장음표시 사용
191쪽
v ion tepidam sed bene Calentem bibebant; ita ut non insulse is apud Comicum de intensiori caliditate comburente gut-
turem conquereretur, Ex quo id etiam plane constar, in antiquorum scriptis Calidam aquam non eam fuisse,quae non esset
gelida: sed quς plane calfacta esset, vcl Sole; uel maxime igne. Id quod ex Actio quoq; apertum fit, in oculi inflammatione vinum aqua calida rem perare iubentis, quae sit sumi expers. Adde, ueteribus squantum puto per secundam ualetudine calidae unius non fuisse usum; sed cum uino;& tunc maxime, quum hilarius uino essent indulturi. Qui enim uinum gene. Brosum epotum largius ebrieratem parere,& ad eam arcenda aqua opus esse nossent; intuitos ea, si frigida adderetur, cruditates gigni, transissse ad calidam.& eam expertos minus m li parere, probato consilio in eius deinceps cum uino misti ne perstitisse. Sic crapulae gratia fuere illis etiam balneat. GCut aetate nostra ardentis aquae potus crapulosis crudisq: est frequens: quia calore cruditas siue a nimio cibo ac potu, siue sine ullo externo errore,a uentriculi imbecillitate genita,cose cirigitur. Non infrequens enim est obseruati eorum,qui,quuuentris flatibus doloribusqἱ ob malam coctionem perpetuo torquerentur, ubi calido uini potu uti cepere, omni pro sum eiuscemodi molestia soluti, meliorem multos iam annosi uitam uiuunt. Redeamus ad calidam. haec uino nusta, etsi eius uehemcntiam fiangit, illud reddens minus calidum, minusque siccum ac generosum; patefacit tamen ipsius uires celerius, ita ut nihil eo promptius spiritus, languidosque ob illorum dissipationem uires instauret. Sed etiam, quamuis Daqua seorssim sumpta natura sua frigidis partibus,ut antea'diaximus,non sit utilis; aduentitio tamen calore adiuta istae partibus fit commoda. Quitre Capiti, uentriculo, lieni, intestinis, utero, neruis, articulisque uniuersim utilis est, quibus trigida est aduersa. Non tamen etiam iecinori, & renibus non
192쪽
. conducit. iecinori dum caliditate humiditati coniuncta illius calorem fovens sanguificationem adiuuat; meatusq; aperies, ad promptiorem sanguinis deductionem confert. renibus v ro dum acquisititia caliditate in ipsos celeriter deIata natur
tem sui temperiem frigidam illis altius imprimiti id quod illi
eas laudes comparat quas Trallianus stibit, lib. 9. cap. 4. & s. igneum calorem renum extinguendi, ut nihil eos adeo recrementis vacuos temperatosq; reddat, quo non amplius calc las procreare polline, quam tepida aqua ante omnem cibum i epota. Quod postremo damnabatur,quia eius naturalis non 3 sit potus, neque brutis usitatus, leue est. Non sunt potabiles aquae multae natura calidae, quarum brutis sit copiis uae calidae sunt Sc dulces, eas illa non spernunt. quare eorum opera calidarum multarum, etiam non dulcium usus medicis innotuit : dum aliquibus interdum morbis laboratia,calidis aquis, ut sortuito occurrere, usa, conualuisse, obseruatum est. Relia qua erat Avicennae auisoritas temperate frigidam Iaudantis, C improbantis autem & tepidam & calidam ratione uaria. Caeterum assiduum aquae solius siue frigidae, siue calidae, aut i pidae usum laudare quis audeat Quae profecto substantia humidiori est, quomodo non alimentorum concoctioni sit aduersa; quae ; ut fiat, eget x diuturna illorum in uentre m ra,& amplexu: quem Jubricitas aquae, flatusque ex ea seu H-gida seu tepida seu calida excitati imped unt Recte is igitur aquae unius seu tepidae seu calidae potum damnat,ut quae non modo stim non prompte sedat; sed facit de cibi enatati D ncm ob flatus; unde & nausea: & corruptionem ob prohibitum complexum; qui circa alimento,ut fiat concoctio,requiritur. Ad quae duo sequi solent,nunc hydrops ex aquos excrementi riffluxu ob malam concoetionem:nunccx mala corporis uniuersi nutritione, tabes corporis,qurna hecticγm uocans. Haec uero uitia non ex tepidae modo usu stequentiCri,
193쪽
sed illaestit calidioris potu a ieiuno, accidunt. qtrod, qtiae si di sumitur, ursendo inepta, a vcnirrculo negina in aluum truditur: de x uentris lubricitas est; superstite in uentri-ςulo laxitate, quae eius firmitati est aduersa. desantibus enim Usceri cuiq; ad robur opus est, non laxantibus. Itaque vitia bu cumque calidae tepidque aquae tribuuntur, illius sunr, quusoIa 5 plurima,& affatim bibitur; non si vino, vel oxymelit aut multa ut ab Hippocrate, VeI Cibis commista interposita-ue, vel si paulatim & moderata copia sumatur. Atque haec quidem insinst. Quibus non praeter rem sit addere quς Celsus. Si pituita stomachus impletur,necessarium modo in ieiunio, mota post cibum vomitum esse. utilem exercitatione, gestatibnees, nauigationem. flictionem. Nihil edendum bi. hendumq: hi si calidum: & quae Paulus, quibus frigida est cusiccitate intemperies, eos Calfacere dc humectare oportere exercitatione moderata, & alimentis calidis ac humidis, lomno uberiori, & vini calidioris potu.
V carui ac tepidi potus in morbis. Cisp. LIII. SEd & in morbis non infrequetem tepidae ac calidae usum
fuisse, plane ex veterum libris Constat. Tepidae autem nunc ad euacuandum per vomitum, nunc ad temperandum. De vomitu nnumcra sunt loca, quae importunum si huc af serre. At cur vomitum tepida excitet,no excitet Calida, quod omnes asserunt,non ita apertam hubet causam. Quod enim aiunt ventriculo calidam tepida magis esse amicam, S quo. Dtidiana obseruatio resellit, qua ventriculum Constat tepida alimenta iocundius quam calidiora recipere; & ratio, quum tepida temperato in calore homini sit similior quam etfluoω. sed vomitu excitat quae ventri tu subuertui. subuertut astvitus. de hos utraq; quidem tum calida, tum tepida excitata
194쪽
De potu in morbis. Lib. I. Is p
Sed calida etiam dissoluit. non dissoluit tepida. ad vomitum δε ergo recto tepitia quae itur, non cesida. Neque illum tamen ciet tepida nisi mul a. pauca enim neq; sui substantia, neque
flatibus ventriculo incommoda est, ut illum irritet. Quare Celsus lib. . cap. II . in cholera morbo plurimum aquae tepidae statim bibere oportere ait,& vomere. 5 Aetius lib. q. cap. 1 o. ad vcntriculi cruditatem aquam plurimam tepidam cogia grum imperat ut bibar, quo cibi penitus excernantur. Et in excessu purgationis a medicamento, idcm author ex Oriba-
η 1io lib. 3 . cap. ii S ijs qui facile vomunt, aquam tepidam muti tam dat ad bibendum , ut immisso digito, aut penna vomata hoc vero bis S ter consisquentor faciendo. ex quo loco ori- basii cap 6. lectionem in 8. Coll. medicinalium, ubi ad nimia cx mcdicamento purgationem sistendam, scribit calidissimupotum propinanduin,corrigendam esse, apertum est. tepida enim non calida Vpini tuin cici, ut diximus. s. coli. med. 3 o. Quare hic ipse author in eadcm opere calidam si dctur in
C principio annotationis ut vomitus cicatur, SI copiosam & tetidam dandam ait.& simili modo, si propinetur,ut vehemen tem &. ardentem sitim extinguamus; sique una cum dc fluxionibus multi a cxqs biliosque humores in stomachum consuant. Dempu. t d potempore sumitur non superatur, sed excernitur. scilicet delici aqua plurima sumi, ut non super tur a ventriculo, scd excernatur. Ex hoc autem loco alius quoque tepidae usus apparet, Δ tollendae sitis, & ut diximus, ictu perandi. Cuius quoque gratia Trallianus lib. I 2.cap. cI lib. 9. cap. q.& I. in tertianae sebris curatione post balncum tantum tepidae yquae 3d bibendum dari iubet quantum ςg
uchi.& in renum calculo ac vcsicae affectibus, ut paulo ante diximus, si ante omncm cibum tepida aqua sumatur, in medio autem prandio frigidam sol beant,nihil rencs ad c O rccr mcnLia raucos & temperatos reddere pollicetur, ita us ad to
195쪽
perandum atque expurgandum tepida ualeat. Fuit autem x ueteribus non tepidae modo, sed non calidae usus in morbis . Namq: in diaria subre ex Ciborii corruptione nidorosa, Trallianus dat calidam, urciuae possit partem humorum cluere. abstergere,& ad inseriorem uentrem propellere: partem vero , ut in corpus etiam distribuatur, praeparare. & praeterea spiritum iam siccum incensumq; rem herare, & lenir , me tusque laxiores efficere. Et Paulus lib. . cap. 7. quoquCindiaria ex inedia post balneum contulit calidam aquam ut bi. bant. M in ciborum fastidium ob frigiditatem, praeter uinum quod dat uetus ac conditum in potu, M hydrogarum, & decoctum anisi rutae ac petroselini, dat aquam calidam com-m unem ex pipere. Et Aetius lib. ψ. cap. .-lassitudine inflammatiua spontanea, soluta iam sebre, a lotione in uictu
aquae potum praecipit, non frigidae, sed calidae. Quorsum
autem calidam, non tepidam In nidorosa ciborum corruptione,uniuersi uentris a bile expurgatio quaeritur. quam Citra capitis S superiorum partium iniuriam alui subductio fa- eeit; facere non potest uomitus,quo superiora tentantur. qUς Titur etiam refrigerium atque madefactio uiscerum ad gignedam bilem ob calidam siccamque intemperiem procliuium: quae duo, aqua, licet actu calida, amisso aduentitio calore, sui mora & per uiscera transitu, ipsis natura sua imprimit. scd dc simul spirituum acrimonia incensoque tempc r.itur; superstite meatum laxitate obstructionis remedio. haec igitur omnia enicere calida potest retcnta; quae non efficiet tCpida, quae uomitu reijcitur. Eadem ratio est x india aria quae ex ine- Ddia. Coniungitur enim illi ariditas. quam corriget e non pintest cepida quae euomitur, potest calida, quae rotinetur. Sed neque in inflammatiua lassitudine alia ratione calidam probat Actius, quam ad calidam musculorum intemperiem COγ
196쪽
, ris habitu vel sudore, vel insensili perspitatu dissipanda. ut
, tepidam adeo ut vomitu reiiciatur facilem, minus prat stare posse apertum est. Sed de his fusius, ubi de priuato in singulis morbis potu. De aqu gelida potu in sanu. Cap. LIIII.
Ranseamus ad frigidum potum; Qui quum nunc m 1 deratae nunc intensioris sit frigiditati Sistin, qt id c utriusque per aetatem omnem, S sanis, oc aegris usus nunc solius aquae, nunc cum ClbiS potionibusque alijs. at non is sine imge ac ratione. Cuius quum ignaru it vulgus, & nihil in te.rbine arbitratus frigido aut gelido potu uti, gelidam iam passim in delicijs habet. ita ut etiam non desint, qui in morbis purgantia medicamenta non bibant nisi gelida,cum medicorum etiam assentatione. nostrae quidcm partes sunt, quamc recte illa sue sanis siue aegris veniat in viam, perscrutari. Primum ergo quae illam uniuersim commendant, hac sunt, Quibus gelidae aquae potus cadde& rcfiigcratos cibos p tuique alterius cuiusque modi usurpatur, ij voluptatem quidem ducem sequuntur. At haec facultatis animalis actio in sensu posita appetentiam ventriculi sequitur. cui, scut ad animalis vitam seruanda indita est alimenti potusque appetendi vis; ita etiam ea appetendi talia, qualia utilia sunt. Quibus igitur ventriculus aestuat, seu proprio aestu, seu per D consensum pulmonis, iecoris partisue alterius calidioris . his non instauratio tantum humi ii ac sicci per potum,& alimenta, sed etiam temperies per frigida desid cratiir. huic desiderio si satis sat per frigida, voluptas percipitur, quae non percipitur per calida. Sed praetcr voluptatem acccdunt etiam
197쪽
commoda non pauca. tum ciborum appetentia quae venM- -- culi refrigerio succedit; tum Coctio,& reliquae naturales actio. nos meliores, Caloris in interi ora ob aquae frigiditatem reum cati confirmatique beneficio: tum corporis totius a calore languidi instauratio, Cum spirituuna qui calore immoderato dissipantur, reparatione. Ad has vero etiam S viuidior comporis color sequitur;&sensuum mentisque actionum omnium vigor. Non immerito igitur in recta puerorum victus ratione Galenus primo tu. s. primo eos non esse a frigidae po- atione omnino prohibendos statuit. imo a cibo plerumque, &per calores, si frigidam appetant, uti illa permittendum, potissimum sontana recenti, cui nulla qualitas insit vitiosa. Sed& author libelli de renum affectuum dignotione, & curatione, in praeseruando a renurn calculorum generatione. fontanam probat, quae tamen sit optima & natura frigida. prae G
tim si cito a praecordijs descendit. Quya SI Celsus, lib. primo cap. 3 . ubi expictus cst aliquis, Cum facilius ait concoquere, si quicquid as Ampsit potione frigidae aquae includat, tum pau- Clisper inuigilet, dehinc bene dormiat. Et Avicennas lib. I.
f. .cap. 8. quoque complexionibus temperatis aquam apti rem esse ait quae in stigiditatis fortitudine temperata existit.
lib. 2. tr. 2. cap. Et alibi facultates omnes naturales attractri-Cem, retentricem , concoctricem, atque expultricem Confirmari ait aqua frigida. Ex his frigidae aquae sanis hominibus non mzdiocrem esse usum constat. Quae omnia, quum de temperate frigida vera sint, apertum quidem cst qui aetate nostra nivis laudes scripsere, ea vid ille, sed mala fide, de ge- Dlida esse interpretatos, quae sunt de frigida temperate. Nempe gelidam Galenum priori loco non proponere, satis ex eo Constat, quia illic sontanae frigiditatem quaerit, quam idem alibi esse procul a gelu docet, vitium aquarum reserens in se
198쪽
giditatis excessum, ut apertissime quoque in methodo , scii-bens, septimo meth. s. Aquae vitia omnia ex eius frigiditate pendere, ita ut eius culpa tum in praecord ijs diutissime moretur, tum fluctuationes cxcitet, & in flatum mutetur di corrumpatur ; atque ita ventriculi robur dissoluat ut dchinc deterius concoquat. non multum autem digerendo per corpus
alimento conducat. Sed in libello quoque de renum assectibus, non modo damnatur gelida, scd ctiam sine suspicione, is absolute frigida non proponitur. Quum cnim aqua una alia frigidior sit, non omnibus sali frigidae potum conue- nire, sed supra modum calidis, pinguibus,& carnosis, habiis tu siue naturali siue acquisititio;& ijs qui se vehemeter exeris cent,& consuetis frigidam innocue potare. Qui autem aliis ter se habent, minus ex ea bibant. Atqui iuuenili sunt aeta- te,& in rebus ciuilibus versantur negociosius quam Sc exeris ceri ordine,& victitare queant; ntanam ijs sumendam,reri licta nivali. haec ille. quibus gelidam apertissime relinquit. C ri Sed cur renuat, rationem subdit. eam enim, licet iuuenalia is corpora non statim offendi videantur; noxa quae tamenis paulatim increscit non percepta: procedcnte zCmpore, is quum aetas inclinat, morbos difficulter sanabiles, aut planeis incurabiles inducere in neruis,articulis, visceribus. Neque
vero Celsus aliter statuit. quu crapniam frigidς potione concludit. dat enim frigidam, non gelidam . quam tamen si esse
velis gelidam, unum aut alterum haustum excedere non oportere,res ipsa admonet. quomodo.n. Venter iam expletus
D multam recipiat De Avicenna vero, prior quidem ita lusis verbis in vulgata eius versione ita legitur. Comploxionia us temperatis aqua conuenientior cst quae in frigiditatisse sortitudine temperata existit. & cuius in frigidatio cum nI-
ue deseris fit, praecipue si nix mala suerit, dc in niue etiam L 1 bona
199쪽
si bona hii uscemodi existit dispositio. quonia quod ex ea re- ,
o soluitur, neruis & membris anhelitus nocumentum facit, , , M omnibus interioribus, neque tolerat eam nisi vehementer sani uineus. quia si non illico nocumentum alicui fecerit, secim luna longitudinem dierum faciet, & quum in an -
uio pro iserit. Hec ille. ae uni uisere, aut alterius
puncti interpolitione sensum legitimum, illi non dis limitem qui in libello de renum affectibus, recipiunt. Primum igiturlcmperatis corporibus aptiorem esse dicens aquam quae in sortitudine frigiditatis temperata est, excludit gelidam. Quae sequuntur, de g lida sunt. quibus aquam niue refrigeratam neruis & spiritualibus partibus& visceribus noxiam else ait, siue nix bona sitie mala sit, maxime autem sit mala. Quae reliqua sunt, Neque tolerat eam, & reliqua ) apertum est eadem esse quae in lib. de renum assectibus. Pol teriorem autem
Avicennae sententiam esse de gelida, altercre non licet,quuiris gnatis verbis eam dicat omnes virtutes naturales confirma re, quae clicum aequalitate. noncst autem cum aequalitate, Cfiigida ; quae gelida est. Nullus igitur eorum scriptorum, uva iunt, gelidae potum sano homini utilem scribit. imo potius omnes damnant, S quidem non immerito. Quum cnim hominis & vita N: sanitas in caloris humorisque conser iratione polita siti quae profecto eorum euertei Cllatum pollunt, vitam quoque dc lanitatem euertere posse certum cli: lcru 1- re autem quae scruant ,&quae si a moderato excedan P, IcuOcare eos ad modestiam pollunt ueruant autem si nulla qua diu eius qd seruandum est, gradu non cxccdunt & cucrtunt quae Dilli valde sunt contraria. Qualiscunq: autem sit sani hominis status , eius c. lorchumoremq; nullus redie dixerit, illius ellate periet,q gelidς aquς est; ita viab ipsa ob similitudine possint struari: nm; eius, qignis,ita ut caloris siccitatisq; imen' corrigendi
200쪽
Depotum morbis. Lib. I. - Ιε f
rigendi gratia exzreme frigido atque humido uti oporteat. Λ Nullus ergo ad naturalem calorem humoremq; seruandum uniuersim ex gelido potu esse Usus potest in eo, qui sit sanus.
Neque negare licet aliquibus viscus esse quod unum, aut plura intensi caloris ac siccitatis, quorum naturae nisi contra ria ratione occurratur, augescente sensim intemperie labi in morbum necesse sit. Quare aliquos obseruare cst gelidi potus usu non laedi, eo intermisso non ita recte agere. Atqui nunquam contrariarum causarum Occursu euertenda est nais B turalis temperies; sed ne cxcandescat tantum scrvanda. Quod si etiam immutanda sit, non violentis, sed contrarijs moderatis sensim est corrigenda. immoderatum autem r medium est gelu, cuius concinuatione non retunditur modo calor partium, sed etiam extinguitur, maxime autem ventriculi , in quem primum recipitur; imo& gulae per quam, licet breuissimo itinere, recipitur; ut luculenta Galeni lib. T. cap. 8.de utroque in methodo medendi est historia. Adde M lienis, quod viscus, quum stigida humidaque intemperie labo- rati id vitium magna ex parte cibo & potui stigido, qualis est aqua stigida, tribuit Alexander Trallianus ex Philagrio libro 8. cap. I O. Cςterum quamuis assiduus gelidae potus sanis generatim sit inutilis, ut ostendimus, non ille tamen alicuius usus non est, si Opportune usurpetur. In uniuersum enim, quod alicubi scribit Paulus, lib. primo cap.7 o. qui cum siccitate calidi sunt, prodest ijs etiam trigidae potus. quod Morabasius, S. sinops. I. 3.de morb. Cur. Cap. 2. quia stigido D potu iuuari Omnes ait. qui aeres fumososque succos coace uant. Aestuat etiamnum aliquando praeter morem pulmo , vencriculus, iecur, renes, aut totum corpus, dc sitis urget. quod accidens saepe non minus quam morbus aliquis molestum, sicuti in aegris, ita in sanis negligendum non est.
ita ut ait stigidum potum transire non utile modo, sed L 3 etiam