L. Cslii Lactantii Firmiani Diuinarum institutionum libri septem. De ira Dei, liber 1 De opificio Dei, liber 1 Epitome in libros suos liber acephalos. Phoenix. Carmen de dominica resurrectione

291쪽

od sapientia, re relino parabiliter cohae- quod ne se est eosdem non diuersores se.

creturios sepientiae, numinis sardores Et quare cotra naturam sit colere plures Deos. Et quomodo necessitate naturae oportet dominum esse Mn- unicuis se patrem WnMn. Caput III Eorum intur cultus in priore libro docuid non habuisse sapientiam ullo modo, qssia

diuin m amrediit hominem trereristibus ι μηkrrit,sed sanihil ibi disseritur, quod pro

sciat ad mores excolendos,uirum s 'rmandam, nec habet inquisitionem aliquam ueritatis, sed rentummodo ritum colendi,qui non officio mentir, sed mini'-vio cvrporis cun tit Et ideo non est illa uera relino iuda da, quia nulliue tu bnae uirtuns s praeceptis eru-dsi efficit s meliores. Irus philosophia,quia in illis relinonem,idest summam pietatem no habet,non est uera sapientia Ni si diuimres,quae Pbernat hunc ndum,incredibili beneficio unus hominum sit lanmt,er quasi parerna indulantia fouet, uult proferiis variam sibi referri, honorem dari. Nec mulare ho- ni rano pietatis potest,si coelesbbns beneficijs extiterit ingratus, quod non eli utiq; sapientis. Monis igitur ut dixi philosophia, relino Deorum disium

hi βns, Ionu discrem,siquidem alii sunt profes

sores sapientiae,per qκos utiq; ad Deos non aditur, alii religonis ann htes,per qssos sapere Non discitur, appavet me illam esse ueram sapiennam, nee hanc rebIonem, I airco me philosephia potuit uerimbem compreu

292쪽

hendere, Me re igio deorum rationem sei, limntret , reddere. Vbi autem sapientia cum relinone inseparabili nexu cohaeret,utroq; ueram esse necesse est, q iacvlendo sapere debemus Hest scire quiὸ nobis, o qsomodo sit coIend ,σ in sapiendo colere, idestre, aritis qsad scierimis, implere. Vbi ero sipre

ad unam summam refertur. Denis iidem sunt doλα rei spientiae, qui σ Dei sacerdotes Nec tamen molle.

at quenquam, qμja sepe fit iam est, ct fieri potest, ut philosephas aliquis Deoru siuscipiat sacerdonu, quod cum sit, u tremen oeni Itur philosephia cum relinone, sed σphilosephia inter sacra cessebit,

relino, quando philosephia trambitur. Illa en relisto mutae est, uon tantum,qsia mutorum est, sed quia ritur e- mmmι,π in diItis eiΜ s,σnon incorde, timPa,sicut nostra,quae uera es t. Icirco re insipientia relino, in reli mone sapientia est . Ergo

non potest segrePri , quia spere nihil aliud est , , usi

Deum uerum iu hs,ac piis cultibus bouorare .Mult rum autem Deorum cultus non esse fecundum natur

etiam hoc ammento colligi potest, re comprehendi . ' omnem Deum, qui ab homine colitur,necesse est inter ΡIcnner ritus, π precationes patrem nuncupari. Noeuntum honoris gratia, edoe' raritoms,σpantisor est homine, π p utrem , salutem, ut fisim praestit, ut pater. Ires re Iupiterae precrentibus pater uocatur, Saturnus,m Ianus, Liber, caeteri deinceps, quod Lualius in Deoram consilio irridet.

293쪽

DE VE R A SAP Ι ENTIAVt memo sit nostrum, in pater optimus diuum.

Quod si natura no patitur,ut sint imius hominis plares patres. ex uno enim procreatur ery Deos eri; multor culere cuntra Iutturam est, contra pietatem, Vnus ergo colendus est, qui potest Aerus pater minari. Idemenam dominu3 sit oese est, quia sicut potest indu re, ire etiam mercere. Pater ideo appellansdus est,quia nobis 1 Im,m magna largiur.Dor unus ideo,quia m*Pndi, puniendi habet maximἄpotessarem. Dominam uero eundem ese,qui sit pater, etia iuru ciuilis ratio demonstrat. Q μου enim poterit flios edurare, rupi habeat in eordo nil potestatem Nec immerito patem lἱas dicitur , licet tantum filios habeat, uidelicet nomen patris. Cό plectitur etiam fruos,quia similiam siqssitur,m nomen fit hae complegitur etiam sillos,quia pater antecedit, unde apparet eundem ipsium se patrem simorum, dortunufliorwm Dentus filius manumittitur dinquamseruus, seruus liberatus patroni nomen auripit tanquάflius quod si propterea pate milias nominatur, ut appareat eum duplici potessure praeditum,quia Divre debet, quia pater est,m mercere,quia domi

minus qui'pater Sicut igitur Iusturae moestate no

potest esse nisi unus pater,im nec dominus nisi umus, quid enim ficiat seruus, si multi domini diuerse im

294쪽

LIS. IIII D3dem nee patres multi possunt esse, nee domini, Deos tem , patresi dominos nuncupari necesse est. Temeri ervueritas non potest, ubi homo idem ninim patribus, dominiss μbiecthus est ubi animus inmutare dister ις hue,dis illuc di Ptur. Nec habere uia Iam is retem relino potest, quando certo, O stibilido alio curet. Cultus ery Deorum ueri essi non possunt. Eodem modo,quo matrimonium dici non post', ubi mulier uiros multos habet,sed haec aut me etrix, aut adultera nominabitur , a qua enim pudor, cWb- ας,fides abest, uirtute cureat morse est. sic retiano Deorvim impudica est, re inferre, quia fide curet, quia bonoς ille instabiliueis incertus mpli atque orignem non habet.

uum. Cap. IIII.

Uibus rebus apparet quam inter si coniunq- sitis sapientia, Relinosapientiaste

mi ad filiosiquae exigi amorem. Relso adstruos, quae quidem exigit timorem. Nam sicut illi patrem illure debens, m honorare,sic bi dominum

intere, uereri, Deus autem, qui unus est,quoniam

utrans persenam susEnet patriue, domini, σamrire eum debemus,quia filii sumus, timere,quia Frus'. Non potestiItur nec relino Psapientia separari Husapientia ae religoneficeret,quia idem Deus

295쪽

DE VERA SAPIENTIA - Vne quoniam docui relinon ram vin posse diduci, stiperest, ut de ipsa rebvone , ac sapientia disperamur. Sentio quidem quam sit difficiis de rebus coelesbbus distulaeti'sid tumen audendum est, ut illustratis uerires pateat, lachab errore, at interitu liberentur, qui eam Fb uento fialariae latentem alternantur,ac re' ut. Sed prius quam incipiam de Deo, operibus eius dicere,paum mihi de prophetis ante dicenda μ)w,quorem teshmoniis nunc uri necesse est,quod in prioribus libris ne facere temper i. Ante omnia qui veritatem pudet cumprehendere, non modo intribundis prophetierura uocibus animum debet intendere, sic etiam tem

quirere,ut Hai er quae futura praedixerim, post quot annos praedim complam me. Nec difficultus in

his colligeris est ulla.Tegati enim sint sib quo quisupra diuini stiritus uerit passus instinc iam. Multi s

scriptor libros de temporibus ediderunt, intrium facienter ae prophem Mosi, qui troianum bellum nonunsire annos antecessit. I s autem,cum per annos quadragintae popAlu rex pisco Forem habuit Iosiaem, qui septem, utnnii annis renuit nincipatum .Exinde Ab iudicibus Derum per annos trecentos septua-pntu, vim murem 'tu reus habere coeperum,quibus imperium terrentibus per annos quadrinuntos LX. p ad sedechis regnum oppugnari a' rege Babiorum , avri s Iudaei diuturnum fruiriuo pertulerunt, donec septumsimo post ano rus maior captiuos Iudaeos terris,ac fidibus suis reddere qui per idem tem

296쪽

LIB. IIII Irymis Persas suscepis=mperit m, quo Romae TarquiniassuperbΜ. QEffare cum omnis tempori series ex

iudaicis, m ex graeas, mims billariis miliPtur, etiam DPloram prophetarum tempora collin possume, quorum sane' ultimus Zacharias fuit,quem annot siιb Dario reu, sicundo anno regni ellis,omuomensi cecinispe. Adeo annquiores ese vraecis scriptoribus prophetae reperiuntur, ae Omma es prostro, ut errorem βι- sint diu ciPiscripturam sacram ω-

ignorantes ex quo fonte sanctae relinonis ortu minauerit. Quod siquis collessis,perstems si temporibus

Iundamentum doctrinae salubriterietari π ueritπ- rem penitus Oomprehendet errorem cDgnire. uer tute, deponet. od Deus creator omnlam momnipotentemv--it filum, per eum creauit uniuersa Testes funestistra, Tris mentis,oracula ονψna prophetis,et sapienkssimo solo m. Cap. VI.

d fruti in secundo libro diximus,ante quam

praeclarum hoc opus mundi adoriretur, sanctum, moerruptibilem, mcomprehensibi lem stiritum unuit, quem Alium nuncuparunt. Et quamuis alios posta innumerabiles per ipsiim crea Mist,quos anulos dicimus,hugnc tamen θlum primo unitum diuini nominis appellatione dignatus est, p . tria scilicet uirtuteAc milesiare pollentem, ese aurem

297쪽

DE VERA SAΡIENTIA Ammi Dei sit potestite mixin i praeditis,

ricinia demonstrane. Hermes in eo libro, ui ο λογοῖ Hλειος inscribitur μου usus est uerbis. ο ίριος κρα των

Sibila eothraea mairminis sui principio, quod aefmmo Deo exorsi est,flum Dei ducem, π Imperasorem omni: his uersibus praedimi,

Et rursis in sine eius lem mrminis

Et alia sibila praecipit hinne oportere oog/-

αντον σὸν γινοσκε θεον θεου Φον ἐοντα

Videlicet ipsi est Dei filius, qui per Solomonem sapientis ureum diuino stiritu plenum locutus est,

ea Abiecimur. Deus cundidit me in initio suaru uiarim in opera sua ante secula. Findauit me in pris-Epio ante quam terram faceret,ante quam abs os constitueret, prius Fam prodirent fontes aquar- , ante omnes colles remit me dominus, ferit repones, π terras in rabidi iter sob coelo. Cum pareret coelos ade

298쪽

LIB. IIII 11ς mnior ficeret ualidM nubes, cum confirmatos p neret montes sub coelo. qiuando I tia sciebat funda mendi terrae, eram penes ilim distonem. EP eram, mi a laudebat, quotidie autem iucundabar ante β-ciem eius, cum iamretur orbe persim. I cursv -- tem Trismi rus δημ -ργον του θεου dixit Sibylla. συμβουλον appellat, qui rendi sapien-hia, uirtute sit instra his ae Deo patre, ut consilio, σ manibus uteretur in fabricitione mundi.

Quod nomen filii ct anulis, O hominibus'

ignotum, licet nomen habeat, quod ab utrisq; ad vatur unde dicatur Ieses, unde Christrus. CapAt VII.

Fortus quaeret aliquis bee Ioco , quis sit

f iste rum potens, rem Deo chariis, er quod nomen habet, cuius prima natiuires non modo antecesserit 1mndi , uerum eritam prudentra disto uerit , uirtute construxerit. Prisnu flare nomen eius non sonuenit ho nibus, que anulis qηidem notum est, qui morantur in coelo, sid ipsi Ati,ae Deo patria Nec ante id publicubitur, ut o san brtiteriora itum, quam di 'ositio Dei fuerit implere. Deinde nec emιnnari p. st hominis ore, sicut docet

299쪽

imis men eius, quod ei ae principio pater βmmus isnposui nullus alius praeter ipsῖm Hat, habet tamen re inter anulos aliud uombulum, inter homines aliud Iesus quippe inter homines nominiatur. Nam Christuς non proprrum nomen est,sed nuncupatio potestitis, regni. Sic enim iudaei reus suos appellabant. Sed exponenda huius nominis ratio est pro...pter ignorantium errorem,qui eum in rem literachres,m βlene dicere. Erat iudaeis ante praeceptum, uisacrum svnficereris Pentum, quo per I possim it,qui uocibantur ad sacerdotiu,uel ad regnum Et sicut nunc Romanis indumentum purpura insigne

est repae dignituri; assumptaeoic illis uncilio scri s

ob hanc rationem nos eum Christum nuncupamus, idest unctum,qui hebraice Messias dicitur. V nde m sis busdam graecis scripturis,quae male de hebraicis interpretatae sum ηλειμμένος, idestimodo curatur scri

Iibet nomine rex signistratur. Non quod ille regnum hoe terrenum fuerit adeptus,cuius capienda nondum tempus adueniisd quod coeleste,ac sempiternum est, de quo disperemus in ultimo libro, nunc uero de prima

300쪽

de hoc uerbo. Et quod Solomon praecessierit Troianum bellum, quid Ioannes euangelisti de eodem uerbo. Caput VHIN primis enim tWbfrabimur fissum bis est se natum,nmim in stiri postea is mone. unde apud Hieremiam ire dicitur. Prius quam te 'marem in ulmo, ut te. Et immapud ipsem. B eatur,qui erat ante,qNam nasceretur, quod nulli alii amrint praeter Christum QEi, cum est a' principio filius Dei evneratur est denuo sicundum carmem, quae dupIex natiuires eius magnuintulit humanu peElaribus errorem,Hr Mndit s tenebras etiam iis,qui uerae relinotus sacramentri retinebant. Sed nos id plane dilucide s numstrabimus, ut amatorer sapientiae fi lius,acdmpnnus in hiuantur. Qui audit Dei filium dici, non aebet tantum M.fs mente concipere,ut existimet ex odn bio, ac permishone foeminae alicuius Deum procreas,quod non βῶ nisi animal corporale. morti s βbiemm . Deus autem, cum Alus adhuc est, cui per scere se potuit aut cum est rentae potestati; ut quicquid uellet effice- ,ret,utis ad creandum βήedite alterius non indiv-bat,nisi'rae existimabimus De sint orpheus pu