장음표시 사용
61쪽
byrgicum MIoliaticum Saxonia accepit , am supra moravi. Faedus tam ' etiam Hanseaticum , quod hoc tempore quis maximefloruit, ad Historiam Saxoniae pertinet, quoniam a tadere inter duas Urbes Saxonicas Η-- burgensem& neburgensem A. Ia L primo ortum , ploximas deinde Saxoniae civitates suae societati junxit,&-beca, uti reliquarum Saxonicarum Urbium primaria , ita hujus sederis Haiasici ut fuit. Seculo XVI. mem randa imprimis est illa Constitutio Circulorum Imperio Germanico utilissima, Maximiliano L autore, qui prunoculi anno in ComitiisAugustanis sex tantumCirculos a conicum, Bavaricum, Suevicum, Superiorem Rhenanu Wes halicum & Saxonicum constituit, qui quidemul mus omnium maximus tumiuit,pluresStatus Imperii coram plexus, qui in ordinatione Re menti A. iso o. indelicorum facta enumerantur. Deinde tamen in C. . mitiis Trevirensibus d Coloniensibus A. ima. idem Mara milianus decem Circulos constituit, & inter eos Saxoni cum alium Superiorem, in quo imprimis Electores, Sax niae & Brasenburgicum, locavit , reliquos in Saxoni ς' Inferiori iamluit Archiepiscopatus Magdeburgensem B mensem, Episcopatus Hildeshei mensem , Lubecensa', ' Suerinensem, Raceburgensem, Ducatus Brunsviico-Lune' bili gicum, Meclenburgicum, Sax Lauenburgicum, H. saticum, cum urbibus Lubeca, Goslaria, Muthusa & Nordi
husa : Id quod vel ideo moneo, quoniam in hac Isagoge de illa potissimum ago Saxonia Inferiori, quae Circulo suo definita est: non tamen ita stricte, ut non vel de Episcop tii Verdensit c Comitatibus Holiano & Diephόldico, quamvis ad Nestialiciun Circulum pertinent, aut de Coenobio kenredens quomvis Superioris Saxonici sit, agam,
aut ad vicinos, varia ratione Con' os, excurr-
62쪽
euli decimi seni inter Iohannem Episcopum Hildesentati
ex Domo Saxo-Lmenburgica, &Ηenricum, Juniorem dictum, Ducem Brunsvicentem, exortum est , propter oppignoratas Episcopo arces quasdam&praefecturas, quas oblata pecunia repetebat Dux , reddere nolebat Episcopus.
Hinc enim Episcopo cum aliis Principibus ila Comitibus confoederato, Henricumq; dc eius fratrem Franciscum piscopum Mindensem invadente, illoque, adunatis cum Hassiae Landvario copiis, sertiter se defendente , grave bellum in Saxonia exarsit, quod nec tres Elinores Cese Vestae congregati restinguere, nec Commissarii in Combtiis Wormatiensibus a Carolo V. nominati sopire, ne ii duciae quidem obtineri sub poena privationis foedorum &hanni Imperialis potuerunt. Unde in contumacis inobodientiae poenam proscriptionis sententia adversus Epist piam Sc Consortes a carolo V. sandavi pronunciata est, executoresque eius Duces Briansvicenses constituti sunt, qui totum Episcopatum, excepta Metropoli Hildesia & tribus arcibus, in suam potestatem redegerunt: vix dumqui to post anno Pace Quedilaburgi per Principes reducta. Verum, oborto interea religionis causa in Germania bello, major adhuet tempestas Saxonue incubuit. Cum enim 1138 Principes Protestantes Bruns,igar demolitionibus asversariorum suorum deliberaturi convenissent, alii Principes Romano-Catholicae religioni addicti contra eos fi dus Norimbergae fecerunt, cujus Dux summus Henricus JuniorBrunsvigius, quem dixi, constitutus est. Unde factum est, ut deinde Saxoniae Elector & Hassiae Land avseus, Smalcaldici foederatii Henricum invaderent , ct tota ditione pellerent, tertioque post anno in potestatem mam cum filio CaroloVictore redigerent , dc per biennium captivum detinerent. Nec minori vehementia Henriciun
invasit, ditionibusque sute cecit Vesradus Comes Man
63쪽
GDidius, Alberii Brande urgici nomen praest serens; qui bus tamen Ieceptis , non tantum per Philippum Magnum filium suum hostes suos magnis cladibus ultus est, sed etiam
Albertum Marchionem Brandenbur cumin agriam Brun- . svicensem irruentem victoria insigni, cruenta licet , duorum filiorum morte, ad Siversitusiam superavit, & altero iterum praelio ad Stederburgum victum tota eiecit Sax nia. Nec minus deinde etiam eos, qui hostes mos seu irant, cum alibi, tum in Saxonia, Ducem Meclenburg murbesque Lubecam & Hamburgum pecunia mulctavit. Non parum etiam turbarum in Saxonia illo tempore dedit
Mag Lburgensis urbis per Georgium Ducem Meelenesu gensem incitoata obsidio, deinde Mauritio Samni commi isa, sed frustra: de ea autem , quae subsecuta est , religionisi mutatione deinde agam. Seculo decimo septimo , quod nunc vivimus, Urbs Briuasviga, Ducibus suis ab aliquodam tempore refractaria, dc idcirco ab Henrico Juniore elimVoppugnata, binis Vicibus grave pene incendium in tota S co a concitasset, nisi id mature suppressium filisset. At, postquam ferale illud bellum, cui per triginta integros annos universa dein Germania succubuit, occasione foederis Lauenburgici, per Christianum IV Regem ejusq; gravi simam ad Lutteram cladem, Christianum Episcopum Hai, herstadensem, & obsidionem excidiumq; Magdeburgensis
urbis, in medi Saxonias ertractum est,tam graviter id florenti imas has terras ammt, ut Saxoniam in Saxonia maererent, qui antea eam Fidissent, Et his turbis adhue durantibus mortuus est optimus Princeps Fridericus Ula, - cus, Dux Brun mensis, Henricianae Lineae ultimus, relicta
opima haereditat a Berialia inae Lineae Principibus, ii disto; florentibus. Resperit tandem DEUS elemqnti oci o Germaniam, hinnibusq; eius pro cus d Saxoniae quoniae optatam Hiernam it,
64쪽
Iam meis ofeshmgensis mctionem mae lina dominiorem in Saxonia secta est mutatio. In sela hac In ore, de oua a mus, Saxonia duo Archiepiscopatus dagdeburge
sis&Bremensis, Episcopatus tres, Isalberstadecis, Race- burgensis, Suerinensis,Seculares redditi, Sueciae MD, Eloctori Brandenburgensi ct Ducibus Meclenburgicis partim stib Ducatuum, partim sub Principatuum nominibus ce serunt, ut ex ipsis Pacis infalicae tabulis clistincte discere 'est. Et ex eo tempore, si Bremensem Ducatum dc Hols . ricum excipias, qui belligerantibus inter se Arctois Regis hii semper simul cladibus involuti fuerunt, reliquae Somnicae Provinciae, Jucianda quiete dc trari illitate gavisi simi, mature silppressis in ipsa, quod dicitur herba Breme sibus, Hoxteranis, Reinstemensib'Hamburgensibusq; m cibus , qui bellum concitaturi videbantur. in re cum alii Principes, tum Serenissimi Brunsvicensum dc nam. ces studio pacis, prudentia dc moderatione sita , mobmam apud viventes gratiam consecuti, aeternam'apud p steros gloriam reputabunt, qui etiam, ut sita in semilia hi, bus&discordiis occasionem, hostibus vero , si aliquando
irrumperent , receptum praecluderent & abscinuerent, Brunsvigam urbem forti manu a. 167r. subegerunt, suisque ditionibusaterno pacto coniunxerunt.
Verita, postquam ita breviter hanc Saxoniae Histor am quasi per tenuia quaedam lineamenta adumbravi, illi ulterius depingendae me accingam, faciamque id per certa Paedam capita, ut dc loca ipsa considerem,& sacram in Episcopalibus Monasteriisque ocreligione faciem, dc civile in Ducatibus, Comitatibus, Urbibushe , per certas quoque leges, regimen, dc totam denique Prahi ineam Historitam exponam, non plene atque integre, sed, ut in Isagoge fieri par est, tribus tanturiverbis, desectum dein suppleturus,
in appetitatin lectoris sati Arus, indicio facto eorum Scri-G ptorum,
65쪽
istoriam,per quos&ipseprofeci, dc unde plena haberi potest nothra i de quibus etiam judicium meum exponam,cuod quijuvenes,examinare periti possint.' Gorum ipsorum notitiam, seu Topographiam Saxoniae, hoc nostro seculo quidem habemus, Martini gesi ri opera, pereditam, eX antecedentibus tamen seculis nullam distinctam ; ut colligi hinc inde ex variis scriptorum locis, iisque diligenter inter se collatis, debeat, quicquid ad hanc notitiam facit, non sine labore multo αiudicio accurato, cum ex nominibus , decursit rei oris mutatis, maxima oriatur dissicultas, accedente praesertim mutila & impersectaScriptorum narratione. A Fluminibbus, quae aut sedem nunquam, aut rarissime, mutant, maj xibus pnaesertim, inchoandum esse in locorum notitia a quirenda, docent periti. At illorum quoque nomina tape. aevi lapsu mutata , aut, pronuntiatione male accepta, ct hinc storicorum errore, corrupta, peius deinde' deseris hentibus habita esse, in Saxoniae quoque fluviis ostendere licet. . Quatuor nobis enumerat Adamvs Bremensis in I Nssor.Ecclesi.I. c. a. cujus verba integra merentur recitari:
Nobilusimi Saxonia fluvii sunt, Albis, Sala, Visura, qui omirraba nuncupatur. Is in Thuringia saltu fontem Oabς quemadmodum reniar deinde mediam cursu pertransiens, iumicino Frisonum fortitur occabum. Verum maximus A his, qui nunc Albia nomen habet, etiam Romanorum testimonis praedicatur , cujus ortum ferunt trans Bohemiam , mox Su- mos dirimit d Saxonibus. Iuxta in deburg in se recipit Salam quium, nec longe ab Hammenburg ipse Albia mergiatur in Oceanum. Quartus ex magnis Saxoniae fumi nisus in Emisa, qui I est vulos a reliquis illius prominoia dirimit populis. IH oritur in fastu Paderbornensi , currit autemper messios Frisonum terminos in Oceanom Britanni m. De quibus, quamvis aliqua jam mm notaverit Philippus Cimmerius
66쪽
merius M. Antili. c. '. tamen nonnihil addam, domisnores quoque fluviosSaxoniae Inferioris adjungam. Esse autem, EF quam Sal Voces appestati as, & signis, Care quemcunque fluvium, iam tum a Viris doctis itide ostentum est , imprimis a G. Schejem Ubsaliae c.I. Et is ipse, quem modo nominavi, Adamus Bremensis c. ras. scembit, etiam apud Sueones esse Albim fluvium , pera medios Gothorum populas currere in Oceanum cinde F Gotbelba diei. Ubi Scnoliastes Amnmus ridicule scribit,illum ab Albi Saxonico nomen sortiri, magnitudine non imparem, cum, ut dixi, Vox ipsa fluvium denotet, & pluribus tribuatur. Rommanis Scriptoribus, quibus lemne quasi est in fluviorum nominibus E mutare in A, ut in Ambra Amisius.
paret, Albis vocatur, Graecis Aλῆις ιLAUMic, me dii aevi bcriptoribus Albia, unde Transalbiana rario So num Aldhelm. ad An. M. dicitur, quae alias Nordalain M. Quamvii autem Romanis latis notus Albis, cum Drulus, Germanicus, Tiberius, bello Germanos periequerentur, Taritus tamen,qui sub Traiano vixit, in Germania , fume incl)tum fidinotum olim, nune tantum audiri stribit, ut tanto minus mirum sit, verum Albis sontem ab ipso ignoratuim opiscus in Frobo mus&Nicri mentionem facit, vocat a tem Albam, vel, ut in quibusdam MS IV. Cafaubonus in Vin nati Album. p. 238. Dedecii uetus & influxu in mare moldus I r. Chron. Stav. c.x ubi de Oderar Oritur , inquit,
in profundis imo saltu inaraborum , quisunt ab Oriente Bo
hemiae, ubi de Albia fortitur principium. Nec longis ab in v cem isant spatiis ,sed di verso currunt meatu. Albia enim in occasum ruens,primo impetu Boemos alluit cum Sorabis. Medio cursu Slamos dirimit a Saxonibus, novissime Ham-menburgensem dividens parochiam a Bremensi, victor Oceamnum ingreditur Britannicum. Alter Sinoniae magnus ει Vius Visurgis, nobis Romanis Scriptoribus se Get quenter
67쪽
men mea rur,&Velluo l. . Romanorum elade nobi-ῖu vocarim: Nescio autem , quomodo ex voce Romanis visuros, Graecis dein Βίσουργις dc Ουκτουργις, sub 0υγρου nominp,Vitiata scriptura, apud Dionem latens, se matus sit. Claverus olim nostris diatiun existimat
se , ct hinc iactum Visurgu. At, qui postea ex se ina
'aris Scriptoribus, pronunciationem patriam secuti, nomen fluviiLatine extulerunt, nunquam g addunt,sed tum ra, sinistra, ut est in Aunalibus Francico Adelmi Imisura, iath t Adamus Bremensis, vel,xat in aliis ejus c dicibus est, Visuru, Visura, ab illis vocatur, miser, umifora aliis, item Viscera, ut not t Lambee. ad Gualaonis vitam S. Anscharii. Cum autem fluvius Imur vel inder vocaretur, adjiciebatur a , aba, acha, ut esset Pristra, Misera
miseracta, miseraba, uti passim pud Scriptores videre luecet. Uti enim per solum ala, acha , aa, - notantur
minores fluvii, ita maioribus id adjicitur, ceu observatum estNobilissimo misero Rex Augustan. l. i. dc Schessem in Upsalia c. r. Dicitur Vero urifera etiam contracte uri a Ludovico PioImperatori in Diplomatibus Corbe ensi M casterio datis anno X &XIII eius Imperii, dc hinc Hemiscus Pinguis, Comes de Northeim, Pater Eoae, conjugis
LothariiImperatoris, qui an der merre I id est, ad Visu
nim, patrimonium suum habebat, vocatur Henricus deti ira a Paulo Langio in Chron. Citic. ad An. 738. In Assonum. Pati ornensibus musta ab Eminentissimo Auct re annotantur egregia de hoc fluvio, quomodo, Werrha&Fulta, insta Mundam confluentibus, hoc nomen primum nanciscatur, semperque dein retineat usque dum in oceanum infunditur , acceptis in transitu per Winph liam plurimis fluviolis, Dimola, Bemera, Netha, Grova,
Salpa, numera, Ambra, Lutera, Alpis, Imbrna quem puto He eum, qui in Amralibui Melui ad an. 78 .
68쪽
hama vocatur)-: quibus deinde merito momeratur ABra, de-l in Visurgim ad oppidum Vs
den illabens, contra, quam scribit Dalech pius ad Plin. l. q. c. I . Viirgim labi in Alteram. Mentio eius in Car . Iini aevi Scriptoribus, cum Carolus Saxonnm ΜCCCCL.
mactari iussisset super sin tum Alarant, ' loco, qui Fardi
vocatur, ut est in Annalibus Aldbelmi ad An. D. In quibbus iisdem Annalibus ad Ann. 9io. quando Carolus scribitur contendisse ad Araram fluvium, omnino legendum est Alaram, cum mox subjungat consuentem ejus cum I frae flumine conjungi, ibique, id est, Ferdae castra posuisse. In Privilegio Caroli dato Ecclesiae Verdensi, quod passim extat, in loco Fardium moeare super Aleram Dium inpago Murmi ecclesiam sqtuisse memoratur. Oritur autem non longe a nobis sepra Ummendoinad nemus Brandesteven, ct per Brunsricensem Lyna burgensemque agrum decur Tit, & interea varios amnes,Scimterum, Fusam, Ist ' αocrum recipit, cujus ultimi mentio etiam fit in Historia
Caroli M, scribiturque dive simode. In Annalibus Aldbe
mi ad an. 78o Obacer vocatur, ab Aimoino vero Ovacer. Mus Ouacra, Ouehara. Ortus in Harizicis montibus, Illaminie prope Ilomeburg recipiens, Wolfeobultelum αBrunsvigam allabitur, &in Aseram multas aquas deducit, qui inde etiam navis bilis redditur. m tertio loco nominat inter Saxoniae fluvios, Mam , Tacitum quoque non latuisse existimant eruditi, quamVis non nominet , sed describat amnem rignendis salibus faecundum. Oritur ille in Piniferi montis parte, quae Sylva Munchbedigensis appellatur, acceptisque aliis amnibus, Elistro quoque dc Boda, varias tu bes alluit, & tandem in Albim prope Baris effunditur. Nec minus Albim tandem intrat orba fluvius, qui in Ducatu Luneburgens in pago Osedo quam ab Ouisseti milliaribus ortus , in subterr O 3 - ness
69쪽
neis siciliatribu occulte nrogrediens iuxta Calvorde rudi istis erum sit, &Ηaldensiebium ex Henrici Leonis hist ria notum oppidum) ab igna parte allabitur; cujus vel ideo facienda mentio , quod in Carolingici aevi Scriptor,bus mentio eius fiat, δc Fabricim in Originibus Saxonicis
hunc minus notum fluvium, cum alio notiore, Oderi comfuderit. In diplomate Caroli M. Verdensi Ecclesiae dato Hora fluvius 9 Cullen vorde nominatur. In Annalibus Francicis adelmi ad an. 781. memoratur Carolus casera in eo
loco, ubi Hora ει Albia constuunt, collocasse , id quod fit
partim ad Wolmerstaditim castrum , partim ad pagum Loitetis. De qu reo fluvio Saxoniae, Adamo memorato, Emisa , Romanis Scriptoribus Amisia, ut i c de aliis mest phalicae Saxoniae fluminibus, nihil dicam, quum deos h
lia potissimum agere decreverim, sintq; omnia in Asson mentis Paderbornensibus egregie explicata. De Trabena, vulgo verbum addam , cum etiam Ptolomae,mb nomine malusi memoratam dudum existimarint Viri docti. Bilibaldus quidem Pircheimerus in Germaniae de- riptione non satis sibi constat, S uno loco Galusum esse Dravennam, altero Eidorum scribit: Danchmertius in Tinpogr. IIolcat. Smentinam ine existimat. Clumerus itidem, ali um esse Tramenam asserit, quod & ante eum scripserat Chiraeus , silmpto a vocum similitudine argiunent quia vicinus tractus Cluserori Ec oppidum citus nomino litar. Quamvis autem Thracter in Chronico AEIS. H-burgensi, oceuun secutus Danckmmertius, haec resellare cisenentur, tamen, nondum satis Video eausae , curreticere
Chytraei conjecturam debeamus, magna verisimilitudine, ut in illis locis oppido, ira etiam flumini Chalusi nomen fuisse. Sub Carolo M. Travena vocatur, si diploma eiiis Verdensi Ecclesiae datum υπο ῖολιμα Dion est, in quo mena abortiri a mari scribituri Hesmoldus Li. c. 8.ὶ benara
70쪽
henam vocat. Per Magros, inquit Se bastes Adami,currit in mare Barbarum , juxta quem fluvium mons amicus eri
time autem eius orionem , alimentaq; φ Variis amnis
bus, tandem influxum in mare Balthicum,describit Danckupertus in Toptarimi at. p.Iρ7. Possem plura de flumini, bus his Saxonice commentari, si I*gogen ista decerent, in quo pauca tantum proposui , ne in te hone omnis aevi Scriptorum de Saxonia, in errorem aliquis incidat. Multa
has P. Albinus iudex me sintsch. Eandi Chronici. tit. et .
de Albi suvio annotavit, plura de Sala Gregorius Groiι-- status Grimmensis superiori seculo, habemusque hodie a curatas, Albis Visiirgisque Tabulas Geographicas. Extant
Vero etiam,ceu supra dixi, Afri tini niteri per Merianum editae ut reliquarum Germaniae partium , sic Saxoniae. E quidem, si universam antiquitus vocatam
Saxoniam intelligas, non una sed pluribus eam, illustrare conatus est, Topographia bybalia, deinde Syerior, Sa- deniq; Inferioris, cimus pars Ducatus Bruns micen-βι UL1naeburgensis peculiari etiam Topographia ab eo osenatus est. Praeterea Holfatiam grandi opere& plurimis tabulis illustratam accepimus industria Calaris Danck- uteribit &Job. Meteri. Quamvis autem Topographiae istae
magno sumptu factae, & multis tabulis in aes incisis exo natae sint, descriptiones etiam Urbium & Locorum non sine multo labore a Zetalero factae sint, ideo me intani usu non careant: tamen, si verum dicendum est , plurima in descriptionibus desideriatur, nec Scriptores quosq; optimos ad manum habuit,nec in iis , quae inde habuit, ordinan dis iudicio semper ustis est, nec incerta a certis sepanavit,uti etiam plurima nullius momenti passim inseruit. Quin in omnibus ebis opographiis id merito culpes , quod non secundum Episcopatus, Principatus, Comitatus , . Provi
cias, Praesecturas, seu Pag ut veteres dixissent) sed Ab pnabetico