장음표시 사용
141쪽
lentum calorem illis locis tribuit, nisi violentiae nomine pe- Αrennitatem intelligas, difficile est. vi illud quoque quod obi; eere Hippocrati aliquis possit de ferreis, aureis, argenteisque
aquis,quas aliqui frigidas, aut etiam temperatas, atque ad alimenta quoque utiles esse aiunt. Si cnim hae calidae actu nascuntur, sid quod est ex bituminisciulphuris,consimilisue materiae alterius accensione, & conseruatione caloris) utiptae quoque caliditatis alienae participes sint, necesse est. sin frigidae; non sine concretorum succorum participatione sunt,quales cum metallis uniuersim nascuntur: unde& quodcumque Bmetallum igniatur, vcl si ipsum etiam aurum, seniper foetidi aliquid expirat. Nihil igitur mirum, si aquas metallorum sedi vicinas Hippocrates ut aestuosas, ac potui inutiles darenat. non ille tamen vel has a medicamentis ι vel fluviatiles quibuscum aurum argentumue reperitur, a potu reiecturus τΑt vero in hac metallorum mentione, quid de plumbo, Rr stim , hydrargyro,quae metallica sunt Damnat eaS etiam quae prope loca sulphuris ac bituminis, praetereaque nitri: δε quid de calcantho, auripigmento, sandaraca & sale An sontes ubi haec reperiuntur eiusdem sunt vitis Sunt quidem. Sed grauissimo huic Authori sat ficit capita haec maxime Ob seruanda indicasse, aquas calidas, metalla, loca ubi concreti succi sunt,siue liquabiles igne,ut sulphur de bitumen; sine se siles humore, ut nitrum . ita ut de reliquis, quicumque possint ad haec capita pertinere, Iectotis studiosi sit, idem coniectari. Atque haec quidem de Hippocratis sententia cui tamen aliqua sunt, quae non temere adiungas. Tum enim praeter res nabeo propositas, aliae sunt, quae sui vicinia aquas inficiunt: tum praeterea ab illis praeter aestuosum calorem, alia quoquo
Vitia Contrahunt. Corrumpuntur enim nonnunquam ab O scuro ex terra halitu,non illi dissimili,quo in terremotu aper
to terrae hiatu aliquo aer inficitur pestilitate. ita ut & sontes.
142쪽
De potu in morbis. Lib. I. Ioar
& lacus alias salubres, te i ii ali veneno inficiantur cum insigni piscium, quos alebant, strage. Sed terreo etiam saepe succo
Variorum generum ita aqua comiscetur, Ut pota VCnas me ru sque corporis rcliquos, praesertim angustos, una animanti
pernicie obstruat supcrioribus annis bovi, qui eiuscemodi succo insectam, non multis abhinc stadiis bibcrat, suppressa est . urina. quare macello est traditus habcbat is totos renes cal-' culis plenos, qui pyritem lapidcm prorsus referrent. Quods autum praeter aestuosum calorem, cuius Hippocrates memi-mr, alia quoq; aquis afferant vitia, aperiissimum cst. Si enim praetcr institutum ,quod nobis hic non est de mistis aquis, aut earum essectibus agcndi, liceat quod proponimus, exemplis illustrare, quae aquae cum auri, argenti, plumbi, stim mi, hydrargyri vcnis commercium habent, qui in metallis versantur, satis norunt, quomodo capiti ita insensae sint, ut, qui ijsuto mur, Sc stolidi fiant, & gutturos, & in neruorum duriticrensionemque facile incidant. quae vitia omnia quum cxcrum C di iucci sint copia, asserunt frigiditatis potius quam caloris a gumentum. Non ita quide quibus cum serro vicinia aut mistio est. Notum est enim Villenses in Lucenti agro, quas ser reas esse persuasum est, quotidi ino etiam in parandis cibis,M& diluendo vino usu, non obesse, prodesse potius Ventriculo infirmo ipsum densando: iecinori & renibus calidioribus refrigerando : renibus S vesicae detergendo: vlcctibus vescae desiccando& desando. at non carere tamen has vitio illi e periuntur, quibus angustior est ex pituitosis excrementis r
D spiratio: quibusve Lien aut viscus aliud duro tumore oppimitur. imo & quibus caput paulo imbecillius est: quos miro modo somniculosos segnesque reddunt. Soloni & aeratς ad
Vari S corporis usus commendari, maxime ad oculorum claritalcm, ad oris fauciumque vitia aliqua corrigcnda ad vuccra cuicumque parti insederint, praeserim serpentia. At n
143쪽
que earum tutus est usus, quae calcanthi medicamenti acrioris naturam tenent. quod praeter aestum, quem inter concretos succos maxime Omnium infert, erodonte etiamnum fa- euitate insigni praecellere non obscurum est.ita ut aquae eius participes, licet aliquibus morbis utiles,dum humores tamen ac sanguinem acriorem reddunt, in quotidianum potum nosint aptae. Eiusdem sero iudicis sunt aquae auripigmento in . seste. ut enim acres sunt; ita neque faucibus, neque ventriculo , neque reliquo corpori innoxiae. De alumine quomo. do astringente vi sua partibus corporibusque omnibus, quaecumque fluxionibus tentantur, sit ex usu,satis est notum. quibus tamen angustiores meatus sunt,& qui sebribus ex obstructione patent, aquis quae illius aliquid retinent, laeduntur. Sed aquas quoque quibus bitumen inest caput sensusque omnes visum autem maxime, laedere;& ebrietatem etiam parere epotas,obscurum non est. quas tamen aliquas curare morbos constat. Ita 5c quae sulphurcς sunt naturae, ventriculum eue tunt, licet in articulorum morbis non inutiles. De salsis vero& nitrosis, si cum cibis veniant, quomodo & sanguinem inficiant,& pruritus, & dysenterias & alia mala excitent, Cuiq; notum est. Ita ut statuere liceat, utiles non esse potui aquas
quibus cum propositis rebus sit vicinia.
Obseruanda m fontium transita se quiere.
HActenus ea percurrimus quae in sontium origineo,
seruanda. Restat ut de transitu & quiete, aliqua. Plurimum interest ad aquae virtutem ac vitium, quali loco recipiatur, & per quem transeat. huc vero eadem pertinent quae de materia sinus & oris fontium diximus. Si solum, per quod sertur, sit sordidum aut purum, petrosum, terreum,
144쪽
De potu in morbis. Lib. I. roy
A arenosum,limosum. si prope calidas aquas, metalla,concres ue succi genus aliquod.imo S si, prauorum animalium , aut stirpium aliquid in ijs nascatur, aut degat. quae non est fusius, ut prosequamur. Praetereundum tamen illud non est, Auia
Cennam primo Can. f. E. d. t. cap. I 6. sontanas praeserre qua
super lutum fluunt. addit rationem,quod eius sordes luto adhaerent 1 unde fiunt splendidiores. At hae, licet sorte puriores, ut proposita Avicennae ratio persuadet; saepe foetoris alia cuius participes obseruantur.luti ergo nomine intelligere ea non aliud putamus, quam quod Hippocrates, lib. de aer a & loc. qui e terreno colle sontes quaerit.quare,subdit,id quod
lutum vocat, esse oportere non stetidum neque lacunosum.
Adde quod in hac ipsa quaerit, ut celeri fluxu fluat,id quo ste-tor maxime corrigitur. Sunt haec igitur, tum in via per qua 'fluunt sontes, tum in loco in quem recipiuntur, obseruanda. At priuatim in alueo, siue illum sibi aqua cadens, siue ars parauerit, plurimi rcfert, angustusne an amplus, profundus aut C sublimis, multae an paucae aquae capax. In profundo plus aquae in eius imo sistitur. quae diutius quiescens Corruptelae alicuius particeps redditur,non secus ac ita gnantes aquae. sti giditatis illa etiam &. humiditatis&crassitudinis est maioris. minus emm in eam vel Solis radii, vel acris vis penetrar, quibus coqui attenuari solci. Contra quae minus profundo alueo rccipitur, cuius imum Solis radii acrius seriunt, sublata ex ea a Solis calore dulciora parte, minus est suavis. mediocris tum altitudo, tum amplitudo laudatur, si ab alueo iugis D si essuxio, magis autem si ad alueum per aspera,confiagoia, prςcip aq; loca seratur. quum id certum sit, per ea,aquarum
crassitudinem, duritiemque, si quae inst, corrigi et quς non corrigit lapsus per plana & lenia, maxime qui lentus. Sandautem ad fontium transitum id quoque spectat, quod est illis
interdum permare transtus. non uno enim loco obseruatur,
145쪽
emergere e mari medio sontes, qui dulces aquas fundant. quod profecto ut rarum,ita mirum. Quomodo enim ex eodem vado tam dissimilis aquς ortus & quomodo abimmemsitate mariti modulcis non corrumpitur verum aliunde,&ex vicinis montibus collibusue, dulcis esse originem constat. Ex ijs ergo non modo dulcis aquae Continuitas, sed impetus quoque a spiritu aereq; multo coministo continenter sum ritur. ita ut adiuuante etiam aquae tenuitate, per crassiorem maris molem integro corpore, viribus, M sapore, facere sibi
Deson a agi essentia. CAP. XXXVI.
NVne adessentia transeundum, in qua,quod ad substantiam 5c qualitates pertinet, quae de aquae essentia generatim dicta sunt, eadem in sontibus obseruanda. Aliqua ramen huc priuatim spectant. & horum alia de essentia tutita dicamus P nempe quae spectat ad qualitates tum primas, citum secundast alia si non de essentia, ad illam tamen cons staria: quantitas, perennitas, de motus. Namque de quali- vatibus id mirum, aliquos esse sontes qui nunc calidi sint, nucfrigidi. Iouis enim Hamonis sontem interdiu frigidum, ninctu seruere authorest Plinius lib. 1.cap. Ios. Sed idem quoq; ait Solis fontem in Troglodytis circa meridiem & dulcem, maxime frigidum: mox sensim tepescere, ad noctisq; mediuseruere, Ac amaritudine infestare. De quantitate autem, quid
sit in causa,vt alis aquae plurimum, alis parum fundant, M alij II eodem modo semper, alij non semper,sed alij certis alis incertis temporibus crescant aut decrescant. Inopum enim sontem Delo eodem quo Nilus modo pariterque Cum m Crescere,& decrescere litteris commendatum est: ut etiam in insula sontra Timavum calidos quosdam fontes cum maris inci
146쪽
De potu in morbis. Lib. I. r I p
h mento, & decremento. Sed& perennitas non omnibus est fontibus. quare huius quoque varietatis ratio quetritur. Postr moq ; quum sontes alii statim atque orti sunt, quiescant; alii fluant: &alii valido: alij inualido motu moveantur, dignum scitu est quid huius rei sit causa: quantumque ad aquae laude,
aut vitium pertineat multiplex haec varietas, quam propinsuimus. Age ergo hςc expendamus. Quae de caloris ac se goris vicissitudine scribuntur, an quemadmodum sontibus η optimis accidit, hyeme calidis esse, ob caloris in interiora te rae reuocationem, aestate seigidis ob eiusdem soras evapor tionem; ita Hamonis sons contracto per noctis fiigus calore,
caleti expanso interdiu soras, stiget Quod etiam de Troglodytico aiunt, an eadem quoq; est noctumi caloris, & diurni frigoris ratio & haec eadem mutati quoq; saporis est cams Quia enim amarus sapor terrenum, & exustum vaporem sequitur,an hic densata noctu aquae superficie non exhalans, sed in ipsa aqua retentus cum calore, amarore aquam inficit C contra rarefacta aquae substantia interdiu,cum caliditat quet dissiatur, saporis quoque corrigitur prauitas, remanetq; fons,& frigidus, 3c dulcis Cur autem sontes alij plus, alii minus aquae sundant,& alii sint,alij 'no sint perennes:est a soli in quo
fiunt natura, & a materiae ex qua fiunt copia atque inopia.
Qui enim montes collesue duriori, densioriq; ac minus spongiosa sunt materia; minus in illis tum vaporum exsuscitatur, tum pluuiarum excipitur. Copia autem est illis fontibus to age maior, quibus non ab una causa est ortus. quum enim sue D antea diximus duplex sonitu sit ortus, alter ex vapore, aereq; in terrae sinibus a seigiditate densato, alter ex humore tum a pluuijs in terram excepto, rum a mari, fluminibus,lacubu's
per subterraneos meatus diffuso; quorum ortus hi Ωmnibus est modis,sunt illi quidem uberrimi: tales autem sunt septemtrionalibus stequentes, quibus, & cauemosi montes, & niues,
147쪽
Ec maria: hi vero etiam sunt perennes,& ad incrementum Apluuiarum, fluuiorum, aut mari quibus vicini sunt, increscunt; ad decrementum dccrcscunt, ut Inopus cum Nilo; sontesquem insula Timavo Opposta cum mari. quibus vero una est in montibus generatio, nCn adeo quidcm uberes, sed perennes sunt tamen, at .qui a sola pluuia, minus large fluunt, cum pluuijs augentur, non raroq; sicciori acris Constitutione exaresicunt. Quod erat postremum de motu,habet ita res, ut putamus. Quaecum impetu exiliunt, id ab aere obtinent, quem a plurimum commistum habent: cuius vi non raro supra oris, e quo emergunt, altitudinem attolluntur. Contraria earum ratio est,quae leniter scatent. quasi enim sola naturali grauitate impellantur. Quae igitur cum impetu, S statim ab ortu fluunt, tenuioris magisq; aereae substantiae argumentum praebeat. maioremq; ad puritatem, ac salubritatem apparatum habent: quum ipsas certum sit,& minus putredini esse obn
xlas , quae nouae aquae accessione Continenter mouentur: Msquid sordis in ipsas incidat qua vitiari possit, id continuo flu et
xu abduci. His si ea coniungantur, quae de fluxu in varios mundi cardines, atque de aspectu Solis, & ventorum amatu paulo antea dicebamus, explicata sentium essentia videtur. De eorum autem essectibus nihil est, quod praeterea statuamus, quae de aquarum tum simplicium, tum mistarum cssoctibus generatim priuatimq; in superioribus. Desuuiantibus aquis. CAP. XXXVII.
AD fluuios nunc transeundum. Quorum quum ex sentibus sit ortus, aquarum quoq; fluviatilium eadem generatim ratio est,quae sentanarum. Sicuti tamen flumina priuati aliqim habent praeter sontium naturam, ita & fluviatiles aeter sentanas. In quo maxime a sentibus flumina disserui.
148쪽
a est aquarum colluuies, quam ex multis tum pluuijs, tum nivibus, sontibus, lacubus, staguis, fluuijs etiam, atq; Omni genere sordidarum dc aquarum & corporum aliorum , dc ex ui. cinis ripis,& ex longinquis etiam regionibus promiscue excipiunt. id quod eorum aquas sontanis tanto deteriores facit, quanto, quae recipiunt, plura, dissimiliaque magis,& minus sunt pura. Ita quidem ex materia uaria dc saepe uitiosa quam commistam habent, primum earum uitium est. alterum cst ex aquarum copia. Ob quam Concepta in iis Digiditas cludi. tasque per noctem, interdiu a Solis calore nisi insigni, no cor. rigitur: si vigeat calor, obsordes mssicas quas habet commi- stas, facile putredinis aliquid conquirit. quare neque odoris neq: saporis sunt boni. Sunt illae etiam frequen tilli me turbuletae: Zc si aspectu clarae, longe plus tamen quam sontanae sce- Culctae sunt; ita ut calfactae plus terrenae sordis quam illς,maxim a ex parte deponant. His, qui reliqua in fontanis penes originem transitumq; in superioribus obseruata adiecerit, inc singuloru fluminum natura cognosceda quam minime aberrauerit: & qui maximorum fluminum aquas minorum aquis absolute praeserunt,a ratione dissentire intelliget. quum illud Certum sit,flumina,quo maiora sunt,eo plures dissimilis nat rar aquas excipere, quales, Ut diuinus senex ait, dissident. m.
ponere autem dissidia illa non facile animalium Calor potest.
Fuere tamen, ut rescrῖ Aut lanas I. Can. t. 2. d. 2. cap. I 6. X
veteribus qui commendarim Nili aquas, fluminis alioqui inter ab a maximi. tum ob longum iter, ex quo scilicet attenuatur; t um ob soli per quod defluent, nitatem.est enim areno. sum & minime sordidum. tum quia a meridie in septentri nem illi est fluxus:quare a meridiano Sole attenuatς terrenas sordes deponunt i de frigido ac sicco aeri ventoq; septentrionali occurrentes temperantur. Sunt vero hae, ut Rusus apud Oribas. F.med.Coll. 3. ait, dulciores quoq;. tu quarto ob aqua
149쪽
immoderate Calent; non eticam absumuntur tenues, & aereae aepartes. quare non amarescunt. Ita inter maximorum fluminuaquas non icmere Niliacae commendantur. Romani medici
Tyberis aquas summis efferant laudibus Et is tamen inter caeteros fluuios acriuos,qui in eum plurimrinfluunt, Albulas, no . longius quam tredecim miliaria Roma dissitas excipit, sulphuris Si aluminis non leuiter, salis vero etiam aliquantum participes, adeo autem sexu lomas, vrqui illi immerguntur stipites, aut stirpet, lapideo cortice obducὸntur. Sed in urbe quo- , que, &fimus iumentorum,quibus innumerabilibus ea ciuia η tas utitur; &sordes variorum' generum aliae; nunquam non proijciuntur in Tyberim. Aiunt etialia cas aquas non nisi anni dimidio reddi puras. id quod terrcnas partes lentore mul to praeditas illi commistas esse plane docci. ita ut suspina sint quae de earunt virtute scribunt. Quod enim maximorum virorum, qui illis usi sunt authoritate, sciliabros esse probant , quae consueta sunt insuetis minus mala esse tantum probant. Et quod longo tempore incorruptae perstent,ux alumine sor- citasse est cuius acida natura putredini oblistit. Nobis,qui Bononiς agimus,Rheni aquas berinas praeserre merito liccre hic enim fluuius ad Apennini radices in Pistoriensi Ethruriae ditione sonte purissimo oretum habens, mox rivis aliquot limpidissimis ex Apennino itidem ortis adauctus Bononiam allabitur, alieno aquae genere nullo commistus, praeter quam Porrectanis aquis, quae illum triginta quatuor sere abhinc miliaribus non magno riuo ingressae, simulque rapido per saxa cursu abreptae,ita franguntur, ut ab ipsis licet aluminis, nitri, Dsulphurisque particibus, alieno sapore odoreue nullo insectus salubrem quotidie sui usum praebeat. Neq; praetereundus esset Addua nobilis Insubriae fluuius, licet non maximus, qui ex Lario ortus atq; illi innatans, ductu per saxa, de praecipitosa loca perpetuo, neq; alienis aquis sordidis usquam inquinatus Laudem Pompeiam patriam nostra alluit,glareoso & aren
150쪽
tanis sit census,optimotu autem piscium alumnus. Eius aquae splandidissimς sunt,alieni omnis Vel odoris, vel saporis expetates:statcra putealibus, quae tamen etiam optimae illic & leui iasimae sunt,leuiores. quae repostae, non multo post, etia non calfacts, icnuioris arcnς tantillum deponunt, eo deposito si alio in vase roponantur,nihil haber praeterea quod deponant. Sed
redeamus ad fluminu aquas. quas quum Avicennas I. Can. o f. 2. sum. I .dOC. 2 . cap. 1 6. magis probet,quo ab origine lon;a gius recessere; contra Auerrhoes F. Coll. 38. quo magis a sunt, magis damnat. Vterq; tamen rine,ratione diuersa. Qu' longius discessere, CO, motu agitationeq; tenuiores redditae, sunt salubriores. Quo minus . eo sordium minus suscepere. Vtrumq; aute adjaquarum virtutem summae pertinet. Relia
quum estet defluuiatilium aquarum essessibus & eoru causis disserere. Sed ex ijs quae de sentanis dicta sunt. quicquid ad horum generatim priuatimq; naturam pertinet, assequi nihil C erit dissicile. Ad lacustres ergo & palustres transeamus.
Cap. XXXVIII. LAcum omni ii, sicut Sc fluminii, ortus est ex sente aliquo
perenni, uno, aut plui ibus. Id in iis miru,quod, quu numquam ipsis noua aquaIU Mucratio intomittat, vix tamen unqua ripas excedat. Sed emittunt pleriq; flumen aliquod, quo aquae copia subtrahitur, S sicut a vaporibus ortu habent per subterraneos meatus sublatos etia in montiu sumina, in qu R rum planicie aliqn rcpc riutur; ita per alios itidc subterraneosdcorsum ad propinqua doginquaue loca aqua tu ubcrior S pe propagines distribuunt. Motu omnes agitantur aliquo ex Bapbus, qui ab intimis aquam scatebris erupunt. ijs vero ali qui adeo violentis, ut tepestates maritimis non dissimiles pa-Dantur. aestum in. Bon patiuntur, ut maria; quod non ea sunt