneid. α 6c antiquis excepta testimonijs: ut, Vnus qui Aeneid.f. nobis cunctando restituit rem.&, Vnum Triatonia Pallas Quem docuit, multaq; insignem Ae,eid.1. reddidit arte. Item,Cadit dc Ripheus, iustissimus unus, Qui fuit in Teucris,& seruantissimus aequi .non ut soli uel unici memorantur, sed uelut inter caeteros potiores. Quamobrem cum eiusmodi sermones neq; ex se maius,ne que minus quicquam exprimant, quam quod in eorum singularitate cotinetur,in eodem errore mihi uersari uidentur, qui literam,&lite Iulam dicunt, quemadmodum epistolam uel epistolatiunculam dicere putarent. an id est sese literas grςcas scire profitentium cum siturpe magis nostris nescire latine. Perlegantur in primis omnes Ciceronis epistolae, Plinij, Hie-TOnymi,quorum ingentia extant uolumina, sicubi litera uel liter uia pro epistola describa tur. At quidem unas uel unicas,uel singulas li/teras siue literulas,uel binas terna sue, si complures dicere uelimus . nam quis hominu est, qui cuipiam unicum duntaxat in tabellis suis gramma scripserit uel depinxerit φ Ita cum in comparationum quaestionem inciderimus, id
quoque pernotandum est, ad ueterum mo
rem politius secudo loco compaIationem ad-
253쪽
A, L I B EAE III. 21' duci,quam superlatione,cum rem intesius augere uelimus,non ut magistri puerorum arbi- tratur,uice contraria.Ecce Ciceronis exemplii Lφ 3 qc T.
ad filiu: 'Scias te quidem mihi esse charissimu , extrςmo, qμο sed multo fore chariore,si his pretceptis monu loco legitur,
mentisq; laetabere. Contra ueteres tum super Si talibus malatione magis usi sunt pro coparatione,'ubita numentis pramen compaxationis metio nulla uideatur ux, eritRo. lata
Cursus breuissimus undis: hoc est,ubi sit bre , ζ'Vtiloi,uel magis breuis.&,Olli per dumos, qua proxima meta uiarum:id est,propinquior. &, Qua tela uirum densissima: pro eo,quod est de fora. Salustius,Maxima vi pugnatur: hoc est,
maiore qua quisquam ualet. ergo cum non sit co parationis sermo sociatus, tuc ea superlatio pro maximo reputabitur.Nec dubium eudem Ciceronem,qui toties superlationibus utitur, in orationibus praecipue, ut in Pompeianae primordio,eas pro coparationib.intelligi uoluisse
auctione nihilominus significatibus: quod nisi ita dijudices,uanu quidem superius ab eodem ad filium extaret argumentu . Senior aut e pro Georga. eo,qui sit senex,& tristior,ut tristis, antiqui &Virgilius saepe posuere: sed iudicio meo popu a Claris ac impropria uidetur comparatio pro su . in perlatione a nostris posita. dum enim augere hio GUnum conantur, alterum contra minuere, u- Omnium putitraque paria, & hoc exemplo faciunt: nul- chriorem, ut Iam mulierem uel domum in tota ciuitate Plin.IL .Om hac esse pulchriorem . nam cum exponere uo m a triumpholuissent, quod periti dicerent, hanc ' omni- ium in tota ciuitate hac esse pulchriorem, seu τμM Mμrca Pulcherrimam,sive nullam esse tam pulchram a cpto maio- ut haec et nihilominus suo loco relinquitur, rς .
254쪽
& alias esse tam pulchras ut hanc,tametsi non pulchriores. Ad quid igitur talis de uenusta muliere uel domo superlatio,seu inepta magis comparatio quandoquidem alijs non praeponitur,sed multarum numero sociatur, vulgaris scilicet & insensata loquutio ab oratoria sermocinatione procul amouenda: quemadmodum & duas pro una saepe negationes eXPonunt,quod magis assirmantis est apud doctum,licet indoctum uulsus ex patrio loquendi more pro negatione luscipiat: cuiusmodi est,Non fecit nihil, pro eo quod est,nihil fecit.
Caeterum alia rursus de ueterum comparationibus necessaria cognitu memoriae subuenere.itidem ergo si dixeris : Paucissimi fuerunt in exercitu Alexandri contra Darium, sed pauciores Philippus habuit contra Athenienses. In superiore siquidem Ciceronis exemplo de filio auctio quaeritur per comparationem, bicdiminutio,cum eadem orationis expositione. Rursus de ijsdem paucitatis uocabulis, ut pauci,paucae,pauca,non minus aduertendum, antiquos duabus orationibus exposuisse. Aut enim auctionem intendunt,uti de nullo ad aliquid,in qua significatione crebra eXtant eXemviri Pollione pia ut in Bucolicis, Pauca tamen suberunt priscae uestigia fraudis. hic nempe augere poeta nititur, non minuere: perinde ac dicere uelit, Aliqua tamen tunc extabunt mala, cum nulla fore deberent. Contra uero diminuunt, ut i- Aeneid.; dem: Pauci, quos *quus amauit Iuppiter. nam hoc loco ex tanta gentium multitudine sumisma paucitas electorum ad superos iudicatur. Et Satyricus,Pauca licet portes argenti vascuela:
255쪽
RIA, LIBER II i. arila:uult minuere. quasi diceret, Tametsi adsint non admodum multa uasa ad usum,&c. Itide Salustius duobus modis explicuit. Vult enim augere,inducens Catilinam apud socios que ritantem de paucoru,hoc est,quorundam do minatione,& uelut regnantium libidine,ut in eos sociorum iras exaggeret, cum nullis utim forent digna permitti iura. Contra diminuit, ut: Catilina postquam fusas copias, seque cum
paucis relictum uidet,nempe ex tanto exerci tu,quem paulo ante ductaverat,&c.Ιn oratio
ne pulcherrime eiusmodi sermones tempori bus suis applicuit.Est& illud in soluta oratione frequentius,comparativum & positiuu or natius epistolis apprime conueniens ponere, quod I ullius in primis usurpauit: ut e literis meis uel nuncijs certiore facio uel emeior
uelim quam creberrime me certiore essicias. nam cum facio saepius,quam cum reddo con struitur. Sic gratum atq gratissimum, ac rem gratam facere, uel sacram, potestatem, copia, Iacturam, naufragium, potius quam dare uel pati: sed nos,uti diximus,tumultuaria tantum oratione prosequamur caetera. Patulu,quod semper patet, ut arbor, platea, campus, nares,
aur*s: patens,quod claudi & recludi solitum. Ergo patens aci dandum duntaxat tempus indicatur,ut oculi,manus,caput,os,ianua.igitur
aptissime qui cecini t , Patulς sub tegmino se vi Tuiri,
gi:absurde uero qui scripsit, Patulo ore astan- 'tes. Profugus, qui longe ab sedibus suis eua- ο ς' gatur: non ut quidam, pro fugitiuo &transfusa posuere. Gaudium & gaudere mentis estumanae,non id extrinsecus ostendentis: un-
256쪽
,2 2 DE POLITIA LITER his Aena.σs. de Virgilius de Diana, Et tacitam pertentant gaudia mentem .Laeticia autem & laetari est, fiextrinsecus demonstratur, cum honesta tarne oculorum,uultus, uerborum, & corporeae o Pportimitatis ostetatione, qua supergressa exultare proprie dicitur,& exultatio. Hinc laeta pecora, laeta pascua, lettas segetes, fruges,oratori et poeticeue profertur,cum intus naturalem quadam,ac tempestiuam ubertatem aduertinuis, Animare tame qVMii xuςntium pariter oculos laetiores emci. ri at. Haec animans animantis,sicut praegnans
Cr Wssimgrkα si praegnantis, cuius originale uerbum no habe qui inq*trat, tur. Et haec continens, quae populari sermona Cuidiu, colu terra firma seu stabilis dicitur, non locus insu- mel. Cr ipsem lanus,in foemineo genere ab antiquis semper ciceronent,uis ponuntur. Cicero de animante icripsit: Reissos fuisse comis 'vix/xὴtq; 3ppetat,ad quas applicet sui gene- . V iis animates. Quid a tame &animalia dixere pς ς' sed ineptius,cu in 'comuni genere no habeat in neutro po neq- praegnans in communi, quamuis ad pra*tim dicendum gnantia,animalia uel pecora subintelleXere. ferati Orphanus, qui parentibus caret, prqsidio h paterno: pupillus, qui tamen tutore non caret. Sepultus quoquo modo funeratus : humatus autem, proprie terra conditus: tumulatus, eminenti loco repositus. Sepulchratus non habeatur,tamen quidam suis scriptis inserunt. Idem elegantiam & elegantem ad eloquentiae cultum duntaxat applicuit, sed de alia quoq: resonat, tersum,nitidum: sic elegans domus, hor . tus,supelleX, elegans uestis, bibliotheca, equo Lego pμιμφω ium denique stabulum perpolitum, mund/'mtio, ex Semio praesepia,Omnia quidem elegantia in commuin lib. z.Gcor. ni genere numerabuntur. ' Pulueratum,genus
257쪽
RIA, LIBER III. 223nus culturae,cum glebae uelut in puluerem cotritae uitibus praecipue supponuntur. Pulue - . . reum plerunq;,pulverea nubes in aere: pulueis '' xulentu m,ut pauimentum,tectum,& pecus aliquando:ut Virgilius,Atq; agmina cerui Pub Aenea
Herulenta. Exemplar & exemplarium idem: ab utroq; exemplaria dictatur, proprieq; libro Ium: exemplum, unde aliquid imitamur laudabile,quod fere incorporeum est: at corporeum exemplar, unde similem imaginem scripturamue deducimus. Facies &uultus saeripe numero alternatim ponuntur, nec pro hu'mano tantum aspectu, sed omnigenum etiam . rerum specie , ' quarum formam &qualita- Fon qi Iurtem expressius a logicis dicitur. Ouidius, V- ηυ Cr qμ di mis erat toto naturae uultus in orbe: cum alibi tacere. pro oris intuitu dixerit, Saepe tacens, uoc*m Metamor' Uerbaque uultus habet. In quo sensu de facies ab eodem poniturCut, Facies non omnibus una, non diuersa tamen . Sed in superiori significationeSalustius: ut,Locorum facies cum uentis simul immutatur. Species fere idem quod facies, pro cuiusq; rei sua demonstratione,quq& ab intrinsecis saepe percipitur.Facilis homo exoratulis,clemens ad ignoscendum:inde styalus uel oratio facilis,suavis elegas,sine uerbo rum exornatione inuidiosa. Festiuus homo, sermo,canis,auis. Festus item adiectivum, ut dies festa,uel festus , solet etiam ita confundi,
ut festiuum diem appellemus, in quo festiui Forte laged hominum ludi ioci q: agitantur. Infestus adist- vise die..ctiuum,inimicus,dii ficilis, molestus,grauis,infensus, ualde iratus,ad ultionem dil positus.
Virgilius : Ipsi Dardanidae infensi poscunt Aeneid
258쪽
Flagrantia o culorum cicero pro Cesio dixit.
Aeneid. . Georg. q. CrAeneid. M
sal DE POLITIA LITER Aiscum sanguine poenas. Ferus homo, crudeIIcinanis,instar ferae,ad importunos & barbaros mores pertinet. FerOX,unde ferocia,non sem per illaudabilis, uti apparet in fortibus atque magnanimis: nec in bestijs contemnenda, ut equis,canibus,leonibus, quae in Catilinae uulis tu etiam morietis uisa est. Dantur ergo huius modi sermones animatis: nam ferum, uel fero Cem ensem,aut lanceam,ut quidam exposuere,improprium est. Metus, omnium animan tium atque satorum generaliter: foetura, gregis & armenti : pulli quadrupedum,proprieq.
equorum magis,iumentorum &elephantoru, quam gallinarum,ut populari sermone praedicatur. Catulos omnium animalium, praeterilhumani generis,dixere poetae. Frondes &folia arborum, florum autem & herbarum folia duntaxat appellamus. Flagrantia, ex ardore uel ardoris similitudine: ut Ouidius, Flagrant quoque lumina nymphae. Fragrantia autem ex odore. sic flagro, & fragro, Virgilius de utroque:ut,Flagrantes i; Dei uultus: &, Fragratia mella. Aduertendum pariter hisce uocabulis,furens furiosus,ebrius ebriosus,timens timidus,non timorosus, iratus, iracundus, primum dicendum ex causa PDerueniente, alte rum ex consuetudine.hanc differentiam obseruant docti atque periti homines. 'Lucibile& lucidum quod ex se, unde luculentum epitheton:&Iucubratio a luce,non aluctu,ut no nulli peruerse posuere,orationem luculentam loco funebris intelligetes. quanquam & eius generis oratio possit esse,quae luculenta dice
259쪽
RI A, LIBER III. 22s& elegan is sit elocutionis. Itidem ferruminatio,non a ferro,ut dici uidetur, sed a farragine, quodammodo mutata litera: glutinatio autues seu iunctura facta ex glutino. Seruorum appellatio eo prodijt, quod imperatores nostri
captiuos uendeIe,ac praeterea ieruare,non Occidere tolerent. Sequester, medius: ut Virgili Aeli lib.M. Us,Et pa cc sequestra. quae media induciarum inter praeteritum & sequens belli tempus dicitur . ergo non prosequaci, quamuis a seque do deductum: quo magis aliteratis erratur, cum ab Italis etiam uerna ctilo sermone id sequestrari praedicent quod hypothecet more seu pignoris uel depositi causa distinetur, quoad iure ciuili dirimatur.Dicitur Se simili sere 1ensu a medio me di astinus, ministri officium eXercens. Ce syllaba pronominibus quibusdam adiunisgi solet ad maiorem uel demonstrationem,uel
1ensus uehementiam: ut,hisce, hosce,hasce. nahoi unce non conuenit. ergo cum ce, ubi literas praecedat uel c,sed alia quadam, non diuersa
tamen effigie: ut,hiccine,haec & hoc, dc hunc cine,& id genus perpauca,& comice.Nec mi nus apud nos quam graecos discernendu, tui uel tua causa, qtiem ad modium ipsi per ' tui Mper te quodammodo dicere uidentur . nam in genera di casu positum passivum exprimit, ut
tui causa, te auctorem esse colligamus: tua uero causa,amore scilicet uel gratia erga te quicquam factum exponentes. Ita cum in hos pronominum nominumq; generandi castis inciderimus, aduertendum est, quid passive uel actitae potius accipiendunM.tit, ese mentia principis, charitas Dei uel prouidentia: praetoris
260쪽
lib.a. cap. Aeneid. 3. Aeneid.I. Andria.
ors DE POLITIA LITER A uel iridicis, ueI gubernatoris peritia leu prudἔtia: dc id genus multa, quae no tra sititie, sed potius autopathetic E posita sunt. Sunt & quaedaalia in hoc genere ambigua,ut suspicio uxoris
uel mariti, amot Dei uel parentum, cura meaii et mei: quae uel de meipso, uel mei in alios, seu almrum in me. Quibus in locis circuitionec uada in uti non indecorum est ' ut uxoris suis spicio erga maritum ,religiosoru amor in Deu, parentum charitas in filios,seu filiorum in pauxentes. aliter per orationis ordinem intelligitur : at timorem Dei potius de hominibus ad Deum, quam Dei ad homines sit accipiendu . Sed in pronominum geniti uis curiosius dira cernam, ne passi uti plerunq; ponatur pro pops et si uo,ut mei,tui, sui,nostri &uestri: aliter ueyo,ut nostrum 'aestrum possessive sumptu tur.
nam equus, liber, uestis mei, non recte conuenit, sed meus uel mea. rursum passi ueno bene,
Haec cura mei Guarini: hoc studium, haec diligentia, quamuis passive: sed mei, qui sum Guarinus: acie o substantiu a cosociari recusarit. noigitur improprie: O mihi sola mei super Astyanactis imago. nam dc possessiue in terti a q; persona potest accipi ex genitivo ab eo quod est
meus,non quod ab ego, ac passive, si ad uente tem Andromachen filiu coram te tribuamus, quod ex eo quoq; genitivo comprobatur: ut, Omnis in Ascanio chari stat cura parentis . Sic palsitae. Terentius: Hoc unum scio,hanc meritam ut memor esses sui. Quondam mis, iis Msis, possessive accipiebatur, nunc ' aboleue runt: in alijs uero pronominum geniti uis, ut