장음표시 사용
241쪽
Aeneid. . R IA, LI B E R Irr. zor alis, inficialis appellatur, in quo reus semper inficiatur,uel inficias i quod est uerbo negarernam negathr dc opere. Quaesitores alij luntquam quaestores,a quaestu, qui lcilicet exercedis quq stionibus erae sunt: ut,Quaesitor Minos urnam mouet. qui nunc vulgo inquisitores dicuntur. Quadruplator, delator seu accusator criminum publicorum sub poena quadrupli, siue quod ipsi ex damnatorum bonis, quos accusauerant, quartam partem assequebantur.
Praevaricator itidem apud iuris conlultos, qui Digest lib. . causam aduersariis donans, ex parte actori' in ν.M. depra. partem rei concedit. Peculator, qui furtum . de pecunia publica committit. Petulcus, a petendo dictus,luxuriosus est 6c lasciuus. Syl uam ueteres appellauerunt ad usum lignandi Torpit.
Communem, quae propter id etiam caedua diceretur, quoniam ex lucis incidere piaculum fuerat, quos alicui numini uel heroi dicarunt, eundem etiam nonnunquam Sylvanu appellantes: sed Sc abundans campus herbis sylva cctis dicitur,ut, Subit aspera sylva, Lappaecla, tribu - 'Saltus,campos pastorales proprie, in qui ibus alantur pecora, uenationi dc aucupio idoneos, ideoq: invios itinerantibus arbitrantur, e .
quoru ideo custos seu pastor saltuarius dictu, μη est,n5 alaltando. Necatus proprie gladio dc Di
per iniuria: strangulatus, fi me, fascia manibus: de Uu, enectus,ut aliqua tepestate uel ruina obrutus. erc. Pius, qui etia castus dicitur Sc pietas no ad humanitate cotinuo seu mansuetudine pertinet,
ut pleriq putat, aeque piu Sc clemente, uel placabile, accipietes: sed ad diuina in primis ueneratione, maiorii obseruantia, miseIO Iu opem, in se
242쪽
zes DE POLITIA LITER Ais insepultorum humationem,quam idcirco pietatem graeci dicunt, uti bonam uitam uel sanctam,seu bonum uel laudasilem uiueis di morem : cuiusmodi Aeneas in protegenda patria,in efferendis,tutandisq; genitore, UX
re, filio,& penatibus dijs excolendis, pius ap- Aeneid.s. Pellatur. nam & misericordem fuisse Nisus o Aen. s. er to. siqndit ut,Telapsorum miseret:&Miseni Pal lantisq; funeratio,in defunctum Lausum insi- . ' gnis magnificentia,&pleraq; id genus. Certenι,ιιθ. Garim Horatius pietate apud mortales pro maxima Oct 34. uirtute ponenda indicauit:ut, Nec pietas moram Rugis,&instanti senectet Afferet,indomitaeq; morti. Pleriq;,pleraq; & plerunq;, maiorem semper partem intendunt, & totam, se-In Andria. cudum Donatu super eoTerentis loco: Quod pleriq; omnes faciunt adolescentuli,asserente, alterutrum superflue positum, cum ambo idesignificent: nos tantum maiori parte contenti. ex minori autem,ut nonnulli, ali , quidam Scaliqui, aliquando, nonnunquam& interdum. quanquam Plerique a ueteribus,prqcipueque In Iugurt. Salustio pro quibusdam positum apparet: ut, In diuisione orbis terret plerique in parte tertia Africam posuere.&a Plinio minore compluribus exemplis .Repetundarum, & repetu dis dicitur,aut cum princeps uel populus confinis alteri populo uel principi hominem,pecus, pecuniam ue,aut quod uis aliud ex agro detrahit, pro quibus repetundis legati saepe mitteretur: aut repetundarum lege fuit, quemadmodum
populariter sindicari quempiam dicitur, qui
cum potestatem uel magistratum haberent in Prouincia, praesertim pecuniam aut munera Perperam
243쪽
RIA, LIBER III. 2o' perperam accepit, ex templis abstulerit: cuius criminis Demosthenes Aes schinem reum face re niti lux cum ait: Quod si per malitiam pecuniam siue argentum acceperit, & munera, &hoc coarguatur plane ex rebus ipsis admini stratis,praecipuum quod est, si potestis ut occidatis: sin minus, uiuentem caeteris exemplum faciatis. quod erat reii capitali iudicio, aut ali qua insigni nota turpificandum. Repetundaruautem pro repetendarum,tun pro ten apponedo: sic antiqui pronunciabant ex uerbis tertiae coniugationis, in sermonibusque prq cipue ad leges & iudicia pertinentibus: sic talent immimum potius, quam talentorum & num o rum: Sc duum uel trium milium, & septenum uel octonum pedum antiqui dixere, ut in numero aut expeditius, aut certe ornatius eloquerentur. Mille autem uel millia equitum, Mnon mille equites latini protulere,ut cum substantivo equitum talentumue adiectivum mille colligetur, millia facientes substantiu u. Nec duo cetu uel tria centu,aut duo mille dixerui: sed bis mille,bis centu, ter centu,ter mille. Ita neque duo millia pedites,sed peditum num e
Tatur: neque duo centum, ter centum, sed ducenti,ducentae, ducenta, trecenti,trecentae, trecenta,pro suis quaeque generibus substanti ut adiectivique facta demonstratione: hinc trice ni,quadragent,quinquageni. Virgilius exem- Georg.riplo est, Ter centum nivei tondent dumeta ita uenci.Itidem trecenti iuuenci in soluta oratione dici potuit. Et Horatius, Non si tricenis, Carm.lib. quotquot eunt dies, Amice places illachryma ode i . bilem Plutona. Tertiu consul,&Tertio con
244쪽
,io DF POLITIA LITER A is sui disserunt. Tertium namque significat duo
ante se factos consules: tertio, quod tribus ut cibus factus sit consul. Caeterum cum in antiis quoru numeros aduenerimus, memini & hae eis rationem frequenter obseruatam, qua nos quoque seruare opera precium est. excepto Danque numero a primo vigesimum utque a minori semper incipere, in sequente denario usque centesimum: sic a centesimo incipietes. in minori desinunt. exemplum est: Cum quindecim, aut decem, aut octo complesset annos
in iuuenilibus stud ijs,imperiit accepit, in quo
sex & uiginti regnauit annis , uel annos,antiis quius: uixit autem centum dc septem. quo costat annos sexaginta tres sine imperio demutransegisse. Huius in fine numeri quoniam copula cie est,ideo maior praecedit, minor autem sequitur. Quod si copula uti uoluerimus, a maiori semper erit incipiendum, eXcepto centenario. In omnibus uero superioribus a primo
usq; vigesimum, seu insit siue desit copula, ad
placitum describitu C. ur,decem Sc septem, seu septem & decem, decimus septimus, seu septimus decimus. Sed ad alias nominum rationes accedo. Simulatio uel assimulatio ex nullo ad aliquid: dissimulatio cum per contrarium dicitur. Egregie Salustius de Catilina: Cuiuslibet rei simulator ac dii simulator. sic de eorum uerbis. vina, quantum utrinq; positant geminae manus extendi. AEdis uel aedes, in singulari proprie templum. de quo sermone saepe tractat historici: ut, aedes sacra uel dicata, ut A pollinis aedes, Sc inde aedepol.&des in plurali numero, ut nostrae. Virgilius diuitibus aedes assignat:
245쪽
RIA, LIBER II i. assignat : ut, Magnas domini cu diuitis aedes. res proprie dictae, quae foris aperiunt. prae terea domi semper qui genitivus est casus clitum,es,est,sto,maneo, habito, & id genus construitur,no domus: contra domus as ter genitiuus,& in quarta declinatione, ad caetera pertinet domus instrumenta necessariaq; eius : ut
pars,uel paries domus, pulchritudo, angustia&id genus: aut per adiectiva distenditur,& oratorie, cuiusmodi rem domestica dicimus supellectilem domesticam, quod idem est ut familiarem: ideoq; domus Sc familia eodem plerunq; sensu reponuntur. Porta omnis aditusta exitus , per quam ab hominibus &iumetis
importari possit,& eXportari. ergo porta murorum, domorum, moenium atq; castroru . Portus non talum est nauium statio, uerum etiam mercaturae,ac locus publicanorum, & ubi ex cubiae fieri solitae in pret cursores atq; latrones. Qui termo oratoriae poeticaeq; peIsaepe conuenit elocutioni transumptus: ut, Inportuna ui go,a portu longe navigo,loge absum. hinc op Portunus dc importunus, importune & op portune describitur. Promontorium, mons est in mare prominens, in cuius genere decla rando, quonia in singulari numero metro non
scotienit, Virgilius sermonu circuitione seu portus pictura utitur. Collis Sc saltus quaelibe e acclivitas &decliuitas in sylvestribus. Iugum montis arduitas. Sales, facetias S iocos liberales dicimus in singulari etiam, tractum a salibus,ut urbanitatem uel astutiam: sicut, Salem qui in te est. Voluptuosus homo, uoluptatem capiens: uoluptuosa res, uotlIptatem praebes.
246쪽
Quod si foeminam dixeris uoluptuosam,dubitem,an quia ipsa det, an uoluptatem accipiat.
Ideoque gloriosum dicimus nominem, cupidum gloriae,itidem mulierem gloriosam,quia fit transitiuum loquendi genus: at gloriosam uictoriam pro eo, quod si plena gloriatione
πν lue πε- uictoria. Penuria, inopia, egestas, eX graeco P . est,& magis quam paupertas: inde an non et caritas,a carendo. Doctus, qui tantum ratione didicit: peritus,qui etiam in ea fecit experien tiam,a graeco sumptum πειρα,quam eXperientiam interpretamur. Rursus,indoctus qui tantum doceri sit idoneus: indocilis autem, non uero indocibilis,ille est,qui uel nequit, uel doceri recusat. Dicerem puerilia me nunc docuis menta quaedam retractare, ni si grandiores natu horum sermonum expositionibus errare sqpe cognoscerem .sequar igitur audentius. Facinus, tyrannus,ingenium,ualetudo, forma, amor,dominus,animus,nobilis,bonum cotrarium ue significant. Itaq; pro orationis & personarum leu rerum dignitate circumspiciendum,quo quaeque loco magis imponenda: uesi clarum,illustre egregium, magnificum facinus dixeris,aliud pro ecto significet quam facinus audax, ut Terentius habet atrum,impium, crudele,dirum,immane: dc si prosperam, optatam,felicemque ualetudinem,aut debile, aduersam,uel aliquid eiusmodi coponamus. Amor uero cum sit ad deos culturamque religionis interdum ut pietas,tamen in eodem Amulta sunt incommoda, quae oratione augeri possunt: ut,inimicitiae,iniuriae,saspiciones,bellum, temporis, famae, studiorumque iactura li
247쪽
R IA, LIBER TIL rigberalium,propter quae semper ego in diligentia maiore potius quam in amore beneuolenistiae perseuerantiam existimavi. Enimuero ais
mores haud dubie ad libidinem tendui. Sc mala mens,malus animus dicitur, necnon,Inge
nio malo prauoque fuit Catilina: quod de aliqua uirtute dici no potest,ut mala iustitia,ma la pietas. Itemque Terentius, Me tuarum mi- In or sertum est fortunarum: quod dictum constat in aduersitate uicini. Itidem tyrannus a Virgilio pro AEnea in bono: contra Mezentius aute, ut impius & crudelis designatur. Facinorosus,pro maligno &audace sem per habitus. ac tyrannidem dicimus, ut dominationem seu dominatu: nam dominium 85 dominia apud antiquos non reperio. Quo magis aduertendum ego dicerem, quam turpiter bisce sermonibus deuiatur.nefarium siquidem est, dominationis insigne illi uiro adiungere,quem laude nobilitatis egregia, principandique uirtute extollere uelimus: cu a maioribus nostris, qui
sermonum, uitaeque mortalium praeceptores extiterunt,id nunquam regnantibus uoca
li genus sit attributum. Tanta adeo apud ueteres in eo uiuendi genere criminatio suspecta, ut domini appellationem, uelut iniusti hominis atque superbi, Augustum abhorruisse auctor sit Suetonius: quanquam uideamus,si rei possessae,praesertimque priuatae sit m piatio, n5 superbe dominum appellari: ut cum agri,fundi,uestis,domus,equi, libri, dominum quem piam,seu dominu clementem, liberalem, piu,&id senus adiungitur: uel cum ipsum Deum dominum appellamus, sicut uniuersorum do ο 3 minum.
248쪽
Aeneid 3. Aeneid.1O. in regna, est Aeneid.4. DE POLITIA UIT ET A
minum.Igitur inuidiosum, si quod publicum
esse coueniat,oppresseris: quemadmodum cuiusdam forte ciuitatis,aut prouinciae,uel mundi dominum benefeceris: sic nec Domini solunucupationem, sed Regis etiam post exactos Tarquinios,ut superbam suspectamq; antiqui detestati sunt: cum tamen nostra tempestate regium nomen in praeclaris honoribus habeatur,& quisque principem suum,itidem reseranium oratoria dignitate sui ego Leonellii regem meum)appellare pol sit.Quibus rationi
bus fit, non in malo dominum a Marone nostro compositum, ut quidam male censuerui: Romanos rerum dominos.Quod & Horatius in bonum asseuerat: ui,Terrarum dominos e-itellit ad deos. Quippe cum omnia multis assignet, non uni domino, ut si diceretur, Roma-D u m rer u m d o m i n u m: se d in ter o m n es unu morbem dc dominu .nam dixit,His ego nec metas rerum,nec tempora pono: utique proprio honesto iure declaraui ad dedo praesertim, Gentemque togatam. ergo nec contumeliose:
Hic domus aeneae totis dominabitur horis. Id in quam causae mihi uidetur, per quam Augustus domini appellatione sit abominatus: nam licet ei nonnunquam totius orbis imperium poeta designet, non dominum tamen indicauit. At ex malo dispositum satis constar, ut ad equum suum Mezentius inquit, Nec dominos dignabere Teucros: utiqi nullum excipiens, sed omnes aeque superbos manifestas, ut cum omnia unius iniquu esse uideatur, sic Sciniustum unum esse multoru: uelut per Iarbam dictum, Ac dominum AEneam in sceptra
249쪽
R I A, LIBER III. ai recepit. Inducit enim ambos poeta scientis si mus,&inimicos hostiliter Romanis conuiciates: ideoq; prudenter ad Romanos subiungit, Seruitio premet, ac uictis dominabitur Argis: Aeneisu ut expressius in Graecorum ultionem loque retur, qui anteaTroianis dominati fuissent. Ee quod Ouidius hac in parte uenustissimus in Fastis ui,Tu domini nomen, cum ad Romulii diceret: principis ille tenet, cum ad germanicum, quem Romulo uult pietate fuisse praestatiorem, tanquam eXactorum e numero regu .
Apud Graecos ser/, est dominantur,uel principantur: & principatus uel dominatio. nam principium, indifferenter scribitur. in quibus uocabulis bonia uel malum statue re,iustum tamen ab iniquo dominum alia ratione discriminantes,uti nos in ualeo, & uale tudine in quibus nihilominus 6c spem, δc metum mortalium dicunt. Dicitur Sc incongrue famosus, si laudandum existimamus. Quantum igitur infamiae dedecorisque illi tribuisas, quem famosissimum appellaris, putans uti celeberrimum & clarissim uindicare: quod certὸ quidam ex nostrorum doctissimis ad optimi uiri laudem inserere no dubitauit.nem p e famosus & famosa ad inhonestatione pertinent, cuiusmodi leno est, adulter, parricida, moechus,& publica meretrix,anusq; uenefica: ideo Martialis aptissime, Subdola famost moneo fuge retia moechae. Quin ipsius famae uo cabulum tam malitiae, quam bonitati designatur: ut, Fama malum, quo non aliud ueloci in Aeneid.
iam e denotat. Graeci sapientius multae uel
250쪽
pia,Oriens,Oratuue, Croritu rus, inueniet
DE POLITIA LITER A magnae famae hominem PoIyphemum dixerunt, quem pueriliter nostri gigantem putauere,alios homines deuorantem. Inepte quO-que nobilis,& nobilitas effertur, nisi nobilitatis rationem eXpresseris, cum aeque nobilis,ut futilis, saneo, fur, sicarius esse soleat, acquiuis in armis praestans,aut aliqua uirtute conspicuus: non tamen egregius, clarus, illustris latro, uel sicarius appellandus: aded ut nobilitatem quoque saepe ueteres in deterius attraxerint, quod uocabulum aeque uetusto generi & ciuitatum primoribus restituerunt. Degener est maiorum suorum moribus cotrarius, qui probi clarique fuere. ergo in malo, nam in bono non habetur.ut uicissim degenere arguamus, qui paretes suos uirtute superata. sed alia ratio
ne eius praestatia describetur, cuiusmodi apud Liuium de A. Cornelio, qui memor generis, quod amplissimum acceptu, maius auctius reliquit. Oriundus ille est a loco,ubi nati primum parentes sui: ut ego Verone oriundus sum,tametsi Ferrariensis nunc ciuis appellor. Orsus & orsa,coepit uel incepit, quae nonnun
quam cum eX componuntur.'nam nec orior,
nec alia eius uerbi participia in ulu sunt. In doles , imago quaedam futurae probitatis: de bonis tantum censetur adolescentulis,tametsi tyrannorum postea criminationem nonnulli subierunt,ut in Caesare,Iugurtha, Sylla,Marior quanquam Plinius maior indolem frumentis atque seminibu , & pecori pariter assignarit. Indulgentia non uenia est,ut populariter accepere pro culpae remissione: sed remissio quae