Titi Livii

381쪽

onera praetoribus duobus , maiora quidem urbano . ut solebat, cetera ei, qui inter peregrinos iurisdictionem esset sortitus, accrescerent. Vrbanum autem praetorem, et tum et postea saepius ipse sine sorto constituit. Sponsiones etiam reipublicae iactas ante Proelium Actiacum, exceptis quas pertinerent ad aedificia, remisit; et pPaecipuam calumniandi materiam, tabulas voterum aerarii . debitorum . Exussit. LXXXIV. Aegyptia sacra quamquam in Virbem non reciperet, aliorum tumon religiosus cultor, plurimam templouum curam ctgit: et conditorum Ρosteros ad maiorum recolenda monumentu hortatus , quibus nulli aut parum Iooupletes curatores erant, ipso vesecit : laudabili quidem modostia , sub priorum nuctorum titulis, sine ulla insoriptione nominis sui. Post haeo ingenti consilio. ut omnia deinceps meliora sperarentur, et quidquid an ea iniquius decoctum factumve esset. collegarum improbitati, aut temporum necessitatibus adscriberetur , omnia , quae anto sextum suum consulatum constituta essent, uno do-creto abolevit. Igitur quum ob haec laudibus omnium in caelum ferretur, septimo consulatu suo, et M. Vipsanii Apippae tertio , aliud praebere civitati magnitudinis suae documentum statuit; per simulation mimperii deponendi hoo agens, ut rogatus , Et Coacto similis potestatem retinens, eam deinceps, iusti Pegis instar . in volentes eXerceret. XXV. Igitur praeparatis ex ordine senatorio idoneis curiam ingressus. hanc de rebus suis orationem de seripto recitavit: ra Sat scio, Patres conscripti, vix a mihi credituros esse plerosque vestrum, id nimirum

382쪽

is molienti, quod forsan illorum nemo iacturus osset; is praesertim quia potentiorum fortunam sequi solitus D livor, eorum de se vel bis atque promissis Plerum-ra que isdem abrogat. Quapropter ego talia Prolaturusis metuemlum etiam haberem, ne pro vano, ut fit, et is imposiore traducerer: nisi iactis sermonem continuo D sequuturis, etiam iniquissimas calumnias repellerora possem vellemque: idcirco in simplici certoquora meae mentis habitu. nullis verborum ambagibus D ritar. Νon dubito, quin praeclare intelligatis omnes, is ita landatas opes meas esse, ut retinere mihi impe-

rium. quum deponere, sit Acilius. Quidquid unquamis adverSus me constitit, armis aut mansuetudine mea 'is domitum est: adiutores mei mutuis meritis, et comu munione consiliorum operumques a stetissime con a iuncti, neminem speraro res novas, nedum moliri,

a Patiuntur. Sed sao esse, qui ausit: quid igitur timebo,

D maximos pugnacissimosque habens exercitus, ensis demque fidelissimos; instructus pecunia, sociis; et, is quid multa vestra subnixus populique romani h

D nevolentia, qui me praeesse rebus communibus nonis sinitis modo, sed iubetis 3 LXXXVI. . Istud igitur imperium, quod invitora nulla vis ademerit, ego ecce , quod mihi reipubli-ra caeque bene vertat, laetias lubensque depono. Eantra postea, qui tot ab annis dimicasse pro mea potentiara mussant, quaerantque sibi credituros. Ego enim a protinus potestatem omnem, Vinem, Italiam, exer- γγ Citus, Provineias, quasque accepi a vobis, quasquora adieci prioribus a me consectas, vestrum in arbiis trium transserens, validiora mei animi testimonia a Produco, quam ut ulla calumniantium malignitatem Convellantur. Ne tamen a me tot aerumnas Iabo -υ resque, ac discrimina, temere ac sine causa suscepta

383쪽

D putetis, ulcisci patris mei satebor enim indi-υ guam ne in volui; simul eripere rempublicam exa, tam longa malorum Serie , quae et diu ante coe-υ perant, neque desitura unquam, nisi vi ac armis M victa videban Lur. Atque utinam vel quieta reipu- . blicae tempora suissent, vel ea saltem mala, quaen curari Consuetis remediis possunt i quanto maluis-m sem sub legum imperio adversus hostes experimenta is virtutis edere lLXXXVII. is Sed quando eo deventum erat, ut Sineis adolescentuli Opera populus roinanus nec imperium m servare, nec libertatem posset, Super annos promptem alacriterque suscepi negotium, idque diis faventibus xi supra vires feliciter perfeci. Quo quidem in opere,

dum vestris commodis patriaeque consulerem , a nullus me labor, nullae hostium minae deterrue -υ runt; non amicorum preces, non tactionum timor, υ non adversariorum umentia me dimovit ab instituto, M quominus corpus animamque perpetuo pro vobis a Periculo exponerem , eaque sacerem Re Paterer, D quae apud conscios ac memoros referri nihil attinet. Quando igitur et ego propositum tenui, Et vOS mea opera salvi concordesque agitis; et nunc demum Post tot aunorum contentiones populus romanus υ certa firmaque pace ac consensione fruitur; etiam is libertatem atque rempublicam recipite, atque Se Cundum leges more maiorum gerite. Haece mei, dici fierique minus mirabimini, ubi recordationera et Comparatione praeteritorum adverteritis: eodem, ab animo haec proficisci, unde prior prosectu estra lenitas, et a negotiis, et honoribus, nisi neCessariis, D abstinentia; unde et ex omnibus, quae mihi de-

, Μ erevistis, nihil insolens aut publicae Iibestiati grave

384쪽

LXXXVIII. is Sed neque iudicium meum BCCUSavEM ritis, qui tanto imperio, nulla nec re Cogente, necra homine, sponte absistam: magnas consilii huius M atque praeclaras causas habeo. Nam sive ius re . a spicias, nihil est nequius, quum res vestras arbitriora maxime vestro administrari; sive utilitatem , et D mihi conducere arbitror, ut euris invidiaeque et . M insidiis me subtraham, et vobis. quibus iam licetra libere temperanterque ac concorditer administrareis rempublicam. Quod si gloriam quoque intuemur. cuius causa multi pericula non sustinent modo, is sed expetunt quidquam ne poterit esse honestius D quam ultro abaleanda potestate , quae melioxemis orbis terrarum partem continet. apΡvobare generiis humano animum sortuna maiorem. qui sui iuris et M rerum arbiter. Et parare magna imperia et regereis norit, et suo bitratu deponere 7 Igitur si quis b, sorte vestrum ab alio talia sentiri dicique vere possct a non erodat, at saltem a me credat posse. Quippe a quum enumerare plurima mea patrisque mei merita v in promptu esset, propter quae non iniuria supra is ceteros quoslibet nos amatis atque extollitis; tam uis nihil est, quo aeque gloriandum putem, quam quod

M summam potestatem , a vobis oblatam, et ille non M aCCepit. et aeceptam ego dimitto.

LXXXIX. is Cum hoc enim facto quis aut Galliam

n subactam Comparet, arat Moesos Aegyptiosque dosa mitos, imperiique fines non Rheni fluentis , non a Istri, ne Oceani quidem obiectu coercitos 7 Fateo eis haec equidsm tanta esse, ut antiquorum gloriam is haud dubie vincant; ea tamen huic modestiae non strae longissime cedere iudico. Cui equidem necis civilia bella consero, quum ex aliis ali a magnora terroro surgerent, ita feliciter consecta, victoriam-

385쪽

IO. Pn ElΝsu EMII S 'PPLEM. is que clementia temperatam, ut nihil aut constantius, is aut melius in eiusinodi tempore, ne optare quidem ,, liceat. Vnum hoc non morem modo, Verum etiam is ingenium humanum egredi aio, quod duo Caesares, Μ quum possemus imperare nolentibus, etiam volenis tibus imperare noluimus. Si igitur magnis animisis ot quaerere gloriam, et uti quaesita conceditur,

is quid est, quod milii praestare mortalitas splendi- .is dius celebriusque possit 8 Vt enim de patre sileam,

is quis animi magnitudine contendere mecum ausit, is qui tanta rerum omnium licentia, tot terrarum,

M tot marium imperio , sirmissimis exercitibus. im-M mota domi pace, studiis procerum, benevolentia a populi, tantis opibus cupide caream, maiorem in is memetipso mihi solicitatem esse repositam sentions XC. is Fuit mihi cum quibusdam superioru* ternis porum claris viris honesta coniuntio; nec dignum is his temporibus quae me genuissent, nec honestumn nomini romano credidi, si olim quidem Horatios . . Multos. Regulosque ac Decios . horumque similes. respubIica nostra producere potuisset, nunc velut , effoeta senio, et nullis ad nobilem nisum viribus, is nihil proferre posse pristinam gloriam decens credis deretur. Vt lamen me non abiicere reipublicaeis curam . Sed ponere appareret, non ita sestinavi decedere. ut improbis hominibus rapiendam pote- is statem in medio relinquerem. Vobis illa, Patres conscripti, vobis destinatione mea Consilioque tra H ditur, quos virtute atque sapientia Ceteros Excel-M Iere cognovi. Priusquam enim insanorum hominumis licentia, quam tot laboribus vix depuli, rem ro- is manam diripi convellique Paterer, aut millies mora veroP, aut, quo I miniis etiam optandum puto, M perpetuo imperavem. Vos igitur hoc a me transla-

386쪽

M lum onus, ut bonis civibus et reipublicae stud Iosis is dignum est, excipite; mihique hanc veniam date. ,, ut tot exanitatis laboribus defatigatum animum . a totque morbis vexatum corpus, aliquando per ho-m nesium otium recreem ; simul invidiam ac odium is excutiam. Optimis quibusque non nisi cum imperio,, declinandum. XCI. . Etiam insidiis me petitum esse scitis; iniquis,a profecto: sed tanto magis exire locum Propero,sa tanta pericula ne merentibus qDidem asserentem. ,, Haec igitur ratio probanda erit omnibus , quae et D mihi securitatem cum gloria, et utilitatem imperio,, assert; quando certe melius est, iunctis plurionisa consiliis, quam unius nutu administrari. Quae quum M ita sint, unam hanc pro tot labori hus ab unoquosa que vestrum gratiam eXPeto, Vosque rogo, nosa mihi quietiorem Postmodum acturo vitam invidia deatis. Non imperare tantum . sed et parere militis credi te scio; nec enim cuiquam Praecepi, nisi a quod, imperante alio, mihi quoque iaciundum,a existimassem. Equidem si pro mea conscientia vera stroque favore singere mihi futuram conditionems, licet, sine metu, sine periculo privatam inter vos dis acturus vllam videor: si quid secus accidat nec xa enim unus homo, tot consectis civilibus hellis,

a toties asserta contra voluntatem muItorum republi-

γγ ca, vitare offensas Omnium potuerit , hone habet: sa mori potius alite tempus Privatus Cupio. quam γγ regium imperium in cives meos diutissime Obtinere. XCII. re Quid enim evenire milii ad Iaudem essica-M Cius Posset, quam interfectum me non ob aliud in a privata conditione serri. quam ne in regno qMem- a quam interficere cogerer Et Pro brevi vila sempiis terna mihi gloria cum ultione publica contingent;

387쪽

M quemadmodum et pater meus caelestes honores adera pluS est, percussores eius suga, 'morte, infamia a poenas dederunt. Mortales equidem omnes Sumus D sed quum natura negavit immootalitatem, bonis is nobis vitaeque consentanea morte nanciscimur. Hazis igitur spe atque fiducia reddo vobis rempublicam, si Patres conscripti; quam sic accipiatis velim , ut a neque mole Curarum terreamini, neque facilem a atque persunctoriam rerum tractationem sore co-

is gitetis. Quid autem vetat me de partibus quoque,s nobilioribus praecepta vobis quaedam tradere, is quid fieri expediat, ipso opere usuque, nisi quid ,, salior, edoctum 2 XCVI. re Principio igitur leges immutabili observanis tia colite: plurimum in hoc uno utilitatis est; et is selleius agunt civitates, quae leges etiam aliqua

a Parte vitiosas reverentur, quam quae semper ultra quid mutantes, delectari magis emendandis legi-ra bus, quam emendatis uti, videntur. Nec publicera tantum auctoritatem earum defenderitis, sed ipsi is quoquis domi, sermonibus, actionibusque omnibus D sequimini. Provincias pace belloque regendas opti-υ mo cuique atque peritissimo mandate citra inviis diam et privatae rei studium, quod apud probosis et prudentes utilitate publica vincitur. Honores M poenasque Pro merito Cuiusque repraesentare trimis mineritis: samiliaria bona, si necessitas postulet, M pro publicis habere ne cunctemini; publIcis autem ,, haud secus atque alienis abstinete: vestra gnaviteria tuemini; aliena ne Concupiscite; sociorum spoliis dis ac contumeliis abstinete; hostes iniuria ne provo a cate, Provocati ne timete: arma semper in manisa bus sunto; sed haec nec in vos ipsos invicem, nec a in quemquam Pacatum vertitote. Milites alendi

388쪽

is vobis erunt, ne aliis insidiari necessitate adigantur; is at iidem et cohibendi, ne quid mali per audaciam is lasciviamque euicumque inserant. XCIV. ει Sud quid ego longo sermone, quae sintra facienda vobis, exsequor ex his enim, quae dictara Sunt, etiam Ceterorum rationem, quaeque agenda' a Vobis, quaeque vitanda erunt, haud dissiculter col. is legeritis: in hoc igitur uno praeceptoque Votoque a finiam, ut sic gerentes rem publicam felices ipsi is sitis, et mihi gratiam habeatis, cuius opera ex mi- is serrimo statu provecti in felicissimum fueritis; ne

is sorte quod absit, aberitque gubernationi rerumis impares et mihi poenitentiam iniiciatis consilii mei.

D et populum romanum novis iterum periculis et is bellis impliceiis. D Haec oratio non ut iter, atque pro magnitudine exspectatae rei, audientium animos vario motu perculit: pauci mentis eius conscii ex compacto adstipulabantur; ceterorum credentium dictis, aut dissidentium , a diversis causis par et admiratio et molestia fuit; illis animi magnitudinem. his artificium stupentibus, et alteris aegre serentibus calliditatem Caesaris, alteris eum abire potestate dolentibus: iam enim recordatione tot turbarum atque bellorum apud plerosque taedium popularis status incesserat; hisque non mutatio tantum reipublicae, sed etiam auctor mutationis Caesar placebat. XCV. Ceterum nemo vera proponi putantium haec prompte excipiebat, aliis minime gaudentibus hoc consilio, aliorum gaudium occultante metu; neque sciam hanc atque simulatam modestiam existimantibus, arguendi voluntas aut fiducia aderat: omnium in eundem vultum similesque voces coacta adulatio est. Et orationem quidem laudabat nemo : pars, quia vem non probabat; ce Levi, ne cupidius accepisse Vi

389쪽

lo. FREt Sllh. Illi SVI'PLEM. deventur. Tantummodo frequenter adhuc recitanti occlamatum est; et ubi peroravit, certamen obtestantium suit, ne re ublicam, ut unus ei rector munere deum oblatus, destitueret. Multa etiam Passim argumenta suadentium hortanti uinque ingerebantur; quibus quum aliquandiu restitisset, ad extremum proditione sua victus, imperium retinuit. Tune inter magnam gratulantium laetitiam et alia decreta , et praecipue duplex praetorianis stipendium, quo ala- cuius pro salute principis excubarent. Hac arte Caesar in sumiam potentiae suae detraxit, ut volentibus po- Stea, atque etiam obsecrantibus, invitus ipse otiique cupidior imperare videretur. XCVI. Neque tamen res adeo incredibilis est, ex-5titisse , qui pauciora , quam posset, vellet; et praese ferre perseveravit hanc voluntatem Caesar, Plurimis diciis scriptisque. Nam et in epistola quadam, Otium suum non fore d nitatis expers, neque Priori gloriue inconveniens pollicitus, hace ipsa verba posuit: sed ista feri vectosius, qciam promuli Possunt; me tamenc ido temporis Ulialissimi mihi Prouexit, ut, quum rerum laetitia moretur adhuc , Aeroperem aliquid uoluptatis ex oerborum dulcedine. Interim, sive ut partem invidiae declinaret, sive ut curas levaret, negavit.

se Arouincias omnes susc*ere r*endas ἰ aut quas su- sc isset , retinere PerVetuo posse: in decennium tamen operam Suam inerre re tablicae, ea tamen lege . ul si Paciare filius omnia Posset, Celeritis ei liceret abire ρο-

testate. Divisis igittar cum sonatu pPOvinciis, sibi inquietiores, in quibus bella erant. aut tim obantur, recepit; ambigua aestimatione, reipublicae cura haec

390쪽

IN LOC. I. IB. CXXXIV M IAM faceret, an ut, relictis inermibus et obnoxiis, quidquid tibique militum a C armorum esset, Secura PO-tentia complecteretur.

XCVII. Igitur senatui populoque romano Permissae sunt Africa, Numidiaque, et Cyrenaica regio, et cum Epiro Graecia, Dalmatia, Macedonia; praeterea Bithynia cum Ponti proxima parte . ac Hispania Baetica; tum ex insulis Sicilia, Sardinia, Creta. Caesar reliquam Hispaniam omnem, itemque Galliam Germaniasque retinuit, cum Coelesyria. Phoenice. Cili

cia , Cyproque et Aegypto. Sed mox Cyprum populo

reddidit Caesar; salmatiam. ubi exortum bellum erat. Pecepit: ad eandem formam diversis temporibus alia es

quoque permutatae provinciae sunt. ut Suis locis referetur. Ceterum tum quidem Census utriusque provincias a senatoribus obtineri voluit; Aeg*pto dem Pta, cui praesectum mittebat ex equestri ordine. At in populi provincias annui magistratus exibant, sorte divisis provinciis ; Disi quod extra ordinem multitudinis liberorum habebatur ratio , orbi quo patribus ,

et maritis caelibes posthabebantur. XCVIII. Hos omnes esse senatorii ordinis oporte. hat; eoque habitu ac cultu utebantur, non accincti gladio, non militibus stipati. Proconsules appellari placuit, latius extensa significatione vocis , ut non hos modo, qui ex consulatu issent in provinciam. Sed praetores etiam, quique eorum loCo haberentur. comprehenderet: lictores his totidem , quot in Urbes solebant apparere , concessi. Et quamvis in sua tan . tum provincia potestatem exercere Poterant, insignia tamen Vrbem egressi sumere, eademque, donec in