장음표시 사용
121쪽
tur. quam diligentiam quum ille quaerit, se etiam non nisi re- έcetem laudarc plane aperit.quod facillime paulo post putret. Accedat illud quoque, quod ait Plinius lib. 3 I. Cap. 3. quod
non mouentur in cisternis aquae: quare facile putroni. illis et plusquam alijs inest limi. in ipsisque nascunur animalia, quae faciunt i dium. aluum autem astringunt, S faucibus sunt inutiles . Quid i Non igitur cisternarum aquae ullius sunt usus N in ii quidem asserimus. Vcrum , neque has, ncque aliaSex una illa accidentaria conditione aestimandas arbitramur,
qua vel CX acrC, vCl ex terra nascuntur: sed ex essentialibus s quoq; maxin C, & obseruatione substantiae ac qualitatu: imo α ex motu qui conlequitur cisentiain; praetereaque ex CisC-ctibus,quos mox explicabimus. Nempe cisterninas sontanis,& has illis, Sc puteales his utrisq; mcliores, deterioresue cse non rarum cst oblematu . Sane aut in de pluuiarum aquarum foetore, dcq; earum ad corrumpendum promptitudine,
cuius nac minimus, aliquid est dignum animaducisione. Quuenim huius rei causam in id reserat Hippocrates lib. de acre Caqu. 5 loc. quod materiam habent vapores ex multis variisque atque eclam putribus corporibus sublatos; no placet hoc Avicennae, quia hoc nomine pluuiae aquae non laudandar c D sent, sedd.γmnandae. Vcram crgo causana esic putat renuitatem substantiq; qua quae res praeditae sunt, facile causarum putrefacientium vim excipiunt. Verum statuamus hic, demusque Hippocrati id quod sensus docet, pluuias aquas foetere. Foetoris quidem causa accidit, vel ob maIam materiae ex qua fiunt,qualitatem ac graucolentiam, vel ob caloris ini- Dbecillitatem , qui non bene commiscet ac Coquit εἶ unde quasi molyniis seu coinquinatio si quaedam; vel ob Vtrunquo. Si
pluuiarum aquarum naturam spectemus, horum utrumque illis accidit. ex vaporibus' quidem a corporibus varijs etiam
putribus, in sublime elatis eas fieri nullus negat, concurrere
122쪽
autem caloris imbecillitatem, etiam apertum est. namque si insignis sit calor, absumuntur, dissipanturq; sublati v apores. ob id enim aestiuo tempore, licet longe maior quam aliis teminporibus attractio fiat vaporum in supcriora, pauciores tamen fiunt pluuiae.scetoris igitur illarum haec quoq; vera est causa, imbecillitas caloris . Ut autem quae putria sunt, foetoris non sunt expertia: ita quae foeccnt, vicissim facile putrcnt, quod in sua principia facile unumquodq; redit pluuias ergo quum foeteant, difficile non est hanc ob causam putrescere. neque 8 hoc neget Avicennas. An vero praeter hanc, tenuitas, quam ille praecipuam affert, putredinis causa est 3 Habent quidem tenuia corpora ut squod ille ait) facile putrefacientium causarum vim in se admittant. Ac neq; tenuia omnia id habet rsaepeq; crassa non minus, imo magis quam tenuia, ad putredinem sunt parata. Comprobatur hoc quotidiana obseruatione. qua inter sontanas aquas, quae tenuiores splendidiores. que sunt, diutius perdurant, minusquc facile putrent. argumento no leui,quod praeter tenuitate, promptitudinis aqua- C rum ad putredinem causa sit, ut diximus, vel praua matCria ex qua fiunt,qualitas; vel imbecillitas caloris, a quo vapores cxcitati non coquuntur: vcl utrumque potius. Sed huius rei euidentem Confirmationem praebet aquarum sublimatio. quae enim per aquae seruentis vaporem distillantur, vix paucos menses incorruptae perstant. quae per balneum vocatum, diutius durant. his vero magis quae per cineres. At si putredinis causam in pluuiis earum materiam ex putribus vapori- I bus consistentem statuamus, non erit hoc aquae genus laude dignum, sed acusatione. Verum non Omnes pluuiae aquae, aeque scelent. neq; omnes dignae sunt laude; sed eae quae ab aethere, bc post eas quae cum tonitru. hae autem minus steter,
ut quae calidiori siccioriq; tempore gignuntur, quo in tela caliditas siccitati coniuncta foetorem putredinis sobole superata
123쪽
habent autem hae, praeter quam quod minus laetent, id etia, ,
ut substantiae sint tenuioris,quare etiam facilioris ut a naturali calore coquantur, ad alendumq; accommodentur. ac propterea dignae quae ab Hippocrate laudetur. quamquam quod ille non solum eiuscemodi aquas laudet, sed etiam reliquis arte carentibus prauerat; adhuc doctis viris cotrouersum est. Verum hac de re postquam de ijs quae ex terra oriuntur,omnibus dixerimus, agetur commodius.
uarum pis Iarum, CAP. XXVIII. d
DE pluuiarum ainem effectibus, illud quidem apertum
cst, quod ab Hippocrate lib. de aere aqu. & loc. scributus,eas nisi coquantur & percoletur, raucedines vocisque as-Drre grauitatein. Alii adstringendi quoque vim illi tribu ut, Vt Andromachus reser ic Galcno 7 de Cop. m. p. l .cap. 2. ubi de compositione diacodyi. sed de Celsus lib. 4. cap. I9. ad adstringendam aluum eam vino miscet. Dignum ergo scitu et Cst, quomodo pluuia aqua, quae ex tenuissimo leuistimo fit Vapore, vel raucedinem vociique grauitatem patiat, vel asstringat. raucedo quidem destillationem maxime sequis let. quam si eiuscemodi aqua pariat, alia quoque Viria praeter hoc parituram illam csse verisimile est,quorum non meminit HippoCrates. adstrictio vero terrenae substantiae soboles est, quali pluuias carere consentaneum est rationi, quum ex eo quod leuit sinum tenuissimumq: lublatum est a Sole, ortum habeant. Verum non sunt aquae, de quibus agimus, nisi Cin D quantur & percolentur, terrenarum sordium expertes. His igitur qui non correctis utariar, nihil mirum si in raucedinem PCisq; grauitatem inCidat, torrena illa sorde faucibus larymsiq; sentim dum bibuntur, inhaerente. Nempe asperitatem
vocis ex instrumentorum asperitate, grauitacem
124쪽
A do aeris interioris,qui materia est vocis ob crassitudinem mintu,sieri ex Arist. i I. probi. II. docemur. si terrenae igitur sor. des vocis instrumentis adhaereant, dum ipsa reddunt aspera vocem asperam; dc dum cadcm inutilis eius materiae actetis angustiora fiunt, grauem essiciunt. ita ut haec vitia non a distillatione, ut ,pponitur.sed a terrenis & crassis sordibus aquae commistis pendeant. Eadem vero etiam est causa adstrictionis. a terrena enim substantia adstrictio est omnis. Recta
igitur coctionem, & percolationem pluuiae aquae Hippocrates corrigere cius vitia scribit, quod ita, terrenae sordes subsis dent, eorum malorum Causa. Cur ergo nis coquantur & c lentur pluuiae aquae, vocem lςdant,& adstringant,ex his comstat. Non desunt q ut id aquae genus eius modi vitia pare dicant, non absolute, sed ubi putrescere coeperint. Caeterum, lacet, ubi putredinis aliquid concepere, tuc maxime faucibus
ab eartim prauo halitu insectis insigniter Iςdi posse vocem rationi consentiat, Hippocratem tamen de ipsis antequam putrescant,id pronunciare apertum est. Neq; alia eius euidemtior est causa, qua terrenaru sordium copia.cui coquendo,MPcola do,consulitur.Sed unde esin pluuia sordes,cuius marmid tantum est, quod tenuissimum ac leuissimum a Sole trahitur An a ventis,quibus tota haec inferior aeris regio perpetuo agitatur, sublato puluere aer inficitur; unde turbulentuspe cernitur 3 Pluviae igitur quum fiunt,cum ijs quoque so des illae deterguntur. Nempe post pluuias, quasi expurg tus ab ijs sordibus S ablutus aer, longe nitidior 5 purior ap- D paret. in pluuiis vero quae decidere, terreni de saeculenti non parum subsidere Obseruatur.
125쪽
Parum ex uis a grandine: glacie, rore, se pruina, ornu, 'essentia, ct essecti . C A P. XXVIII.
' Ranseamus nunc ad aliarum quae ex aere ortum habet, aquarum species, nempe quae ex niue, grandine, rore ac pruina. Et est quidem harum omnium materia eadem, quae
ac pluuη sed nimis crassior quam pluuη,& grandinis crassior quam nivis. quare tardius dissoluitur nix quam pluuia, &niue tardius grando. Ad gignendam pluviam vapor humidus sdensatur tantum, ad niuem congelatur, ad grandinem densatur prius in pluviam, mox coagulatur. Sicut autem pluunortus, ut diximus per se in media est aeris regione, per accidens in ima ob antiperistasim, ita,& grandinis'. at niuis aut in media, aut paulo altius. quare eodem tempore in altissimis montibus nix cadit, in inserioribus locis pluuia. Roris autem ortus ex vapore est humido,qui a temperato selis calore, maxime inclinante die excitatus, a moderato etiam noctis stigo cire prope terram densatur. Quae autem roris, eadem pruinqquoque maloia, 6c effectrix causa. Sed haec ex crassioribus quam ros vaporibus, & frigore maiori. substantia etiam est lentoris non experti. unde ea confricatae manus pingui quodam perunctς videnturi tanta autem illi frigiditas est, ut flores germinaq; recentia plantarum arefaciat, prorsusq; tabefaciat , exustionis cuiusdam relicto vestigio, quam uredinem vocant. ex quo illam rore oalidiorem facile aliquis existimet. ob id vero etiam magis, quod qui frigidiori tempore noctu Diter faciunt, s naribus, auribus, facietq; pruina insideat, non multo poli pruritus illis partibus incidit insignis,non obscuro caloris sensu. Cςlcrum quum pruinam ab ingenti frigore
habere ortu iri certum sit,quis illi iure Caloris offectus tribuat Arefactio auccm proprium est siccitatis opus. &quum ami der
126쪽
, dere haec soleat per vehementem tam aestum quam frigus. si' per aestum, a calor est,ali metarium primo succum, mox vinro& connatum humorem ab umenti. si per frigus,ab eo eumdem succum exprimente, innatumq; calorem cxtinguCnte. a pruina igitur plantς exarescunt frigoris vi, non caloris . sic Plinius lib. i 8.cap. i8. v redinem Omnem frigore tantum constare aflirmat. Quod autem de pruritu ex ea proponitur, candem habere caulam, quam perniones, probabile est scili-B .cet densata a violento stigore cute,prohibetur aCrium uaporum perspiratus. hinc pruritus & calor. Quum praeter pluuias tot in aere vaporis species gignantur,accidit his quidem singulis ex aeris varietate freques varietas. quod sicuti pluuiae aquae hyemali frigore in glaciem vertuntur, qui mox super
ueniente calore liquescit, ita nives calore ditatuuntur, mox& frigoris accessione congelantur,ac rursum funduntur Cato re. ita ut vicissim communi cum aquis quoque aliis condi tione quae ex terra fiunt,de quibus non multo post agedum C nunc stigore concrescant,nunc calore liquescunt crebra in ab terutrum mutatione. unde aduentitia illis & inconstans tum in substantia tum in qualitatibus, tum in eflectibus natu .lia
quidem, quae ex nivibus dissolutis aquae fiunt, quia i ut Hip-locrates quoque admonet dum soluuntur, quod an ipsis te ne ac dulce est disperditur, eo superstite quod grauissimu aeturbidissimum, sunt etiam crassiori substantia & impuriori, ac fiigidiori; atq; ob id minus coctili, minusque ad aledum apta. eo autem magis, si post dissolutionem rursum in glacicm c D gi frigoret, & dissolui calore accidat. nepe, in glacie maiorem uigiditem substantiae densias parit,ita quae aqua ex glacie sis dissbluta, maiora semina retinet frigiditatis:vnde & excarum usu vitia illa homini accidunt quotquot ex impuritate,&sti giditate aquarum proueniunt, de quibus supra: sane autem,
quae de glacialibus aquis ratio est, eadem & dc ijs .m ex
127쪽
grandine consistunt. est. n. grando non aliud quam glaeies,si- militer, ut glacies, impura, & in qua terrς sordes varia: quas scilicet ventus ex terra in aerem excitat) non secus atque in glacie non raro spectantur. Esse ergo has omnes substantia concoctu dissiciliori, & temperamento longe quam pluuias aquas deteriori apertissimum est. Ac de rorariis, aliquid est quod quis dubitet. Si enim ros, ut dactum est, ex vapore limmido tenuiori, atque a modorato tum frigore consistit, cst quidem etiam tum substantiae purioris tum magis moderati temperamenti quam pluuia, quae ex crassioribus vaporibus a& in seigidissima aeris regione ortum habet. Verum,etsi roris tenuiorem quam pluuiarum materiam esse probabile est, quam. s. vespertinus calor trahit minus emcax, quam ut crassores vapores extollat, quos meridianus attollit calori quia tamen qui rorari s aquis uti velit, eas ut ex plantis colligae oporte ex quibus varia illis & temperies,& odor & sapor n cessario Comparatur, non unius naturae dici ros absolute potest, neque uniuersirn pluuijs vel anteponi in salubritate, vel cpostponi. Est ergo rorarijs aquis natura plantis ex quibris Colliguncur , in substantia, qualitatibus, atque effectibus similis. ita & a calidis minus frigidet sint,a frigidis frigidiores, ab od ratis, lapidis, salubritas,odoratet,sapidet,salubres; a contrarijsaontraria praedictv natura. . .
Aquarum ρι- in terra scamur varieras. CAP. XXIX.
NVne ad aquas, quarum in terra ortus est transeundum. sunt autom ills fontanae, putealis, fluviatiles, lacustres. addi, & maritimas, quarum ut, reliquarum in hoc orbe rerum , quotidianum quoque esse ortum , certum est. Sunt Mstagnantes,sed harum ncque ex aere, neque ex terra absolutes
128쪽
sed ex utrisque ortus esse potest. Distinximus autem a sontanis puteales, fluviatiles, & lacustres, licet hae singulae,no secusae sontan uos habeant, a quibus emergunt senteS, Communem loquendi risum sequuti, qui obtinuit, ut sontanς ilIς uo- Centur, quarum una tenuis origo est,& quς fluunt. propterea puteales, quia non fluunr,sontanς non dicuntur. Fluviatiles et licet fluant, longe tamen ampliores, dc aliquando plures habent, unde scaturiunt atq: augentur,sontes. lacustres uero cr. herrimas suo in alveo habent scatebras,nec fluuunt. Fontium ausa principes. C A P. XXX.
DE sontanis igitur agamus,eodem,ut in superiobus inmistuto,iacto a causis,eflectrice, & materia principio. sontes materiam habent non unam. licet enim fiant ex uaporibus in terrae uisceribus genitis, frequentissimor aliquando tamen& ex aere; nonu qua et ex humore, uel a pluuijs,uel a flumine, Vel a mari,excepto.Ex uaporibuς, in profundis terre cauCrnis, o Solis astrorumque reliquorum calore excitatiq; dchinc in frigida loca delatis, a frigiditateq: condensatis. Ex aere,qui Persensiles insensilesque terrae meatus in conCaua loCa, saxorum maxime Commissuras, receptus,ab eorum stigiditatem aqua vertitur. Ex humore uero, tum a luuiis, quas terra spongi instar per exiguos meatus, & per rimas altius in se recipit: tu e fluminibus ac mari, non dissimili ratione, per subterraneos Canales tanquam per uenas longe Iareque distuso. Fontes .utem a pluuiis fluminibus quoque & mari nasci aut Ccrre auD .geri, id manifesto docet argumento, quod alicubi siccioribus anni temporibus exarescimi, pluuijs augentim & quod a Pi nio obseruatum est, insula parua cst contra Timavum cun sentibus calidis, qui cum aestu maris crcscunt, minut)murquα& in Delo fons cum Nilo eodem modo, & paratcr cum eo clam,d reicit atque augetur.
129쪽
ne fontium origine. CAP. XXXI. SEquuntur concausae, maxime autem locus, tum originis,
tum transitus, tum quietis. Est autem fontibus origo emontibus frequentisti me: tum e collibus: aliquando etiam in campestri planitiae. Vbicumque autem eorum sit origo, duo mea sunt obseruanda : cum interior sinus ac veluti uterus, in quo primus aquae ortus est; tum os cxterius, equo eruinpunt. Et quidem quum ab interiori sinu prxcipuam naturam sortiantur, si exactam illius h pbere notitiam licerct, nihil ad aquae Cognitioncm Ccitius duceret. At interiores illos in montium imςque terrae pcnetralibus, sinus penetrare,quamuis cmosione metallorum, & lapsu montium aliquando accidat i saepe tamen non licet. Coniectura n1hilominus certi aliquid assequi potest, qui vicinorum locorum naturam dilige ter intuetur. qua obscmans Hippocrates aquas damnat, quae CX petris scaturiunt, quae prope aquas Calcias, dc ubi nascitur serrum, aurum, arguncum, sulphur, alumen, bitumen, nitru .Qup sententia quum carum rerum obseruationem nobis proponat quas fossiles vocant,ed huius loci illustrationem faciut, quae in superioribus, de icium sellilium varietate, ex quibus, aquae mistae fiunt.
raria in interiori fontium origine c seruanda, as Hippocrate proposita. CAP. XXXII.
SEd age sapientissimum praeceptorem audiamus. Is igiatur in libro de aere aquis & locis eas eκ sontanis aquis probat, quς sublimibus locis,&i terreis collibus nascuntur,im py Qbat quae ex pcisis scaturiunsi ut quas duras esse necessest. addit, quae isthic ubi calidae aquae existunt; aut ubi nascitur ferruma
130쪽
a serrum, argensum, ad rurri, silphur, ali recr/,bm m n,put nitium, quod si ac omnia violentia caloris nascuntur. Qua lentcn ia qii proponi, pertincnr aba ad intcriorcra sinum ac veluti uterum in quo aquae ortus c st; alia ad exterius os e qDosor is aqua scaturit: alia ad utrumque. Et quae inici Orem' quidem sinum spectant, alia eius materiam, alia situm spectant: materiam, an terrea, saxosa, Micriusve sit generis: situm Vero an ex sublimiώan cu deprcsso loco. Quae ad os eruptio-B nis pertinent, ad aquae exitum pertin'nt, sccundum varios mundi cardines. Ad vitumque vero aquarum Calidarum, metallorum, concreti succi alicuius vicinia. Hi ex breui illa sentcntia Entes quu se offerant in fontanis aquis obseruandi, plurimum quidem nostram de sontium natura muestigatio.
nem adiuvabit, si singuli eodem, quo propositi sunt ordine, explicentur, Primum igitur in eo quod est de interioris sinus
materra, Cas damnat, quae ex saxis. Contra tamen, & Ui truvius,& post eum plinius, lib 8. cap. I. lib. I. cap. s. quae ex C saxisau bris, S quae ex silicibus prodeunt, sapore ac salubritate, scribun aeteris praestare. sed Scratio docet,ex sili sis, .ri. dc topha Ceis, arenarijs,calcariosque,atque alijssere quibusque DXis, omnis alienaequalitatis expertibus, nihil videtur posse aquis accedere, quod eas vitiet. Proximum saxoso solo est glareosum, tum sabulosum gum arenosum, tum tCrreum . Ult-truvius igitur de puteorum qui sunt sontes non aperti nitate agens,quq aquae in glareosis nascuntur, egregia esse ait suauitate. ita, Sc quae in sabulo m asculo, arenaquC, Carbum D culo. at quae in sabulo soluto, esse quidem tenuem; sed, si i
serioribus locis inuenitur , limosam , & insuavem. De terra ἰ. etiam scribens, in creta esse ait tenuemi&exilem, Sc non alta
Copia; & non optimo etiam sapore. Subdit, in terra nigra sudores S stillis exiles inueniri, quae ex hybernis rem pest
Obus collectae es spissis & solidis subsidunt, eae habent opu-