장음표시 사용
272쪽
DE POLITIA LITER A & ridiculum cum pro culpa posuerunt, uti peecatum existimantes' cum sit criminatio,ac maligna saepenumero, a cuius notatione ne Deus quidem excipitur & uere. nam, Nemo sine crimine uiuiti hoc est, aliorum de se criminatio ne,non ut falso interpretatur, nullum line peccato uiuere. Sic igitur passim effusis temeritatis S ignorantiae carceribus, partim sermonusignificationis alienae longeque contrariae pro suis ipsorum accipi solent, partim inaudita maioribus nostris uocabula supponuntur: ur, spiritualitas, maioritas, minori tas,identitas Sc superioritas, cum inferioi ita te naturalitas,cum
ingeniositate: ac diminutiva quaedam turpia, muliebria, ut ingeniolum, studiolum, modulus. nam quid de Petrarcha dixerim, SI Boca tio,Collutio Pierioque, temperitis illius scriptoribus φ in omnibus epistolis,quq adhuc extant, ut arbitror, cernere nonnunquam licuit,
sca ra m iaci a m p ro d i m i ca tio in e au t p rae t i o, ba-daluchum pro tumultu, roncinum pro equo, capitaneum pro duce,& id genus plurima. ad hoc principissa a nostris dicitur ducissa, comitissa: haud sane oratoria,neque poetae toleranda,iam etsi paluina uoc bula, ad plebeiamo; magis necessitatem quam doctorum latinitatem accommodata, ut dubitem an satis recte
dicatur,iurista degista, psalmista, evagelista equidem ipse non ponerem, licet dynasta ac danista) sed alia giae corum ratione proferamur, cum pro omnibus iis aptiores lubijci possent
per sermonum ambitu declarationes: ur,psalmorum Scevangeliorum scriptor, diuinus uates,iuitum uel legum, seu iuris ciuilis peritus
273쪽
R1A. OBER III. 237eonsultor uel consultus,aut interpres, & id genus emini ple Cicero cum in termones aliqua dia duriores excidere necesse sit, a quibus abhorruit antiquorum auctoritas, uerecundas qu aldam infert excusationes: ut, sic aiunt, sici: ocant, ut uulgo fertur: praesertim lue in ea eis pistola, Amoverecundiam . exempla sunt hoc loco necessaria cognitia, ac nonnulla, ut de bini salio .nod O graece quam latine interpreta iis sed de his alias.Neque Ciceronis lententiq.. in contrariam partem distorquendae sunt,do centis nos in rhetorica uocabulis u litatis eloqui. non enim hoc genere pret ceptionis adhortatur ut plebeis palatinisq; sermonibus uta imis hcec enim noua semper apud multitudiis nem inint)sed proconsuetis ueterum sermoanum intellige. nam quae alia fuerit apud Tulislium & Tulliana tempestate uocabuloru commetudo quam quae a Romanorum priscissa heretur φEnimuero qui nullum penitus gram maticae monus accepere de patria loquendi
coniuetud me, quaedam magis proprie dic ut, quam qui hac aetate doctissimi. Quod nulla potiori de causa fieri considero, quam antiquata inter omnes iam diu Italicos proprietate ex tanta multitudine hominii,itidem multi populares uocabula quaedam sicuti reliquias seruatiere. Certe a plerisq populis in lingua uera acula Bergo mum literatius, quam Pergo mudicitur,Genua coriectius quam Ianua, Comu disertius quam Cumae, uel Cum ti .nam de Cumis in Campania aliud. A ivlediolanensibus autem, & quidem grammaticae non peritis, videmus prouinciam eorum Liguriam appel
274쪽
,3t DE POLITIA LITERA Iari,seu Lombardiam a popularibus, ex Lot ago bardorum ut arbζtror gente barbara,quae eam regionem inuasit: cum Liguria sit ager Genuensis, Genuaque eius prouinciae maritam ae caput, si quid Plinio maiori , Liuioq; cre Aeneid.M. dimus,& Maroni praecipue, uanum Ligurem appellanti: quod minime iactasset, si Mantua intra Liguriae fines haberetur. Quod si ciuita
tum prouinciarumque appellationes, aut posteritatis consuetudine, aut principantium arbitrio interdum uariantur,non tamen usqueadeo permutari solent, ut alternatim nomina
mutata dixeris. nam quando Neapolim dice re liceat, quae Roma sit vel Florentia, Romam uero Neapolim Sed cum prius Parthenope diceretur, de nomine uirgineae probitatis, pbstetiam nouae ciuitatis graecum nomen assum
psit. Idem de Byzantio & Constantinopoli dictum licet: idem de Numantia, quondam Sagunto: quae apud Hispanos nunc eorum linis gua barbara,Za mora, moreque Veterum nominatis. Ita cum Insubres agrum suum imis
proprie Liguriam appellent, quomodo demum Liguriam ipsam uocentyan permuta to uocabulo Insubria nulla erit ' Scilicet. uti que illud populari iudicio stultissimum,pur
puram credant ex albo, non rubro esse colo
re, ex illo potissimum testili genere nobilissi mo, quod isti cerdones, Venetijs p rqcipue Florentiaeque purpuram appellant. ob idque pictores adhuc cum Seruatorem pingunt, ut irrideretur, albo indumento circundatum fin Sunt, quod purpureo amictu in speciem Iu daeorum regis fuisse constaret. Ignorant uero purpu-
275쪽
porpurea toga reges uti solitos,eorumq; con fultores & principes purpuratos & iudices: de quibus Iuvenalis, Purpura uendit eaus diis cum rac graeci Isermonis significationem nescientes, per quam Vrse ipsam purpuram colorem ue rubiae rosae simillimum, ac lapidem porphyriten uti sanguineum uel haema
ii ten accepimus: quem colorem ex cruore conchylium, & ostrea tinctura, punico leu artifi- cio phoeniceo saepe confici relatum est ab Ho- Iluia. mero. φυ--κ dicitur in comparatione fanguinis Menelai. Aggerant itaque errorem errori, Liguriam dicentes a leguminibus dicta, non syllaba ruin ordinem aut sensum aduerintentes,cum a liguriendo, no a leguminibus dicta:&multo sit Insubria leguminum feracior, quam ipsa Liguria. perparce si quidem ea utinuit regio: Sc liccum tenuitate, si graecam deinfinitionem ab eo, quod est , interpreta
mur: quemadmodum Comicus de meretricibus, Quae cum amatore suo quum coenant, liguriunt.Ita cum Mediolanensium dux Philippus Lisurum dominus appelletur, non im proprie dicitur, quandoquidem & illorum populis imperitet: at caeteram eius ditionem. agrumque Mediolanensem Liguriam appellare, est improprie loquentium . quamobrem usterii aucto litati deinceps ita pareamus, ut nuc parti m peruerse sermones eoru exponere,partim &nouos subij cereulia deamuro
276쪽
a o DE POLI ΤΙΑ LI ERA- DE PROPRIETATE VEL I Mproprietate uerborum intelligenda. Pars XXV II LAd Brutum
er diligentia a NV0ςdς Vorborum proprietatibus disse
re dum,in quorum significatione in primis mihi ambiguum uidetur de aman do scilicet, de diligendo utrum sit uehementi inus. afferuntur nanq; alia ab alijs ueterum exeo pia,Ciceronisque praecipue, maiorem uim in amando disputantibus,cuius ista duo sunt potissimum : Sic igitur facies, de me aut amabis: aut,quo contentus sum,diliges .alterum: Quis erat, qui putaret ad eum amorem, quem eigate habebam, posse aliquid accedere φ tantum accessit,ut mihi nunc denique amare uidear, antea dilexisse.Contra Terenti j Virgili j q; exenpla uidentur quam maximam amoris uim indiligendo demonstrare . nam de Lucifero legitur,Quem Venus ante alios astrorum diligit
ignes: ut cum alios amare non negetur, hunc tamen enixius ardere fateatur. Sciane poetarum consuetudo est, ut cum de maxime amando demonstrare nituntur omissa de amando ratione ueluti minoris efficaciae sermone, ad diligendum potius, ardendumque conuerrere, ubi maior sensus appareat: ergo Formosita
pastor Corydon ardebat Alexim. At Teretius, Si te in germani fratris dilexi loco: satis enixe 'diligentiam suam, ac magis quam amorem fuisse manifestat. quam sententiam Sc illud eiusdem confirmat exemplum: Eam filiae dilexit Ioco. Accedit praeterea eodem auctore Comico,in amore multa incommoda sentiri,quq
277쪽
paulo ante retulimus: inimicitias, suspicio es, diligenia est. iniurias,bellum,quae in diligentia minimς ς. quod quae diliueniunt: cuius nominis significatio nullam re P 9.l cipit sedule agendi intermissionem seu negli-S μ' gentiam. In amando squidem remissione 1 e- ςμ M: utrupe fieri videmus, ut inter absentes plerunque, quelmcnno. uel paulisper succensentes, aut inter parentes uum.& filios, siue germanos,uulgari quadam,ut fili solitae coniunctionis securitate: a qua suspicio ne,caeterisq;,ut modo dictum, amoris defectionibus ideo illa se mulier expurgare conatur
in epistolis Ouidit, Dic mihi, quid feci, nisi te Πω
sapieter amaui 'Hisce rationibus profect 5 ma mopb.ubcNiaiorem uim habere diligentiam quam amore si non egitur. cente bimiis .iinde sipe dici contigit facere uel feri diligenter,& quam diligentissime, cu nihil supra ualeamus. nam tum ea in quempiam summa est diligentia, cum nihil a rogato denegatur, quod ne amicitiς quidem per tectissim et
Tullius assignare potuit. Quamobrem cum aepud Ciceronem magis sit amare quam dilige re, quu & alibi dixerit, ' L. Clodius ualde nos A Bruti via diligit: apud nos certe ualςbit, maiorem esse stola a. ubi liis diligentiam quam amorem, ut cum illi nos gitur sic , cla σuerbi uictori ii assignemus, &ille uicisSimn Q diuue Trib. ple.
his uictoria nominis relinquat. In graecis non , o minus eadem est uocis & sensus disseretia .ha - 'Sbent enim uerba σι iis, diligentiam dc ας m 4it git:
amorem indicantia. Caeterum cum in ea mo- M utri φααdo Terentiana exempla uenerimus, notan qu ἴ-ον dio est eiusmodi constructionem sic eloquentius eum, uaede me pro ferri, quam si diceretur, Si te in germanum fratrem dilexi: Sc,Eam in filiam dilexit: ut no-
nulli suo more dixerunt, Et accepit eam disci-q pulus
278쪽
2έa DE POLITIA LITER A puliis in matrem. Quamobrem, Habeo te Ioisco fratris, uel pro fratre, loco patris, seu pro patre, sic de alijs. non, in patrem aut filium. Au scultare te, audire est: tibi aute, parere dicitur: ut, Consulo te,& tibi. Abiurare, est pernegare: Virg. genet. 8. ut, Abiurataeq; rapinae. Periura Ie a Utem, quo Bacchid. ilerbo utitur Plautus,unde periuria,ad promissa falsa pertinent foederum inobseruatione . nam hoc praecedere uidetur, superius uero post factum accidere. Adiurare & c yniurare ab honestate non disiungetur. nam ct coniuratio,conspiratio de oppugnando tyranno eia se possit,non iniuria: seorsum autem in malo.
ergo ad utrunq;: coniuratio tamen frequetius ad malum, conspiratio ad bonum apponsitur. Iurare ad confirmanda magis conuenit quam neganda: ut,Iuro tibi me hoc facturum: non fecisse uero, seu non facturum, non utiq; ueteruusu reperitur. Admouere, propius apponerer ut Castra uel scalas admouit. A mouere cum a solo compositum, mouere uel remouere est.
Sic aduerto, mentem & animum ad aliquid intendo: auerto, auuco. unde auersus contrario
positus,ut digito digitus. auersus, Ut amotus, 3c contrario aspectu, hoc est,diuerso . nam di uersus S auersius idem sonat. Itidem poeta iratae Palladi designat,&sic ad animum pariter Aeneis a. r i. auerto: ut, Auersa deae mens. &, Diu a solo fixos oculos auersa tenebat. qui locus tam menti. quam ori supponitur, quanquam & oculos auersos intelligi queat, quod ualde auersantis
est, praesentem ante ora non intueri. Animaduertere de animaduersio ad tormenta & quaestio es no minus pertinet,ac ornatissime, qlad
279쪽
animi intentione. Attingere. est, quod uix tan sit. ergo noide ut tagere uel cotingere, uti quitia scripsit: At nostru opus Angliae & Hispani et fines attigit: cu multu prodijsse se eo sermone ostendisse conaret iam saepe dixi, & iteru repetens admonebo,no licere oratori quide interαdu metri necessitate positae c5fund ut ut apud Iuvenale, Qui nun8 attigerat maiora cadaue Iaco rui: pro,no tetigerat, seu coligerat. At tabconfundiit Virgilius atq; Teretius: ut, Primaq libato summotenus attigit ore. &, Atq; si illa digito attigerit uno. Auguro & auguror, nonide exprimul, sicut pleraq; o & or terminata uerba apud ueteres eiusdem tantu significationis: sed auguro secundu Plin , pr lagio metis futura colligimus. Virgilii is, Et si quid uerimes augurat,opto .no enim pro auguratur intelligendu ,ut reuertit, pro reuertitur. Augurotuero,cum futura ueris captamus auspiciis:&auspiciu, quamuis ab auspicando ex auium ratione potestatem significat: ut, Paribusq; regamus auspicijs .in deductu auspicioq;, saepe memoratum. Fore& esse inter se tantum diffe-Ita ni,quantum praesens a futuro tempore. hoc
uidelicet praecipuum est,ubi nostrae tempestatis non pauci, & pro doctissimis habiti er-
Iant. Cernere tantum est eorum scripta uel e- pistolas palatino strepitu raucescente S. Quippe cum a me saepe commoniti fuissent, ut fo-xe semper in futuro locaretur, eisque Virgili j , Ciceronis , Salust ij, Terenti j, omnium que illustrium oratorum exempla frustra dein monstrarem, in sinistram pstem retorquentibus, in stam tandem exsidere uoragipem,ut' a cum
280쪽
2 DE POLITIA LITER A cum altero futuro futurum aggerarent. Exemplum eorum est Quicquid in buccam uenerit, dicendum fore. O quam commode in buccam
fore concidit .Eant igitur, & sitne riuali seq; &sua soli ament, qui scriptis suis etiam uel ad
principes, uel maiores natu, sese in plurali forisma describunt: alios uero singulariter appellates, pro Ciceroniana quidem magnificentia, quem nulla magis aequalitate quam hac scribendi superexcellentia uidentur et mulari. At qui peritiores no, Dicendum legendumve fo- Te, coniungunt, sed dicendum eue, quod omnino futurum significat oratio. Nam aut dice dum fore principaliter positum, aut dicturum esse proferendum est. Vel si passive uoluerimus, Dicendum esse,non autem fore: quemadmodum dicitur saepe,Ero praesens,uel lum fuisturus: non autem,Ero futurus, utroque modo
futurum demonstrando, non futurum futuro
inepte improprieq; commiscendo. ergo Fore sola sui uoce futurum exprimit, sicut futurum esse: tametsi forem, fores, foret, ac id genus, in singulari numero pro essem, esses,esset apponatur,adeo ut Salustius praeter fore a se positum
in futuro, praedicta quoque uerba more grae co ad futuri temporis indicationem accomo det.&sane quod in graecorum est ero ternatis pro .6κyκώμ λω, quo ipsi sermone optatiuum . futurit m q; sigra i sica n t: ut σή/, μή/ Meoo, nulla ratione latine magis quam pro forem, fores,
foret, interpretari licebit. Proinde ab eodem O .3. in Catilinam dictum de Lentulo, se tertiu esia se,cui fatum foret urbis potiri,eloquentius sane ei uisum quam Esset.Sed ecce exempla,quq de