장음표시 사용
292쪽
DE POLITIA LITE A citur,ut in campum,praelium, disputationem, certamen, ubi de periculo &discrimine sit arendum.Timemus nobisiipsis, saluti nostr dignitati,honori,amicis, domui, nostris fortu nis: timemus inimicos, iniurias , suspiciones,& id genus multa .Sancire, sanctus, sanctio; nasanctitas nouum est. Apud getiles ancire fuit aliquid sub languine hostiae consecra . sic e laim sanctum appellabatur,eoque cum ritu leoges sancitae dicuntur. Vtimur quotidianis necessarijsq; rebus, unde usus ipse hominu ni Ieriamq; magister.Frui mirrhis potissimu,quet ad uictum sunt necessaria: unde frumenta me Iito, frugesq; dicuntur, tametsi unum corripi--r, alterum producitur.Fruimur itidem re potita,ut dignitate, fortuna, uxore,liberis: in quo
significatu fungor adscribitur. Ideol defungi defunctus,uel defuncto magistratu, & defuncti dicu tur, qui aliquod in ligne munus iret laboris,uel ocij compleuerunt, propter quod
defuncti uita pariter nuncupatur: ergo defun/gor, est finio. A fruor autem participium Deo ius,itidem ut confisus significat. Lactare,lac praebere: lactere, lac sugere. Sic lactantem nutricem, dc lactentem puerum discernimus. Lacteum pro albo uel candido, poeticum est, si in cut & niueum plerunque in eodem sensu accipitur. nam &lacteas mamillas,& frodeam syluam,aut montes niveos oratorie dici uix permittitur. Consolor &. solamen nam con solamen non usurpatur) ad orationem pertinet consolatoriam. Solatia conferuntur e X re
bus intensium dolorem mitigantibus magis, quam solis uerbis ut est alteram Iem pro Ie a
293쪽
RIA, LIBER III.,nissa substituere: praecipue sin funeribus, ut inimicu interemisse, qui tuu amicii occiderit: ut quippiam simile quod rependat,& ut captilao sumptum,ope,auxiliu exponere. Proinde
istam Euandro solatia misisse, poeta descri- Aeneid. itibit magnificetissimu geniti funus,& qui ad inferias necarentur.In ea de significatione est deliberali in Lausum funerer ut, Misera solabere Aeneid.eto. matrem.Terentius de Chremete ad Menede- Mortem , non mum, quoniam uerbis agebatur,Certe aut ς. Ie itur. solando,dixit,te iuuero: quo patet oblecta me situm plus esse quam solatiu.Conari & conatus eam exprimit significatione, cum quid facere tentamus seu commolimur, quod perfici nequeat,alioquin niti uel conniti,ad & in dicendum est: ut,Dexter in aduersum nites, de Hercule contra Cacum dixit: &, obnixe frumenta Αζης,* 'Φhumeris,de formicis,quae cum grana uix con/ Aen ιμ- uectent ad cauernas,tamen important: unde Vbieriam obaenixa uel connixa,quae cu labore paries, tame nixae legiturspeperit. ide ergo perpolite Virgilius, Et in me ς .dijs conatibus aegri 'Deficimus. nam ut me mi No 4 icimμ neritis non a Virgilio,nec Cicerone,ac propstais ste fluccidimisistissimis ueterii,quos saepe quatuor esse propo babet. suimus,conarae dicitur,licet Ouidius de Cad Aeneid. itinio in serpetem: Et magnum magno con/mi' Netιmor. ne misit. Consterno & consternor tertiae colu ' 'gationis, in actione & passione ad corpus &res stratas sternenda sue componitur. Consternor consternaris passiuae significationis est, uelut exanimatum, stupefactum ,terrefactumue fieri, ad animum quam corpus pertinet magis . cuius activum uerbum consterno in
aliam significationem auertitur οῦ cuiusmodi Virgi.
294쪽
darcis In Moeri. 236 DE POLITIA LITER A
Virgilius,Ignarosq; loci passim, & formidine
captos Sternimus. ita segetem, fruges, herbas, tectum, est sternere : cuius praeteritu, supinuq; constraui,constratum composite : simpliciter uero sterno, solo aequata: ut, Strata iacent passim . Calumniari & cauillari eandem habent cum sua diuersitate significatione, ut supra de cauillatione calumniaq; commemorauimus.' Comodare proprie mutuo dare, quod idem semper domino reddendum suo. ut librum, e quum,indumentum,domum, famulum. Mutuare autem & mutuari,seu foenerare & foene/rari,de ijs apte dicitur,quq ea de fere nunquam redduntur, praesertim continuo usu ablumi solita. In quo genere & pecunia numerari potest,tametsi aliquando eadem redditur. Caeterum in o desinentia, de dando. inor autem de ponentis uoce, de accipiendo, ut sit mutuans uel foenerans, qui mutuum dat:& qui foenera tur uel mutuatur,accipiens.In ue Ibo caveo,cauendum est inepte negationem superaddi .ut, Cave ne id facias: cum satis sit, Caue id facias, ex uerbi natura negationem per se significantis.Terentius, Cave falsam gratiam studeas inire: Sc Virgilius, Occursare capro, cornu ferit ille caueto. Arbitror tritum omnibus documetum,praecipue qui Tullianas nouerunt episto Ias: repetam tame, cum multos ipsarum, ut se
iactant, familiares, & hoc loco &alijs inepte labi uideamus,de agendo scilicet, &habedo, referedoq; gratias. Gratia igitur tuc haberi dicetur, cum neque Oratione, neque opere ad
huc collato beneficio satisfaciamus. nam pro
prie habetur,& quasi alieni iuris est, quod nequaquam
295쪽
RI A, LIBER III. nequaquam redditur.Caeterum animo tamen memori gratiam retinemus, aliquando uel sermone, uel pari aut praestantiori forte retribuistione' magni faciendam. Agimus aute eas uerbis,unde actio & oratio. Gratiam uero rςlaxi titiisetandamus,quod optimum est:&gratificari idem ua 'Iet,cum digna merita retribuuntur. unde Tearentius, Quid uenire in mentem nunc possit
mihi, qui referam lacrilego illi gratiam Sed
hic in singulari numero:utrunque uero Virgi lius una sententia comprehendita ut, Quas dicere grates,Qua sue referre parem:& hoc ex re Ammin. v et opere.Regratiari uero,siue regratulari, uel gratiari, doctis non habetur: neq; recommendare seu recommittere,ut isti tanti adeo epistolarum compositores scriptis suis interseruiar, quas ornatissime scriptas haberi uolunt: at Cicero certe in suis ornatior est, qui etiam atque
etiam commendare dicit,uel committere, norecommittere. Gratulator uero,atq;congratulor,& gratificor, potiora sunt uerba, epiliolari stylo apprime conuenientia.Gratulamur autem alijs&nobisipsis, cum gaudemus ob felicitatem magistratu iim,affinitatem initam, eiusmodi. nec minus grator inuenitur in eadesignificatione, Sc ab eo poeta,uti modo de Grates dictum est exemplum:& in quinto, Grata
latur reduces.Gratulamur & o ijs immortali bus,quod non est secum gaudere, sed eis gratias agere.Gerere,gessi,& omnia eius uerbi de Tiuata rerum administrationem rectius significant. Portare & ferre ad alia commodius ex primuntur. Memoro & commemoro idem
296쪽
DE POLITIA LITER Lissa mihi causas memora. 6c Homerus, μ' - ἔνι επε iuintra . Quanquam illud Virgilii praestantissimum,Et meministis enim divae,& memorare potestis, exemptu imanifestissim v, quod alia ratione quam pro referendo no procedit. Quam male ergo quidam ludi magistri: ut,Memora mihi lectionis, pro eo quod est, fac me lectionis memorem . nam apud peritos memoro transitiuum est, quamuis memor autopa theticum, uti recordor aut reminiscor. itidem recolere in autopatheticis habetur. ergo incoinmode, Recolo tibi lectionem: sed, Ego recolo lectionem,tiellegisse. Nancisci & nactus, acinquirere &inuenire est, ac suu non iniuria fac eis re, quod sui iuris prius no extiterat. Interdum ad malitiam flectitur, sed cum temporis tameaptitudine: ut cum quis nactus opportunitatem, id est, occasione alterius inuadendi,& per insidias furtum committendi ita locum tem
pusq; requirit huius uerbi significatio. Dei re& iri, quae cum 1 upinis actius passiuaeq; uocis
construiatur,Terentius exemplo est: ut,Hodie
uxorem filio datum iri.&hoc in praesenti pansitio positu: in activo autem Sc pret senti similiter, si datum ire diceretur, plerisq; placet ad futuri temporis significationem assignari. Sed
non minus aduertendum in duplicis constructione sententiar,ubi solo duntaxat principali
uerbo fungimur, non nostram, sed personae auctoritatem antepone dam: ut istum canem uel equum quam illos magis currentem dixeri
mus, non currentes: rursus istos canes uel eis quos, quam illum curretes magis e X ponetur,
non currentem. Hoc autem in participio, in uerbis
297쪽
RIA, LiBER II 1. 2' uerbis itidem est ordinandum: uos ipsi exemis
pia colligite. Intercedere &intercessio in boni maliue significationem attrahitur: in malu frequentius apud historicos,eum uirorum nomina, magistratuum de simul interponuntur: ut, Cato orationi Caesaris intercessit de Catilinae coniuratis: hoc est,obuiam iuit, & se opposuit. Itidem, Tribuni plebis edicto consulum intercesserunt. Ita commode intercessio impedimentum fuerit. In bonum cotra, si bonis a fectibus alligatur: ut Intercessit mihi tecti assinitas,foedus, societas: uel tibi cum illo, illi tecum. quod fere ualet ut interuenit: nam quod
Τerentius dixit, Si nulla et gritudo huic gaudio Anista
intercesserit,iam pro interuenerit , quam pro obuiam tuerit,facile potest intelligi. Intercedere quoq; pro aliquo dicitur,ut Cicer. Philip .et. Tatu enim pro te intercessisse dicebat: id est, spopondisse. Et alibi, Intercessisse pro eis magna pecunia: pro eo quod est, impetrasse. Inteximere intra sitiuum est,ut cum alterum occidimus:& cum autopatheticon est,accusandi ta men casum regi ima no perfecte diceretur, Cato interemit, pro eo quod est,obijt : sed ,Cato seipsum interemit. Quod autem omnibus fere uerbis da di casus possit accommodari,ut ple- Tunq; ornatus gratia ponitur, magis tame poeticum est qua oratoriia, ut metri necessitate factu uideat. na & pronomina superflue pariter . . intexutur: ut, Multu ille'terris iactatus, S alto.Igit dc tibi scribo,ardeo,aro,que ad modia tibi seruio, no inco grue dicet: cui 'casus significatio est,ut ad tua uolutate aut utilitate factu cescat; qua se tetia illi pracipue Virgiliani uersus
298쪽
hoc ad tabustis pictus referas : bine fisetor, er pictor. Unde iti
re in auro . CrBucoL Sanguineis fronte moris.er temporara pingit. 26o DE POLIΥIA LITER A is affirmant, Tibi lilia plenis Ecce ferunt nymphae calathis,tibi candida Nais Pallentes uiolas,& summa papauera carpens: & quae uerba sequuntur.pingit & pingit ad eundem intenisduntur effectum. ' Prouocare & laeessera in bonum dc malum accipi solet.de malo frequeribus patet eYemplis: ut,probro uel iniuria lacessitus: in bonis,ui,Tuis me literis amantissimis lacessisti: hoc est, prouocasti. Interuerterride medio quicquam per fraudem & calliditatem tollere. Inuertere,quod exterius erat,interius uoluere,&contra: ut chirothecam, pelle, uestem. Invergere,uel cum dextra manu in de
Xtram pariter fundere,vel cum sinistra in siniis stram uicissim partem, quod est manum exterius intorquere. Horum igitur uerboru improprietates & proprietates atq; naturas,quo suo quaeq; loco deceat accommodare, ut pulcherrimum sit oratoris officium,sic contra turpissinium, si incongrue, idq; frequenter committariir.Fiendus,adiectivum ponitur, & gerundia sendi, do, dum, pro eo quod sit faciendus iaei faciendia .na a fio nihil tale apud maiores nostros inuenit, queadmodu nec a facio, fac re quod uerbum participia gerudiaq; a facio mutuatur. Graeci horum in uerborum actione passioneque extensionis habent opportuni tatem, siquidem praeter eius que parti et pia futuri, a gignendo seu a sene-Tando naturam pariter attraxere . Quod si quis interrogaret, quare non eadem lege fieret pendus , prout uel faciendus exponitura respondendum,in nullo penitus antiquorum,
qui nobis praecepta scribendi tradiderunt, eiusmodi
299쪽
R I A, LIBER III. τει eiusmodi sermones componi:quiq; omnia, ut in grammaticali forma, uariationibus mem
rant exprimenda,non consueuerui. nam quis ueterum posuit amam inor quamuis amarier,
seu metri uarietate,ut virgilius posuisset:& aecingier,ac potestur,&fuat,&infit,seu ipsius antiquitatis ueneratione.aut quis legunto dicit, Aeneid. . uel doceto: quamuis ab eodem poeta, Nullus amor populis,nec foedera sunto.Sed &ipseViegilius &Cicero:ut, Pietatem Adbibento, adue- De Leg. . nas deos ne colunto .ac nonnulla similia.Tum quicunq; antiquoru sermones ex legibus proferunt,non improprie loquuntur, si de legum more suo loco referantur. Nec non Virolius Aerus. σα in sacrorum sermonibus porriciam, usti P0 i a P. montici hin uergit,suscipIx: ,Cum faciam ultula:&, o Laetis operatus in herbis,apponit. Lachrymo V- - .& reuerto,& punior pro punio,ac animaduerto pro punio uicissim, ad haec metior uel re metior in passiva significatione: quorum nono milli ueterum sunt exemplo,& Virgilius Pela Aenei a. gom remenso dixit: quibus rationibus satis apparet, eandem in uerborum prolatione, ut in nominibus supra mostratum, moderationem continendam oportere, quam maiores nostri
1criptis suis planissime distinxerunt. Haec quidem de uerbis sunt,intensius quae admonen da commemini:reliqua deinceps in adverbiorum parte locabuntur.
DE PROPRIETATE VEL IMPROOprietate adverbiorum cincti se nia. tars αα IX.
300쪽
Ac primum de pertinentibus ad loca di
sputandum quidem,in quibus frequenter & praecipue ab ijs, qui in quotidianis Tullii lectionibus insenuerunt,& tanta est inter populares uulgariter loquendi consuetudo, ut doctorum etiam aures penetrauerit.
Quod si in quopiam seu Ciceronis, seu cuius uis priscorii libro de horum significatione siepositum,in Epistolis certe familiaribus sic creberrima exempla uideatis,ut mediocris ingeani j lector non falli debuisset. Ineptissime igitur huiusmodi adverbia confunduntur: ut si in loco quo sumus,istic diceretur, pro hic: uel in eo loco,ad quem scribitur, seu literas mittutur,illic, pro istic describatur. quorum error ex imperitia puerilium magistroru incurrit, nec emendatur deinceps,nisi cum epistolet Ciceronis pertractentur. Verum huic rationi non cotraria sunt aliquando ueterum exempla:ut Vir Atti . .'. gilius, Hic illius arma Hic currus fuit. uel, Hic portus alis effodiunt,hic alta theatri Fundameta locant. melius certe quam istic uel illic, qua uis de remota a se Carthagine loqueretur: natu potissime ad uerbio prae se illi uti licet, quasi in eo loco praesentes videmus, licet absentes,
scilicet de quo loco publicam &singulare in tendimus elocutionem, uti nunc Virgilius de Carthagine praecepit ,& de Italiae regno per Aeneid.3. deos penates altissime loques: Hic domusne et cunctis dominabitur oris. Atqui Ouidius magis errasse uisus in epistolis de Ponto, nisi librarii forte culpa commissum : qui in exilio morans, ad Rufinum Romς forte degente scribit,Quid melius Rona Scythico quid frigore peius