장음표시 사용
131쪽
mum saporem. De terreis quoqne agens Hippocrate Opis is mas esse ait, quae ex sublimibus locis S terreis collibus fluunt. nempe esse has Sc dulces dc albas, & vinum modicum ferre,& hyeme calidas fieri, aestate vero frigidas, quod ex prosun- dissimis locis proueniunt. Haec quum illi scribant, cur Hippocrates quidem aquas quae ex saxis oriuntur improbet, o, 'scurum cst. licet.n. rationem afferat, P necessarjosunt durare
quid tamen illud sit durum, non constat, An ergo duritici nomine, asperitatem significat, quam aliquae crudiores aquae . 4ixa habent, ut tractatae, manum asperam relinquant Nam haec nota est aquae concoctii dissicilioris: S quae ex asperis . locis, qualia saxea sunt, prodcunt, eius asperitatis participes esse consentaneum cst. An etiam frigiditatem insignem intelligiti Sunt enim quae ex saxosos nu erumpunt, frigidiores i hoc Vittruvius illis tribuit at quae tales sunt, duriorum alimentotum instar coctioni sunt rc belles, ut postea explicabim itur. Non immerito igitur,etiamsi sorte in reliquis, saxei sontes inculpabiles sunt; duritiei tamen, id est, asperitatis, & sti- siditatis nomine, eorum aquae malae sunt: quia duri, idcst cin Cctu sunt dissiciles. proptcrea recte eas domnat Hippocrates .: Si frigiditatem dc mas, ex saxis cuiuscunq; genoris ivno sese assc excepto gypseo ) quum illis neq; odo iis ncque saporis
quidpiam insit, nihil forta sic viti; aqua contrahit, Sc non te merc commendatur a Vittruvio. Licet enim ex molli, qua te arenarium & tophaceum, praeterflucntem aquPm terronae
sordis aliquid posse deradere, negare non liceat; secernitur illud tamen,& subsidet. Non immerito igitur quς ex saxis si- D .licibus prodeunt, probantur magis; quod ob eorum duritiem .
nihil sordiunt deraditur. Oar autem rubra saxa magis pro .. bcntur, aliqua ratio est. quum enim colorum varietas pro Varia perspicui atq; opaci continistione fiat, scut inter colores,
opacillimus,& qui aspectum minus reliquis excitat,est niger, i
132쪽
- terrae ascriptus; ita omnium maxime perspicuus & aspectabilis, flavus, qui in igne. post hunc albus, qui post flauum in t
nebris maxime aspectum mouet; & aeri atq; aquae tribuitur. ruber igitur, ut igneam inter colores saxi naturam prodit. squalis scilicet in saxis non exustis esse potest j ita, quum cita coctionem in aqua meliorem significet, non immerito aquae bonitatis argumentum ex eo desumitur. non praeter rationo igitur rubra sex a praeseruntur. Cur etiam quae in glareis na -- scuntur, suaves sint, non obscurum est. ex ipsis enim nihil est sordium, quarum putredine &sapor de odor vitiari solet. Eadem ratio est de sabulo crassiori, & duro quod masculum vocant. De carbunculo, ijs non accedimus qui ipsum arenά esse aiunt, ex terreno bitumine in lapidem non durum muta. eam; quum cui postea ostendetur prauae sint aquae prope bitumen: carbunculosae autem a vittruuio Λ Plinio probetur. &carbunculosum solum ubi confractum sit, Columella lib. .cap. I I. ab usu vineς non rcpellit, a quo prorsus ali C nil est bituminosum. Est igitur Carbunculus, ut notat Varro. lib. I .cap. II . terrae species, quae sole perseruet, ita ut radicessatorum comburat. quare dura eius materies est, in qua ex Ceptus a solecalor exurit. Itaque prodeuntes ab ciuscemodi solo aquas, non temere proponunt. . Si probatur aqua. hisce, quos diximus, sentibus orta a iure etiam quae soluto, tenui sabulo, praesertim imis a Soleq; non illustratis,& a vento non perflatis locis, oritur, vitiosa est. facile enim tale sabulum tali in loco in linum abit. propterea limosa est aqua, & insuauis.
D Quod sequitur de terra creta,suspectum habemus. quia, si creta eadem est cum argilla a terraι seu figulari creta; in hac, Plinius aquam semper dulcem esse est .itSed neq; id,quod de terra nigra scribitur, probare possumus est haec enim, Ut pleriq; consentiunt, vel exusti,vel putris plurimum habet; quomodo ex ea optimo saporeesse possidaquat Illud vero etiam G m,
133쪽
mirum, quod sequitur, aquae stillas quae ex hybernis tempe- .
statibus collectae in spissis. M solidis subsidunt, habeto' opti- 'mum saporem. quum Certum sit, hybemas pluuias crudiore senti materiam suggerere, M saporem optimum non nisi ex optima esse coctione. Verum incidisse hoc loco in Vittruvio mendum, tum ratio, tum Plinius docet, qui hac de re scribit
post eum, ac sertasse Ox eo. Cretosum prosecto terra genus adeo densum est , ut sordes non admittat. quod experientia quotidiana Veneti sprobat, Ubi, ne Cisternς, in quas pluuiae . aquae recipiuntur, maritimum humorem recipiant, creta den II siori muniuntur. Sed & Plinius, quae increta nascuntur, CO- mendat. Commendatio autem aquarum, duplex. copia, Mbonitas.cretosae deest copia.quare vittruvius in eam tenuem atque exilem stillam esse ait, & non alta copia: quod Plinius quoque, Cretae spem semper adimi assirmans. non deesse autebonitatem, ut ratio docet, ita & Plinius in argillacea terra semper dulcem esse aquam testatus detrahenda igitur negatio est in Vittruvio. In eo autem quod de nigra terra du-hitatur i distinguenda est prior periodus a posteriori. ut prior Cst de nigra, in qua sudores & stillae exiles inueniantur, id est ut Pliniusὶ scaturigines non sint perennes. posterior sit uni uersim de aquis puteorum, de quibus agit, seu sontium, quo
rum ex pluuijs sit ortus : doceatque, etiam ex hybernis plu uiis collectas, si modo in densam ac solida terra receptae sint, optimo esse sapore. nempe, licet rationi consentiat, quae ex frigidiori sunt materia, minus esse suaves; si tamen per densum, solidumque solum percolentur, fieri potest, ut, relictis in eo sordibus, qu ad Bntis materiam colligitur, sit purius:
hoc vero etiam, a talore, qui in terrae visceribus maior inest hyeme quam aestarz, concoctum, in aquam erumpat saporis iocundi. Accedamus iam ad Hippocratem, qui iure eas Cinniendat , quae ex terreis collibus fiuunt. a transitu enim per
134쪽
, densiorem squalis sere est collium terram, par est, aquae
puriorem substantiam, propterea & candorem comparari. Sed quod ait eas vinum modicum serre, ita intelligo. sicuti vino commista aqua vini vires frangit, ita dc aquae vinum vitia corrigere. Ut igitur Vinum generosum aquae fert plurimum , imbecillum non nisi exiguum ; ita aqua magis vitiosa, plus vini quaerit, quam cui minussiest viti3. Quae igitur ex sublimibus locis ac terreis collibus fluunt, albae, de dulces sunt: parum s ut ait) vini serunt, quia nihil aut η parum illis inest viiij, excepta fortasse frigiditate interiori, quae pauco vino corrigitur . secus si nitrosae, amarae, si sectitidae. tunc enim plus vini & quaerunt & serunt. Fortasse eti1 non importunus eius sententiae sensus hic erit. sicuti vinum, aquae parum ferre dicitur, quod minime generosum est, de pauca aqua addita ita superatur, ut non vini amplius, sed aquae sit sapore: ita & aquam parum vini serre non iniuria dixeris, quae a pauco vino superatur, quae scilicet non immo.
c dice frigida est, ut vinum insigniter restigeret ι sed quo refrigeret addi debet multa. est autem hoc tenuitatis substantia indicium, ob quam in minimas partes diuisa, a vini caliditate naturaque superatur, nisi maiori addatur mensura. secus quam in crassae, crudaeque substantiae aquis accidat; quae non facile aut permiscentur vino, aut ab co superantur. Quod subdit, has aquas hyeme calidas, aestate esse frigidas, quia ex profundissimis locis proueniunt; causam habet contractionem caloris in interiores terrae partes hyeme, S dissil- D sionem in exteriores aestate. de qua re antea diximus. Hactenus de materia, in interiori fontis sinu obseruanda . Praeter eam erat L situs. cuius vim intuitus Hippocrates, aquas iure commendat,quae ex sublimibus sunt locis. quae enim sublimia
135쪽
trediniq: expositum, ubi non moueturi propterea de insalu . brem, Δί aquam Contractu suo vitiantem ., Ad hunc locum pertinet, quod Avicennas in sontana aqua quare it, ut Ens in terra sit libera: dc non hoc solum, sed ut etiam fluat; priere reaque ut Soli, Sc ventis pateat. scilicet sui arbitror in ut non sit sub tecto, sed sub diuo, dc libero aere: neque hoc tantum, sed ita libero Soli ventisque si rexpositus. Nempe, licut aer qui non difflatur, putret; ita dc aqua. Non sat autem est difflari aquam sed perflari etiam ventis oportetἱ vi,si quae sine putridi aeris vestigia, ventis dispergantur. debet etiam a Sola. illustrari, quo inchoata coctione aliqua a Sole, aptior sit, rimeliorem in ventre comonem lascipiat. ir
OUersanda in exteriori fontis ore. Hippocratis locus i explicatur. CAP. XXXIII.
PRoximum erat caput, eorum,quae ad os sentis pertineta Huius autem loci esse diximus sentis exitum secundum Cvarios mundi cardines intueri. Sic Hippocrates libro de aer aquis, M locis , ubi de ciuitatum situ agit, earum situm ut Oriensem vel Occidentem selem, atque ut Meridiem aut
Septentrionem spectanta ac praeterea ventorum quitas per stantur, aut a quibus protecti sunt, naturam expendit. Mex utrisque de aquarum natura seri iudicium. ita ut duo maxime isectare illum constet, aspectum Solis, & vem vorum assiariun . illum, ut cuius beneficio. cal te harum rerum natura seruatur: hunc vero, ut, qui, quum sit -- oris moles, non secusatqι aer corpora his omnia variae asi
it, tanto in tu vires suas altiux imprimens, quanto essi mor1
motu atque impetu illis fit obuiam. Vt igitur neque solis
idem semper aspectus, neque idem ventorum aflatus, itane que aquarum n3vuraia Certum autem est nullam esse orbis i. Partem,
136쪽
De potu in morbis. Lib. I. ro p
partem, a qua, & ad quam aliquis non respiret ventus;quare' sicuti solius orbis in quatuor principes partes,ortu, Occa sum, septentrionem, & meridiem diuisio est; ita & ventorum. Nempe, quum inter solstitialia puncta, inter quae sol diuagatur, medius sit aequinoctij circulus, dum is ab qquinoctiali lianea non disedit, orius M occasus squinoctialis nomen habet. ubi ab ea ad Cancrum flectitur,aestiuus: ubi ad Capricornum.
hybemus dicitur. ita ut tres sint ortus atque occasus,aequinoina ctialis, aestivus, atq; hybernus. His vero etiam tres responis dent venti. Ab aequinoctiali ortu flat Apeliotes, seu subs lanus.ab aestiuo Cecias qui & Helaspotius.ab hyemali Eurus, qui & Vulturnus. Est autem occasus quoque eodem modo triplex. & ab aequinoctiali flat Zephyrus, qui & Fauonius.ab aestiuo Argestes,qui & Caurus. ab hyeme Lips,qui & Aphrycus. Non dissimili modo a reliquis duabus orbis partibus S ptentrione ac meridie, totidem spirant venti. A septentri ne princeps Aparctias, qui priuato nomine Septetrio dicitur. C Huius lateralis orientem versus est Boreas, saliqui Mesin Aristotesis ponunt.ὶ occasum versus Thrascias seu Circius. A meridie vero princeps Notus est,qui & Auster.tum latera lis unus ad Orientem , Phoenicias, quέ ω Euronotus: & lat
ratis alter Libonotus, inter Aphricum fit Austrum medius.ita ut hactenus duodecim sint venti. quatuor principes & late-rales octo. quibus ad nauigationis usum recctiores alios quoque lateralibus illis intermedios ad numerum usque trigini duum obseruarunt. Sed ut praeter institutum nostrum est in D liis insistere,ita ad hunc locum hoc satis est,tum ventos prout a varijs fiant orbis cardinibus,naturam sortiri aliam atq; alia.
ita ut alij sine calidi, alia stigidi, de ex calidis temperatiores: Orientales, Meridionales aestuosi. ex fiigidis septentrionales frigidiores Occidentalibus. tum ab his 6c locorum, & lamiu maxima ex parte pendere varietatem Hippocrates lib. de aere aq& loc. Sed iam ad ea accedamus,quae priuatim de son-
137쪽
tibus. Aquas maxime omnium laudat, i laru in sontes ad istis exorsus, praeserta n stiuos, ερί - crumpunt, crumpere 'autem cit oriri. an ergo cas praesci, quarum origo ab eadem est parte qua S si oritur Z Si hoc quid Cm velit, statua inus primum, sic ne in planitie, aut in mont , aut in colle sontis ortus.. atq; an eius fluxus sit rccta in Occasum, vel ad latera in incri- dic ira, aut in Soptentrionem. ac, si quidem in planitie sit ortus, recta autem Biar, non cum Sol niti primo, quo oritur, Δ po strono, quo occidir, temporo, rc ctis radijs spectabit. sin vero in monte aut colle, non nisi in occasu: intercepta scilicet ab deorum dorso matutina omni illustratione. quis ergo illi a Solevsus 3 Quando igitur habere ab Oriciatis parte ortum, nihil aut parum commodi fontana: zi quae asteri, emeracre ad orietem intclligendum est, non ad orientcm nasci, scd illic habe. re ortum, unde in Orientcna si fluxus. Sic Rufus apud Oribasum, s. med. Coll. cap. 3. in fragmento de aquae bona late Galenus fontanas aquas ad Orientcna vergentes caetcris praeserunt. quae seruntur in occasum aut partes alias, non ita. Ve- Crum, cur orientales laudatiores; maxime quae ad Orientem q-niuum 3 Necessario has esse ait Hippocrates splendidiores ;& odoratas,& leues; Rufus vero praestarc humiditate,tenuitate; SI moderate refrigerare, ac calfacere. Pondent haec omnia a moderata coctione, quae moderatum sequitur Solis,& vcntoru Oricta liu calore. Nempe rarefacta mediocri ex Orientis Solis caliditate, aqua, quicquid nocturnum ac matutinum, idest vaporosum de crassum illi inerat, attenuatur,&coquitur,& dissipatur: terreum vero aptumq; ad perturban- I dum subsidet, fluentisque aquae motu euerritur: quod splendorem Conciliat. a moderato etiam Calore non absumuntur tenuiores aquae partes, ut a meridionalis Solis aestu. quare ostilla quidem etiam humidior ac tenuior. temperatur etiam ahenefico calore innata aquae frigiditas; unde A in calore, ac
138쪽
rigiditate mediocris est. habet a coctione etiamnum gratia' in sapore di odore. non, quod optimae aquae insit vel sapor vel odori sed quod alieni saporis odorisue nihil retinet, qu Iem sordities putredoque malae coctionis comcs solet pareret Iniunt haec igitur sonti exorientis Solis radios Excipientii meritoque caeteris eas aquas praesert Hippocrates,quae in aestiuufluunt ortum, quod illic magis Sol viget. Subdit secundum habere locum quae inter aestiuos Solis ortus atque occasus
mergunt, magis autem quae ad Orientes: cum tertio, quae imter occasus aestiuos atque hybernos :& quarto, quae inter o tum & occasum aestiuum, maxime autem quae ad Austrum.
Quo loco magna dubitatio est, quod quas mereri secundas Iaudes dicit,easdem quarto loco ponit, & esse ait primas. V rum, si rem expendamus; quae quidem inter ortum & occasum aestiuum feruntur, ad septentrionem pertinenti ut enim ab occasu aestiuo Caurus est, ita ab ortu stiuo C cias. inter Caurum vero, & C ciam Septentrio cum lateralibus Circio,c de Mese seu Borea. quae igitur ad Septentrionem vergunt,ubi stigidus de siccus aer, ventique sunt consimiles, minus sordibus scatent: quareMdulces, ut ait Rufiis , id est, alieni sep ris expertes sunt. sed eςdem immoderat8 fiigidae, quod eas Sol non nisi oblique spectat. Sequuntur tertio quae inter o casus aestiuos atque hybernos fluunt, nempe occidentales. ut enim ab aestiuo occasu Caurus est, ab hymali Aphricus: ita inter hos medius Zephyrus. Has Rufus violentas esse ait restigeratione 6c duritie: quare M raucitates, & laterum dolores, D conuulsiones parere: non immerito. Quae enim minori temporis spacio a Sole illustrantur, quam ut bene concoquatur, succedente noctis stigiditate, ut crassis, stigidisq; vaporibus aeris inficiantur, nec te est. hinc ab earum usu, veluti aDoctumo aere, destillationes, pretereaque raucedines,& mala alia quae dcstillationes sequi solent. quales laterum dolores, G a &com
139쪽
&conuulliones. Subdit quarto &postremo loco P quae ad
Austrum, S quae inter ortum atque occasum aestiuum scaturiunt. Quam sententiam quum certum sit aduersam esse Q. periori, qua secundo loco quae inter ortum de occasum aestiuum scaturiunt, laudabat; Corrigendam esse, ea vox adna
net, quae de austro. Agit hic procul dubio de meridionalibus. reliquas enim ia absoluit recte igitur Ppro aestiuis ortibus, Moccasibus hyemales legenturi ut eae pessimae iudicentur,quae ab austro Λ collateralibus illi ventis se. runtur. Sunt autem is Libonotus atq; Euronotus alle proximus Apbrim,qui est ab occasu hyberno: hic proximus Euro; qui est ab hymali exortu . Has autem Rufus quoq; ait magis esse salsas SI calidiores, M ad metendum non idoneas, sed ad
descensum per intestina praestantiores. Cur autem salsae sint, apertum cst. vi cnim in mari, ita de in sentibus, dissipatis ab immoderato calore, qualis est meridionalis Solis, tenuibus, ac dulcibus partibus, relinquuntur terrenae, exustae, & salsae. calidiores autem sunt ob pertinacem aestum. ad metendumno idoneς,quod crassiores sunt, quam ut in angustiores meatus utrinarios permeent. Sed habent haec aliquid dubitationis. tum quod ait salsas non esse ad metendum idoneas, quucontra lib. de affectionibus, salsis rebus tribuatur quod urinas
Cleant. tum quod easdem ait aluum mouere, M proximis tamen verbis Hippocrates mentiri cos dicit, qui salsas aquas secedere per aluum, Sc soluere arbitrantur: quum contrariae sint ad alui egestionem, quia indomitae sunt & Coqui non possunt, proptereaque venter ab ipsis astringatur magis quam liquetur. Ucrum salsorum, SI alimentorum, & aquarum Vsum acriores quidem urinas reddere ad easque reddendas stimulare, norunt qui ischuria Ia rant. salsas tamen aquas per ruinas reddi, aut earum copia cieri, rarum est. illud igitur cemur in lib. de affectionibus.hoc vero a Ruso. De usu au
140쪽
De potu in morbis. Lib. I. Ior
tem ad sublescendum, aliqua sunt quς perturbensitum quod in libro dedieta scribitur se tamenta in alimentum sumpta
siccare, attenuare, & plerumque aluum mouere. est etiam in libro de asse tionibus, salsis aluum excitari, & nitrosa ac salsa ventrem mouere passim Galenus affirmat. Sed neque, cur salsa non subducant, apta ratione Hippocrates probat, ob id dicens,quia indomita & incoctilia.contra enim quae coctiona subterfugiunt, aluo corrupta deflci, experientia est quotidi na;& alimenta,si non coquantur, purgare ait Aristoteles. An ergo recenti quidem usu salsas aquas soluere,dum irritansin gare non licet diuturno vero, quo uniuersum quoque cor pus exsiccatur, astringere verum est ZObseruanda in fontium origine, o inferiori, se exteriorLCAPO XXXIIII. 1 Ertium erat, si quid utriq: & interiori sontis sinui,& e
is teriori oti commune sit,expendere. Est illud igitur vi, cinia rerum, quibus vitiari aliquo modo aqua potest. Itam eos sontes danat Hippocrates, qui sunt prope aquas Calida lib. de aere aq. & l . Cur id 3 Quia quae sponte Calidae nascuntur, non sunt sulphuris aut bituminis expertes, quorum succorum aliena prorsum ab alimenti natura materia est. Subdit eos quoque qui sunt prope serri, auri, argentiq; sedia nas. Quo loco illud quidem constat metallica omnia habere pro materia- ιυδνδια, exhalationem vaporosam, D ut vocat Aristoteles, id est, calidam, & humidam; 3 . meteor. cap. 6. non tamen sine terrae, & sicci commistione) quae astigore ut ab essectrice causa, non tamen sine coelestis caloris ope, densatur. ita Vt iure affirmare liceat, ubi illa sint,cal iis esse non parum. proptereaque non temere Hippocratem aquas prope metalla damnare ob calorem. Sed quod Vio in