장음표시 사용
71쪽
73쪽
II pis To ΕΛΕ ad Alexandriim, Macedoniae regem, quae in huius libri fronte legitur, si aliqua fides fuerit, rogaverat hic Aristotelem saepius, ut is eloquentiae forensis praecepta ad se perscriberet. Paulo eritis sitemperans Alexandri mandato philosophus primum in hac ipsa epistola moram excusat, mrmatque se non per negligentiam quandam negotium sibi impositum adhuc distulisse, sed ut quam diligentissime illud perficeret progreditur deinde ad artis dicendi lati des, eius itestudium eo magis regio iuveni commendatum vult, quo turpesus sit, principi loco constitutum rerumque gestartim gloria ceteri antecellentem vulgaribus etiam hominibus in dicendo inferiorem esse. Omnino eum exhortatur, ut animum cingenium excolat, prudentiamque in rebus administrandis 1 hi acquirat cum principis virtus imperio eius subiectis lex, exemplum sit; ab illius rhidentia, consilio omnis imperii fortuna, sicut liberarum civitatum a legibus, pendeat nec sapientiam suam facile prohaverit aliquis, nisi in agendo rationem ducem semper sequatur, qua adeo sola homo bruta animalia stiperet. Quemadmodum auten im- Aristot Vol. V. A a
74쪽
perator sui sit servator exercitus, ita eloquentiam cumiti pientia coniunctam humanae vitae ulternatricem esse.
Sub finem epistolae monuit Aristoteles , se ex aliorum rhetorum artibus collegisse, quidquid expolitum elimarumque in iis inveniretur mittere iam duos libros, quorum alter ad Theodecte pertineat, alter vero a Corace conscriptus sit. Posteriorem periisse, alibi annotavi, ubi quoque plura de hi, epistolae loco disputata sunt .
Ipsum librum Aristoteles a definitione partium artis dicendi exorditur. Cap. I. Tria sunt orationum
rensium generA, concionati, demonstrarivum, iudiciale. Ηorum species sunt suaso dissuaso laus, vituperatio ς accusatio, defensio denique quae in , alit per se aut re spe in ad ali iid quid habito. Iam ei has singulas specie Aristoteles deinceps latiu persequitur Suaso est exhortatio ad aliquid vel eligendum vel dicendum, vel agendum. Di,fuasio est dehortatio, ne quid vel eligatur, vel dicatur, et agathir. Suasorem ostendere oportet, id , ad quod exhortatur, esse iustit m lcgitimum , utile, honestum, iucundum, fastu facile, aut saltem factu possibile, necessarium. Dissuasorem ex contrariis de-Jrortari oportet itis una est hominum omnium aut plurimorum consuetudo non scripta, honesia turpiaque determinans. Lex est communis civitati consensus, ver-
his scriptis praecipiens, quomodo numquodque gendum sit. Vide, quod ratione .corporis .animi,
rerit in externarum considerari potest, aut est praeientium honorum conservatio, aut absentium acquisitio, aut malorum iis antitana propulsatio, aut futurorum incommodorum inhibitio Honestum est, e quo splendor lion os in eos, qui aliquid gesserint, emanaturus sit. Iucti id una, quod gaudio asticit. Facile, quod brevi tempore, alit minimo labore impensaque absolvitur. Possibile, quodcunque fieri natura potest. Necessarium denique, quod non arbitrii nostri est, sed tanquam ex divina aut uinan necessitate sit. Contraria his quae- ita in sint, haud dissicile est intellectu Sequuntur iam praecepta , quomodo lai loci utendum sit , eaque exemplis illustrata.
Vol. IV, pag. s. Cons. Addenda ibidem.
75쪽
Res PCap. II), de quibus maxime vel in senatu,
Vel apud populum consultationes fiunt, ad septem a pita revocari possunt. Aut enim deliberatur de sacris, aut de eoibus , aut des.rtu civili, aut de foederibus O pa- diis cum aliis ciuitatibus, aut de bellis , aut de pace , aut de reditibus.
Quod si de sacris conservandis sermo futurus sit,
petat Orator argumenta ex iusto vig. iniustum ab Omnibus haberi, si praeter mores patrios aliquid agatur, niti sacra Oraculorum effatis , utique divinum cultum a civitatis conditoribus institutum retinendum esse ex utili, vig. conducere priscum ritum rebus, privato rum, totiu civitatis, nec non conferre ad civium virtutem, hi lentiam ex honesto ex iucundo ex pose
sibili. Cum vero suadendum sit, ut splendidiori apparatu sacrificia tiant, probet Orator, addere praesentibuSaliquid esse eadem augere ac armare fore Deo magis propitio magis colentibus maiore quoque non eundem semper modum in sacrificiis observa Te Cum de nique ad minus uiaritiosum sacrificiorum apparatum e hortari placuerit, describat orator tempori conditio nem inculcet auditoribus, Deo non tam sacriticai
tium sumtibus, quam pietate gaudere, immo stultissimos a Diis iudicari supra virium modum aliquid facientes; re1pici etiam oportere ad civitatis res secundas vel adversas; omnino dicat, esse sacrificium omnium quidem optimum, quod pie adversiis Deos, una tibus moderatis, cum utilitate ad bellum , nec sine spectaculorum splendore instituatur. De legibus concionantem, de statu civili, illaruni huius indolem , quatenus illae huic OnVeniant, probe intelligere necesse est. Sunt praeclara quaedam hanc in rem ab Aristotele observata. In principatu Opulari magistratus parvi quidem ac plurimi sorte ligendi sunt; ummi vero totius multitudinis stiffragiis Ca- endum est praecipue legibus, ne multitudo divitibus insidietur contra inducendi sunt 1ii, ut ministeria publica ultro cum munificentia subeant honores iis legibus ipsis decernendo. Cavendum quoque est, ne agri mortuorum, eorumque substantiae publicentur. Qui pro patria fortiter pugnantes perierunt, iis laoncsius
sepulturae locus assignandus est, eorumque filii ad L,
76쪽
hertatem usque publicis alimentis enutriendi sunt. In principatu paucorum magistratus aeque lint distribuendi inter illius ordinis viros. Ex magistratibus autem plurimi sorte ducendi, summi vero occulto suffragio, iureiurando, maxima cum diligentia decernendi sunt.
cavendum maxime est legibus, ne rempublicam gerentes ulla cives contumelia assiciant, .ut controversiae horum revi dissolvantur, neque in tempus trahantur. Vulgus ex agris in urbem non congregandum est: nam plebs facile turbare rempublicam , paucorumque do minatum rescindere incipit oratorem autem legem aliquam suadentem inprimis ostendere portet, esse eam iustam, reliquis legibus consentancam , civitati utilem adversario contra considerandum est , an te sit
iniusta, cum reliquis legibus non consentiens, civi tati inutilis. Socios sibi solent adsciscere civitates, cum per se non satis validae sint, aut bellum aliquod metuant, aut subditos quosdam a se defecturos esse putent. Si quis igitur populo de societate cum alia civitate ineunda persuadere voluerit, ostendat, esse eam maxime'
tempestivam, colere socios iustitiam bene meruisse iam antea de republica, pollere opibus .elle vici nos. Si cui societatem di 1suadere animus fuerit, pro
bet his contraria , quantum licuerit. Cum ad bellium voluerit X citare Orator, exponat
primo loco belli causas, dicat deinde , adesse omnia quibus civitas in bello superior futura sit, deprimat adversariorum partes, augeat S amplificet opes civitatis. Quod si placuerit, bellum fututum impedire, demonstret , si omnino nullam aut nimis levem belli causam, fore illud civitati damnosum, superari ait Copibus ab adversariis, accidere posse in bello varias calamitates. Si ad pacem exhortandum fuerit in praesenti bello, quidem rebus a civitate bene ac feliciter gestis, moneat, faciendam esse pacem civibus, dum vi Eloria fruantur, secundam fori tinam saepius in adversam transiisse, pacem victos servare victoribus rerum in bello acqtii sitarum fructum afferre. Quibus adversae in ello res exstiterint, hos ex ipsis casib iis ad pacem exhorte thir, suadeat, ne hos es irritare persant bellum continuando se suaque prorsus per-
77쪽
dant omnino utatur orator ad bellum aliquod dissolvendum iis argumentis, quibus ut plurimum commoventur homines, ut belli gerendi finem faciant, V. c. i sta hostes rogare, este civitatem bello defatigatam, disssidere cives inter se, sumtus ad belltim necessarios deficere c. De reditibus denique agenti videndum est, an sit ex publicis civitatis bonis aliquid neglectum, unde aliquis proventus civitati accrescere possit. Quod si horum nihil adfuerit, suadendum est, ut a civibus pro singulorum copiis tributa exigantur ut pati pere corpora praestent, locupletes pecunias, opifices arma Si res postulaverit, dicendum est, esse proventus civitati omnibus civibus communes, esse eos diuturnOS, Rc magnos hostibus autem secuS. Ad genus orationum demonstrativum Cap. III pertinent tanquam species laudatis siδος γ lλια στικον divituperatio εiδὰς δεκτικόν'. Laudatio est consiliorum ,
factorum, dictorum insignium amplificatio, addi iis .accommodatis, quae absint. Opposita illi est v tuperati , insignia extenuans ingloria ἁδεξα exaggerans Laudabilia sunt iusta, legitima, utilia hone- ita iucunda , quae facilia faetu sunt cf. Cap. l . Laudantem igitur ostendere oportet, esse horum aliquid sive in hoc homine, si1ve in rebus huius , quod aut
ipse gesserit, aut quod per ipsum manZVerit, aut ex hoc contigerit, aut eius gratia factuna sit, aut sine hoc non effectum fuerit. Eodem modo vituperantem Ostendere oportet, illorum contraria inesse in eo homine, aut re, quae vituperatur. Attulit Aristoteles plura exempla, quomodo hi praecepti Utendum sit, ut etiam varios locos tum ad amplificandum, tum ad extenuan dum, quos hic exscribere non attinet. Tenendum auteni est, amplificationis, extenuationis locos in aliis quoque oratiotium speciebus utilitatem habere. Genus orationum iudiciat. Cap. IV complectitur accusationem & defensonem Accusatori, quidem improbitatis adversarium criminanti, dicendum est, esse facinus huius iniquum civibus perniciosum stultitiana
vero obiicienti tantum esse, quae adversariu agat, in- Utilia , turpia, iniucunda, neque omnino perfici posse. Scire autem oportet accusantem, ut cenam criminibus
78쪽
supplicia sint ex legibus constituta, quihusnam criminibus ipsi iudices poenas statuant. Iam ver poena lege definita , accusanti solum incumbit probare, faci-nUS patratum esse, ampnus, adversarium illud sponte, de industria, nec casu quodam commisisse. Curandum etiam est, ut venia adversario intercludatur. Ad defensionein tria potissinium praecepta dari possunt. Aut enim defendentem ostendere oportet, in iudicium Vocatum facinus , cuius insimulatur, non commisisse; alit, si commissum fuerit, esse illud iustii in legitimum, nec civitati inutile alit si hoc probari nequeat esse per imprudentiam casu peccatum , ut apud auditore Veniae fiat locus. Ceterum eadem defensori cognoscenda consideranda sunt, quorum haud ita sciunt, incuriosum accusantem esse debere modo observatum est. Quaestio Cap quam fmgulare orationis genus postiit auctor, est dilucidatio consiliorum , aut icti J-Πum , aut verborum alicuius sibimet ipsis, reliquae
hominis vitae contrariorum. Oportet igitur quaerentem considerare. V. c. An aliquis uelit antea anticus, postea inimicus, rursus amicus an contraria nunc
dicat prius a se dictis an flagitia reliquis actionibus
suis contraria commissurus sit, Opportunitate data. Expositis iam in universum orationum generibus, eorumque speciebus 2 proprietatibus, pergit Aristoteles
ad explicanda praecepta, qua ratione his tum singuli S, tum inter se coniunctis .commixtis uti orator debeat. Enumerat itaque Cap. VI ea, quae omnibus generibus communia lunt. Quoniam autem de locis a iusto
legitimo, ab utilio honesto, quorum , licet illi
omnibus speciebuS Oinrnune sint, maxima tamen utilitas in suasoniblis est,' praetereaque de ampliticatione extenuatione, quarum usus, uti in ceteris speciebus quoque, ita maxime in laudationem et itu inrtione obtinet, iam is superioribus egit, alia nunc innibus speciebus communia diligentius perse illitur. Incipit a probationibus Cap. VII), tiarii in duo statuit genera, primum earum, quae ex ipsis verhis, rebus hominibu ducuntur, alterum X ternarum quae his accommodantur. Prioris generis sunt probabilia excursu, te meria 'thymemata, sententLac , Ana, et rachi; posterioris restes, iuramenta, quaestorres per torment
79쪽
Probabile est, cuius exempla auditores in animo ha
σιν οἱ κοόοι τες, ut v c. si quis dicat, velle se, O
stes rebus adversis uti lao probabile est nam auditO- res idem cupiunt. Tres sunt maxime Probabilis species,
Una, quae in accusando aut defendendo eas animi perturbationes comprehendit, quibus homines athira assiciuntur secunda morem X primen plerumque receptum tertia lucrum respiciens. Hae quidem Probabilis species ex ipsa re petitae uini Sed possunt quoqile Ioci Probabilium ab ipso adversario Cin acculatione' a reo in defensione derivari. Poterit accusator ostendere, adversarium idem facinus saepe antea patrasse , aut huic similia, fructum ex eo cepisse, consti esse homines in ea aetate constitutos, V. c. si d- versarius iuvenis sit Lita agere, esse amicos .socios ad ersarii tales , qualis ipse dei cribitur. Defensor simili
modo ex contrariis argumentari poterit.
Exempla Cap. VIIIJ sunt res iis, de quibus sermo est,
similes, alit contrariae Adhibere ea oratorem oportet, quando eiu i laterfuerit, ut minu verisimile magi perspicinim fiat. Sunt autem duo Xemplorum genera, nil ma rebri petithim, quae secundum rationem , alterUIn ab iis ductum, quae praeter rationem EUCnerunt. Utroque genere Orator pro consilio suo uti debet. Sumere vero licet exempla tum ex praeteritis, tum etiam ex praesentibUS.
Tecmeri s. contectur. re sunt Cap. IXy, quaecunque rebUS , de quibus agitur , repugnant, aut quibus ipsa sibi oratio adversatur. Ex talibus enim eptagnantii auditores colligere solent omnino ne lite in dictis, neque in fastis aliquid veri inesse. Hae igitur ab oratore non negligendae sunt. Ent memata Cap. X sunt, Iiae non solum rationi rei adversantur, sed etiam aliis rebus omnibus. Erunt autem enthymemata ordior in promtu, si consideraverit, an ratio hi sibi sit contraria . Aut iusto aut legi, alit utili, aut Oileilo, aut possibili, aut facili, hi probabili, aut na aribus dicentiS, ut rerum consuetudini. Defendentem Vice ersa contra argumetriari oportet.
Sente tia Cap. XI est in universum declaratio prose
80쪽
priae opinionis de re aliqtia omnino Sententiae aut e se clarae sunt, aut a vulgari opinione discrepant. osterioribus quidem rationes breviter addat orator necesse est. Petere licet sententias aut ex peculiari rei natura , aut ex superlatione , c. Atrociores fures sunt quam latrones), aut ex assimilatione v. c. Pecuniam iam
qui surripit, idem facit, quod qui urbem prodit . Signum rei est aliud quiddam Cap. XII , vel anterem , vel una cum re , vel post rem contingere solitum. Sunt autem signa, facta, non facta σηιχεῖον γεγονος, καὶ ἡ γεγονὸς positive und nepotive eichen , eademque S laeti non facti. Alia signa hic iunt opinionem, Mia serentiam Loci signorum inveniendorum. Elenchus demonstratio est, quod aliter se habere non potest, quam quomodo dicimus Cap. XIII). Sumuntur autem elenchi ex iis quae natura necessaria sunt, ex iis, quae natura fieri alit possunt, aut non possunt. - Speciebus iam primi probationum generis sigillatim expositis, additisque nonnullis de earum disia crimine Cap. XIV , Aristoteles ad explicandas species alterius probationum generi procedit. Testimonium est Cap. XV rei nobis cognitae voluntaria confessio. Testis aut est fide dignus, aut fide indignus, aut ambiguus Testimonium probabile, a teste fide digno profectum non eget epilogo, nisi forte decori gratia. Cum autem te itis fides suspecta fuerit, haec utique firmanda est. Rursias si contra testimonium aliquod nobis disputandum fuerit, omnibus viribu oratorem anniti oportet, ut eius fidem labefacter Attulit Aristoteles varios locos, quibus, acchi saturus defensurus pro suo quisque arbitri Ut poterint. Quae stio est homini confesta tormentis exacta Cap. XVI), cuius quidem veritatem modo tueri, roborare, modo infringere licet Loci huc spectantes. Itisiuranduin Cap. XVII est declaratio demonstrationis expers cum invocatione divini numinis. Loci ad eius fidem vel augendam vel minitendam. Sequuntur hinc, alia praecepta , quae ipsu orationis formam, indolem I partes attinent. Primum de praeoccupatione Cap. XVIII), qua orator, auditorum existimationem, adversarii verba praevenienS, obviaS