장음표시 사용
201쪽
etiam necessarium sit.Quod ubi accidit,habenda animadueriasio eth, M eorum quae obseruanda in aquae potu diximus i Se Apraeterea quod, ut Oribasius, primo Eupor. Cap. I . &sere Paulus lib. primo Cap. so. aduertunt, aquae valde frigida cibo bibend. sunt: sed neque consertim, neque affatim, n que sine visco.
202쪽
Qui est de Vini natura, & recto vis. deq, Fictilitas potu Vario generatim .
ritas explantis plerumq; artifciosis, aliquis tames etiam
stontaneus . . Cap. I. AC TENVS de communissimo ex aquivpotu. Nunc de eo,qui ex plantis. Est autem hic maxima ex parte artificiosus, aliquando tamen etiam quasi spontaneus. Talis enim est liquoris illius collectio in harundine, cuius meminit in recetioribus historiis Ouicdus. atq; alterius quoque illius,qui ex arboris Cuiusdam, ut idem refert, radicibus copiose scatet: non illi dissimilis,qui ex vitibus , planti': alijs quibuidam vere post putationem proditi licet hic vulnere D aperire viam oporteat, ut aquam reddant, non secus atq; in - sontanis aquis quo ex saxis in conspectum prodeant , scalpebio patefacienda est via. Illa vero prorsum spontanea, quam videre alij in insula cui a ferro nomen est, omnis porsus pol bilis aquae inope. Arborem enim illic esse aiunt, ex cuius caudice, ramis, frondibus quotidie una alteraue ante lucem hora L 4 veluti
203쪽
v.luti sudor diffluit,ea copia,quae instilabiri me sit ad po-i tum. Est hic tamen illud obscurum', se ne is liquor aliquid
eius arboris,au potius ros. Arbori enim illi Calimemi ac veluti paruam nubem scribunt incumbere:quae dehitic, secunda a Solis exortu hora,dissipaturi quod rorem esse suadeat. V tum ijdem etiam unam illam inter multas eiuscemodi platas caligine obduci reserunt. id quod liquorem illum non ex colaeris, sed ex priuata eius arborisnarura esse. argumento est. 3Non aliter autem in Calabris,ubi manna nucupata colligitur, aquaedam tantum in aliarum arborum vicinia mannam fuit. dunt, priuata Vi,fortasseq; peculiaricum aere, qualis non est ricum arboribus alijs, proportione. Sed de eiuscemodi potu, quem perquam raro dat casus, necessitasq; potius quaedam , quam consilium, huius non est loci fusius agere. Redeamus ad artificiosos potus. atque in his ab illis exordiamur , ut explantarum fructibus fiunt, exprimendo: primumque a vino,nosilissimo inter liquores , nobilissimisque orbis gentibus
mni appellationes varia. Vinum propria, quid.
in Cap. II. VIni nomine & alias, Ze nunc succi vard, tum expressi ne ex fructibus arborum vari s , tum decoctione ex ij s& frugibus veniunt. nam & punicae mali cydoni j succus, ω alicubi ex pomis, prunis, herberis expressus succus num inum appellatur, & ex hordeo decoctum Herodotus vi- Dnum dixit. Sc aquam in qua maceratae sint ficus, vetustas vinum dixit ficatum; & in qua palmulae, pharnicinum. S plura sunt Dioscoridi ex pyris, labrusca, rosis, myrrho, alijsq; pluribus tum musto, turn aqua maceratis, vina. Sed ea singula non sine adiectione materiae, quam commistam habet,
204쪽
vina appellantur. Hic de vino agimus, quod absolute vini' nomen habet . quod est uuarum expressus succus a proprio calore concoctus seruendo, & percolatus. Expressus autem intelligimus, siue sponte sua, siue arte exprimatur. licet mnim sere semper arte exprimatur 1 qui tamen succus ex vicis sponte sese prementibus emuit, quod lachrymam vocant, vinum etiam est. Coquitur vero is succus, non igne ut sapa quanquam aliquando hoc quoque usu venitὶ sed calore, tum naturali, qui in vilis est ι tum aduentitio, a SoIe; cssic ciae taritae, ut serueant illae actu, dccaleant. Vnde & cocti ne, liquidi succi, a corpulenta racemorum materia omni, fit separallo.
Propositum, o scribendi ordo. Cap. III.
DE vino id, quod quaerimus, de cuius gratia
haec est a nolijs opera, effectuum est cognitio, C homine varios edsi . Nosse autem eos, & eorum causa S,non licEt, nisi ipsiusmet vini Essenisa, a qua proxime illi pendent, animaduersa. Atqui haec a causis etiam alijs variatur, Ve, propterea de ijs quoque habenda sit ratio. De essentia igitur primum agendum. tum de causis a quibus essentia immutatur. ac tertio de effectibus, qui ab utrisque.
AGe ergo, ut ab essentia exordiamur, quum eius natura in substantia SI qualitatibus, praeteeraqne in aerate, sit posita . ad substantiam non secus atque in aqua, pertianet simplicitatis & compositionis, tenuitatis & crassitiei, pu-titatis & turbulentiae, lentoris & illi contrariae qualitatis,grauitatis
De Uini essentia ac primum de subnantia. . CV IIII.
205쪽
uitatis ac leuitatis, facilitatis ac diificultatis ad coquendum, distribuendum, nutriendum, atque ad corrumpendum, o seruatio. Qualitatum vero, tum primarum in Calore, tum secundarum in sapore, colorU, Odore. Expendamus primo substantiam. Quod simplicitatem aut compositionem dicimus, eo resertur, quod ars varia illi ad ijcit non Cosueta. alioqui vix fit, quin vino cuique aqu.e aliquid casu incidat, siue a . coelo, siue dum vasa quibus conficitur, tractantur. Sed aqua accelso, non compolitionis; verum mistionis potius nuncupationem habet. Compositio vero, artificii est v vij, ut suo Bloco ostendemus :& esse potest tam in simplici& meraco, quam inmissδ vino Prima igitur in vini substantia obseruanda differentia est, sit ne meracum, an dilutum. Quum autem dilutum dicimus, non intelligimus oligophorti, quod etiam aqucum, notat Hippocrates. quum oligophorti m possit esse etiam meracum &crassum: S pextineat ad qualitates, ut suo mox Ioco. Sed id cui consulto mistum sit aquae tantum quo 1 vini frangat vires. Astera erat disteren- Ctia tenuitatis Sc crassitudinis, secundum quam cuicumque. Alteri vini differentiae siue in substantia, siue in qualitatibus coniungatur, probatissima semper in vino est tenuitas: ita ut, quo tenuius,eo in bona valetudine laudabilius. est tamen etiaquum crassum ad affectus Corporis aliquos corrigendos quς- ritur, neque, quod mediocre est, improbatur. Sequebatur puritas-turbulentia, quae differentiae, licet distinctae sint a tenuitate & crassitudine potest enim vinum idem clarum esse Sc crassum, S idem tenue ac turbulentum turbulentum D
tamen crassi naturam sequitur. Contra clarum ad tenue magis accedit. Lentorem autem vino non deesse, plane ostendit sapa, quae ex eo fit decocto. maxime autem in vino est
praedulci. quod Aristoteles pinguisculum esse ait. sunt auto Pinguia etiam glutinosa: scd in eo quoque quod in vappa
206쪽
λ eorrumpitur, cui demust lcinor: nempe quicquid humidiani
corrumpitur, humido, quo ni Cruat, . tur, foras extracto, letum etiam fit, ita Carn CS quum corrrimpuntur, glutinosi quidprie se serunt ; & in aqua putrescente, in superficie lentum quid cogitur. ita ut con raria lentori differcntia, in non corrupto vino fere omni sit, praeterquam in dulci. Erat inter substantve differentias graui ras quoque ac leuitas. quae, sicut in aqua, ita & in vino accipicnda est, facta ad ventriculum p potius comparatione, quam examine ad stateram.& in vinis tamen,quae crassiora sunt, Vt quae terrenarisbstantiae plus retinent, sunt etiam grauiora ad stateram . Pertinet ad hunc locum etiam facilitas, aut difficultas ad corrumpendum. atq; haec non est parui aestimanda. Sicut enim res aliae pio gen rationis principijs, pro modo substantiae, ac temperamento vario, Corruptioni obsissimi, aut cedunt; ira & vinum quod C ex optimis principijs, nempe materia atque effectrice Causa, quas explicauimus, constitcrit; non facile etiam corrumpetur. quantum autem ad hominis sanitatem reserat, sint ne facilia aut difficilia corrupta alimenta nulli obscurum est, qui humores pro alimeti ratione seruari ac corrumpi intelliget. Haec de odseruandis in vini substantia.
AGendum nunc de qualitatibus, ac primum de primis,
idest, de temperamento. Quod, quum alias non D desuerint, qui frigidum esse tenserint, rationes quibus id tybetur, par est ut afferamus, atque expendamus. Haec igitur in Plutarchi Emposiacis proponuntur. Quos ob ventriculi infirmitatem exolui, & egere corroboratiore accidit . quibus nihil calidi a medicis daturi ij dato vino adiuuantur. Sed M inum cohibet fluxus, ac sudationes inutiles, non minus,imor o byc orat C
207쪽
vero magis quam nix, habitum qui corrumpitur sistendo at Acorroborando. Et somnum non secus vinum parit, quam somnifica medicamenta, quae frigida censentur, ut mandragora & papauer . Reddit etiam meracum vinum homines hebetes ad Concubitum: dc eorum semen ad generationem inualidum atque inutile, quam adiuuare solent calida. Ac praeterea, quae mala homini ex frigiditate accidunt, ea ebri,
quoque patiuntur; nempe dc tremores, &grauitates, pali res, spirituum in artubus commotiones, linguae titubatione , distinctionem neruorum , dc stuporem. Et ebriorem mala curantur Calorificis remedijs, operimentis balneo, inunctione, ac alijs quae calorem a vino distractum atque e corpore fugatum reuocent. Sunt etiam vini amatores senibus similes, nempe quos dc caluicies, & canicies praeproperi invadit ob caloris iadigentiam. Sed acetum quoque quod ex vino est,'ex eo vires habet, frigidum adeo est, ut inter ea, quae ignem extinguunt ipsum primas teneat. Videmus quinetia medicos inter fructus, vinosis, ad refrigerandum uti potius, Gquam alijs cuiusmodi sunt punica & mala alia. Praetereaq; vinum ex melle M aqua pluuiae aut niue conficiunt, dulce, qd in frigido est, ob affinitatem in austrum corrumpens. Sed& veteres Baccho ex reptilibus draconem, & ex plantis hederam consecrarunt, tamquam alicuiuς frigiditatis ac gelu
participem. Quod si quis obijciat qui cicutam bibere, eos
miraci multum curasse, quod certum caliditatis argumen- Dium csse videtur retorquentes argumentum dicimus, hoc ipsum medicameninm, si illi commisiccatur vinum, lethali seri, Zc eos velocitcr interficere, qui bibunt; ita ut ex hoc noni magis probetur ipsum calidum esse, quia contrarium opus agat, quam frigidum, quia idem cooperetur. Cicuta autem , si non obfrigiditatein non etiam vestrae est, quomodo ob aliam naturam aut facultatem magis possit eos, qui bibul
208쪽
. De potuin morbis. Lib. II. δ s
h 'interimere, sunt liqc igitur quibus vinum natura frigidum es.se disputabatur. Quς sunt leuia. Quod primum ex ventriculi vitio, aut alia causa exolutis vinum datur,non ad restige-
rium est,aut calorem, sed ad spirituum instaurationem. ali . qui ubi ex stigida ventriculi intemperie, crudisq; humoribus exolui accidit;vino, si frigidum esset, nihil esset importunius. Ob eandem vero etiam causam, in immoderatis eiectionibus atq; in eruptione sudoris inutili, utile vinum est; longe dissi-- mili ratione, quam n lx, quae non ob aliud usu venit, nisi serte ab aestu sit exolutis quam vi,densata cute, minor fiat sp, rituum dissipatio. Somnum autem,qui epoto vino sequitur, facit effamatio, & crudorum vaporum sublatio in Caput ex vini calore copiosior, diuerso ab ijs modo,quae refrigeratione nimia obstupefaciunt sensus, calorem extinguendo pocius, Mhumores, qui in capite sunt incrassando, quam pluri succo omplendo. Et vini quidem potus nimius infecundos homines. reddit,importuna si gustati, quae vini, non naturam, sed cOC piam sequitur,obruentem vim concoquentis caloris: at non minus obest fluxilitas tenuita': nimia, quae illorum semini necessario comparatur,qui se non vini modo, sed alterius cuiusq; mi potu immoderate onerant. Ab eadem caloris Causa est, ut ebrii temperati calidis addiuuentur, quod his ad cxteriora calor reuocatur, fere obrutus in interioribus. N crudorum succorum cumulta S, quos vinolentia peperit, concoquitur, atq; imminuitur Buendo. A b ea di m caloris oppressione obtusioneque canicies accidit praepropera. frigiditatis D certe soboles; sed a vino inducta, ut diximus, per accὶ densis calvicies vero causam habet non frigiditatem, scd siccitatem. Quod autem acetum adeo refrigerantis facultatis sit, non probat vinum,ex quo factum cst, esse frigidum. quia in
aceto non vini amplius natura est , corrupto iam insito
vini calore, de aduenticio obtinenti. Quod sequebatui de vinosi
209쪽
nosi potus usu,quorsum An quicquid vinosi succi est, id omne frigidum est Sint vero alia: at tale,Vinum non est. neq; m dicis frigidi succi semper est usus. Non magis ad rem est, q Idc potu ex mille,& aqua addebatur. quum, quod ita confici tur, non sit vinum; neq; id etiam sit plane frigidu,neq; ex hoc verum vinum frigidum esse consequatur. Non dissimile est, quod de serpenti,atq; hedera sequebatur. Quod veteres Baccho serpentem, atq; hederam dicarini,hoc indicio est restigerio esse opus. quia calidius vinum est . Quare potaturi libera- nlius hedera coronabantur. De cicuta nihil obscurum est, quod si eius,quς frigidissima est,noxas, merum curat,non curat nisi quia Calidum. neq; tamen si idem cum illa simul haustum celeriuS nccet, mirum est. non . n. id facit,quia frigidum, sed quia caloris sui efficacia mortiferam illius vim in principes corpo-rιs partes celerius promouet. Quando igitur vinum sui nat ra frigidum non est,iure cum coi hominum sensu medici phi Closophiq; uniuersim calidum id esse consentiunt. sic in Hippocrati L. de dieta ascriptis. De dicta libris, calidum, & siccum censetur. Sic &Galenus in d. simp. med. fata cap. ubi ex proposito medicae materiar naturam, priuatimq; temperie inquirit, id uniuerse calidum statuit: primo quidem ordine mustu, tcr-tio antiquum,secudo quod mediae est aetatis. pro Caloris vero Proportione,etiam siccum . Habent haec tamen dubitationis plurimum. ac primum, de quo vino Galenus intelligat. Quit enim vina alia imbecillia,alia mediocria, alia generosa sint; si de mediocri vino ea scribit,& hoc vetus tertio ordine Caliduest, ut ait,erit profecto generosum vetus in quarto calidorum Dordine statuendum. calida autem eo in ordine vcnena sunt. Sin vini voce id quod suo in genere excellit, ac potentissimusumat,tunc vero vinum mediocre nouum, primo ordine Ca
lidorum erit inferius εἶ quod mediar aetatis est, calidum erit in primo,& vetus in secundo. Imbecillum vero quod esse debet mediocri
210쪽
De potu in morbis. Lib. II. -I y
ia mediocri inserius, nouum, erit citra ordinem Calidorum, Mcitra temperatum, atq; adeo frigidum; mediet aetatis, tempe- .ratum; vetus autem in ordine pri tra calidorum. ita ut, quod Galenus scribit uniuersim, vino non conueniat, ut ille illi tribuit, uniuersim. Sed secundo etiam id explicatione dignum 'erat, unde nam ea sit temperamenti mutati ut quod du mustum essec, erat minus Calidum; secunda', ac icrtia aetate fiat calidius. Est Jc tertio valde anceps quaestio de qualitate altera, sit ne vinum siccum, an humidum. Sunt quidem siccitatis argumenta, tum Vlcerum curatio, tum humidarum intempe.
rierum correctio. si enim fiigida humidaq: intemperies sorte c5tigerit,eam sine molestia& periculo vinum sanare alicubi scribit Galenus. Fiunt quoq; a vino vel veteri, vel potentiori large hausto sitis, ac vigiliae. quorum affectuum alterum in se. ipso, alterum in Grammatici puero.se obseruasse assirmat GD lenus. His addamus,quod sicuti quotidiana obseruatio est Carnes, pisces, & reliqua edulia vino incocta, & solidiora, MC sicciora, de a putredine longe tutiora sunt, quam quae aquae.' Recentes etiam ficus vino immissae aperte solidescunt, quae aqua flacescunt. Et quibus aluus laxior est, ea vinum densat Sunt vero hi oes effectus siccitatis non obscuri. Et contra in in libris de tuenda sanitate, vinu, propterea ql calfacit& hmmectat, interdicit pueris Galenus, ut qui calidi sunt & humidi dat aute & senibus, ut quorum natura in fiigiditate ac siccitate posita est: & adultis quoq; ob labores, atq; aetate siccis: &praeterea frigidis siccisq; naturis absolute. Produnt aut e vini D humiditatem tum somnoletia quam insert: tum distillationes morbiq; alij humidi non pauci,quos parit.Sunt haec igitur de vino controuersa. Ad quorum explicationem, ponendum id primum est,quaerendam esse vini naturam, no in eo quod exacerbis fit uuis, sed quod ex maturis . non etiam in aquo- ω, aut potentissimo vino, sed in mediocri. neque in musto