장음표시 사용
261쪽
quia demonstrative construuntur. ac de hu tui modi geniti uis in pronominibus satis. Sueti alterius generis qualitatem aut quantita tem signi antes: ut Cicero, Non pluris uendo quam alij fortasse etiam minoris. Itidem de tanti ac quanti, multi uel minimi genera n di castius. sic enim genitivi ponuntur, cum substantivum ab ij citurinam pluris preci uendo, non conuenit. Ideoqε alias in ablativo seti septimo casu,cum substantivum apponitur,ut uendidi multo precio: seu cum solo substanti uo,ut uendidit hic patriam auro. ergo non be ne nostri ingenitivo dicentes,equum XX. florirenorum uendidi, multo precio: seu cum solo substantivo in ablativo construendum. Quin magis contingit aliqua do in eadem orationa
Perm terrogationem facta contrario modo responderi : ut, Quati emisti hanc domum t Multo precio emi. Est & quaedam interdum conastructionis uolubilitas: ut, Licet mihi esse probum uiria, & licet mihi esse probo uiro. Quod genus alij dupliciter exposuere, ut in primo a ctio quaedam intelligatur, in secundo passio, quemadmodum aliud esse, qua uideri probia. Idem praeterea genitivi cum interest Sc refertim personalibus saepe sistent adiungi, sicut rantum & quantum e nec non cum perlonalibus oratorie, ut magnifacio, parui facio. id genus. Aduertendum pariter in nominibus cerinta peccata significantibus, uarios casus attribui eidem uerbo, praesertim coniunctionibus appositis, quae eosdem casus regere debeant. Ideoq; 'peccato;qa nomina cum eiusmodi uerbis ide ualciat in genitivo dcabuit tuo habetib.
262쪽
213 DE POLITIA LITER Α- uel non propositionem : quod non itidem Inc steris oportebit. Exemplum a iuri lcon sultis:
Si quis rem fac ram de profano furetur, teneatur ne sacrilegi j an furti,an utroqd non uti iunque dicetur. Et qui rem forte su a m de sacrario sustulerit, furti teneatur, an lacrilegi j,an neutro 'non aurem neutrius. Ergo accusare hunc
possis uel furti,uel sacrilegi j, uel de utroq; Uel de altero ut furti lacrilegi juemo autem uel alisterius, ut furti uel sacrilegi j neq; hoc in ijs,quq generale &incertum: ut Cicero, An non intelligis primum, quos homines, & quales uiros pro Rab. pera si ortu Os summi criminis arguas 'ibidemque,duel cie fo Sςς ςri atq; De Diij parricidi j conden abimus.
. Ita per haec quoq; uerba licebit, tanti&quanti habet sceleri=- cum substanti uis adiunguntur, per gemitu sCr ρέμω pos' ut quantae pecuniae, quanti aeris dicimus. 1a Nesaris scele/ tae summae denari j, quantae uoluisti, non quanm de parrici, tum: nam damnum uel damnandum subintelii mortuum ligitur. I iii ius, Sed nequaqua tantum pecuni qco,id iun,bita xς ictum est, quantum luminae damnatus fuess*Πηορφ rat. Huic praeceptioni contraria quae sequun ρομερ tur non diuersae tamen disciplinae, 1 cilicet de casibus ab impleo &re fercio generatis, quet ablatiuum sine praepositione postulat, si de re imposita fit metio: ut, Impleui bibliotheca libris,
arcam nummis. & tamen additur praepositio per aliud nomen adiunctuna rei: ut, Implevi armarium de Dei ex omni genere librorum. Ahoc Ciceronis exemplo comprobatur de Oratore: Quod si tantam uim rerum maximarum arte su a rhetorici illi doctores coplecteretur,quq rebat cur de prooemiis & de epilogis S de
huiusmodi nugis refelli est ent eoru libri. quo in
263쪽
RIA, LIBER I - 'in loco sane non decuisset sine pretposition qdiceremon enim libri illi referti erat epilogis Scyrocem ijs, sed epilogoru prooemiorumq; praeceptionibus: quemadmodu superiore loco noest implenda bibliotheca omni genere libro rum, sed omnis generis libris. Praeterea ab ijsdem uerbis participia, quae nunc in nominum partitione distribuimus, ut impletus & refer tus,cum alij geniti uis magis, pleriq: ablativis casibus consocianda disputauertit: at Varrone teste, in primisq; Cicerone, ic multis ueterum
eXemplis, censemus utro uis modo construenda sed cum ablativo decetius, si proposito modo eorundem uerborum naturam considera Inus: neq; paedagogice tamen commiscedum,
quale diceretur, Plenum ignorantiae Sc rusticitate. Pecus Sc pecora omnium animalium pretter quam hominum . nam Sc fucos quoq; Vir- Georg. . filius appellat ignauum pecus. Raro pecudes a ueteribus ponitur seu pro auibus,ut nostri sqpe intelligunt,seu pro quadrupedibus: ut Virgilius, Pecudes pictgq; uolucres . Gregem fa- β 3 tis liquet de minoribus bestijs intelligi, quas pastores alunt: sed & etiam hominibus assi
gnatur. Terentius, ut me in uestrum acci piatis gregem. Et ob eandem rationem gregarij milites appellantur : inde egregius homo, clarus, illustris. Armenta uero de maioribus. Cicur,&cicures animalia prope mastrefacta ex ferino genere ortu da. Altilia,aues praecipue,uel quod eas crebro pascimus,uel quod ipsae nos earum carne dc Detibus alunt , ut est gallinaceum genus praesertim. Hospes,qui recipit, dc qui recipitur,ac priuatim. nam hospi-P 3 . tor
264쪽
DE POLITIA LITER Α- tor in communibus uerbis numeratur, ac proprie maribus conuenita. non ut in communi tatuna genere recipiamus, ut aliqui exposuere.
Ab Ouidio quidem exemptu pro foemina ha betur opportunum : Hospita Demophoon. Peregrinus autem, qui ad publica pergit hospitia, seudiuersoria melius. Ad haec praeis
tortus,senatorius,quaestorius, consularis, aedi
litius iatribunitius, ad defunctam magis pertipent dignitatem: nam in eo magistratus ge Deo Te uersans, praetor, senator, cons it dicebatur. Sementis,non semen est, sed satio, & declinatur ut nauis. In arium nomina terminata, repositorijs omnia fere disponuntur, ut armarium in primis,non ab armis nuncupatum .potest enim &librorum repositio esse uti modo exemplum audi jstis aliusq; domesticae supellectilis, quae cubiculariς ea meret deseruiat. Sed arma metarium ab armis est,&cum multa sint armorum uocabula sicuti uestis atq; colorum, in quibus nunc explicandis tempus no datur, inter alia tamen cognoscendum. Telum dicitur omne, quod manibus iaci possit in prae F πη σφ Iio: ideoqi poeta,Nec teIa, nec ullum Telori Acocid. z. interea cessat genus. Et gladium pro quolibet ense, pugione,uel cultro. Salustius, Glad ijs res geritur. Ergo & sacrarium, donarium, uiua
yium,& pleraq, id genus, quorum facile est primitiua cognoscere. Caeterum uiuarium tam animalium terrestrium locus,ubi uiua reseruatur, quam natantium. Excipiuntur plantariu, quod ex pIanta est& seminarium ex semine, non loco. rnarium, ipsa caro est ad uescensium. quet nomina de patrio sermone Hispanorum
265쪽
A, LIBER III. aim eodem adhuc sono referuntur. strenuus& strenuitas, ad probitate & fortitudine pertinent, quae in re militari potissime comprobatur. cuius uocabuli proprietate praeter Curtiu, qui id Alexandrinis saepe militibus accommodat. Ouidius mire percepit, mytruna induces utiq; in leuandis puerperijs strenuissimam saepe per fores intrare & exire sol i tam, in mustelam itidem moraliter transformatam, eadem exercuisse:hoc est, promptitudinem & mobilitatem. Nec a salustio praeteritur,Catilin ' str* salustiis, ba nullsimum quenq; in prima acie locasse, non . .
ut fortissimum sed promptissimum etiam, ac a Optimμ' plurimum se sibi in primorum hostium irru- armaptione confidelem. Ne ς non Cicero pulcherri tum in prima me in praeceptis de pronunciatione: Quid uo aciem sub alumus ostedere factum, celeriuscule dicemuε, xisse.
Ut sciamus uocem quoq; gestis accommodandum. Huic consimilia sunt alacer masculini, Malacris in communi, & alacritas: nec protaticia quidem satis apte coponitur,cu festinatio nem tamen seu strenuitatem indicet, tanquaalis acer: quamuis ala producatur, hic aut corripiatur, unde ala equitu transumpta. Adhoc pernicitas uelocitas ad corpus magis proprie, pr cipueq; pernicitas: licet uocabuloria quidano c0polatores, sed corruptores ad animu pernicitate,ad corpus uelocitate assignarui, Vir- Aeneisit gilio nu auscultates,a quo de Camilla dicit. Et pernici b. ignea platis. Sane oes Hispani patrio sermone pernaso crurib. di cur. Ardes,itide ρrdor,ad animu magis p tinet: cui ideo cotraria Graecum est,
266쪽
232 DE POLITIA LITERA Oneratus, qualicunq; pressus podere: onustiis fere ut honestus uel honestatus, uti spolijs insignibus redimitus,tametsi utruq; a uerbo one-ἡ xo sine aspiratione derivetur. in qua ferme seri ηςi4 3- tentiam poeta descendit:ui,Textilibusq: nerat donis. Ascanium intellige illis muneribus per An diomachen insignitum. Crudii Sc cruditatem non a cruore, uel crudelitate inter oretamur: sed truci toruoq; aspectu, quem ut stomachi cruditatem, hoc est indigestionem, abominamur. Et corpulentum rectius dixere qua carnosum . nam personatum ad ludos scenicos ac populares laruas assignamus. Reduces proahhhig. Pri qui pericula euaserunt, cuiusmodi de cygnis ab aquila sublapsis: Vt reduces illi luduntltridentibus alis. Iucundus adiectivum,erga alios ut de festiuo diximus laetus uero sibi. napotest quis miser esse,alijs tamen ridiculo. Hydri aquarum, serpentes terrarum e primus sermo a graeca confitetudine aquam significans, secundus alatina, ad terram pertines uel arbores. Iustitium non a iustitia intelligendia, sed iuris statione, quod fieri soleret in publico luctu clausis tabernis nam tabernae omnis generis apothecae sunt cerdonariae. Pulvinaria S lectisternia,idem esse puto nos ex Liuio di
dicisse, quae ipsis potissimum iusticij diebus
proderentur:& puluinaria aliquando pro te-Leuigare piis habita. Priuilesium,lex pro priuatis fa-pud tuteres Ie cta personis,hoc est eparatim a communibus o leui tota Dinnium legibus. Leuis&leuitas,phaeter uani loquentia, ocinane podus, prima porrecta ad ηςmdo' idi ς' te iligationem pertinent, ut in marmoreis uel M' ebuinuis signis, de uasis argeteis,uti dicitur, ad unguem
267쪽
RI A, LIBER III. gue perpolitis. ergo male cum n litera scribentes,ut lenem Sc lenitatem significent, putantesq: nisi cum v, quod uanum dc inane sit, describendum. Sic in Virgilio praue scriptum deprehenditur, ac quo licitanae istorum epistolae manifestant, deserpente prae serti m An chi in feo inter lenia pocula, cum leuia scribi debe-1et, ac uolente metri ratione. nam lenem hominem esse, eiusque lenitatem, ut placabilitatem uel mansuetudinem, alia res est. Libertas loquendi ponitur quia liberum par est hominem uera loqui, nihil metuentem. ergo libertas in bonum, qualem Drances a Turnolsos uliabat: Det libertatem fandi. Quod si Tulius dixerit libertatem esse uiuendi potestate, Diuolumus ad hoc tamen intendit, ut honestum uelimus. Licentia autem ad malum por-xigitur , seu ad hominem uilioris conditionis. quam ut in praestantium conspectu colloqui deceat,cui licentia ius suum dicendi permittitur magis quam libertas. Morosus, moratus, morigerus, seu morigeratus, sic colliguntur, ut morolus no a mora dicamus, sed dissiςilibus, contrarijs facilitati moribus, cuiusmodi Cato fuit Uticensis, atque interdum seueri ac duri senes existunt. Caeterum cum mores aliquando pro disputationis dispositione malitiae socientur,nihilominus ad bonitatem 'penumero,ac melius apponuntur: moratos autem bonos de honestis moribus institutos. Plautus, Dummodo morata ueniat, dotata est satis. Morigerus Sc morigerari est, qui alienis moribus siue illius uoluntati obsequio se deseruit: quale Tullius ad Herenniu dixit, Ut tuae mo-
268쪽
DE POLITIA LITER A is rem geramus uoluntati. Gena est uocabulsi, in quo omnes tere aeui nostri scriptores errauerunt: led inter antiquos lotus Martialis Hispanus uno in loco, qui excusari possit, pro mala accipiens, ubi in puerorum scholis saepe legi tur: Reginae teneris oscula figo genis. recte, dein loco dixit, proprie significanterque: & hine eausa erroris est apud ludi magistros .na quia
uetustiorum bonorumq; poetarum genas pro malis apposuit,forte obstinatius genas P malis,ut plerunque fit a paedagogis in uocabulo rum ambiguitate,appositum cotenderint. Genae sunt palpebrae, quibus clauduntur &recluduntur oculorum unus, & quibus carere pisces Plinius maior asseuerat, eos describens, non insectas habere genas r eum certe omnes mandibulas habeant, nonnulli etiam serratis dentibus non carentes: unde Ennius de dor miente, Imprimit genam genae.Extat & in antiquis Campanorum epigrammatis, adolescetem egregium oculoru aciem perdidisse qubdamica genas 'genae frequentius intinxisset o lei summa pinguedine quae proprie amurca dicitur: sic enim in fundo quaelibet olei sex appellatur. adeo frequentissime succurrunt ad monenda ea, ut sciamus undique improprietatem deprehendi, ni diligentius aduertamus. Verum quia paulo ante epigrammatis dixi,no epigrammatibus, in sexto casu, aduertatis ita concessum esse latinis oratoribus aliquando,
quae tamen paucae sunt, ex graecis tertias traia
ferre flexiones: sic poematis, enthrmematis, ero te malis. Sed quorsum distrahors nec adhuc
de genae uocabulo significationem peIfecera.
269쪽
RI A, LIBER3 II. nam & Quintilianus exemplo est in tertio declamationum. Perpetua illi nocte clauist gen ς. Quorum quidem auctorum testimoni js illos ego magis caecos existimauerim, qui maioruantepolita exempla non uiderint: nec Virgilius sane, qui omnium proprietatum est obieruantissimus,ab hac ratione dissentit, Effusaeq; genis lachrymae: moraliter dixit, uti ex oculo rum genis,non per malas effusae. & alibi, Nee lachrymis caruere genae. Licet imperiti ludi magistri pro malis a poeta dictum edoceant, es hine erroru in adolescentibus radix & causa, quod se postmodum excusent, tales a poeta percepisse signi ficatio nes. Sed excepto Aleis the seniore in Nilum & Euryalum, ut mos est fenum prae gaudio, ac puerorum eX maerore, laxius flere non oportuit caeteros praestantis simos heroas ora sua lachrymis conspersissee quod ne mulieribus quidem,nisi parce conceditur : ut, Sinum lachrymis impleuit abortis. nam id quoque ineptius est, cum praeter malas, mamillarum locum,&gremium, indicant Didonem lachrymis impleuisse: cum a poeta per sinus indicium nihil praeter oculorum orbes irrigari uoluerit , ut mos est adultae uirginis,non infantulae, in quiens: Nodoque sinus collecta fluentes. Ac multo diuersius in Bucolicis,Et sinum lactis Quamobrem genae quasi
geminae, quod ex claudendo reserando qua saepius aduertitur: malae uero, quod in mali, hoe est pomi formam inflatae rotundentur. Maxilla a masticando pars oris interior, uti mandibula cum ipsis dentium ordinibus Quid dixerim de uocabulo criminis inonne