장음표시 사용
81쪽
66Diniolam i uti pluribus explieat Aulis meras pectilia .ri de Irminsula commentario, & ibi templum seu capellam Christo consecravit. Non negari quidem potest shb Carsio M. religionem Christianam armorum Vi propagatam, unde a nonnullis Saxonum Apostolus armatus vocatur, de erectione tamen Episcopatuum , fundatione Ecclesitarum&monasteriorum, eum ilicitum fuisse, Leone III. Pontis Rom. etiam sub finem secuti VIII. in Saxoniam veniente, Iuculenter ex historia eius discere licet. An autem decem Episcopatus in Saxonia ab ipsb Carolo M. erecti, & iis qui dem privilegiis , quorum tabulae Vulgo circumseruntur, donati fuerint, alio loco pluribus disquiram, cuminterdi sentientes ab hac. c ab illa parte non pauca asseri Videam, quae rigidum examen non serunt. De Hamburgens A chiepiscopatu res est certior, illius institutionem non C xolo, sed Ludovico Pio Gus filio deberi , unde etiam factum, ut intemetropolitanas Ecclesias , quibus pecunias in Testamento , quod apud Eginhardum extat, legavit, nulla illius reperiatur mentio. Instituere quidem Carolus Archiepiscopatum in illa urbe voluit, sed impeditus relis
quit id filio Ludovico, Pio dicto, Sub illo igitur Hambu
gensis Ecclesia Archiepiscopalis & totius Transalbinae Provinciae primaria esse caepit, sub Ludovico vero, illiuς filio, Rege Germaniae, Bremensis Episcopatus illi copulatus est, ut tamen Archiepiscopatus titulus I amburgo manerer, quem anno demum rar; Memensi cessit. Erat vero ille Archiepiscopatus latissimus, sitffraganeos Episcopatus per totum Septentrionem habens cum Ecclesiastica Jurisdictione & visitandi Juxe, id quod tamen siib Henrico IV
Caesare mutavit propter censuram & excommunicati nem remere ac inconsiderate a Llamaro Archiepiscopo adversus gemDaniaeEricum tertium decretam. Is enim
3 ritaturi opeEugenii Pontificis Londini in Scania Asta,
82쪽
rum constituit Archiepiscopum , eique Danaae , Sueciae AcNorogiae Episcopos subjecit , ceu in Annalibus Episc
porum Stesvicensium memorat Θpraevs c. 18. frustra de
inde pro suffraganeis illis recuperandis apud Caesarem αPapam laborante Harmico Episcopo, quod narratur in istoria Archiepiscoporum Bremensium edita a Linde Niop. Sed redeo ad Ludovicum, qui Pii nomine celebris, pietatem suam in dilatanda Christi Ecclesia in Saxonia, repartibus Septentrionalibus, non patris exemplo per arma, sed blandiori more,erectis Episcopalibus, Ecclesiis di m nasteriis, missisque in infidelium terras Legatis, ut appellabant, piis viris , qui Apostolorum more , praedicando
Evangelituri , gentes converterent, Zelo divino agitati,
contempto, quod impendere sibi sciebant, periculo. Quo in loco reticere non possum pii & prudentis Imperatoris institutum, quo, utSaxones Christi doctrinam rectius acciperent , in eorum lingvam Sacrum Codicem trans rifecit, ut ex praefatione in librum antiqua lingua Saxonica conscriptum, quae extat inter Hincmari epistolas a Corderio editas p. 63 . patet. Cum enim Anon)Traus ille HLudo Dicum, missimum Augustum laudasset, quod , praeter pluriamas Reip. utilitates,4n eo, quod adfacrofanctam religionem,
aeternam animarum salubritatem attinet, dissus οῦδε ob' tus esset, ita de Imperatore pergit: Nam cim iaminorum librorum solummodo literati ais eruditi prius notitiam habe rent, eius studio ais imperii tempore, sed dei omnipotentia ut me inchoantia mirabiliter avstum es nuper, ut cunias poma Ius , sua ditionisubditus, Theudiscaloquens lingua, ejusmodidi inae lectionis nihilominus notionem acceperit. Praecepit nempe cuidam miro degente Saxonum, qui apud suos non ignobilis mates habebatur, ut metvs ac novum Testamentum in
Germanicam linguam Poetich transferre seret, quatenis non solum liιeratu, verum etiam ibiteratis sacra divinorum Ia prae-
83쪽
praeceptorum lectio panderetur. Qui iussis Imperialibus libenter obtemperans, nimirum eos ius, quodUvper admoniatus est prius, ad tam dissicile ta, arduum festatim contulit
opus Non desierunt vero Historici, qui tum temporis plerique sacri ordinis erant, Religionis nobis pro in sum, Episcopatuumque dc Monasteriorum augmenta na rare Zquamvis ex ipsb Carolino aevo & proximis seculis neminem habeamus, qui data opera id egerit. Ouae igitur in Annalibus dispersa sunt, sellicite colligenda , Tadulae fundationum antiquae excutiendar, exque his facies aliqua primi in Saxonia Christianisimi, concinnanda est, uti qu ad Saxoniam Wes halicam ejus me Dioecesin Paderbo
nensem egregie in Monumentis Paderbornensibus toties citatis factum videmus. Plurimum vero ad hanc rem conserunt Vitae Sanctorum , qui vel peculiari vitae sanctitate inclaruerunt, vel in convertendis gentibus in Legati nis munere singulari Zelo vitam consumpserunt, vel albquando mortem gloriossi martyrio oppetierunt. Hab mus illas sparsim a multis praeclaris &industriis viris edi,tas; alii conjunctim eas edere variis tomis instituerunt, ut
Iobannes Bollandus, Godefridus Henschenius dc Daniel Papaebrochius. Equidem, quam aliis mereantur Vitae Sanctorum laudem, δc quantum sibi publicum obstrinxerint immensis. illo labore suo modo laudati viri, pari candore dciudicio exposuerunt eruditissimi Actorum Lipsiensium A ctores: Ego vero hoc in loco assero, plurimum eas, peritorum manibus tractatas, ad Historiam Temporum, Ge graphiam seu Topographiam, Gedealogiam, & interdum quoque Pragmaticam Historiam conferre, quamvis Lin xem,audicio majori praeditum , quam alii libri Historici, postulent. Cum enim in his Vitis genus, nativitas , per e nationes, gloriosi actus, mortes, ct martyria cum plo a b circiam tus recenseantur, non pauci vero ex illis illin
84쪽
illustri genere orti,summis Regibus Asmperatoribus semiliares, ad magnas imo summas in Ecclesia dignitates, nec parvam aliquando in Republica potentiam , pervenerint, non potest non istorum Vita plenius proposita plurimum lucis omni historiae affundere, non sacrae solum, sed & pro
fanae : id quod primus diligentius observavit Heribertus Rosmeidus. Neque objici uebet, esse inter illas Vitis Sanctorum multas supposititias, quasdam miraculorum incredibili, non cohaerente, &manifesto falsa narratione, ut in illa, ita in caeteris ovoque fidem omnem amittere: iam tum
enim Bollandiu , Henschenius, Papaebrochims viri eruditione, industria, iudicio & candore aliis praestantes suppost
titia Scripta a veris' egregie dc libere, negleista imperitorum& simplicium inde metuenda calumnia,separaverunt: quod
si quid deest, stippiendum id judicio, ut in omnium ali rum historicorum lectione de ipsorum scriptis facere parest. Nec etiam propter multa incredibilia adiecta & si perstitiosa a credulis &simplicibus, dc seculi more eiusmodi rebus, pietate majore quam prudentia, addictis, reliqua omnia in dubium vocanda sunt, cum in aliis , quae obiteres quasi extra ordinem narrantur, plus tape fidei mereantur simplices illi, quam alii majores Historici. Ut igit aliam omnem, siVe alterius gentis, sive V rmanorum, storiam plurimum iuvare possunt hae Vitae Sanctorum, ita Saxonicam quoque , de qua nunc agimus. . Ne enim ex vastis illis Tomis ad Maium usoue mensem iam deductis, omnes recenseam, multum illustratur veteris Saxoniae seu estialis Historia a Sanctorum vitis, ut B. Melaverci, Paderborneosis Episconi, uti eam cum scholiis edidit Christoph. Brommerus a. Io hujus seculi, & auctioribus iterunt
observationibus ante quinquennium doctissimus Adolphus Omerbam, Imperialis di liberae abbatiae Werthinens Ordinis S. Benedicti monachus, patriarum antiquitatum, ιι inem
85쪽
exemplo maximi siti Patroni, FerHnandi Episcopi Pade
bornensis&Monasteriensis, curiosissimus ruspator qui nuperrime plurium eruditorum, & meo quoque , insigni dolore in vicino Monasterio S. Ludgeri obiit. Habemus vero apud eundem Broumerum inter Sideta illustrium viserorum vitas Episcoporum Hildesheimensium S. Bern-mmardi, Ottonis III informatoris, qui primus ex gente Saxonum numero Sanctorum adscribi meruit, &yGo hardi , ex quibus multa discere licet. Extat quoque Aochiepiscopi Magdeburgensis, Noriberti,Lothario Impera, . tori cari, vita. Hamburgensis vero Archiepiscopi garii vitam a Remberto eius succes re, &Gualdone monacho peculiaribus libris descriptam , memoratis ex cam sis , historiae illustrandae publicavit, dc suo T. I. Rerum I amburgensitum adjunxit CL Lambeeius. Ex aliis Hist ricis de propagatione Religionis in Saxonia pauciora ii here licet, cum ea non eXponant, nisi cum suis rebus ali, quam cognationem habeant. - Seculo XI sub Henrico IV Adamus historiam Ecclesiasticam scripsit a Carolo M. ad sua usque tempora. Fuit is Canonicus Ecclesiae Brenaei sis & Matricularius, ut ipse scribit, aliisque jam notatiun est : ego vero rexisse eum etiam scholam Bremensem, quae ibi, ut in alii, cathedralibus Ecclesiis, habebatur, probare possum ,& hinc nomen Magistri accepisse. Non tantum enim ah Helmoldo Chron. Stav. l. r. c. I . vocatur Magister
Adam, qui gesta Hammenburgensiis Ecclesia Pontiscum di miissimo Dio scripserit, sed& ipse in Instrumento quodam Adelberti Archiepiscopi Hamburgensis facto Bremae q. IN dus Junii io68. ita se siubscribit: Ego Adam magister scholarum scri resubscripsi. Ipse se in praefatione operis pro-μhtum es ad venam Vocat; ex Supistore vero Germania eum fuisse ex nominibuspropriis corruptis, cum ad suum
vellet aptare idioma, jam tum observavit Subsiastes ejus
86쪽
-οD s. Magna interim diligentia,dum fremae sultiE
clesiae eum tabularia ex russisse, Chromca perlustrasse, dc pud rerum peritos omnia inquisivisse,non tantum in praefotione ad LiemarumArchiepiscopum testatur,sed res ipsa lo- suitur. mvis autem frequenter intemisceat,quae in roliqua Saxonia gesta sunt, tamen quam mmime emonii, quomodo maritimae ct boreales Saxoniae partes dc iran
albini populi ad Christianam fidem amplexandam deducti
sint , in quo Archiepiscoporum Hamdurgensium pietas enituit, quam praecipue narrat. De Willeliado paucis M t, in Ansgario vero,& ejus legatione exponenda, late se olim it. Non negat uidem,)am turi Ebbonem rchiepiscopum Remensem de salute gentium Feliesonis stladio fervidum legationem a Paschali Papa suscepitie ; quod &Fladoardus h a. Chron. Rem. c.79. p.rqq. testatur his Verbis: His praesul Ebbo cum consilio Ludomici Imper. reautoritate Paschalis Pontificis praedicandi gratia ad terminos uss Danorum achessit, ac mulios ab eis ad sidem venientes baptiza-mit: dinos in Bibliotheca Academiae nostrae in antiquo codice descriptas habemus msas Paschalis Papae Litteras, ad omnes Christianos Deo niteles, quibusLegationi fidem facit, omiti foue Ebhonem commendat, &, ne ullo modo impediant, sub anathemate vetat, editas a Madero. Quod tamen alii voluerint, nec potuerint, id voluisse isc perfecisse Ansgarium , docet& diligenter habita temporum ratione, omnia dein ordine exponit. Neque Veron sit Adamum simile opus alius Ugressias est, descripserunt molos, Albertus adensis, aliique, cum s cram illam historiam narrant. Hemoviis tamen, qui s mente seculo XII vixit, cum Geroldi ultimi Ecclesiae Abdenburgensiς in Wama & primitubecensium Epis piComes in convertendis Staris agriis fidelem prehitisset operam , in silo Stavorum Chronico conversionem ill
87쪽
rum gentium egregie exponit. Ubi notanda imprimis ea sunt , quae de Episcopalibus' tribus , Aldenburgensi , inclinburgensi & Racesburgensi , & Henrici Honis Ducis magna in constituendis & investiendis Episcopis auctoritate , dc disputati'ne hinc inter eum & Episcopos
orta, narrat l.I. c.69. alibique: quae confirmare ex superstitibus tabulis mihi integrum esset , si hic locus admitteret. Post aliquot deinde secula omnem Ecclesiasticam Historib Saxoniae, de primis Religionis Christianae in hac terra initiis, deque eius Episcopis ab A. 78o usque ad an. Uo imbris XII sub nomine ADtropoleos aggressus est Albertus Crantetius, per veterem non minus Saxoniam, estphalibam, quam reliquam hodie ita dictam se dissundens. Fuit ille primum in Academia Rostochiensi Theologiae Decretorum Doetor & Proses r , postea Hambu
gensis Ecclesiae Decanus ; aliquando etiam in Col, legio Canonicorum Naumburgensium vixit. Postquam autem ad Historiam scribendam se accinxit , immensam antiquorum monumentorum & Chronicorum copiam congessit , quibus ad tam varia & dissula narranda usus, saepe tamen illorum nullam facit mentionem , quamvis spus Auctorum verbis, ne vocula mutata, res gestaS euinnat. Bonum tamen factiun, quod post Crantetit mortem, non tantum Adamus Bremenses, Albertus Stadensis, Hebmoldus, Arnoldus, Gobelinus, quibus Crantrius usus, sed ii quoque Scriptores rerum nostrarum, cum monumen iis dc tabulis antiquis, publicati sunt, ut Crantrium non de sequi cogamur, sed examinare ad ipses illos veteres, an recte ex iis sit proposuerit,& ad fontes relicto rivo accedere, queamus. Lapsum enim frequenter Crantalum, neς fideliter satis sitos Auctores secutum, dc ab aliis ostψnsum
pst, dc me pluribus sieri posset, quamvis de relisuo non pol t non tam laudari opera d*ctissimi majorem
88쪽
clam , qtao propius ad sua accedit tempora , mereatur. Saxoniae Veteris seu UesphaliaeΗistoriam Ecclesiasticam scripsit magno volumine lingua Germanica Gerbaris Cleln-J. V. L. ab anno 7oo. uSque adan. I777. natus ipse Bil-veldiae in Comitatu Ravensbergico anno I 3o. ut in Chronico testatur , denatus anno Issi. Mense Februario. Editum illud quidem hactenus non est, sed meretur ab omnibus historiar patriae amantibus legi, cum non tantum, quae Drae ter Crantrivm alii historici annotarunt, diligenter colleg rit,examinarit,&cyantrium saepe erroris redarguerit, sed etiam multa ex ineditis Chronicis, Monasteriorum dc E clesiarum Archivis nemini dicta feliciter eruerit, ct iuxta annorum seriem commode digesserita Totius vero Sooniae Historiam, cum post Mertum Crannium, ab eo temtare, ubi ille desierat, magno animo inchoasset, V. CL. David Chtraeus in Academia Rostochiensi Prosessor, Ecclesiasticae quoque eius historiae pertexendae desiderio flagravit, sed non nisi prooemium Metropoleos & Indicem quendam Episcoporum in Ecclesiis Saxoniae & Vandaliae veters Cathedralibus viginti ab anno Christi isos ad ann.1397. sibi succedentibus, edidit, mortuus ipse aS.Junii. I 6oo. Videre autem ex illis est, qualis Ecclesiae tum temporis su rit facies, quam tamen pluribus ostenderunt antruriator
Magdisurgenses DFlacius Birrisus in Catalaeto testium meritatis. Triumphavit quidem doctrina de Christo per Legatos& Missionarios inter Barbarorum persecutiones, incredibilemque pertinaciam & daemonum cultus obstin tum amorem, dc non provinciae tantum, sed integra regna
Christo merunt acuuisita, ibi forum posito ewanaelizandi Llantio, tibi mundus babet terminura, ut magnifice loquitur Adamus Bremensis: quae tameρ jam carperat corruptio in doctrina, ritibus, disciplina, propagata longius fuit. In Episcopis dc Abbatibus major fere vitae sanctimonia & et
89쪽
lus , quam doctrinae coelestis Veritas, Pietas insgnis, a dens promovendi Christi nomen desiderium, contemptus rerum humanarum prae divinis , vitae etiam ipsius; quae plurimum laudis merentur. Inter rudem tamen,piam tb cet, simplicitatem, & credulam sanctimoniam, doctrinae Christianae lumen plurimarum superstitionum nube o ruebatur, cumque apud Barbaras hactenus & feroces gemres, bonorum operum studia urgerentur, quicquid Ecclesiis i&Monasteriis dabant, id pro remedio animae suae lasu rum, ob spem repretium vitae aeternae, ob remissionem omnium peccatorum , pro peccatorum se dare existimabant, Echar opiniones continuabant deinde , ut verbis ipsis Ta bularum antiquarum Saxoniae nostrae ostendere licet. Hinc tot monasteria passim extructa, tot liberales iis factae don riones, promoventibus rem Episcopis dc Abbatibus, qui typhum mundanum in Ecclesiam intrudere nitebantur. Decursu autem seculorum major caepit esse a vera doctrina aberratio, in ritibus superstitio, in clero ignorantia, &vitae improbae licentia, ut reformationem quam maxime desiderarent omnia. Quam etiam benigninimus DEUS Saxoniae nostrae superiori seculo indulsit, ea per Marti, num therum ejusque discipulos effulgente veritatis divinae luce, qua hodieque posteri gaudemus. Non fine Vi quidem tumultu, multoque sanguine effuso obtineri ea potuit, licetque non sine intimiore sensu legere omnia,quae,&per quos acta sunt,uti cum alii, tum Hermannus Hame
mannus peculiaribus libris Renati in Saxonia Evangelii exposuit. Magnus quidem Princeps & belli gloria imprimis conspicuus, Henricus, Junior dictus, Dux Brunsvici&L eb. fixa a primis annis persuasione dc amaro quodam Zelo inductus,talutarem Saxoniae reformationem albquantum retardabat, cum sese Lutheri doctrinae opponeret, mulcaldicis faederatis arma,Deo tamen ita volente,infelicia ostentaret: Factum tamen est tandem,ut remitteret in
90쪽
71 fervidi ingenii Principe cum senili aetate arsus, dc inter θροquentes sacri codicis lectiones mitius sentire de iis inciperet, qui ad priorem puritatem revocare Ecclesiam nitebam tur, suamque libertatem animis relinqueret. Quin comstat, eum duos confessionis Augustanae articulos de conjugio clericorum libero & communione sub utra ue si scie in oratione ad Philippum Hassiae Laiadgravium libera voce approbasse; dubiumque in ea re fuisse satis docet, quod accurate apud Pontificem Pium IV, per procancellarium suum Ludolphum Halverium inquiri fecerit, qua de causa
urgente ImperatoreFerdinando usiim calicis permiserit,responso Pontificis ex authentico a Cl. Georgio Calixto antehac edito. Factum autem deinde est, ut non tantum filius
Julius, purae religioni, Vivente adhuc patre, iam addidius, eam ubique per terras sitas propagari faceret, sed nepos quoque Henricus Julius quem ab Avo Henrico sibi commendatum a Praesulatu Halberstadensis Ecclesiae removere conabatur P. Pontifex Romanus, ut ex eius Epistolarum I. Epist. I . I f. a. Epist. 3. apparet Ηalberstade sisEpistopus factus, primus conjugii in sacro ordine libertatem, duba Dorothea Saxonica, suo exemplo approbaret , & Ecclesiam, iuxta puritatem primitiVae, resermaret. Mansiit illa puritas in Saxonia nostra in hunς usque diem, manebitque, ut speramus , & precamur, in perpetuum, quamvis circa annum vigesimum nonum huius seculi graris commutatio metueretur. Per Pacis Osinabrugensis aeterna decreta dati quidem sunt Archiepiscopatus i&EpiscopatusPrincipibus haereditario possidendi, ut antea exposui, d Protestantibus,ideoque circa religionem mutatum nihil est, Archiepiscopatiis tantum &Episcopatus in Ducatus &Principatus conversi, &, cum antea elei tu essent, haer ditaria successione certis Principibus dati, uti latius in I strumenti Pacis tabulis ea eXponuntur.