장음표시 사용
161쪽
minus in corpus alimenta distribuit, minus ex renibus & v sica permeat. Sunium autem crassitudinis, quae illi ex ma-
teria& quiete comparatur, effecta. Sed his tamen incommodis consulitur, tum si per solum optimum percoletur, dcapto sit loco; tum crebro S verberatu, quo putredo arc tu S haustu,quo aqua aquae,recens veteri succedit; tum perspiratu, ut qui in puteo aer cst, libere disilet, nec corrumpatur, quem conclusum putrescere, dc aquae putredin m communicare necesse est. quare ad perspiratum aperto coelo puteum
esse praestat; prosandiorem autem, ut ne Solis aestiviqi caloris Bvim aqua sentiat. id quod illud quoqi essiciet, ut aestate sit sti- gida, hyeme calida: quod inter optimarum aquarum est dotes . Et habet quidem aliquid controuersiae, puteos ne magis aut minus profundos esse pr*βct. hi enim illustxari a Sole posisunt,& puriori sunt aere. Cuius puritas aquae quoque confert. Sed certum est minus pxostinctos, csse calidiores aestate, hyeme igidiores. quod illis laudem demit. Neque tamcn pro-ifundis puteis, praesertim latioribus si aperto sint coelo, unquadeest ab intimo usque aquae vado aeris motuS.quum,& unde aqua scaturit non scaturiat sine motu; S ille ipse aeris motas, profundo quoque acri non desit,quem a primi mo lis motu habet externus, & summus. Adde etiam, quod huic usui co-sulitur,tum frequentis haustus,tum continui stillicidi j ac verberatus diligentia. Qui ergo putei studiose fuerint constructi M seruati, aquas reddent in aquarum genere maxime pro-babiles, ut statuit Plinius.. Deci minis arum . Cap. XXXXII.
PVtealibus amnes sunt cisterninae, arris ipsae quoq; inuen'ta. ab illis diuersae, quod in puteos aquae, sponte, Vbi ex cauati sunt confluunt; in cisternas arte ducuntur. puteorum
162쪽
De potu in morbis ' Lib. I. Fir
Α materia subterraneae sunt aquae; harum sere pluuiae. aliqua dotamen etiam, ut Venetijs, fluviatiles; quae easdem in foveas inuehuntur, in quas pluuiae recipiuntur expurgandae, & pe colandae. In cisternis Construendis, eadem quae in puteis di- Iigentia si seruetur, non sunt hae putealibus inseriores; imo etiam superiores ob pluuiae aquae tenuitatem. quamqua, quae excipere dc niues δί glacies solent, dc quae pluuias ex sordidisiectis locisque habent, minoris sunt probationis.ut quae aluos - duras facere possint & sint faucibus mutiles; quod iis plus lis' mi, plusque animalium insit,quae tςdium faciunt. ac propterea dignae sint, quas medici non aestimarint, ut author est Plinius lib. I .cap. 3. sunt enim hae palustribus stagnantibusque,& sumtantia, dc qualitatibus, S pigriti quare & facultatibus
Transitus ad .m aquarum. Cap. XXXXIII.
c Λ Bsoluta aquae gcneratim speciatimq; natura, nunc deo potabilis aquae usu agendum. Qui quum esse possit
vel intro sumendo, vel foris admouedo, de posteriori, postea. Nunc de priori.qui quum si duplex, vel ad coquenda alimeta, vel ad potum; eius nunc ut in potum tantum venit, usus expenditur. Quae rursum quum in potum veniat,nunc simplex, nunC mista, nunc frigida,nunc calida, nunc cruda,nunc cocta . Vniuersim quomodocumque ea in potum utendum sit, posita est utendi ratio in obseruatione tu ipsiusmet aqua D tum eius qui illa usurus est. quare sunt hςc duo capita ante omnia aperienda Itaque in aqua id semper curae esse debet, Ut
talis in substantia , qualitatibus, copia s adde & tempore, M ordine) deligatur, qualem eius qui usurus st, status postmiae . qui quum non semper sit idem, non semper etiam qualiscumque aqua, etiam si optima, est opportuna.
163쪽
Sic alicubi Hippocrates, lib. de aere aqu. M lOz. quibus ven- Λ tres molles, humidi, Δ pituitosi iunt,iis no dulcissimas, leuissimas, S splendidissimas, quae scilicet sunt optimae sed durisisimas, indomitas, & subsalsas conuenire ait.de qua sententia postea. Nunc autem quum aquarum variae sint differentia , . vi ostendimus, SI aliae alijs uni vel alteri homini comparatae sint salubriores: primum quide quae in aquarum genere optima censeatur, ita ut uniuersim hominis naturae sit aptissima. quaerendaui tum quia saepe Optimae penuria est,quomodo in illius defectu ex mala parare liceat non malam, quambreuis. Bsime videndum. ac tertio, quum illius etiam quae optima est, usus, nunc frigidae, nunc calidae, magis, aut minus,quaeratur; quae refrigerandi aut calfaciendi sit ratio, aperiendum. Acc dendum dehinc ad hominis qui illa usurus est statum, A quae cui statui conueniat explicandum.. qua potabitu optima conditiones.
SI quis ea percurrat, quae iam antea de aquarum essentia, dc effectibus proposita sunt,facile potabilis aquς optimet
Conditiones assequetur. Praesertur caeteris in primis quae substantia est tenuitsima , & leuissima. talis Plinio lib. I.Cap. 3. est aeri simillima. atque ob tenuitatem prompte caloris & frigoris vim admittens facile calescit & facile refrigeratur .qua. re facile etiam coquitur. Et si autem Hippocrates s. apb aquam scribens qiiς celariter calet & refrigeratur leuissimamene, Celeris calfatilonis &refrigeris causam ascribere videtur
leuitatem; vera tamen S proxima causa est tenuitas. tenuitati autem proxima cst leuitas. ob leuitatem vero non est grauis; tum ventriculo, Vt interpretatur Galenus; tum ad statera. nempe quae hoc modo leuiores sunt, ventriculo etiamnu sunt
164쪽
leuiores. Et aquas quidem alias alij esse re ipsa leuiores dissi-- mulat Plinius, scribens perrarum esse aliquam alia leuiorem rid docent tamen tum ea flumina,quae in lacubus supernatant, ut Abdua in Latio,Ticinus in verbano, Mincius in Benaco itum praeterea Arabum Medicorum experimeta . si quis enim ex lino, aut coto contextum panum vetustum in binas aequas partes diuidat, diuisa'; diuersis aquis imbuat, mox & valide expressas eodem in loco suspendat, Vt exsiccentur, eas quide neq: aeque Cito exsiccari, neq; Vbi exsiccatae suerim, aeque graues obseruabit. quae igitur celerius exsiccatur, & quae exsiccata minus ad stateram est grauis, aquam,ex qua fuerant imbu-- ta, minus terreni elementi participem prodit,dc meliorem. Est& purissima, ac sordium omnium expers. proptereaq; mCrito. substantiae, simplici aquae elemento proxima quare lentore quoq; Caret,eo scilicet qualis ex ipsa praecipue, ubi seruefacta
refrixerit, subsidere non raro, dc parietes eius in quo seruatur, vasis,inficere obseruatur, terrenae tordis multa nota. alioquinc lentor unius est aquae proprius,cuius proprium est, Vt terram agglutinet; sed non euidens sensu. Quae autem euidentem cum lentorem habent, neq; purae, neq; tenues, neque leues sunt. Hypochondrijs autem,imo toti corpori sunt inutiles. Ad
substantiam putrescendi quoq; facilitas ac difficultas pertinebat. Quo loco quum corrumpendi facilitas causam habent
maxime ex qua aqua fit, tum sorditiem, cum multiplicitatem, ac praeterea minus exactam coctionem; de Optimae aquae natura esse ut minus facile corrumpatur, certissimum est. At
D pluuias tamen aquas caelinis prae seri Hippocrates, quas ille ipse putrcdini scribit esse obnoxias ., Et hanc illarum ad putredinem promptitudinem,noni vitiu, sed virtutem esie Paulus lib. I . Cap. s o. Contendit, quod est in libello quoq;de aquis, qui Galeno ascribitur. An ergo pluviatilis crudae id vitium est, non cocte,& percolatae,quale Hyppocrates lib. de aer. aquis
165쪽
de hoc in usum vult duci Et talem Celsus lib. 2. cap. O.quoqι intelligit,ubi cum iis resere,quae tarde putrent Et in diacodi, copositione eamquςrit Galcnus T. de com p. mcd. per loc.cap. h. quum ob id pluviatilc sumi ait, quia minus putret Est quidem non a ratione dissentaneum,coctione ac percolatione. ut puriores redduntur, ita & minus faciles, quae putredine corripiantur pluviatiles rclinqui. At qualescunq; illae sint, esse eas tamen Caetcris, Ut corrumpantur aptiores, nulla dubitatio est. nempe, quum ex sentanis, fluviatilibus, ac putealibus non paucae in longis etiam nauigationibus perstent incorruptae, a pluuiae vix in dies paucos,& non nisi crebra coctione seruan.
tur. Non est ergo in pluuijs virtus, sed vitium promptitudo ad putrescendum , quae si illis non inesset, longe essent laudatiores. merito tamcn ab Hippocrate com mcndantur, Obtenuitatem , ac leuitatem, & quia sunt dulces. Ad essen uam spectant etiam qualitains, tum prima, rum secunda is
in primis autem frigiditas, atque humiditas. Elle ergo, aquae optimae frigiditas debet, qualis in usum ducta animalibus cnon obsit . quare non summa, qualis aquae simplici ascribitur, sed qualem serre innatus calor possit, ab aeris, atqi ignis commi stione moderata. In sentanis, dc putealibus, ut hyeme caleant, aestate frigeant. requirituri reliquae aeris sequi constitutionem debent, quum illud laudabile sit, ut cito caleant, MCito refrigerentur . potabilis autem aqua prima, porestate refrigerat, atq; humectat. quo thermales maritimaeq; a potabilibus distanguuntur. In secundis qualitatibus, aspectu coloris omnis expers est, quae optima est,quia color misti est cor Dporis accidens, aqua vero quo simplicior, eo melior. Sicut autem in mistis, quae Coloris expertia sunt dicuntur alba ; ita similitudine quadami aquam quoque albam dicunt. Sed prς- ter candorem habere debet etiam splendorem, ut scilicet aspectui sit, sicud aer, peruia uel quam ob rem quum inter . : . aquas,
166쪽
De potu in morbis. ' Lib. I. rs t
. aquas alivae sint lacteo colore, quia eae Opacae sunt, colo is' remque eum ob terrae albae commistionem nactae sunt, improbissimae sunt. Sint etiam Odoris Omnis, M saporis ex per. tes. siue enim grati, siue ingrati ,sint i alienae substantiae mistionem sequuntur. pluuiarum quidem odor malus i de qua re antea diximus Vaporum Putrium, ex quibus fiunt. sequuntur commistionem, reliquarum vero concreti succi, aut terr aut rei alterius accessonem. Adde his etiam aspectum Solis, de ventorum persatum . quae enim in meridiem .
o fluunt, de ab austris perstantur, neque odoris, neque Oporis sunt boni. contra quae in orien-m. Ad qualitates mollities
quoque percinci , tactu Obseruata. quae enim tractatae manus asperas relinquunt, licet alioqui in reliquis laudabiles, durae sunt, prorsumque extra optimarum censum. molliores vero saepe terrae alicuius, aut etiam succi commercium sequuntur.
Sed has produnt; dc sub stantiae crassitudo. M opacitas, saepe alia. praeter propositas igitur Conditiones mollities, quo-c que moderata tu optima aqua requirix et xemperatae s oci in quo oritur, M per quem transit , ω in quo quiescit, naturae item ratique caloris significatrix . Haec de pinnae aquae essentia. QE94 aurem ad vii, Pod stann-m Nuitu emtinet, inter primas bonitatis nota iesimotus a vario illla quiadem modo consideratus in ea, quae ab aere, atque in ea, quq a xerra est. in utraque ramen digRys obseruatione. In ea, qab aere, quia quae cum tonitru decidit ea, quae sine illo, est laudabilior. de cuius rei caula iam antea. In ea quae ex terra, D quia quae cum duxu,& eo magis praecipiti est, tenuior est, minusque apta, vi putreat, Quod autem ad effectus spectax phdem sitim sicile compescit, vim scilicet,qua restigerae, dc hummectat, ventricultor Altiua ob sui innuitaxem imprimcndo. Ob hanc vero etiam, que ob purituem, Wompte, & Cinquitur ,α in eorpu. umuinum sisto itin ut viis nihil ret, - I 1 tardan-
167쪽
tardante,vel crassitudine, vel lentore, vel frigiditate . quare ea epota,neq; gratiantur,neq; inflantur hypocondria haec etiam in angustiores meatus delata urinas, sudore'; prompte exci- Atat,nec aluum,aut mouet. aut astringit, quamuis sit aliqua de pluuia, caeterarum, Ut air Hippocrares, optima, dubitatio, quam non desunt, qui astringentis esse facultatis dicant. de qua re suo loco antea , ubi de essectibus pluuiarum. Inter eL sectus autem aquae extra hominem, plurimum ad eius laudespertiner, si animalia plantasiae gignat, atq; alat salubres. Illud etiam certum est, quae buisones, quae serpentes alunt esse deu nterrimas. quum enim alantur similia similibus, quae aquae venenatae naturae animalia seruant,& alunt, habere eiuscemodi naturae non parum necesse est. Constat etiam aquas, in quibus legumina durioresue res aliae facile coquuntur, tenuiores
esse alijs, &non asperas: Vt eas quoq; quae Vinum prompte dilu unt,de qua etiam re in superioribus
Ratio aquas malas inritend7. Cap. XX X I V. NVnc quando optimarum aquarum non ubique copia est, & ubique tamen necessarius est usus, quo pacto
ex non bonis, si non optimam, at talem tamen apparare liceat , quae non sit mala , inquiramus . Vetussimus aquas corrigendi modus, cuius Aristoteles meminit, fuit per Co reum vas, bene occluso ore, immissum mari. per eius enim exiles meatus se se intro immittere tenuiores, & dulces aquae
partes exclusis salsis, quae classae sunt,& terrenae . Quod Dnobis semper fuit dissicile , obseruantibus eam esse cere densitatem , quae tenuissimi cuiusque liquoris egressum
prohibeat e vitrea , aut alterius materiae phiala , quae cera sit'obturata . fictile igitur pro cereo , & 'κερα- ρονἐν ε non autem νον , scriptum suisse verisimile
168쪽
AB CDe potu in morbis. Lib. A Frist
ierat, nisi eadem vox paucis versibus repeteretur. Verum, si reret vasis experimentum verum est, & in eo immita in mare dulcis aqua colligitur, alia fortasse ratio est quam percolatior nempe inclusi in eo aeris conuersio in aquam, maris sti-giditate . Quae si vera ratio est, Vitrea quoq; aut aerea,aut densoris qualiscunq; materiae lagena,mari immissa idem fiet.Sed quicquid hac de re sit, primus separandi dulce a salso modus est percolando. Ad hunc is sere alius pertinet, quo tanquam visco aliquo aquae sordes excipere,ad puritatem illi comparadam aliquibus studium fuit. Sic ex veteribus medicis non desunt,qui aquae farinam inisciant,& quod Plinius lib. 1 aea. 1.&lib. I .cap. s. alij nitrosas,amaras,&salmacidas aquas polenta mitigabant, ita ut intra duas horas bibi possent . ita auto in desertis rubrum mare petentes utiles eas fecisse, ipsa etiam polenta vescentes. Verum quamquam de aquarum sorditie
aliquid hoc pacto detrahi probabile est in ipsis tamen ut farinae, qui commiscetur, saporis aliquid remaneat, necesse est. imo etiam ut eius splendoris non parum pereat, qui aqua: DP'timae comes est. Praeserendiergo duo alij sunt modi, qui in problematibus proponuntur feet. 2 3. I 8.Sc 2 . alter per aquae calfactionem,alter per motum id est, tum agitationem, tum loci mutationem. viriq; rationi consentanei; quum caliditato disgregatio fiat dissimilium, & congregatio similium; agit tione autem attenuatio. v q; vero succedit crassiorum partium subsidentia,ex loci autem mutatione fit, ut subsidetibus sordidis,& tcrrenis, in alium locum synceriores, & minus saID sae transerantur, tanto semper puriores, quanto saepius contigerit ut sine sedimento transferantur. Ab his alis duo modi non recedul,quos ex Ruso Oribasius docet,prior est, ut aqua in fictilibus vasis elixetur,atq; ubi nocte refrigerata fuerir, rur sum calefiat,alter ut seueς ex altissimis locis ad decliues ex ordine sodiantur:coniectaq; in i s terra dulci ac pingui,qualis ad
169쪽
fictilia facienda usu venit, per eas aqua ducatur. Subdit ille iaetiam ex Diocle Darii scilicet Medico modum quo exercitui coenosas prauasq; aquas dicitur expurgasse,nempe eos decoquendo ad tertias, iniectis ovorum albuminibus, de argillae semisextario singulis sextarijs consuso, mox autem transfusis aquis. Et tot quidem modis, quum corrigere aquas veteres studuerint, non id tamen placet, quod Diocli, ut coquantur aqui ad tertias, S minus quod Plinio lib. 3 I .cap. 3. ut ad dimisedias quum satis apertum sit, multa decoctione, quod aquis atcnu illimum inest, absumi, ita ut large calfieri eas tantum satius videatur, id quod cst satis ad crudas crassasq; partes c
quendas,& attenuandas; ad rarcfaciendumq; ac tenues a crassis separandum, nempe Vbi refrixerit tenuiores partes superiorem locum tenent,quae sine agitatione, SI sola inclinatione vasis, in alterum vas dehinc transsuis, sunt loge quam prius me liores . Sane autem praeter propositos aquae corrigendae mo- dos, utebantur veteris etiam colis,nunc simplicibus,nunc duplicibus vel triplicibus de qua re ex Athenae Oribasi' s. med. GColl. cap. F. sunt vero,& duo alis non contemnendi per distillationem; tum rudem,quam per fltrum vocant; tum artifici sana , vi ignis. Prior est per laneam lineamue linguam aquae immersam , quam per stillicidia seu stacta intellexisse Atli neum arbitror, per hanc tenuissimae tantum ac leuissimae aquς partes relictis crassis, grauibus,in subiectum vas aliud stillant; ita ut ex Lymphato vino sola eliciatur aqua, superstite I vino. Posterior iam nulli non cognita est, per sublimationem nuncupata,quanquam haec nisi balneo, SI moderato igne, S ὶ perito viro fiat,raro est sine aliquo igneae essumationis vcsti-CO. i
170쪽
A Aqua refrigeranda modi. Cap. a XXXVI.
OVod si in curandis morbis stigidiori calidiotiue aqua
siue ad potum, siue ad externum usum aliquem sit opus; si talis desit,quomodo illi quam habemus, stigiditas caliditasve comparari possit,videamus. primum autem quomOdo frigiditas.Galensis 4.in sextum epid. I Ο. tres do i modos. Primus erat, Aegypto Vulgaris, aquam antea calefactam, in
η testaceo vase ad senestram vento aduersam, Occidente Solesiaspendendi,ut ibi per totam noctem refrigescere quam d hinc auferebant ante Solis ortum, & humi aqua asperiae d ponebant : se ida solia toti vasi circumponentes, ve acquisitum frigus diu seruaret. Et quidem quod hic aqua prius calefacta sumitur, respondet rationi. quod in ipsam Calore rar factam fiigus celerius atque altius subit. An vero igne, an etiam sole calefiat,nihil interest. Sed morem fuisse exponen-c di calido acri, docet Athensus ex Prosagoride lib. 3.cap. a. t ubi in Antiochi regis nauigatione refiigera dae aquae hoc fuisse artificium scribit, ut interdiu aprico aeri,noctu vero sprius' tamen cxcolatam sub diem fictilibus hydrijs in altiori d mus parte exponerent: per totam dc hinc hoctem vasa ext rius irrigantes; moxque in diluculo, stibtracta rursum since, linter paleas collocantes. Haec qtium ille author scribat, non modo aquae refrigerandae modum docet; sed etiam squod praeterit balenus) rationem qua purior 3c sanitati aptior red-D datur, in eo quod de foecis subtractione & percolatione me minit . Quod autem addit de repositione in paleis,in eius i cum Galenus stigida solia vasi toti circumponit. pertinet autem hoc ad igiditatis confernationem. licet. n. neque paleis,
neque qualibuscumque solijs insignis actu sit, ut in sigidiori aqua, stigiditas: postquam tamen ab eius frigidae vicinia, ipsa