Viri illustris Nicolai Claudij Fabricij de Peiresc, senatoris Aquisextiensis vita, per Petrum Gassendi ..

301쪽

1 3 DE UITA PEIREsKIII 6s . plo M uectum , postquam exemplum aliud magno M labore, atque sumptu conquisitum naufiagio periit. Misit& codicem alium Arabicum, in quo Canones Conciliorum Niceni, Constantinopolitani, Ephe- sint, Laodicensis , Caesariensis, Gangrensis; Canones Apostoloriam, &Sancti Clementis; Constitutiones Constantini, Valentiniani, Theodosij, & nescio quae alia. Misit Ritualia coplititarum, ut Epistolas, Euangelia, Psalmos, ac prae caeteris codicem continentem

treis Liturgias, Basilij, Gregorij , Cyrilli, cum Arabica interpretatione. Misit phara ; sed pluris nihil fecit, quam V sumen 'atuor Euangelistarum El-cuphtice, seu Cophtice Hriptum, Arabiceque declaratum; & maxime propter appositos annos, quibus

singuli Euangelistae scripserunt. Quippe tametsi initio defuit praefatio in Matthaeum, qua annus contineri debuit; de praefatio in Ioannem visa est mendose habere scriptam historiam anno sexto Imperi jTARsos, & Dominicae Ascensionis trigesimo: quod tamen spectat ad duas alias , altera in Lucam, planum fecit scriptam ab illo historiam Antiochiae, anno Claudij duodecimo,& Ascensionis vigesimo; altera vero , quae in Marcum , scriptum ab ipso Euangelium anno quarto eiusdem Claudij, & duodecimo Ascensionis. Existimauit autem posse quoddam subsidium exinde peti,ad diiudicandum controuersiam de anno Passionis Christi Domini, forte etiam de Natali,vem initio vulgaris aeri vetustiorem Eciunt duobus annis Iosephus Scaliger,& Sethus CH, uisivi ; pluribus Laurentius Sustyga, Ioannes Kep-

302쪽

LIBER QE i H T v s. 299 plerus, & alij. Scripsit proinde non modo Romam, si forte suppleri, atque emendari priores praefationes possent; sed rursus etiam in AEgyptum, ad obtinendum, si fieri posset, simile volumen completius. Misit aliunde in .Egyptum ad Capuccinos illeic degenteis , maxime vero ad Agathangelum Vindocinensem, cum libros alios plurimos, tum postulatos duos quosdam tomos Baronianorum Annalium, praeter donatam prius totam seriem , itemque ad Coelestinum a S. Liduina Carmelitam discalceatum, Goliique fratrem, libros varios; sed praesertim magnum Thesaurum Arabicum Mediolani editum,voluminibus quatuor, qui ter, aut quater iam ante missus, seu ad imam eundem , seu ad alios, deperditus iuerat, intercipientibus piratis. Prolixa foret caeterorum consimilium enumeratio ; cum prinermittendum non sit, quid interea curatit domi. Desiderium norat, quo pridem flagraram habendi phaseis Lunae varias, varietatesque in singulis per Telescopium apparenteis , vivis suis coloribus, proportionibusque, & situ seruato, depictas. Hoc lane fine exoptaram , ac tandem obtinueram ab eximio Galileo unum quoddam prolixitate , perfectioneque praecellens; expetebamque solum industrium , & patientem satis Pictorem. Ille itaque mei causia, ut magna parte seperioris anni, sic maxima huius detinuit redeuntem Roma egregium Pictorem Claudium Saluatum Aluematem, qui, me operam dirigente ,id muneris exsequeretur. Detinuit vero etiam laquente petr complureis mensiis Claudium Mella

303쪽

3oo DE VITA PEi gs xii num Abbauillaeum, artificem inter pictores, caelatoresque eximium , ipsum quoque Roma redeuntem; tum ut nouas phaseis exquisito suo artificio depingeret, tum ut easdem , aut quasdam certe, ingeniosa manu incideret aeri. Pervidit nempe vir optimus, posse exinde quandam speciem Selenograpniae in titui, insignemque fore eius usum tum in Physica, tum in Astronomia. In Physica quidem, ad ratioci nandum circa phaenomena perpulcra , & maxime, quando ex serie adseruatarum phaseon , probabile

heri videtur globum illum Lunae tale quidpiam esse, qualis est globus iste Telluris. Siquidem , cum illa:

maculae maiores nullo aeuo non cognitae analogiam

habeant cum maribus nostris, ut proinde possint in iis discerni Eoum , occiduum , Caspium, alia, cum deflexibus, sinubusque innumeris; videntur caetera nihil esse aliud , quam continentes, chersonesi, insulae, cum suis campis, montibus, vallibus, lacubus, aliisque id genus. Et maculas quidem illas esse quasi aequora quaedam , conuinci videtur ex superhciei

aequabilitate; quippe in qua nihil emineat , quod

Sole aduerso obscuritatem pariat,& perquam Vmbrae sectio traducta planissima sit: cum caeterae Partes elatae , depressae , anfractuosae sint ; & transens per illas umbrae sectio sit varie discerpta, atque interrupta. Quin- etiam partes littorales, clim stant ex aduerso Soli accedenti, illustrantur citius , cum recedenti, tarditis, quam subiecta maria ; proiicientes alioquin umbramin parteis Soli oppositas, tanqtam praecelsae quaedam rupes ; adeo ut etiam longae serio

304쪽

LIEER QUINTVS. 3CI umbrarum plerumque nigrescant. Sunt tamen in iis maribus quasi vada, aut breuia quaedam, seu mauis series scopulorum, in quibus, seu aqua spumante,

obseruatur quaedam candicantia. De continentibus id mirum, quod cum generatim albescant, sunt i

men prorsus heterogenei, Ut si Varietates terra m ,

siluarum, stagnorum , & similia diuersum crearent alborem. Nam aliunde , convallium, montium, &planitierum vicissitudines ubique occurrunt , suntque sollim ad medium discum areae quaedam ex Ordine humilioribus collibus obseptae. Secus sane est de caeteris locis , quae per plenilunium candidiora sunt; profundiores enim sunt valles, quae dum Sol

proxime accedit, absceditue, apparent obscurissimae, Sole nempe non illustrante nili circumposita iuga; adeo ut fiat gemmarum species ; deinde vero sum me candescunt, quod lucem plene combibant, &radiis ex lateribus reuerberatione coactis complean- . tur. Quanquam sunt etiam partes quaedam , quae, praeter lucis coitionem , mire candicent ut cuspis

insignis versus orientem, qua illustrata, nihil statim candidius in quasi illeic forent montes quidam gypsei, aut Ripnaeorum instar nivibus obducti. Veluti, ex opposito , partes quaedam sunt suapte natura ita

liuescentes, ut nulla lucis plenitudine alborem concipiant ; quasi illi essent aut lacus, aut tractus terrae nigricantioris, qualis . est ad boream , nec longe amaris magni littore phaseolus, seu ellipsis quaedam, α qualis pene est anfractus circundans illum umbialicum, qui est ad austrum adeo praeclarus. Prqclarus,

305쪽

3o1 DE VITA PgIREsΚrrinquam, ob radios longe, lateque circumfusos, quasi ij essent partim conuassium , partim niueorum scopulorum series t quod idem dicendum de radiis auterius, qui est centro vicinior, & quo, dum primum, vltimiimve illustratur, nulla est species unionis pulcrior. Enimverὀ has varietates percurrere immensum foret. Quare illud de ora Lunae adnotare sessiciat; cum aequabilissima videatur , id esse tamen ex eo solum , quod oculus noster loca ad eas parteis depressa , ob devexitatem , non Videat; iuga vero antecedentia, consequentiaque, & mista componat. Caeterum enim parem ubique inaequalitatem illud arguit, quod dum Luna falcata est, apparent ultra

cuspides, ac potissimum inferiorem , lucidi quidam globuli obscuritate intercepti , quasi ij sint editi

montes in ipsissimo margine. Argumento sane, quod ea pars Lunae, quae nunquam nobis obuertitur , eiusdem sit diuertitatis. Posset id vero confirmari, vel ex eo quod, ctam non semper eaedem partes visibilem occupent limbum viaelicet Luna libratione quadam, propter varios situs in Zodiaco,& supra horizontem , ita contorqueri apparet, Vt nunc parteis quasdam revelet ad ortum, occultet ad occasiam, nunc contra; parique modo ad austrum, ac boream; adeo ut etiam partes intermediae sint centres, siue medio disci nunc propiore, nunc remo riores j quod, inquam, re sic se habente, eadem semper varietas in partibus circum retectis visatur. Nam

verbi caussa , macula illa solitaria, quae quasi mare quoddam Caspium ad occasum conjicitur , dum

306쪽

LIBER QU. INTVR 3ο3 ipsi orae proxima est, nihil, praeter tenuem alborem, inter se, oramque relinquit ; dum vero remotior,

tum in interstitio duae longiusculae maculae apparent. Ex quibus, aliisque id genus videtur quidem consentaneum, ut in globo Lunae perinde, ac in globo terrae plurima in surgulos dies oriantur, & intereant; sed nullo tamen modo probabile esse illa esse istissimilia. Nam, si non omnis fert omnia tellus , deprehensumque est in America animalia, plantas, cq-tera , nasci a nostris plane diuersa dii cum America tamen , & Europa eiusdem globi partes sint: quanto aequius est reputare, omnia quae gignuntur in Luna, orbe plane alio, a terrenis hisce dinerre 3 Quod di- eo , ne quis arbitretur posse illela homines esse, aut quidpiam aliud simile, cuius formam, aux faciemuel coniiciendo assequi liceat: uti nunquam coniectis mus formas fractuum , animalium, aliarum rerum, quas in nouo orbe nuper vidimus. -d illa enim

int unquam ullo Telescopio discerni, pretier spem

omnem, fidemque est: quantumcumque iam audi

mus fabresectum Neapcdi, quod spediem Lunae amplificet , demonstretque omnia, quM ante, dis in& quantumcumque Rubenius ante annos aliquot ad Pel xium se seriti, versari apud se egregium , probumque pie em , nomine Heymum, narramem:sibi conshectum Risse penes D rebelsium opticum aisum . diametri palmaris , quo liceret in dilaci Lupae dis: mere campos . siluas, aedificia, ocmunimenta locoruin hostratibus non bsimilia: Atque haec circa Physinam, itura nisi finie addendum

307쪽

3ο DE VITA PEIREs xiii 63 s. est, si illae quidem plagae obscuriores in Luna sint v luti maria, nihil fortassis mirum fore, si exinde quidpiam humoris in terram trahatur , quod agnoscere liceat ex animalium medullis, ex conchyliis, ex plantis, uniuerseque ex humidia rebus. Dici enim posset Solis radios in humenteis illas regiones impactos,& in terram reflexos imbibere, deuehereque aliquid illius humoris, ut dum ex vitro colorato deradunt, deferuntque aliquid intinisti coloris : hancque esse caussam , cur in plenilunio ossa, ostrea, & alia se cundiore humore polleant, propter copiosiorem radiorum affluxum. Qua sane ratione posset quoque Lunae fieri compensatio circa novilunium, ob repercussionem scilicet radiorum e maribus nostris, tanto

uberiorem, quanto lux e terra, corpore maiore, re-

uibratur in Lunam amplior, ut arguit illa secundaria, & debilior lux, quam Luna , praeter falcem argenteam, intra quadraturam ostentat, donec nimirum vicina Soli reflexionis est particeps. Iam, quod spectat ad Astronomiam , videtur sane Selenographia non mediocris fore usus. Imprimis enim ex vero situ', ac delineatione partium praecipuarum, cum inditis nominibus, obseruari potest, atque designari, quando Luna est bisecta in nodis, qua terminentur cuspides, qua exstet medium inter ipsas : adeo ut ad oram connotaro liceat cardinalia puncta, boreum, austrinum, eoum, occiduum; e quibus aliorum circulorum, instar. , diuisito in gradus possit inchoari Eo quoniam situs cuspidum nda modδ. pro recesse a no Jed ietiam pro .Lunk aetatecst varius, quatenus

308쪽

Lingst Qv i N T v s. 3O quatenus sese Soli ad boream, austrumve supponit, 363si aut subducit; ideo heinc pene pronunciare de eius in orbita loco, deque distantia a Sole licet. Deinde, exsistente Luna in Nodis opposita, seu statim ante, seu post Eclipsin , adnotari potest , atque exprimi,

quo situ sint qu libet partes tum inter te, tum cum ipso centro, ac limbo vicino ; ut, euariato alias disco ob memoratam quasi librationem , ille pro germano habeatur. Exinde autem, si stella quaepiam condatur a Luna, designari potest qua parte ineat, qua discedat, S: an describat diametrum, an boream, au strinamve chordam, quς ex gradibus circumscriptis, Vliae translunaris quantitatem prodat. Quo etiam modo notari potest, si Luna transeat proxime stellam, quando sit cum illa in eadem longitudine, &quanta a limbo distantia; quatenus illa comparatur cum intercapedine duorum intra discum punctorum , seu locorum mensurabilium. Ad haec , internosci, exprimique potest quadratura quςlibet quana

veteres quidem in arduo giametrorum iacgotio usurpare attentaverunt, neque nisi procul assequuti sunt,

ob visus fallaciam citra telescopium ) itemque phases caeterς , quς tempore phaenomoni alicuius sint describendς , ita sane variantcs, ut nisi post multos

annos eaedem non redeant. Quippe cum in horas mutentur, tum memorata libratio , tum recessus a nodis, tum diuersitas temporis csscit, ut quo tempore consimilis phasis speranda videtur, aliqua semper dissimilitudo sele ingerat, quae nouam picturam deposcat. Denique quod spectat ad Eclipscis Lunae,

309쪽

3os DE UITA PEIREsκ irios. Iconismi illi mirifice prosunt, ad dignoscenduin,de-elarandumque qua defectus primum incipiat, qua ultimum desinat, qua fiat totalis immersio, qua prima lucis recuperatio; adeo ut propter memoratam

circunscriptionem graduum , agnoscatur quantum haec puncta a cardinalibus, inter se , atque adeo

a nodo distent. Prosunt quoque ad designandum ipsos defectus digitos; scilicet subnotatis punctis,

partibusve conspicuis, quς aut attinguntur, aut deseruntur ab arcu umbrae. Ex quo proinde maxime prosunt ad describendum umbrς arcum ex tribus insignibus locis per quae eodem tempore transeat: quo tandem modo diameter umbrς cum diametro Lunae potest eximie comparari. Ea vero re nihil esse potest in toto hoc negotio utilius; cum praesertim

constet idcirco peccari in describendo tempore, quantitate lue Eclipseon, quod ea proportio igno. retur , & diameter Lunae fere supponatur quinta sui parte maior, quam oporteat. Qu si quis requiratrem pernecessariam, germanas nempe , obseruatasque Diametros tam Lunae, quam Solis, nouerit eas

rate intra aedeis Petreskij, & ipso spectante se-abitas ex duobus pinnacidiis, umbraque Unius decurtata in alio, ad extrema Trabeculae quatuor propemodum orgyias ,seu Parisienseis Tolsas long . Et Ioci quidem obscuritatem , cautionesque alias helcnon explico : refero sollim in eorum gratiam , quibus res grata futura est, Solem esse diametro, Apo-teium quidem, minutorum primorum triginta, secundorum duodecim S Perigerim vero , primorum

310쪽

primorum viginti sex , secundorum triginta sex ; Perigiam primorum triginta unius , secundorum sex, quemadmodum Solem. Decurtatio profes24 magna, praeter communem sententiam: sed velim solum attendatur quanta sit visius hallucinatio. dum pro variis lucis, tenebrarumque gradibus, quibus pupilla

assicitur, eadem res spectatur, atque mensuratur. Eadem certe diameter Lunae per no sturnam obscuritatem obseruata mihi est amplior, quam media aurora,& tunc maior quam oriente Sole, & tunc adhuc

maior quam die splendescente. QMd moneo , ut tutiorem innuam istam obseruandi methodum per umbram; quasi nempe umbra non sit tot fallacibus affectionibus, oculi instar, obnoxia. Fuit porro Pei-reskij mira exsultatio, cum eiusmodi rerum usum cxperiundo agnouit circa stam Eclipsin, quae dic tertia Mariij obieruata fuit , cuiusque medium contigit hora os hara, cum minutis quadraginta tribus. Coepit consequenter serio cogitare, quod pridem destinauerat, de adiutanais Geographis circa obtinendam differentiam longitudinis variorum locorum. Quippe & voluit metnodum quandam obseruandarum Eclipseon scribi; dc sategit mirifice, ut defectus Lunae proximo Augusto futurus obseruaretur, tam per Europam, quam in variis Asiς , dc Africae locis. Nam praeter nostrates , magiique Occiduo procurauit, ut instigante Cardinali a Balneo , viri

docti, ac celobres Andreas Argolus Patauij, & Scipio