장음표시 사용
241쪽
robur, plusquam oporteat, detrahitur. Itaque ad conquire- Α dam maiori compendio uino claritatem, alij oui albuminum spumam,alij la alij itriorum ex tritico decoctum, alij tenuissimas coryli schedas ascia factas uino exactissime cOfundunt. Quae singula non Carent ratione. agglutinat enim sibi horum unumquodq; secces, quae in tota uini substantia confusae turbulentiam pariunt. Sed ubi tamen uinum Claruerit, ea non sine periculo in ipso reli nquuntur.Corrumpuntur enim singula, & putredinem concipiunt, causam uitii no exigui in uino. a Serius pultent schedae,quas diximus;sed eς priuatum malum habent, quod capiti insensum ex ijs fit uinum. Euitatur suspicio omnis, quicquid ex his in usum uenerit, si transfundatur uinum in uas aliud statim atque claruerit. Ad vappam
uero duo nunc maxime usurpantur, certo ad eam labem reis medio. tum alumen rupeum,quod musto, aut etiam vino incoquunt: tum sulphur, quo tantum sinunt, & dolium, & vianum . hoc vero efficaciae tanta vi quod iam caeperit eo vitio Corripi, curet. Scilicet utrunque horum lentorem illum insi- Cgnem aqueae in vino substantiae deterget, a quo sordes in toto vino retinebantur, ne subsiderent. Non deest tamen vino ita curato vitium.quod ipsiusmet aluminis substantia cum vini corpore commista astrictionis simulq; erosionis non leue illi vestigium impartitur. posteriori autem minus quidem malum,quod halitus tantum in vino excipiuntur: at ingrato tamen illo odore insensum homini id vinum est. Melius ergo
remedium est, quo veteres etiam usos constat, marmoris imnuissime triti iniectio. in cuius exemplum ex nostris aliqui flu Duiatile sabulum crassius de bene totum sumunt non sine semetia. Caeterum si quid est,quod nulla re alia addita id malum impune corriga una est validissima, M per plures horas agitatio . quae dum lentorem frangit,sordesq; attenuat, Sc agitatu imbecillum vini calorem excitat, nihil alieni inducens in priorem
242쪽
priorem quasi naturam, non pari licet praestantia, id restituit. Quartum erat vitium,quo mucidum fit vinum,dolij stequentisti me culpa. Ad quod corrigendum quum ars varia tenta4rit, quicquid pr. etcr diligentissimam abluendo, deradendo, asciaq; poIiendo, letersionem tentet, vix unquam id assequitur, ut in sui naturam vinum redeat. qui enim alijs odoribus priorem illum vitiosuna corrigunt, novo odole nouam quoq; naturam adsciscunt.
si Vini varietas pro Condiendi, is Recondiendi varietate. or pro vario in dolio situ. Cap. XVIII. Postremum est artis munus vini condiendi,& recondendi . Eius autem naturam immutari conditura varia nihil obscurum est .sic non ad medicum modo usum, sed ad πω luptatem quoq; alij alia vino commiscentes nouos illi sapores, odores'; ac propterea naturam nouam adsciscunt. Sed
hac de re alio erit agendum loco nunc enim de simplici vino C sermo est. vi propterea a condiendi , ad recondendi modum transire satius sit. PIurimu ergo interest ad vim honitate quo loco repositum sit, frigidone, an calido loco. de qua re non pauca Galenus, scribens in Asia vinarias cellas ad meridiem& solem stati,ita & eius patre imbecillia insigniterq; aquosa vina in calidissimam cellam transtulisse, staebe plurima calida herba opertis uasis. Et contra tamen omnium sere com sensus est, uinarias cellas septentriodem spectare oportere. D Cauerum diligentior hac de re disputatio huius non est instia tuti. Satis illud sit, uina esse illic reponcnda, ubi bene mature scant, seruetur,nulliusq; putris, alieniue odoris vitio inficiamtur. Italia passim cellas probat subterraneas, hyeme calentes,
aestate stigidas. & in his non generosa modo, sed etiam imbecilla vina seruari quotidiana est obseruatio. ut illius quoquo
243쪽
quod locis austro soliq; obuersis corrumpuntur. Hoc ut noscat, satis cuique arbitramur. Ad hunc locum situs quoque vini in varijs dolii partibus varietas pertinet.nempe & sensus docet, bonitatis maioris coquod medicum tenet locu , qua quod imum aut summum;& id ipsum confirmet ratio. Ut.ta. ab externis iniuriis tutior est locus medius, ita in medio maxime proprius viget Calor, naturae uniuersae rerum fundamentum, priuatim autem etiam in vino vel puriori, terrenae partes aliquar, foecos potius quam partes imum tenent locum, quarum contactu propriam vini substantiam aliquo modo coinquinari accidit. Sunt 3c tenuiores quet summum occupat, ob tenuitalcm facillime,ut ab aere qui dolium ambit, vel calidiori, vel frigidiori, vel corrupti alioue modo immutati patiamur. medio igitur loco summa est bonitas. Quamobrem debet id etiam in condendo, & seruando vino studium esse praecipuum,tum ut crassiori densioriq; materia sint dolia,quo aeris noxas vinum minime sentiat; tum, ut quum primum uinum valide seruere desierit,operculo arcte muniatur.id qJ non aeris modo vitia avertet,sed etiam essiciet ut ne spiritu se quae vino inest substantia,nimis dimet. a qua ea vivo acquiritur energia ac quasi vivacitas, ut quum in Calycem sunditur, non postrema in vino laude. resiliat. Et de vini natura varia pro artis varietate, hactenus.
De vini essectibus. in actionibus naturalibus animalibus, vitatibus. Cap. XIX.
Nunc de vini essectibus agendum. Quos quum in homine per quam varios pariat, pertinent illi uniuersim Vel ad naturales, vel ad animales, aut vitales actiones. Dcinaturalibus autem id non obscurum est, vinum nihil agere, Priusquam ab insito nobis calore sit passum , ita ut vicissim lopatiatur,
244쪽
. patiatur, & agat. Patitur dum caloris vi coquitur. coctum eum chylo commistum sanguini quoque confunditur. imo eum eo idem fit, & una in extremas usque Corporis partes deducitur, ulteriorique caloris actione cum illo ipso immutatum solidis tandem partibus agglutinatur, Min earum subis stantiam Conuertitur. Agit autem in corpus,tum sui substan. tia, tum qualitatibus. Qualitatibus quidem, primum omnium odore, quem non bibendo tantum, sed etiam antequaa hauriatur naribus attrahimus. hoc ergo spiritus tum anima les, tum vitales, ita temperantur, & restituuntur; ut inter ea quae solent in animi desectu succurrere, praecipuum locum odoratum vinum teneat. Qupin bibitur, sapore suo non modo per neruos in lingua palatoque, atque hinc in ore ven . triculi dispersos. ventriculum ipsum ad avide attrahenda excipiendaque alimenta excitat; sed humores quoque qui-C bustum commiscetur, nunc uno nunc alio modo pro Variasiit differentia contemperat. Vbi in ventriculo exceptum est, statim eius calorem sui fouens calore coctionem tum Cib rum , tum si qui in eo sint, crudorum succorum, adiuuat. flatus dissipat,& hoc magis,quo generosius est. deincepsq; dississa sui caliditate in uniuersum corpus p venas, si quid crudi in ijs est, concoquiti si quid tenuis serosique atque inutilis succi
in venis habitu ve corporis sit,meatus aperiendo efficit, ut per urinas sudoresue expurgetur. Agit vinum sui etiam siccitate, densando tum vetrem, tum cibos, tum partes corporis quasque alias. venter enim alimenta ad concoctionem usq; a D solutam arctius continet. Cibi a corruptela vendicantur. Et corporis partes quaeq; densatae non facile excrementa aliun
de excipiunt: quae autem habent, validius propcllunt. Agit postremo & sui substantia. Substantia autem nomine intelligere licet tum consistentiam,id est, substantiet modum; tum quod author librorum do dieta lib. i.materiam vocat, scribes c O vinum
245쪽
vinum habere quiddam purgatorium ex materia; tum etiam quam proprietatem substantiae dicunt. Quomodo autem agat merito consistentiae, apertum est. tenuitate enim atque humida oc fluxili sui substantia i adiuuante etiam calore) v, nilin omne in extremas Vsq; corporis partes alimenta prompte distribuit, & sei mole sanguinem auget, & postquam coeo suerit solidis partibus agglutinatum, nutrit. Quid autem illa sit materia, dc quomodo ab ea vim. habeat purgandi, ob scurius est. An sorte materiae nomine foeces illas vini intelli- agi qu m crapulam vocant :& purgare hoc loco detergere in Nam id materiae genus quam maxime deterget, itan qui eam sumunt ante cibum, iis aluum moueat. incsse autem id materiae genus cuiq; vino, docet vis detergendi, quam nullo unquam tempore amittit. inomodo aurem proprierato , substantiae varios ciuestus vinum cdat, mox dicendum. Nunc autem quia de eius effectibus in actionibus naturalibus agi tur,aliud se offert scitu dignum. Quum enim Galenus Com. In 2. des actur. 71. alicubi vinum siccare, Sc repellere, M GConcoquere, M emollire, de distribuere scribat. qui effectus omnes ad naturalem vim pertinent, res postulat, Vc qua Vihaec praestet, indicemus. Quomodo quidem siccet, & con coquat, S distribuat, nihil obscurum est. dς rcat enim rem ieramenti siccitate, concoquit calore , distribuit Renuitate substantiae, & calore. At quomodo repellit si distribuit Z distributio enim cum aportione est, quae a calore repulsio ab . astrictione,aut stigiditate. Et quomodo etiam emollit Vinum si desiccat Dura enim faciunt quae siccant, & mollities ab Dhumiditate est. Verum in vino repulsio sequitur siccitatem. secatae enim partes corrugantur, sic quaedam fit repulsio. Nollities vero scquitur concoctic. m. sic duri tumores con coetione mollescunt. Nunc si vini effectus qui ad animales vitalesque actiones pertinent, spectemus, miri illi quidem sunts
246쪽
De potu in morbis. Lib. II. arx
sunt, & digni, quorum causas inquiramus. Admiranda est , ' in primis temulentia , stipata numerosa symptomatum caterva. Sensuum precipue hebetudine, M maxime visus offensa,qua frequenter una res plura videatur;quae paulo sunt longinqua non cernuntur; α quae proxima, minus exacte. ima. ginatio etiam ita corrumpitur, ut circumferri omnia videantur . In hoc tamen vitio gustatus videtur ita vigere, ut salsas aquas temulenti dijudicent magis quam sobrii. Sed communis quoque sensuum affectio quae ad somnum & vigilias B pertinet, ita oblςduntur, ut nunc prorsum vigilent, nunc
prosundius dormiant. Mens etiam non raro delirat. Et m uendi quoque voluntario motu vis ida Corrumpitur, Ut tremant , non sine frigiditate etiam nonnunquam unde solem remulenti quaerunt) & lingua loquendo oberret,&lachrymqex oculis fluant Quomodo ergo haec vinum potest In problematibus horum quaeritur ratio. at paulo obscurius. Quod una res plura, vel quod moueri in gyrum omnia videantur , resertur in ἰη De visionis, a vini cajiditate motum. C At quid visionis nomine intelligendum Fortasse rei visibilis
species in oculum recepta visio hoc loco vocatur. Caliditas vero vini, non nuda est qualitas, sed calidus ab eo vapor. Ita quidem specie rei visibilis nunc sursum nunc deorsum celeriari me commota in oculo ob vini evaporationem, simplex res
duplex videri potest, ut scribitur in libro de sensu de sensilibus. At hic, sicuti, si quis apertis oculis digito eorum unum leuiter deprimat, intacto altero, visibile dupplex apparet illa vini vapore crata, qualis maxime temulentiam facit, in eum ipsum locum haerente, fieri id ipsum potest . Id enim Certum est, nisi utriusque oculi pupilla vi silcm speciom eta linea excipiat, luplex appariturum visite spectrum, Unum altero depressius. detorquente igitur vini vapore de lineae r
247쪽
ctitudine pupillam alteram, duplicia videntur quae spectantur. Ei usdem vaporis agitatio in oculo, efficit, Vt perturbari, vertique in gyrum res videantur. atque in uniuersum hebetudinem omnem vel sensuum vel metis essicit sui vaporis copia , Vinum. Atq; is vapor,si cum caliditate habeat ut siccior sit, qualis ex generoso Sc vetusto vino; utiles atq; ad somnum necesntios alimenti vapores absumendo, vigilias parte, atq; etiam deliria: si cum calore multus, & benignus atque humidus sit, oppletis sui copia crassitudineque meatibus Cere-- bri, per quos moueri spiritus per vigilias solent, somnum parit, aliquando inexpugnabilem. At, quomodo reliquissensibus vitiatis gustatus integer est, ita ut salsas aquas temulenti magis sentiat quam sobri; An quia mouetur sensus nos milibus, sed diis milibus propterea, quia incbrio lingua faucesque vini succo qui dulcis est, imbutae sunt, occursum alieni saporis agnoscunt: in sobrijs, quialiis caede partes acris Uoq; lapore abessiimatione, quae fit. a cibis,sunt inse tae,no percipitur At consentaneum non est rationi, sobri, hominis,qui sanus si linguam faucesq: eo vel salso,vel acri humore esse insectas; Neq; etiam respondet sensui, salsum actumue aquarum saporem magis ab ebrio quam a sobrio percipi, ut
proponitur. Est etiam inter ebriorum accidentia in motrico facultate non infrequens totius corporis tremor, cum stigin re, M linguae haesitantia. imo vero extra temulentiam, ne
uorum uniuersim imbecillitas, paralyses , epilepsiae, apople xiae. quomodo haec igitur, quae Digiditatis csse effectus solent, a vino calido An multo vino sitabcatur insitus viscerum calor , atque hina & tremores rigus Nam de conualescentes Ob Caloris ex morbo imbecillitatem a cibo saepe horrent, quasi Calore, non sui censent) sponte sua contracto ad interio
Sa gratia coctionis ι sed quasi a multis alimentis oppressi -
248쪽
. est autem horrori affinis rigor, & tremor, & se us. Ob hane
igitur causam non solum horrent, sed etiam stigent ebrii. o. ptereaq; in sola libenter versantur. Neruorum vero affectus& alia mala,quae proponuntur, Vaporum copiam sequuntur, non ex vino modo, sed etiam ex crudis in uniuerse corpore succis, vini tamen vi sublatis in Caput. equo nunc in ant riorem cerebri sinit effusi de in oculos diffusi lachrymas cient.& in ampliores meatus irruentes magna facta obstructione, spirituum transitum ad corpus reliquum impediunt; vel prors um ut in apoplexia, vel in parte magna ut in epilepsia,& paralysi: nunc vero neruorum substantiam imbuentes tremoro neruorumque dolores, dc affectus varios pariunt. In vitalibus vero actionibus, quae varietas Taciturni, 3c tristes, ad verba atque hilaritatem paulo liberaliori poculo excitantur. Τimidi ad audaciam, imo etiam ad se rorem. sordidi ad liberalitatem. de contra alij, quasi stupore oppressi fiunt melancholici . Quid λ In vino etiam veritatem esse vulgatum est. Vnde haec igitur Sunt hi omnes effectus vini caloris, dc vaporum, nempe calfactis attenuatisq; vini calore vitalibus spiritibus , imo de animalibus nam in hisce animi perturbationibus animalis etiamnum facultas Concurrit Cum vitali proptereaq; atri humoris siccitate seritateq; temperata, taciturni de tristes mutantur ad hilaritatem dc loquacitatem. Audacia vero,& furor sequitur sanguinis ex calore incensionem. 5 liberalitatem in sordidis, atri humoris, qui auaritiae comes est, temperies facit. Sed quomodo mendaces veridici An quia a vini vaporum copia, versatilis illa, quae in mendacibus est. Vis ingenij, obtunditur i ita ut quae non sunt, quas sint, essingere non possit ex arbitrior i si i
249쪽
ET hi quidem sunt effectus qui uniuersim a vino fiunt. At
priuatim magna eorum differentia est, a differentijs, quas proposita iam antea in essentiae,& causarum differentijs capita.*ggerunt. l Iamque, ut essentiam peiParramus, primum quod ad sub aptiam pertinet, nulli ignotum est,dilutu vinum ob retusam vim meraco minus: calfacere, ac siccam, partissime alere: minusque tentare sensus, mentem,mruos οῦ atque non animales modo, sed vitales quoque spiritus minus recreare. *t celerius id ipmen in corporis partes quasque iertur, ob tenuitatem qaam illi aqua comparat, quod in causa est, ut iugulum & yrinas cieat, α celerius temulentiam inducat quῆm in acum, v est in problematibus sect. I. probL 3.sent. 8. in ta Minn in tertio de xλtione victus in acutis, aquo sum 'mumsupernλs partes omnes, & eas quae circa vesicam C suam minus isderes meracius vero in ijs prodesse magis, quae cire hines inum. Quae sententia digna est ut expendatur. Si erum superiores partes sunt, ut Galenus quoque intelligit, caput m thorax, cur hs minus utile meracum est Thoracemi quidem,ut in quoeraecipua est caloris sedes.nihil mitum m iraci calore ob adauctum aestum lcedi, at caput natura frigidu ilaedi, non Videtur consentaneum: ut neque etiam Vesicam, natura frigidam. Cur vero etiam intestinis meracum utile quia adstringit, ac propterea ipsis, ut Galenus ait, dat ro- Dbur e At quae partes a natura ad excrementa extra corpus d turbanda constructae sunt, adstringi inutile est i laxari autem necesse. Neque licet vinum omne exsiccet, absolute tamen meracum omne adstringit. Caeterum meracum uinum Vaporibus tum lais, tum alienis, caput replet.quos ea pars, quia
250쪽
, frigida est, non dissipa yes 4ςrSO capiti aduersu censetur Mquod ide author loco eodem affirmat, palpitatione: venarum ted pinum, x capreis gravitatem in sermo vesica vero qua
uis merito temperiei consimilia temperamenti potu iuuetur magis quam dissimi; merito tamen ossich,quod habet vi ex.cipiat serum, quod acta est, non Eget meraco,quod acrius reddit serum. Inteiunorum vero, tum quia frigido sunt tem p ramento, tum quia inutilis a ventriculo materiae, & pituitae vulgaris ac crudae colluuiei obducuntur, vis sanitasq; Calore B imo etia mediocri siccitate seruatur. atqui dilutum ob aquarmistionem minus in utroque valet, ita ut a Galeno 2 affloc. Cap. 9. quod etiam mediocriter dilutum est cum iis censeatur, quae humectare, & refrigerare nata sunt: ob idque somnum Conciliare, Est ergo meracum intestinis totiq; inferiori ventri sui caliditate, siccitateque longe utilius diluto. quod & eodem loco idem Hippocrates assirmat, scribens ue trem quidem superiorem, id est, uentriculum, diluto uino infirmum, S humentem reddi; inferiorem autem, id est, inte-U Itina, statuo sum. M Galenus L. de rar. vitain acui. 2 8. alibi scribens dilutum uinum uentris robur exoluere. Effectus ergo his contrarios essicit meracumi: ac propterea uentri uniuer-
sim utilius est . quanquam hoc quoque sitim facit sui siccitate. Sane autem est in libro de ueteri modicina, meracu multum potum hominem aliquomodo debilem reddere. quod habet aliquid dubitationis. quum enim id plus quam dilutum
nutrimenti afferat,plus etiam roboris afferre Certum est. Sed debilitas, quam ille author ueretur, ex copia est tum humorum, tum uaporum,quos Copiosius uinum exsuscitati non ex
inopia quae ex parua est nutritione. Est M aIta in libro de as. tectionibus indagna silentio sententia, qua scribitur, quicum- ,, que cibi aut flatum; aut κι a, avium, aut morsum, aut re ., Plotιonem, auc t men faciunt, a talibus Iiberare meracum Q . i. Ο uinum