L. Cslii Lactantii Firmiani Diuinarum institutionum libri septem. De ira Dei, liber 1 De opificio Dei, liber 1 Epitome in libros suos liber acephalos. Phoenix. Carmen de dominica resurrectione

381쪽

D E VERA SAPIENTIAmmiuim sibi doctrimim mulla rassice,ac stibilitate cumponerent.Nonulli autem 'serum prophetaeris ficinio illem, de sbM ueri prophetae, ipse praedixerat,exciderum ae doctrina Dei, σtradinonem ueram reliquerunt. Sed illi omnes Lemoniacis fraudibus irretin, Isas prost cere, aruere debuerans,diuinum omen re cultum per rudennam pd derui, Cuo enim Pb us,aut Nouanari,aut Valetiniam, Raut Marciomta aut Anthropiani, aut Amam seu Mus

sb nomine amisso,humana,et externa uocabula induerum sola inturmibolica ecclesia est, quae uerum cultum retinet. H te est'm ueriretir,hoc est domiciliu 1idei.boe templum Dei,clussiqκου non intrauerit, uel a quo siquis extuerit,ae ste uitae,aesilans aeternae alis sest.Nemine sibi oportet pii a conoremnone blandiri. Antur.n. de uire,eπsalute, minisis te, Huvnter consulatu amissa σextincta erit. sed tamensa DPli quis coetus haerenoeruse poclymum christianos, μam esse catholicum ecclesiam putanssae dum est illam esse ueram,in quas reliI'confessi'et poemtentia,quae pectas α, ν uulnera,sbus est Abiectas

imbecillitur rami salubriter curat. Η aec interm paucis admonendi gratia retuli, negς errorem fure cupiens aiori implicetur error dum penetrale veritum ignorat. Postea plenius ν uerius contra omnes menadador fεις proprio, separato p opere pug bimus seqgitur ut quoniam satir de religrone uera,et sipientia locuti Amus, in proximo libro de Iustiria disseramus. L. COELII

382쪽

x. COELII LACTANTII FIRMIANI DIVINARUM INsTITUTIONUM ADVERs VS GENTEIs, LIBER QUINTUS, DE IV, s TITI A AD COMSTANTINUM IMPERATO

REM.

impium est ante damnare uel perseram uel tam am, demerito eius cognoscere. Et quare sapienna i unda sit religum Et quare sipietia huius -ndi literas seras contempserit. Et pe&quent astruit simis, m p plerinq; ut amplius eluos re, ex industria impugnans ueriturem, qμα si semper idoneis assertoribus inῖIt. Cap. I. on est apud me dubium, Coni fine I mperator Max . quin boen . Opus nostram, quo simiaris ille

si operis re lar aspritur siquis a rimit ex istis inepte relinosis ut sum nimia silperstitione inpatientu) insectetur e nam malilms, ut uixIecto fraus principio, My

Pt,proiicia execretur,si s inexpiabili scelare oonta nari, atq; astrisn putet,si haec aut levi patienter,aut audiat. Ab hoc tumen, si feri potest,humum fis iure postulamus,ut no prius damnet,quam umuos cumuerit,n; si sacrilegis, o prolioribus,

383쪽

ctuen Es potestis defindendi sui datur,nee praeda

mum.Sed noui hominum pertinaciam, ni inpetrabimus.Timene enim neae nobis rem si, manus dare aliquando clamante ipsi veridate Pntur. Obstre-pinitItur, intercedum ne audiant,et oculis μου

opprimum,ne lumen uideans,qAod olfrimus. Moplandi i dissidennam suae perditae rationis ostendum cum nes cognoscere, nes congredi audens,gasaut se fale sperari. Et lairoe iscentrio eβblat Pellitur e medio septenna ut v tur res, Ut ait Ennius,e qa student damnare rens nocentu, quos utiq; samni Inocentes,constare de ipsa inocentia Iunt quasi uero maior iniqsires sit.probarem inocentiam damnasse,s inaudita Sed ut dixi uerentur, ne si audierint, damnare non possint. Et taeo cultores Dei siummi soc est iustos homines torquens,interficiu

exteΥminans,nec musas odiorum ipsi reddere possunt, qui rem uehementer oderint . quia ipsi errans, ira... smnturiis, qui uiam ueram sequuntur, recum a rrigere se posnt,errores suos insuper crudelibus

εις cloaceruans,innocentium cruore mamiantur, σ

dicatas Deo mentes miseratis corporibus detorquens. cum relibus nunc congressi,m disturere cuniendimur. Hos adueritatem ab ineptα persitasione traducere, quis 'em ficilius hauserint, quam uerba iustorum. Quid igitur e operam'ne perdemus e Minime. Nam si lucrari bos ae mort ad quam cunct-

384쪽

LIB. Ventis tendunt, non potuerimus, si ab illo itinere de morae ad uistin lutiem s rem ire, quoniam ipsi saluti suae repugnant, stros tamen confirmabimis , quo rvim moris stabilis aestuduradicibus undam, fixa sententia Numne enm plurim , et maxime qui literarum aliqvidantvratu. Nam σin hoc philo-Ρphi ,σ oratores, poetae perniciosissint,p in animos serite irretire possunt sauitute sermonis,

cur num dulci modulatioecurrentiaem. ob easo Fam uolui sapientiam cum religone cuni-yre,

nequidsiadiosis illa inanis doctrina possit offare, ut

iam scientia literarum non modo mhil noceat religo

eas didiceri sit uirtutibus instrumor, uerim e sapienfior Praeterea etiam si mi alii, nobis certe proderit, dele bioe conscienfia, rudebit s mens,si muerireris laseuersari quod est animae pabulam incredibili quadam iucunditate persi ιm-Vemm nons delerandum serres,non cuminus βιώ0.Nee enim tum in malo Ibitu res est, ut desint sinae menaes,quibus ueritur placeat, monstratum sibi refiam irem uideant,re sequantur. Circumliniatur modo γα culm coelestis apientiae melle,utpossint ab sempruderibus amara remedia sine ossensione poturi dum illicies prima dulcedo acerbituum sporis asteri fibrae

est , cur apud sapienm,m do larer, prmiser huius seculi scriptura fanm fide careat, p prophe ex communi, ae simplici sermone, ut ad popul sint locuti. Con nunturius ab iis, qui nihil audi

385쪽

i DE IVsTITIAve,uel lime nisi expolitum,ac disertum uolant, mee quic inhaerere arimis eorum potest,nisti quod aurublandiori sono permicet. Illa uero,quae hordida uidentur,anilia,sneptα, πιιlPria exi hinantur. Ideo iabit uerum putant,msi quod auditu βaue est hil credibile, i quod potest scutere uoluptatem, nemorem ueritate ponderat,sed ornatu. Non ergo creduxi diui--,quia μου mirent, sed ne illis quidem, qui erare pretantur, quia sum σε ipsi aut omnino rudes, e certe parum iam. Nam ut plene sint eloquentes,pσvaro cunnnnt, cuius rei causa in aperto est Eloquenna enm secuti seruit,populo se iamre, in rebus malis placerev t. Siquidem uerirerem sepius expugnare cunatur, ut um suam monstret, opes expetit, honoreς concupiscit, βιmmm denis gradi divi laetis exposcit.Ery haec quasi humilia destris arat

loqui oontraria sibi Iupi, quippe quae publicodeat,et nuιltitudine, celebritutem s des deret.Eo sit, uisaplanna, ueritas idoneις praeconibus indistat.

Et siqui forte literatoris se ad eam adintulerunt, definsiora eius non si ficerunt iis, qui mihi noti μns,Minutius felix non ignobilis inter acusidicvs Io ci fuit. Huius liber,cui omulo titulus est, declarae qui idoneus veritatis assertor esse potuis si se totum ad id μιdiu contulis et. Septimus quos Tertulianus fuit omni genere literarum peritur, sed in loquendo parum facilis,o' minus cumptus, multum obscurus suit .Eryne hie quidem satis celebrirens uenit. Vnus intur praeθηπι,π claruό extitit Cyprianus, Di magnam sibi gloriam ex artis Oratoriae proles

386쪽

LIB. Vsione quaesierat, er admodum mire oenscripsit mμo vnere miranda .Erat ensen imunio facili, oepio-

ρύμ-i,er liae firmanis maxima est uirtus ape

io, ut Ascernere nequeas, utrum'ne ornatior in loquendo,an facilior in explic O,an potentior in peri luadendo quis fuerit - Η te tumen placere ultra ue a. basacra mentisus ignorannbus non potest, quoni; . nishm sunt, quae locutus est,ere ad id praeparare uti situ fidelibus audiantur. Denis aedoctis huius sicut si,quibus forte scripta eius inmotuerunt, derideri se . let , Audiui ego quenda hominem disertum sane . quit eum immutam una liter a Caprianum uocaret,quasii r eleg ns myri melioribus rebus aptum,ad aniter fibulas contulist. χιοd si aciest hoc ei,cuius eloquentia non in*auis est, quid rendemputenvis aecidere illis, quorum firmo triumus est, er ingrarus, qui neq; um per*adendi, apsubtilitutem amment di, sullam pro Uις acerbiretem ad reuincendu habere potuerunt r

QἘod ex desidia dos,rum datae est temerariis bo

minibus audacia impugnandi ueriretem irerem, et hoc probat exemplo duorum philosephorum,quos uiderat in Bilbilia. Caput II Ru quia defuerint apud nostros idonei, .e perin s dorire qui uehementer, qui acriter errores publicus redaverent,qui nissam omnem uerituriς ornate, copiose s definderent, 'tra cuuis quom haec ipsa petistia,ut auderemscri

387쪽

DE IVsTIT lbere mira ignorem sibi ueritat . Omiis eos pinioribus eam temporibus nequici lareserunt, Ego cum in B libria literas oramrias acinius docerem, muri pet s eodem tempore, ut Dei templi- ωσι r tur,duo extiterunt ibidem,qui iacenti,aes abiectae ueristiti nescio utrum superbius , an importumus insulturent, quor- alter ann*tem se philosophiae profitebatur. Verum ita uitiosuς, ut ωntinentiae ina. Istirmn minus auaritia, qua libidinibus arderet, in ui Ηι tum sumptuosus ut in schola uirtutis asper-for,par tantae, paupertatis s laudator in palatio peius corire opsi domi,tremen ultra sua c illis, et patho, quod maximu est uelamentum Auit3ς Haetrvbat, qκM ut curet,ad amicitias iudicum miro ambitu penetrabat,eors sibi repente authoriturefilsi nominis oblinbat, non modo, ut eorum sentennam uenderet, uerumetiam cduiner suo quos aedibis As-x uos pellebat, ae suo repetendo, hae potenna retam dabat. Hic uero, qui siuas dilumnones moribuεde-'uebat,uel mores suos dis ututiombus aiebat, se aduersus si graus censor, accusasor acerrimuS , eodem ipso tempore, quo ius dis populus nefrie lacerabatur, treς libros euomuit cuntra religonem

mem s Chri hanum. Pro Frunte omnia,philost-pbi Osticium es, erroribus hominum sebuerit re, alapillos ad ueram uiam reuota re, idest ad cultus Deo-m , quor numine, ac maiestite ut ille direbat mundus gubernaretur, nee pati, homines inperitu quorumdam fraudibus illici, ne simpliciας eorum

praedae, ac pabulo sit hominibus astruosa res si β-

388쪽

LIB. v

saepise hoe munus philosophia dignum, ut praefervet non uidennbus lumen sapientiae, non modo ut sis sneptir Deorum minbus resanesarne, ed efiam ut pertinaci ob linatione deposim,corporis cruciamenis δε-- uitent, nec saeuas membrorwm lacerationes fusi, a perpeti uelim Vt autem appareret cuius rei gratia opus illud elaboras et,egusus est inprkipum laudes, morum pietas,σ prouidentia ut quidem ipse dic bat tum m caeteris rebus humanis, tum praecipue mdefendendis Deorum religombus claruiset, consultum esse tundem rebus humanis,ut cubibita inpia, anili superstitione, uniuersi homines leprimus eris uacarent , ac propitios sibi Deos experirentur. V bi autem relinonis eius, oentra quam perorabat, infirmare uoluit rarionem, ineptus, uanus,ridiculus apparμit , quia grauis ille oen ultor utilituris alienae, non modo quid oppugnaret , sed eriam quid loqueretur sisebat. Nam siqui nostisorum lue 'regni, qωmuis temporis gratia conficescerent, an tamo remen derisere , utpote cum uiderent hominem profitentem, si illuministurum alior, cum ipsi caecus es et,redum rum alios ab errore,cum ipsi ignoraret, ubi pedes suos poneret, eruituram alios ad ueritα--tem,cuius ille ne flantillam quidem unam uidis et ali

quando,quippe cum sapien6ae prosisFr prostitire sa

pientiam niteretur. Omnes remenidaTyebant,p illo

potissimum tempore id operis est aggressus,quo A rebat odiosa crudelitas. o' philostyκ adulatorem, aetemporiseruientem veru hic fio siua inanitatemn remptri est,qui Iraris, quam steraui no est ad

389쪽

DE IUSTITIA gloria,qua cumgit,in adpm, neb ponem s conuersa est, Alius eandem mamiam mordacius scripsi qui erat tunc e' ω cro iudicum re qui aut riny mis ficiendae persto nonis fuit quo boulere non contentus,eriam scriptis eos, quos afflixerat cuius est. Composuit enm libellos duos non a1nera Chri hams,ne inimice in emri uideretur, sed ad chriphanos,ut humane, benigne consulere putriretur in quibus irese retem scripturae serae amere conatuς est,mnquasibi esset fore oontraria,mi s aedam cupire,quae repugnare sibi uidebantur, expo-μis, adeo nusIm,adeo intima enumerans,ut aliquam

do ex eadem disciplinassisse uideatur QSodpsuinquis eum Demosthenes poterit ab implerete defind res qui relinonis,cui fuerat assienses, fidei, cuius

nomen induerat,m sacramenti piod acreperat, proditerβλις est,mst frae si um manus eius diuinae literae . maderint. Quae intur temeritas erit id audere Asoluere, quodisti nemo interneretus est benef p aut nihil didicis,aut nihil intellexit Tantum enim abestae diuini; literis repugnantia, quantum ille abfuit Pueritate,σAd praecipue tamen Paulam, P erum s lacerauit,caeterosos discipulos, unquam filaciae seminatores,quos eosdem tum rudes indocilat

fulse testitus est. Nam qμosdam eorum pisMorio offust qμ aestum scis,quasi aegre sinet, pillam rem

no Ar laphanes aliqs, t Aristarchus comenturus'. Quod dispuliue christi uoluntas mentiendi aksuit,qlii uuam exercebant contrariam uitiis .Et quod

390쪽

cuerint. Caput III

tia,σ contraria dixerines Hae est enm mndacio m natura ut cohaerere non possint. Illorum autem

eradinσ, quia uera est,quadrat ubis,ac tota sibi consentit, re ideo persi ade quia constanti ranone sit fulm est,non intur quae trusim comedi gratia rebIonem istam commenti sunt, quippe Pi et receptis, ipsa re eam uirem sicun sunt, quae σκolupturibus aree et omma,quae habentur in bonis ternis, et qui mon rentum mortem pro fide subierint, sed enam morituras ese si scierint,m praedixerint,σ postea iniuerses qui eomm disciplinam sicun eserati Merba,re nonda passuros,IUim autem Cissum affirmauit ae ludaeu furtum, collem noninuntorubominum manu,latrocinia Fris .c nu rentae autho vitati auὀeat repugnarer Credamus hoc plane'. fra Disi hoc in ρmnis Apollo aliquis nunnauit. Tot semper latrones perierimi, π quotidie pereulimis multor σipsi damnasti, quiue eomm post cem suam,non dicam Deus, sed nomo appellatus est