장음표시 사용
221쪽
etiam in media aliquibus Digida in regione ortis stequens. ex humiditatis illius aqueae Corrupicta genitus, quam cum propria ovaiiubstantia esse dicebamus in superioribus. Hic, quufiigidotum siporum sit finis, succedit dulcis ex terrena siccaque atqi humida, & aquea materia vi caloris moderati, ex die Concocta, ac temperata : humida autem paulo uberiori. nempe,ut Galenus A. de med. fac. cap. I9. notat, dulce, ut humidum sit necesse est. Huius ergo saporis vinum nunquam sicciori solo, ac coelo gagnitur. atq; hinc vulgare illud pronu-ciatum, dulce vinum absque aqua non fieri. Hic etiam nun- B quam cum tenuissimo vino reperitur. pertinax autem est in maxime crata: cum mediocri crassitie suavior est. semper autem dum calore atque aetate tenuia fiunt vina, imminuitur . Proximus dulci est salsus, qui in vino natura non repentur, quum natura nullum uuae genus sit salsum. arte autem concinnantur vina vi sint salsa. Amarus vero non stequenter quidem, sed aliquando tamen in vinis reperitur. Nam uvarum quarundam Cortex natura amatoris alicuius parti- Cceps percipitur sensu. Non perstat is tamen, sed secedentibus sensim terrenis partibus per concoctionem,perit. Est postremo acer potentibus vinis omnibus communis. quae degustata linguam palatumque tum manifeste insigniterque Cal- . faciunt, tum mordicant relicto etiam siccitatis vestigio. Itaq; quum hi sint simplices vini sapores, solet quidem Detrura non raro eos etiam commiscere, ita ut cum dulci sit adstringens, acidulae, aut austerus, aut etiam acris. id quod tunc maxime
fit, quum vitis genus aliquod vel dissimile eidem solo, aut cae Dio, vel simile, diuerso seritur. quae enim vitis calido in loco dulciores uuas solet proserre, instigido non aeque dulces, S non sine adstrictione seret. Id apertum faciunt vites, qua eodem in colle, M vinea boream spectant. Vuas enim educ
222쪽
1 M vinum,minus dulce, astringens autem magis, quam quae austrum. Sed ars plurimum in hac re valet. id quod tum sinpe alias,tum in eo maxime agnoscitur, quod aliqui piccans, seu mordax vocant,nostri crispiam, ab eo sortasse, quod labia linguamque, ita mordet, ut contrahendo sese partes illae quasi crispentur. Et non uno quidem id vini genus fit modo, scd hoc maxime, ut uuarum acini suis e racemis detracti in beno munitum dolium immitantur, sere vi dolium repleatur. s 3 persunditur dehinc uini, nunc uetusti quod generosius facit nunc noui, nun aquae seruentis tantum,quod plane repleat. Id postea dolium ali; arcte diligenterque per binos fere menses occludunt prorsum, ut non expiret. alis statim in doli, summo tubulum aptant, ut respiret. Vinum fit dulci mordacique simul sapore multis expetitum. scintillans autem, ut, de quo dixi, acerbum . Dulce; recentis uuae, quae optima & duucillima deligitur, succus facit, mordax autem, acinorum CO tex . Sed hic quod non in superiori acerbo acrimoniae etia-C num aliquid coniungitur, ex vini vetustate, aut etiam cal re,deligitur enim generosum. Id aquae,quod commiscetur, seruens commiscetur. quare seruorem celerrime excitat: a Mauget vero etiam usqι adco genito sui humiditate flatu multo; ut, nisi bene munitum sit dolium, uel excluso operculo,
uel fracto dolio uinum repente effundatur, vel totum, uel plurimum, Si non exhalet, ubi dehinc debito tempore hauritur, igneo flatuosoq; uapore carceribus uel hi fractis erumpente, scinti Ilas vibrat. Sed insignes estinus alios parit, de quibus
AFfinis sapori odor est. Quem, quum scribat Galenuis
. derativi inac. I. non lacus ac colarem,per se nec
223쪽
proprie,sed per accidens iuuare, aut laedere, babet quidem
Controuersam & obseruationem,& rationem odores profecto gratos, praesertim vini, protinus spiritus recreare, ita ut in syncopam lapsos restituant,vitalibus spiritibus, temperatis ac resectis malos autem Contra repente quasi venenum spiritus corrumpendo obledere, qui ncgct, sensum neget. Est id etiam frequens,quibus imbecillum doloreue affectum sit caput, eius generosioris odore quam maxime laedi. Si ergo vini odor tum vitales, tum animales spiritus immutare, atque, B. Vt aiunt, alterare potest: atq; id, SI semper aut plurimum', quam Celerrime, sine alterius rei interuentu potest; fatendum
quidem est odorem, non per accidens, sed per se proprieq; iuuare, ac laedere. praetereaq; indignum esse colorem de se nullius effectus authorem, qui cum odore comparetur. Odoris autem uniuersim author est Calor, & siccitas, ita ut, quo magis odore proprio scilicet,& non aduentitio vinum praestat, eo maiorem insitae caliditatis siccitatisq; vim certo prodat argumento. Sic Theophrastus 1 .de cauccap. 2I. sicciori solo Cac caelo odoratiora omnia fieri affirmat. proptereaq; agrestia odoratiora quanquam, neq; is ita in uniuersum statuendum censet, sed caelum solumque, quod media constet temperie, magis probat. nempe, quum odoris causae sint, materia quidem, siccum tenue humido tenui inter aquam,& aerem medio permistum: cffectrix vero causa moderatus calor, ab immoderato quidem talore humidum id absumitur, sine quo non est odor. ab imbecillo non concoquitur . nimia vero hi miditas tum materiam nimis aqueam reddit, tum caloris vim Dretundit . ita etiam ab immoderata siccitate, S vi propria id humidum imminuitur. & ea qua calorem exacuit, etiam disis patur. At illud tamen certum est, quo odoratius Vinum cest,eo de calidius esse,& siccius.
224쪽
H Actenus de vini substantia, temperamento, & quali.
ratibus. Praeter quas aetatem quoque plurimi faciunt medici, non quod ea per se aliquid praestet; sed quod in vino,
ut in animalibus quoque, & consistentia, & temperametum,& qualitates reliquae cum aetate immutantur. Non est auteidem aetatis cursus vinis omnibus. Sed imbecilliorum, ut br B uis vita, ita dc uigor cipus. generosiorum, serius uigor & u tustas a duenit. ita ut perdurare aliqua centum annis sit obseruatum, nostra etiam aetate, apud Rhetos, ut ex illis audio. Plinius lib. I A. Cap. q. uero eorum quoque meminit, quae ducentis sere antiis durarent. Quodcumque sit uinum, initio crassiori substantia est,& turbida. sensim attenuatur,& Clarer, sepositis sensim sordibus & consumptis. Quod enim scribit Plinius lib. 4. cap. 4. Maroneum uetustate pinguescere: dc quae ducentorum sere annorum erant, suisse in speciem me, C lis asperi redacta, rarum est. neqι nisi in crassiori uino accidit. tale autem crat Maroneum, idem nigrum, S quod uicies tanto aquae mi scendum Homerus scribit. Et cui Mutianus, singulos astoris aquae sextarios, misceri comperit. Vetustate. ergo, plurimum tenuius fit uinum, depositis Δ consumptis, sordibus. unde calor quoque,qui earum copia opphimcbatur, exsurgit: ita ut ad certum usq; tempus uigeat. inclinat ille tam n tandem. ut propterea ex uetustate assit mare non sem per
sorte, necessario imminuitur calor, atq; etiam corrumpitur. Cuius ergo uini aetas annorum est quatuor, ijs transactis non tanta adhuc eius est caliditas. fatiscit enim ea, & naturali ipsa amiga, obtinenteque extranea, frigidum fit uinum. Praeter
liceat, uinum aliquod esse calidius. Sed sui sunt cuiq; termini.& post uigorem non dissimili atq: in alijs naturalibus rebus
225쪽
eatorem per ςtatem immutatur sapor quoque,atq; odor, imo A& color. Sapor ad initia dulcis in imbecillibus frequenter in acidum uertitur , in sortibus in aerem: tandemq; in his ipsis quum uigorem excedunt, in amarum. ac postremo etia amisso naturali Calore in acidu acrimoniae participe: qui est aceti proprius. Sed cu incremeto decremetoq; aetatis,odoris quoq; uigor,& imminutio fit,pro aerei humidi ac sicci terreni coc ctione laria ad uaria caloris mutatione.Mutatur& color. atq; is in alijs intenditur, in aliis remittitur . nempe in fulvo pro- agressu aetatis intenditur ad flauum , in nigro remittitur & strubrum. Quod cur ita accidat, dignum est scitii. An ergo in nigro terrenae partes quae in eo exsuperant,progressu aetatis εc caloris secedunt. ac propterea dilutioris coloris redditur. Contra autem in seluo, dum ad uigorem tendit, reddito eius calore intensiori,color quoqι ad igneu magis accenditur De Causis, quibus vini essentia immutatur . p. X.
HActenus de uini essentia. Quae quum uarijs modis
immutetur, immutationis caulas perquiramus. Sunt ergo illae duum generum. materialis causa & effectrix. mat rialis autem uuarum succus. effectrix Ars. sed habent hae capita uaria. Quς ut sigillatim expendamus, uuarum in primis maXima est uarietas tum pro uitis specie, tum pro soli ac coeli uarietate. De uitis autem specie mirum quidem est, quantum aliae alijs praestent, siue bonitatem, siue iscunditatem, Dsue in maturitate celeritatem, siue durationem spectemus. Sed haec prosequi huius non est loci. satque est id dixisse, ad
uariam uino conquirendam naturam primas partes uitis speciem tenere, secundas solum de coelum. & prius quidem horum , ut a quo uiti alimentum est; alterum ut a quo alimenti est by Gorale
226쪽
De potu in morbis. Lib. II. Isr
est concoctio. In natura autem soli quod uineis destinatum sit, temperies maxime desideratur. atq; ea tum in substantia, tum in qualitatibus,& primis,& secundis. Quod enim in substantia densius est, id fere est & siccius, dum cultura pluuiasque dissicile admittit. quando fructus non modo succi expertes parit, sed etiam pauciores. Qiam autem est rarum, dum& pluuias, & solis aestus, ac uentos in se consertim admittit, incerte seracitatis uites alit; stuctus uero ex ipsis itidem nons multi succi prodeunt. Non secus uitibus pinguius quom solum inutile est ob luxuriem, quam toti plantae ac fiuctibus communicat. Unde&exeiuscemodi uineis vina vel a vulgo ipso damnantur. deterrimum vero id pingue est, quod ex stercoraceq fimo cadaueribusue est . quum id viti in plantas reliquas ob vim attrahendi, quam a calore,raritateq; strenuam habet, insitum sit, ut sapores, odores,qualitatesq; Omnes rerum quas prope habet, suos iu fiuctus excipiat, aC tenaciter seruet. Quod quum optime norint Bononienses, qu C anno ager ubi vinea est, triticum frugesve alias excipit, uuas ex eo non improbant; quo vero cannabina, negligunt ι quod fimo plurimo ad cannabis cultum opus est. Longe minoris damni vineis terrae macilentia est. Etsi enim ob inediam minor est fiuctuum ubertas, habent Et tamen inutilis succi minus. Ita ex soli substantia de vini natura statuendu. Ad quod id quoq; spectat, quod nunc tophaceum, nuc gypseum, saxosum, glareosum, arenarium, sabulosum,cretaceum solum est. id quod sicut ad sapores, ita & ad uniuersam vini natura di- D scrimen maximu parit. Et fieri quidem non potest, ut in simplici topho, aut saxo, aut gypso, vel in simplici glarea, aut sabulo , aut creta, vitis vivat: confracto in & topho, & saxo,&gypso, & glarea itide, ac sabulo,& creta, si glebae pinguis ali-gd accesserit, vivit. ab huius vero maxime glebς natura,& copia vitis, eiusq; stuctuu natura o maxime varia accedece tu
227쪽
etiam aliqua ex fundo qualitate. quemadmodum in aquaru A
quoq; origine & decursu; ut alibi explicauimus. Alicubi excavantur in montibus durissimis scrobes, in quibus ruderibus, SI simo oppletis, seruntur uites.& uina quae ex ijs fiunt, generosa sunt,quae tamen caput facile seriunt. In qualitatibus uero, quod solum calidius est, praeter quam quod plantae radices exurit, alimentum etiam illi acrius praebet. contra, quod stigidius, de radicum hebetat calorem, S plantae fructibusq; QCcum dat frigidum. Ab humidiori uero tum extinguitur uiuificus calor atque humor, tum fructus inutili succo turgent. Bsunt Zc inodori,ut qui aquam sapiunt, ut ait Theoprastus; 2. de caus pl. cap. 2 I. & praeterea insipidi ex quibus etiam uina
minime uel generosa, uel durabilia. In quo, quod uir Doctissimus obiicit, damnandus non est Theophrastus, 3 . de campl. r scribens humido solo uitem proficere in magnitudine,
καί τις Φη φ Iάν. non enim ἐυκανωia est excellentia fiuctus,
ut ille uertit, sed bona tactificatio. cuius causa est τρο , abundans alimentum: causa illi contraria, quae excellentes C
sapore fiuctus parit, quae est soli potius ariditas. Contra ab aridiori tabescunt quidem plantat; at fructus quem succum praebent, minus insipidum & dissipabilem praebent. Ad secudas autem qualitates pertinent, tum sapores dulce, acerbum, acidum, salsum, amarum, acre, & consimiles aliae: tum odores , quibus non raro terram infici, argumento sunt Concreti
succi,tum liquabiles aqua, tu susiles igne: tanti saepe maleficij,ut plantas alioqui natura sua salubres thermarum uicinia insalubres reddi,constans sit,& ratione Cofirmata obseruatio. DDe coelo autem, ut illud quidem cum multis stirpibus alij uiti commune est, solis calore gaudere 1 ita, si is immoderatus sit, laedi. Vineas igitur ad meridiem obverti Calida in regi ne , non bene est. tum enim fiuctuum succum immodice absumi necesse est; tum uinum acrius, & quod facilius acesca
228쪽
De potu in morbis. Lib. II. γ sy
gigni. Spectare autem meridiem, imo eadem die orienteo atqi occidente Sole illustrari, in stigidiori plaga quibus contingit, summe utile est. sic intimo, qui illic non multus est, vitis calore feto', atque ad fructuum maturitatem adiuto. Ad 'orientem autem versas esse in temperata regione, sat est hoc pacto interiori calore ad fiuctuum concoctionem ab exteriori moderate adaucto . Utiliter vero Septentrionem spectant vineae calidiori in regione, ut a cuius Ventis aeris seruor temperatur. De Occidente aliquid dubitationis est, quod apo B ta in eum spectare vineas non probatur. At quum Sole pari horarum numero sub utroque axe vitis excipiat, tantundem afferre commodi posse videtur quotidiana a vespertino calore in frigus,quantum a nocturno stigore in diurnum calorem mutatio. Hactenus, quomodo tum ex solo, tum ex coelo devini natura sit statuendurm Ad utrumque autem Solum Gmul de coelum, pertinet sirus. In quo tantum interest subsimi ne & ab aere ventisque perflato, an humidi & concluso loco sit vinea, quantum vel utili puroque ac suaui, vel inutili C sordidoque atque insipido esse succo interest. hoc ergo ad vi-
Nunc ad effectricem causam, id est, Artem transeamus.
Haecin eo posita est, ut opportune tum vires Colantur; tum uuae legantur, praemantur; tum vina ex ijs facta condan-' tur, tractentur. Quod de vitis cultura dicimus, eo pertinet
D ut ne prope ipsam alienae naturi pravique succi sit aliquid. quum illud obseruatum sit, quod & Theophrastus α. de Caus. pl. 2 s. scribit, tum priuatim si prope, satam brassicam habeat ob intestinum cum ea odium) minus laudabiles fructus se in i atq; si vicinam habeaesaurum, aut ficum ob subtractum N sertas
229쪽
fortasse viti a calidioribus hisce plantis alimentum) non sa- α
tis proficere ad incrementum, tacunditatem, suauitatem fructus: tum uniuersim sapores, odoresque varios uuis prore viti vicina communicari et unde & colocinthide, elleboro, siluestri cucumere, ad eius radices aut sponte enatis, aut de industria admotis; vel si theriaca, scammonio, mosthoue in insitione illitus sit surculus; earum rerum qualitates, viresque recipiantur in vinum. Sed & illud multum interest, su limisne, an humilis sit vitis. Quando enim non nisi humido, st& iseundo solo in sublime perduci vitem bene est, ut cui nodesit vel ad incrementum , vel ad fructuum ubertatem alimentum , quo haec sublimius ascenderit, eo meliores etiam fructus edet: sed Sc purior semper tenuiorque in altiores stirpis partes succus trahitur: solaribus radijs magis illustra tur,& sinceriori aura perflantur summae partes. Quare etiam ubi arbores, quibus vites maritantur, putari accidit; quum harum pampini non habentes cui innitantur,& in quod scandant, humiles remaneant; Solem suis ipsarum frondibus ar- QCentes a fructibus, eos sapore, gratiaque longe inseriores s runt In humilibus vero squales in minime succoso soloesese debent, quod ab eo alimentum deest ad multam vel palmitum materiam, vel fructuum nutritionem ὶ humi cubare, ut in Asia passim, & nunc etiam alicubi in Illirio, iniuria potius quam studio accidit x minime laudabile est et quod, tum terreni vitium omne in fructus trahitur; tum reflexo in ipsos a terra Solis Calore, eorum succus spissessit, & vinum fit crassius; nullius gratiae praeter dulcis alicuius saporis vestigium , D'particeps. Quae alibi vites vel breui crure sine adminiculo, uelut arbusculae per se stant, uel etiam sustinentur surcilla, suauiores, utilioresque fructus serunt: Δc adhuc meliores,quvaltiori pedamento ι quum in uniuersum minus terrenarum
krdium, & plus solaris beneficentiae recipiant.
230쪽
, obseruandam Usupra quam legantur. Cap. XII. ACcedamus ad uuas. Quae prius quam legantur, ma.
turae ne sint, an acerbae, Ac quali tempore legantur, plurimum interest. Sicut enim quum minus maturae sunt, quia nondum terrenarum, dc aquearum Cum aereis atque
igneis partibus exacta mistio Concoctioq; Constitit, acerbum dant uinum, ita quum maturiores ι ob dissipatam iam aer substantiet copiam, ad saporis suauitatem necessariae,suauitas B perit . A d uini igitur bonitatem pertinet, ut mediocris main turitatis uuae legantur. Adde, quod licet uinum ex acerbis uuis,quia in eo terrenae frigidaeque ac siccae partes prqualent, magis fit durabile;quod tamen ex maturioribus fit,facile acescit, siue enim opportune non legantur ob pluuias, ex his putredinis aliquid uuas contrahere necesse est. sue etiam amdiori tempore in plantis diutius relinquantur,a sole superfluucat rem Concipiunt. ita ut, uel putris, uel solaris illius caliditatis uestigio transeunte in uinum, eiusque insitum calorem C afficiente, facile acescat. Sane autem priusquam legantur uuae, uetustus aliquorum mos fuit, ad dulcem uino saporem Comparandum,triginta ante vindemiam dies,palmites e quiabus racemi pendent intorquere, frondemq; omnem detrahere. Sic intercepto ob palmitum distorsionem alimenti in ramos a uite Cursu, accedenteq; etiam a Sole humoris multi Consumptione. non secus atque si coquatur, uinum fit dulce. Alis denudatis fionde racemis, uuas non priusquam Corrugari iam Coepissent, legebant. tunc uero collectas soli expo- D nebant. atque ubi iam pasta essent a meridiano aestu, transs rebant in praelum, praemendas dehinc ad auroram. Et est quidem, siue uno, siue altero modo fiat, ad suauitatem uino Comparandam utilis haec diligentia. At non semper uina