장음표시 사용
171쪽
quoque frigus comperint, seruare illius possunt stigiditatem: Aarcendo ambientis aeris calorem. Alter erat refrigerandi mo- ' dus, idem vas in puteum aut torrentem immergendo bene quidem operculo munitum ne quid aquae subeati sed aliqua tamen parte mane , ut aer inclusus refrigeretur, idemque aquam vicissim refrigeret. Tertius nivem si eam habeamus ) vasi circumponendo. His ad primi imitationem accodit quartus alius, cuius meminit Plutarchus, T. sympos. s.s vas illud in puteum demissum non immergatur aquae, sed in aere suspendatur. sit autem aqua calida, ut antea: adde, dc Buas sine operculo. rcfrigescit enim. Et quintus non dissimilis tertio, si glacicm habeamus, illam vel Circum, vel supra ins Due, aut alio quouis modo prope vas ponendo. Et alius, quo sistitur vas in frigido quouis loco, siue specu, siue cella sub terranea,quam Sol non attingat. Hunc modum non prata rit Athencus, lib. 3. cap. 2 r. ex Semo Delio scribens in insula Cimolo fuisse refrigeratoria loca excavata, in quibus aestatis . tempore vasa fictilia aqua tepida plena deponerent, postea nulla re nivibus differentia ea exportarent. Veteres nivem Getiam liquatam bibebant, non per sanitatem modo, ut apud Atheneum ibidem a. auct. 37. sed etiam in morbis, ut ex C Iio Aureliano constat. in syncope enim nivis liquorem dat pO'
tui. nunc etiam glaciem vino immergunt. Hactenus refrigerandi modos recensuimus. quorum aperta est ratio Cur resti-
gerent. a frigidi enim vicinia,quae frigida non sunt refrigerari nihil est mirum. In eo tamen, quem de suspensione in aere putei diximus, aliquid est dignum scitia. Nempe, si acris il- I lius,qui in puteo, rigiditas ab aqua est; unde ab ea non adeo frigida, vasis aqua tam insignein recipit frigiditatem Veruab aquae putealis frigore, non aer solum puteo contentus, sed M putei parietes rcfrigescunt . qui ob densorem materiamfiigus adeo tenaciter retinet, ut ab i)s,& aerem putei,& Vasi , atq;
172쪽
. atque aeris, M aquae in eo contentae corpus, supra aquae pintealis frigiditatem refrigerari, non sit mirum. Sunt & alupraeter propositos modos duo, quorum quum abdit sint causae, digna res est in qua paululum immoremur. prior est Plinis lib. 3 i. cap. 3. qui aquam tactu gelidam fieri pollicetnr, si expressa in altum, aut e sublimi deiecta, verberatu corripiat aera . Hoc vero dissicile est. Quid enim refrigerat Non aer, natura minus quam aqua frigidus. Non motus,quem calfac 3, re etiam in aqua vulgatissimum experimentum est, quo, quae
frigidior est, ne iumentis pota absit, agitatur. Sed priuata hςc est Plinij obseruatio, ut puto,in frigido& opaco loco. in quo,si aqua minus frigida de sublimi deijciatur, aut in sublime exprimatur, ab aeris illius frigiditate refrigerari posse, valde
probabile est. at absolute, ab aere qui hanc aut similem aliam refrigerantem causam glaciei, nivis, aut ventorum ex glacialibus nivos sue locis flantiunmon habeat, quomodo gelida fiat, non assequor. Alter modus est ex nitro & aqua C tum maritimis nautis; tum principum aulis, ubi nix&glacies desiderantur, frequens, atque euentus certi . commi scent enim nitri paricin unam cum aquae quatuor. & ubi
dissolutum illud est, quicquid in ea aqua inmittitur, friget Vt gelu. Hoc autem quomodo fiat, obscurum est. Calidum enim & siccum tertio ordine est nitrum. a quo propterea effectus, non frigiditatis, sed insignis potius caliditatis estent expectandi. Verum, an quia nitrum actu
frigidius est, propterea dquam magis rcfrigerat, ipsi mi- D nus frigidae permistum Z At non ea in nitro tactu percipi-rur fiigiditas, quae aquae stiperet frigiditatem. An nitro, tum quia aqueum, tum quia calidum, tenuissima est su stantia. ob id in intimum aquae corpus penetrans ab ea foras fiigiditate trahitZNihil minus.quia per omne aquae substantia permean in omnem eam aeque asit. ita ut non ab intcrnis
173쪽
modo ad externa; sed contra etiam ab externis ad interna Di- giditatCN. Concitet,partes omnes aeque frigidas reddens. An ε potius,quia nitrum, ut calidu est, instar calcaris vim dat aquae
agendi quicquid potesti potest autem aqua plurimum,quum
natura sit frigidillima ξ At quum tanta nitri moles aquae co- misceatur, ipsum non minus suas vires exerere, qua alias promouerinrationi consentyncum cst. An huius frigiditatis causa est antiperista sis quia a nitro calidioritro impulsa seras dehinc maior prodeat quod pellit non illi comiscetur, quod pςllitur. hic autem per-
misto cum aqua nitro, eorum quoque qualitates permiscentur. Neq; ctiam calfaciendi facultas. quae est in nitro, contraria est frigiditati actuali , ut aiunt, quae est in aqua. Quid igitur An hic effectus aquae corpulentiam sequitur 3 Redditur enim crassa de densa nitro commista. quare sicuti in ignito serro Calor acrior est quam in aocensa palea, ob densitatem; ita in densiori aqua frigus magis viget, quam in non densa. At crassitudini quidem &densitati plurimum hac in re tribuen- Cdum est, sed alia sertasse ratione, acutius. Aqua frigiditatem illam insignem sensim conquirit, dum illi nitrum sensim commiscetur . commiscendi Rutem modus est, ut lenta primum, mox crebra S celeri circumductione ligneς spathς agitetur. In circumductione illa, dum dissoluitur nitrum, aer etia, quo aquae superficies,& consequenter intima substantia calescere solet, amouetur & evanescit, nouo aere subeunte, qui non ita calidus est ob excitationem & cum eo commistionem VapOrum ab aqua, qui non sunt calidi. Fit ergo id ex aqua de nitro D mistum corpus frigidius. Fit vero & densius dc crassus. unde noui in se aeris calorem non admittit. At singulis elementis insitum est, ut, si a contrario non oppugnentur, maiores Viressumant,& exultent. In illo igitur misto corpore, aqua, pro hibito inimicae calidiotis ingressu, vires conquirens maiores
a quae frigiditas in . At in antiperistasi
174쪽
a ad suum summae frigiditatis gradum redit. veru dixeris,scrassitudini denseatiq; ascribi hoc opus debet, quocumque igitur ex con is & aqua liquabilibus suecis, quale lal, cal Canthum, alumen, aquae permisto, idem frigiditatis essectus
sequetur. Arbitror succos reliquosi Iton tam prompte aqua distolui, ut nitrum. modus autem ad id frigoris culmen perue niendi est, ut prohibeatur aeris ambientis calidi in intimam aquam ingressus. hoc vero non fiet,nisi celeri. circundoctioni ta quoq; eius materiae dissolutio ,& eeleris aquae incrassatio acceda t. Sane alios quoq; refrigerandi modos habemus ex Veteribus. Namq; & glaream & laminas plubi ductiles aquae iniectas eam reddere frigidiorem Phatarchus 6. Sympos s. scribit. & Plinius etiam ex Pythagora lib. t . cap. I 3.-27.
plantis quibusdam hanc vim tribuit, nempe flori Aquisoliae arboris,ia Coriacetis ad Callieiς .. Sed de plantis sua sit apud authore fides. Quod vero de glarea Plutarchus, illinorias et sensus plinacius quide glarea,quia densa est,frigus,ubi id --
c ccpir, seruar, sicut et calorem, at eius in in qua est, frigiditate, non intendit.Sed neq; eius problematis,quam assertaratione, admittunt Peripatetici;glaream quia plurimum in se aeris cotineat,refrigerare,aerem enim Calidum, non aqua etiam cum
Stoicis stigidiosum censsensiquod sensus quoq;-ratio docet. Quid vero Si inclusus glareae aer frigiditatis est author, vin plus aeris plus etiam eri si frigoris, in constructo igitur ex pumice alueo seruaretur aqua summi frigoris, inuento quidem ad stigiditaxem aquae comparandum.de qua agimus, omniuD facillimo, si modo efferuis responderet. De pl0mbo non a liam cRusam statuere licet,quam.quae de glarea. Nam ipsum quoq; si Sole seriatur,calescit,& quae per ipsum aquae ducuntur,non sum adeo frigidae. . Sed,&r plumbo , & superiorib'sc excepta nium,&.glacie omnibus,tcoge maioris ad restig
Ρndum ysus esse potesthydrargyrum, quod inter frigida m
175쪽
sta corpora primas tene tactu adeo semper frigidum, ut cala- α scere non possit sine dispendio in aerem enim calfactu abit, id etiam sui frigiditate adeo aestatis calori obsistit, ut dolijs inditum vinum dilutissimum, omniumq; imbecillimum seruet ab acore. Aiunt qui in Hispania diutius egere, Ispali stequentia esse terrea quaedam vasa in quibus sine ulla arte alia, aqua celeriter insignitorq; refrigescat. Quali autem ex materia ea constent, non reserunt. Sed, si a vase esset stigiditas, a metatilicis quibusq; aqueae naturae,& tactu uniuersim frigidioribus, quam sint terrea, plus es et sperandum. Ucrum vinea uase, B sed a nocturno aere,quemadmodum apud Aegyptios, frigus id comparari credamus;hoc plane demonstrat, quod ea vasa summis in domorum tectis sub die locari audimus, quo loco aqua diurno calore qui illic maxime viget, rarefacta,nocturnufiigus,quod vicissim excellit,facillime excipit. Sic ibidem M.tis flumen intercitu calidum, ad auroram eius est stigiditatis, quae mordeat. i. ex rasa calescienda ratis. Cap. XLVII. AGe nunc ad calfaciendae aquae rationem accedamus. Quum calidae usus sit duplex, vel enim sumitur, vel
seris admouetur,quq quidem seris admouenda est,parum i terest quomodo calefiat. non ita quae sumenda. At quς su-. Initur, vel simplex, vel mista sumitur. simplex autem vel seorsum, ubi quis solam ipsam bibit, vel cum re alia, ut si cum viano aut lacte. mistam autem eam intelligimus, cu qua aliquid Dest decoctum, ut si hordeum, cinnamomum. De ea quae sumenda est, Calfaciendae ac decoquendς modo, haec est Hip-
,, pocratis sententia. s. epid. sin. tex. Io . Aqua decocta is tum quidem Vt aerem admittat, tum vero ne plenum sit, Moperculum habeat. Huius propositum esse arbitror, docero
176쪽
De potu in morbis. Lib. I. I cr
duplieem coquendi modum. alterum aperto vase in quo coquitur, alterum sine operculo. Nempe coquendi aquam scopus est, vel ad aliquid viiij ab ea detrahendum, siue in substatia, siue in qualitatibus; vel ad alicuius rei vim illi aducienda.
Dum coquitur, halitus ab ea prodeunt, pro ipsius virtute aut vitio, varij: a praua praui, quos retinere non oportet. in hac igitur coqueda, vas, in quo Coquitur,sine operculo esse oportet,ut in aerem praui illi halitus libere dissipentur.plenum,an - non plenum aqua sit vas, in ea coctione nihil interest.*At, si quid in aqua coquitur, a quo ipsam nouas vires conquirere oporteat; tuc quidem neque sine operculo esse vas debet: ne rei quae in ipsa coquitur, vapores viresq; abeant in aerar n que prorsus plenum,quia locus non esset vapori, qui coquem do excitatur. Haec igitur docere Hippocratem breui illa, Mmutila,& obscura sententia facile opinamur,qua de mone,
vi ignis facta, agitur. Est tamen & alia calfaciendi aquam ratio, tum servido Soli exponendo, non importuna s in pinsiC venire illa debeat; tum in fimo, aut calce, ad alias potius res quam ad aquam,& ad alios usus quam ad potum. Ad aquae eius,quae in potu sumebatur, coctione, veteres aereis vasis sui tecto igne utebatur, quod legere est apud Atheneum lib. 3. Cap. 2 I. ex Eupoli. quo modo aqua vix semota exhhlationis est expers. longe purior est, quae nunc in phliala vitrea, aut etiam fictili, igni opponitur, caloris reflexu coquenda.& hac etiam laudabilior, quae suo in vase immittitur alteri vasi aquet pleno, subiecto igne. quam coctionem in duplici vase appe,
D lant. At vero coctioniseterminus non semper idem. nuc enim magis, nunc minus coquitur. viro modo coquatur, aptissima
redditur aqua,ut siue frigido aeri exponendo,siue aquae,niui, glaciei, immittendo; siue alio quouis ex antea propositis refrigerandi modis, refrigeretur. coctione enim fit rarioris su
saucia, quare M aptior in quam promptius, altiusque irigus
177쪽
subeat. At viro modo cocta sit in potum utilior, aliquid est controuersiae. Si rem spectemus, Quod coctione post caliditatem primum acquiritur, est raritas, tum dissimilium partium disgregatio, dc congregatio similium: qua terrenis grauibusque partibus deorsum dclatis, superiores puriores rem Mnent. fit etiam tenuium partium dissipatio ia acrem, ut effimatio, & aquae diminutio apertum facit. At,quo diuturnior fit coctio, maior etiam fit tenuium Consumptio, ita ut terr nae, crassα magis exuberent. Crassitudo autem in aquis vitium est. longa igitur decoctio inutilis. Hoc .dictat ratio. contra tamen Auiccnnas torpidos, S crassioris ingenij medicos vocat, qui coctionem asterre aquae vitium putant incra sationis. quum semper. attenuet, neq; Crassefieri possit aqua. Verum qui eius scriptoris disputationem bene expenderit, eum intelliget non aquam plurimum decoctam illi, quae minus, scd coctam crudae Comparare . hanc enim si mala sit, sublimatione, dc destillatione corrigi dixerat. subdit corrigi etiam decoctione . quam qui damnant, quia peream tenues partes abeant, ratione quam diximus improbat . qua constat crudam aquam coquendo reddi meliorem. At si quis plurimam coctionem mediocri Comparet, nulla ratio est, Cur non si damnanda nimia coctio, qua tenues partes immoderate essivunt, maiori relicta crassitudine, si non euidenti ad aspectum, Vera tamen, quam alienus sapor in ea superstes prodit: α ratio demonstrat, quum eaedem semper terrenae ipartes in ipsa per decoctionem plurimam reddita pauca remaneant, quae in ipsa ' erant quum esset multa, ante
178쪽
Obseruanda in natura eo stris ad aqua potum Hippocratia sententia expenditur. Cap. XXXXIII.
NUncive de eius statu dicamus qui aqua usurus est in ps
tum, offert se Hippocratis in lib. de aere aqu.& l .sententiὸcqua aquas quaecumque salsae sunt, Λ indomitae, & durae, ut omnes quidem bibant,non esse ait bonasiesse tamen alia quas naturas, & morbos, quibus tales aquae commodae sint. quod postea explicat. Qua sententia tria nobis proponit capita in aquarum usu obseruanda: aquae delectum, sunt enim malae nonnunquam bonis salubrioresi naturas, Id est, corporum statum naturalem: & morbos, id est. eorundem corporum statum praeter naturam. His, si aerem quoque & capita reliqua addamus rerum, quae tum necessimo,tum non necessario nobis' mrrant , obseruatae iniss quae assiumuntur, quae fiunt, quae extrinsecus inc dunt, quae euacitantur, & rerinci io rursam summa eorumcapita posica inur quae ad aquae usum obseruare. necesso est. Sed de aquatum delectu iam antea egimus. nunc de reliquis. Corpora igitur quum alia lana,alia aegra sint; Δ qua san Olia firme sane, alia infirme,quae neu tra vocant , de vime simis ea eiusdem authoris sententia est, ,, Qu; cumque uγει Ἀμαὶ UρM- fanus est M valet, qui scilicetis praeterquam quod actiones o Metasobit, firmae etiam miis est sanitatis j nihil distingnere, sedbibere senaper eam quae is praesens est debere. non dissimilis Celsi lib. r.cap. s. prens M Hato k quo statuit sanum hominem, qui & bene valer, & su spontis est, nullis debere se Iegibus obligare. Nempe qui tales sunt,obinnati caloris robur aquiseoncoqueret &, si quq illis ore vit uperare sectis possim & solent. quamquam nulliis est qui ex diutumo prauae inuae usu tandem non i datur. Ae
rim qui sanus quidem, sed non plotius firmet sanitatis, aliud
179쪽
statuendum. Vt autem pateat cui corpori aquae usus conue- Aniat, spectanda in corpore sunt temperametum,habitus, stas, sexus, consuetudo, vitae ratio . Temperamentum si a medio recedat per frigidum, aut humidum, aut utrumque illi potus aquae, ut unam, Vel alteram, vel utramq; adauget qualitatem, damno est. contra si per calidum, aut siccum, aut utrum que, corrigendo esse utilis potest. Est temperamenti varisas in
corpore pro aetatis quoq; ac sexus, Vitae rationis varietate.
Quamobrem pueris, iuuenibus, maribus,& ijs qui corpus v al nde exercent, longe magis quam prouectae, ac senili aetati, aut foeminis, aut ociosis, aquae potus consert. De habitu,qui graciles sunt, si cum venarum sint amplitudine, sunt ij quoq; Ca lido ac sicco temperamento, & calore acriori: qui propterea aquae potu adiuuantur. contra quibus angustae venae. Qui duri & graciles,sului ac nigri, licet humidiori victu maiori parte illis utendum sit,quia siccis sunt corporibus; paucus tamen illis est calor. quare ob frigiditatem minus illis aptus est aquae usus. Qvlibus vero crassior habitus est, si camosus & densus,il- Glis caloris quoq; plurimum inest, & iuuantur. Si carnosus M mollis,& rubicundo calore,quia illi humida natura est, pluri mo tempore sicciori victu uti conducit,& minus aquae seri porum. Ita & qui pinguis,quum pinguedo frigiditatem sequatur. Consuetudinem autem, naturae vires obtinere, nihil ob
scurum est; tantiq: esse, ut, licet vel temperiei, vel habitus,vel aetatis, vel sexus nomine, quia in seigiditatem pendeant, mi- Dnus aquae potns conueniat;qui illi tamen assueti sunt ferat,& minus i dantur. Et haec in corpore uniuersim considera- :da. In partibus vero est quidem & temperamentum primo loco spectandum,quum singulet ut simili moderato iuuantur,& immoderato isduntur, ita quae stigida, aut humida sunt te-
perie, aquq usu no iuuatur. Quare neq; neruis, neq; delib. neq; ossibus, neq; articulis, neque ventriculo, intestinis, aut Vteros .
180쪽
A nisi quum calore excedunt, generatim aquae potus utilis est. Iecinoris vero, lienis,& mesaricarum venarum lilia quoque priuata est ratio,in meatuum amplitudine, atq; angustia. qua facile steque terq: sequantur obstructiones ex aquae potu,pr
sertim,si vel crassa sit substantia, vel si frigidior sumatur. Ad. hunc locum ea Hippocratis ientensa pertinet, qua scribit. Quorum ventres duri sunt,& aptitui comburantur, iis duuse cillimas, & leuissimas, & splendidissimas aquas prodesse. B ,, ru vero molles,& humidi,ac pituitosi, iis durissimas,M, , indomitas,dc iubsalsas couenite,quia resiccari maxime possunt. In qua tamen sententia aliquid est obscuri. Si enim aqua optima,qualem proponit, est etiam concoctu facilis, in venas
potius, S vranarios meatus permeabit,non pute in ventre moram ducer,ita ut aluum soluat.contraq; aluum potius soluent quae non cocoquuntur,& quae salsae, ut quae, praeter qua quod coctionem subterfugientes neglectae relinquuntur in ventre, sui etiam falsi actimonia irritant ventrem, stimulantq; ad e C cretionem. veru ventris durities.habilitasq; ut exuratur, immoderatam caliditatem siccitatemq; ieoris frequenter sam habet. Huic igitur occurrit frigiditate sua, de humiditate
aqua,quae optima si quae facile Ae coquitur,& coctione tenuior reddita pauca ducta mora in ventre per mesaraicas venas propic in iecur deducitur,contra quam indomita Maximeq; taliae, aut subsaltar, aut acres aquae: quae, quia terrcstreS sun neq; coquuntur in Ventre, neq; in iecur transeunt, sed harrcntita, Vt non eo tantum nomine,quo ob terrestrona substantiam D non permeant in iecur, illius aestui non siccurrant. sed era. mreperamcnti sui ratione illi obsint,caliditatem siccitatem quis fouendo, aut etiam adaugendo. Alioqui, si unam aqua cruditate spectemus,salsas,dc indomitas loge magis, qua Optim asaquas aluum soluere,omni caret dubitatione Ita quidem pr