장음표시 사용
211쪽
aut vino antiquissimo, sed in eo quod sit mediae aetatis. Et Αrursum , vinum calidum aut frigidum humidum aut siccum non dici absolute i sed D.a cum temperato homine comparatione. Comparatur autem homini vinu vel ut alimentu, o a corpore immutatur, in eiusq; substantiam vertitur ι vel ut medicamentum quod in corpus agendo ipsum etiam immutat calfaciendo, aut refrigerando, madefaciendo, aut desic.
cando. Hispositis. quod primum quaeritur, de quonam vino Galenus intelligat, quum in primo Calidorum ordine mustum,in tertio vetus, in secundo, quod mediae est aetatis, Bstatuit; certum est, non de imbecillimo id scribere,quod instavini naturam, ac de natura potius aquae est, quam vini ι sed de mediocri, atq; etiam de generoso. Vtrumq; horum quunouum est, in primo ordine calidum est, quia obscure calefaeit: artate in media in secunda,quia calfacit manifestet vetustum, in tertio, quia obscure Corrumpit. sed mediocre, in primi, secundi,ac tertii ordinis gradu primo, aut secundo : penerosum vero in ordinis cuiusq; gradu tertio. ita ut nullum C
vinum, tertium Caloris ordinem excedat . quare neq; etiam
veneni instar possit agere, de quo erat dubitatio, neq; de vini temperamento non recte Galenus scribat. Temperamenti autem, caliditatis in vino mutatio per aetates, de qua secundo loco quaercbatur, caloris vini atq; aeris actionem sequitur, tum crudos in eo succos Concoquentis, tum separantis sordes. At, de quo tertio erat quaestio, si vini substantiam spectemus,est in eo, tum liquor, tum faeccs. Liquorum autem Galenus A. desim p. med. fac. Capss. duplicis generis suc- D . cum facit: alterum ipsam mei vim substantiam e alterum, aqueum.est hic autem ut puto) alimentarib succi vehiculum. ut enim in nobis serum ad sanguinis distributionem, ita in plantis ad alimcnti in eas totas deductionem, quid tale necessarium est. affluere autem hic solet locis maxime aquosis. atque
212쪽
A atqι is est quem Vulneratae Vites Verno tempore tam uberem sepe sundunt. Fqces autem sunt excrementa duo, unum leuius, quod in vini summum araneae instar in doli;s superna tat:crassius alterum ; idem etiam letoris particeps, quod dolis tum sun do, tum lateribus sensim agglutinatur, quod Plinius
lib. I .cap. 2 o. crapulam, nunc Vulgus parum diuersa voce, crepotam, aut Larcarum Vocat. Horum igitur quae sunt in vino, siue priuatim, siue generatim vires expendamus; vere
apertissima siccitatis indicia produnt. Vini quidem substan-Η tiam propriam desiccare apertissime docet eius, praesertim potentis, quod humiditatis illius aques minus particeps est usus in ulceribus, atq; humidis intemperiebus. Sed & aqueu liquorem desiccantis esse facultatis, succi illius, qui a vitibus
emuit, vis docet, ad eluendas cutis sordes non exigua. Cr pulam autem non exsiccare modo,sed exsiccando abradere,' notius est, quam dignum ut probemus. His addamus uniue sae vitis naturam aridiorem . hanc enim non modo crassiores
eius trunci asperrimi Ac aridissimi, sed & palmites,& sarmen. C ta quaeq; insigniter scabra, praetereaque frondes cum duritis,
graciles, racemi, Vuarumque Cortices acidi, & semina quae itiuuis & aspera & austera sunt, apertissime commonstrant. itavi, quando orta suorum principiorum referre naturam solet,
vino summam inesse siccitatem fatendum sit. quod etia pro' positis antea rationibus disputabatur. At quomodo Galenus humidum vinum statuit, atq; huius rei gratia interdicit pueris , concedit adultis ac senibus t A n q uia, ut alimentum est, humidum est At quis propterea vinum pueris euitandum M dixerit, quia nutriendo humectet Ita quidem alimentum omne illis esset haC rarione euitandum, quum quicquid alit, humectet.& maxime omnium fugienda esset aqua: quam tamen,interdicto vino,illis dat Galenus.Habet ergo res alio, ut rasemus, modo. Ex vino duplex corpori nostro accedere
213쪽
humiditas potest. altera ex propria vini substantia altera ab Laduentitia, ab eodem quidem vino in partes quae nutriendae sunt, attracta; at non de eius tamen substantia. Quiae de eius substantia recipitur in partes, alimenta alia quibuscum comis miscetur, densat, solidioraque atq; dissipata minus apta reddit: M partes easdem magis nutrit,& stabilius nutrit. At quae aduentitia est, ea, si utilis sit, moderate quidem & no largius
attracta,nutrit. at si inutilis; vel si etiam utilis, verum uberius trahatur; partes inutili succo replens morborum variorum est
causa. Euitat igitur in pueris Galenus vinum, non propriae Bhumiditatis, sed aduentitiae metu. Qui enim humidi natura sunt,ea humidiores redditi, ut male habeant, necesse est. qui. bus praesertim caput calidum de humidum est: quod in id vini etiam non immoderate sumpti, non propriam modo, sed aduentitiam quoq; humiditatem ferre secum solet. unde Conuulsionis, aliorumq; humidoru morborum ortus,quales sunt somniseri, dc destillationes. Haec suspicio in ficcis corporibus, qualia sunt adultorum, & senum, non cadit, si moderatς in civium ducatur vinum : tum quia minus superflua humiditate scatent; tum quia capite sunt duriori, ac propterea minus imbecillo. Ita nos quidem nunc de vini temperamento Cens
mus. His de temperamento constitutis, quamuis vinum uni-
niuersim calidum & siccum fit, est in eo tamen latitudo maxima; quum aliud generosissimum sit, atq: id calidissimum M
siccissimum, aliud imbecillimu, nempe minime calidum aut siccu. Generosum Gal. passim vinosum vocat, vocequae Hi pocrati est frequens. cui e directo opponi videtur aquosum. I Vinosum nos tame differentiam esse dulci appositam eidem
authori facile arbitramur: ut suo postea loco. Et aquosum eidem scriptori idem esse quod oligophorum, ut imbecillimuvinum siue dilutum, siue non dilutum significat. De harum autem differentiarum causis A eflectibus suo loco.
214쪽
OVod primum in secundis vini qualitatibus sensui se os
seri , color est, qui licet de se, de vini bonitate, ut in alimentum venit, nihil significet ; quando, si in reliquis laudabile sit, qualis sit color, nihil interest: plurimum tamen ad
rem nostram pertinet: non solum, quod, ut ab Hippocratev 1. derat. vic. in acui. , 4. scribitur, mutatio praeter consuetudinem vini albi, & nigri multam parit alterationem: sed etia, quod color cuiusque suo in genere vini, statum naturamque indicat. Si enim quod album esse solet, flavum sit, aut contra de cuius natura erat ut sit flauum, sit album, vel mistione
rei alicuius tingentis imminuentisve colorem, vel in aetate varietatem, vel omnino causam aliquam aliam prodit,quae a naturali colore immutarit. ita quae in vappam proxime degene- C ratura sunt, nigrescere obseruantur. & quae nigra esse solensi plurima vetustate alba euasisse certa fide depraehensum est. De colore igitur vini, cur tam saepe,& tam multa Galenus 3. derat. vita in ac I.C. 2. scripserit, nihil est ut admiremur. nonis tamen ignorauit, imo vero aperte admonuit, colorem sua
ratione nullo pacto vel iuuare posse, veI lqdcrc. coloris igitur varietas, non per se, proprieque,sed per accidens iuuat aut lς- dici nempe ut album tenuius est,toge alios esscctus parit qua D nigrum,quod crassius. Vini colores vulgus duos tantu agnoscit, album & nigrum; albi vocem de fulvo quoq; & flauo,& nigri etiam de rubro usurpans. Neq; author librorum de dicta, ubi ex praescripto agit de vino,aliorum meminit praeter albu & nigrum.Galenus in distinguit. Ad cuius ex eptu nobis M α quia
215쪽
quoque licet non ignoremus Aristoteli duos esse extremos iacolores album, dc nigrum, reliquos autem horum participatione medios facilius uidetur, sicut in plantis squod alias disputabamus ita in uino,quod plante succus est,tres simplices
colores statuere, λευκου, album nigrum; ξανθου flauum; aliqui hoc etiam rusum uerrunimos hic semper flauum dic mus . ita ut inter album dc flauum sit pallidus, &suiuus, imo& ωχ λευκος, ex pallido albicans, ex flatio pallidus, quos in uino alicubi agnoscit Galenus s. de asin. tu. cap. I. inter flauum uero, S nigrum sit rubrum, ipsum quoq; non unius pro maiori minorique tinctura disterentiae. Ita ad tria illa capita colores uini omnes reserri possunt. Est de his tamcn aliquid dubitationis. ac primum, quod Galenus cap. I.quinto de tuenda sanitate, id quod appellat Hippocrates, nostri alij suiuum,ah, rufum, alij rutilum, lic re ait,ut ξανθον flauum dicas. his uerbis idem sulvum esse, deflauum fignificans. At passim tamen alibi colores i3s uocibus fgnificatos distinguit, presertimq; duodecimo methodi cap. Ο .ubi fulvum. i. λιsici ait licere,ut uoces πυδὸν , igneu pablidum. cst autem ωυ flci flavo, qui est ξονθὰ, remissior, atq; ex flauo ad album liberalius inclinans, ut est in primo de Crisibus cap. I 2. ita ut si futuo, pinter flauitiem remissam, etiam
pallor inest saddit enim dc ωχρο de minus saturato sit colore, & a flavo plurimum fulvus distet. Sed& Dioscorides scrupulum in huius ipsius uocis significatu imjcit, scribens
αιωρον uinum esse medium inter album & nigrum, non colore modo, sed etiam uiribus. Constat autem nulli magis id con- Duenire, quam rubello, quod Galli claretum, nostri ceraseolum uocant. ambigua igitur ea est uox, neq; satis tuto asserere licet quale sit uinu,quod eo nomine ueterati uocatur. CUCru de Galeno quide scribente xcio uinu potuisse Hippocrati
216쪽
De potu in morbis . Lib. I I. 1
etiam ξ ξον dici, nihil illi mirum si,qui amnes esse hos colo-o res meminerit. quanquam, ubi proprie loquendum sit, ille
qui minus saturatus est color, se tuus Verius, quam flauus apia pellabitur. In Dioscoride Vero Vtro modo quis κἰhis vertae seu seluum, seu rubellum Vere utrunq; inter eἔtremos col res ambigit, & particeps V runq; est facultatis utriusq; , tum tenuitatis, quae albi, tum crassitudinis, quae nigri. Nobis autem, qui tres simplices colores ponimus, rum placitum placet, qui rubellum intelligunt. Sane autem album vinu duo η bus priuari author est Galenus 3. de ratissiC. in ac. 2. & lib. de succ. 6.& s.cap. I I. quod neq; sit dulce,neq, potens.quae duo notatu sunt digna. Sed de dulci mox,quum de sapore. De quaestione altera id quidem licet passim obseruaret vina ex certa vitis specie, imo Vero etiam ex vulgaribus generosis, & albis uvis,si statim, atq; pedibus calcatae sunt, mustum, sine vinaceis in dolium transsundatur , colore tenuitateque aquae prorsum similia fieri , tantae essicaciae, ut non secus at-c que aliud generosum Omne vinum temulentiam inserat.
Sed Galenum non id quod raro, sed quod stequentissime fi
De sapore . Cap. VII. SEquitur sapor. De quo,quia Hippocrates ad initia in te
tio de ratione victus in acutis, ex proposito de vini in ijs D morbis usu agens, dulci vinosum,sicuti albo nigrum opponite non leuem dubitationem liquit. Quum enim vinosum dici soleat potens vinum, quia paulo post uinosi albi meminiti Galenus, qui nullum album potens reperiri censet sui dia bamus ) uinosum pro austero uult sumi. At contra tamen in proxima sententia meminit Hippocrates sului uini,
217쪽
& nigri austeri; ex quo certum est ab hoc ipso scriptore eodeloco no pro eode sumi austeru, M vinosu. An ergo potius per 'vinosii vini sapore Omne praeter dulce intelligit. ita ut vinosui sit differentia vini non secundum essicaciam, sed secundu saporem 3 Ita quidem facile arbitramur. Sic ipsemet Hippocrates 2. de vitain acu 3 .eodem in opere antea scripserat, sicut albi,& nigri, ita dulcis, S vinosi permutationem praeter consuetudinem non parum alterare. non dulce dubio procul quod vinosum vocat, dulci opponens, ut non album, quod nigri nomine vocat, albo. Sic ia vulgo loquendo in more est, binas quasi tantum dincrcntias agnoscent an sapore, vinum dulce non dulcibus rcliquis opponere. quod autem non dulce est,aliud acerbum, aliud austerum, aliud acre, aliud etiam insipidiim est. Vinosum autem Hippocrati non semper potes vinum significare, non unus Iocus ostcndit, in quo de vinoso simul, & aquoso mcntio est. nam, M secundo de morbis inpleuriti de praecipit ni n semel, ut bibant album, vinosum, Ma quosum. dc in libro quoque de affectionibus febricitantibus Vmum vetus, album vinosum simul, S aquosum proponit. fortasse ille quidem generosum vinum quaercns, cui multum aquae additum sit, ut suo postea loco expendemus. sed quicquid tamen sit, ubi vinosi nomine, austerum velit, non facile cst ostendere. Nunc autem quum vinum, aliud dulce, aliud non dulce agnoscat sensus, mirum qui dona est, Cur Aristotelas tertio probi. dulcem saporem vini non esse proprium scribat. Quomodo n. de vini natura non est qui ex materiali cius principio est fit. n. vinum ex dulcibus uuis Et non modo Vinum omne dum adhuc nonum est, dulce est, sed non raro etiain menses atqu2 annos eius saporis vestiga a retinet. Itaque, si quis, ex co quod dulcis sapor per aetatem perit, dc quia dul Ce vinum vini opus non edit infercndς tomulentior, propter va vere vinum esse neget; erit quidem ut eodem exemplo,
218쪽
De potu in morbis. Lib. lI. rys
ia pueros, quia sta emia qua prolem gignere possint, nondum attingere; δc senes, quia CXcellcre; homi ues non esse, merito aliquis contendat. Sed redeamus ad rem , quum uinum aliquod dulce fit, Galenus Com. 7. in superioris Hippocraticae sententiae Explicatione , dulce Continuo , ni grum esse ait. quod probat exemplo musti, coctione, ut sapa fiat, nigrescentis. id quod alibi quoq; assirmat. At contra tamen in duodecimo methodi, atquc alibi in I molite, Falem a noque atque alijs, quae fulua sunt, tum dulce, tum austerum reperiri aperte fatetur. M quotidiana quoque docet obseruatio . An hae C pugna ex eo tollitur, quod in libro de attenuante victu idem auctior scribit Nempe nullum ait album dulce reperiri, quemadmodum neque flavum quod uis ad-- modum dulce.& in libro de succorum bonit. & vitio fulvum nullum ait ad summum dulce esse. An ergo quum in alio quam in nigro dulce esse negat, de admodum dulci,non etiade absolute dulci sapore id asserit At rursum etiam, ne id C statuamus, obstat eiusdem scriptoris testimonium, quum CXFalernorum genere, quae ille passim fulua esse testatur, Faustianum admodum dulce esse eo ipso in loco, in methodo sit author. Caeterum quid velit Galenus, colligitur ex eodem libello de succorum bonitate,& vitio. Illic enim non reperiri ait vinum crassum una S dulce, quod non idem sit nigru. Si in stiluorum igitur, & flauorum genere dulce vinum reperitur, non est id tamen crassum, veluti quod nigrum est. quamquam absolute dulce omne vinum aliquid habere cras. D situdinis certum est. Sane autem quum saporum species sint plures, & inter eos ex Galeno, ut a nobis alibi explicatum est, medius ac temperati caloris si dulcis: alij sint laterales, pamtim frigidi, nempe astringens, acerbus, austerus, acidus; adde dc insipidum, qui ut contrarius est sapido, ita vere in stigi-ἀQrum ordine est, quum sapor omnis si particeps caloris et
219쪽
partim calidi, salsus, amarus, acris; an omnes ij sapores in ' Avino reperiantur, videndum. Itaque insipidum vinum id esse, quod in toto vini genere imbecillimum est, s ολνγοοἐνον. pauciserum vocant in apertissimum est. est enim aquae simillimum, siue id tale sit sui natura,quale ex imbecillae uuae cuius. dam genere est, tenuissimi corticis, dc praecocis, ad esum potius quam ad conficiendum vinum aptae: siue etiam ex seli
frigidi atque humidi, maxime autem humidi, natura. ex eo enim, ut humidius atque aquosius alimentum vites trahunt, nita de aquosos fructus gignunt. praesertimque si ex imbecillo genere sint vites. Accidit tamen etiam, ut vina alia ex suo sapore degenerent in insipidum nunc per aetatem, nunc per morbum aliquem. atque id ubi facta miscellae illius, quae erat humidi aquei & terreni sicci, quae saporis sunt materia, dissolutione, vn a cum caloris corruptione, ex quo antea Constiterati humidae de frigidae partes exundant. Post insipidum G figulissimus sapor est adstringens, . talis quum sit infructibus, in quibus austerum natura viget, dum adhuc acem hi sunt; non reperitur in vitis vino ι sed in cydon ij, mali, depyri siluestris succo proxime atq; expressus est. sensim enim intensior ille adstrictionis sensus euanescit, M acidus sapor succedit. Minus stigidus est acerbus. adstringens quidem ipse quoque, sed non cum asperitate, ac linguae densitate, ut superior. Talis quum fiuctibus accidere soleat , qui per aetatem maturescentes dulces fiunt, locis frigidis se uens
est in vino, ubi immaturae uuae leguntur . ex uuis ergo sunt acerbis. at saporem tamen hunc augent, tum acinorum cor- Drex, tum racemotum C quibus acini pendent, imo de seminum quae γ έγα ρΤα VOcbns', natura. sunt enim pat tes hae gustatu ad tringente omnes. Adiuuat vero etiam ars. Qui enim Cosapore delectantus, quum seruere in calcatis uuis vinum Cinpit Aruorem interrumpunt depressis recto vinaceis, quae iam
220쪽
De potu in morbis. Lib. II. Ion
erant sublata. id quod certo est argumento. eum saporem coctionis priuationem sequi. quare etiam quae vina ab initio talem habent saporem, dum per ςtatem maturescunt,eum sensim amittunt. Quod autem tale est, si ex generosis sit uvis, n5 modo linguam palatumq; mordicat; sed etiam, si meis, in bene occluso dolio seruetur,quasi scintillans e cratere exilit quueffunditur. nempe servido spiritu, qui in eo quiescebat, a vi culis qu)bus continebatur, dum vinum effundendo frangitur exsoluto. Feruidum diximus spiritum,quia in im cilliori via η no,cuius scilicet exiguus est calor, hebetis motus, ille spiritus est; neq; tanti roboris, ut prosiliat. Quod autem prosilire confracto vino dicimus, id patefacit, qd si non ex alto, ita ut stan-g atur, vinum effundatur in craterem; quia non frangitur id, non etiam exhalat spiritus eo cum impetu, ut scintillet, neq; ctiam spumat. Diximus etia, si bene occluso dolio seruetur; quia dum sine operculo seruet vinu, continua exhalatione vapor ille perit qui illius vibrantis motus est causa. id quod aper C te in Bononi csibus vinis alioqui optimis obseruatur. quae,quusne operculis fortasse ad strenuam vini vim frangendam perpetuo seruentur,non scintillant. Sequitur austerus sapori quem scntio ego quidem non esse vini alicuius proprium, sed differetiam,quae alijs accidit. nem pe, sicuti,s quis v inum de gusici, linguaque, ac palato exploret, id quod dulce est, molles, lenesque eas partes relinquit. ita, si tum aridae, atque asperaritum euidenti adstrictione affectae illae relinquantur, id austerti esse in vino arbitror. talis estsapor cydonii mali maturi D ris. atq; huius ipsius fructus frustis vino immissis,nouimus qui vino citis modi conciliaret saporem. In quibus aut e vim S ad initia hic se se Edit sapor ex hoc argumentu bonitatis vulgus sumit, amarum vocas, qua uis alius amarus sit, de quo postea. Sequitur acidus non vetcras contabus modo vinis, scd aetate