장음표시 사용
161쪽
xausa animantia non pendent ab homine, nec calores ab albedine ; bene tamen corpora inferio-o a coelestibus: Atqui finis est principium operabilium ab homine , seu actuum: humanorum, qui a fine desumunt moralitatem : Ergo convenit homini in suis actibus agere propter finem Secunda ratio D.TEomae lupponit esse duplex genus actionum ab homine elicitarun),alias vovit a manes humanas,alias actiones hominis. Actio nes humanae sunt illae quae conveniunt homini in quantum est homo,prout disternitur a brutis
a quibus distinguitur per hoc quod est dominus
actionum iliarum per rationem A voluntatem. Est vero homo dominus actionum suarum cum ex deliberatione procedit: unde actiones illae humanae sunt quae a voluntate deliberata procedunt. Actiones vero hominis sunt illae quae abso- Iute ab homine ut principio procedunt,sed non ex deliberatione rationis,ut cum homo aliis intentuS manum, pedemve movet,vel barbam Dicat. Ad quam clas lem reducuntur etiam actiones xidendi, admirandi, stendi, quae licet a solo homine procedant , non ip men eXprimunt cha
cteristi cum hominis operandi modum , qui esteae deliberatione. Hoc possito speculatio intelligitur de actibus deliberatis, &Probatur : Omnes actiones quae procedunt ab aliqua potentia caasantur ab ea secundum ratationem sui obiecti ; id est, nullus actus potest
Procedere ab aliqua potentia, qui feratur extra objectum adaequatum talis p Otcntiae: V. g. Dulia potest esse cognitio , quae non seratur circa,
verum, quod est objectum intellectus; nulla volitio , nisi circa bonum ; nulla visio , nisi circa Isu Ium aut lacidum i nulla, auditio nisi circa
162쪽
sonum occupari potest, nec generaliter ullus actas sphaeram objecti formalis suae potentiaea' transilire. Atqui objectum adsequatum volu tatis deliberatae est finis ; voluntas quippe deliberata nullum potest prosequi bonum, nisi ab eo sibi proposito alliciatur; bonum vero propolistrum ad sui amorem alliciens finis est, ut p tet. Ergo voluntas deliberate procedens tu omnibus actibus humanis finem intendit, finem quaerit, propter finem agit. Objicies r. Amor beatus est actus humanus, per illum enim maxime differt homo a brutis: Sed ille amor non est propter finem , eum sic actus necessarius, nec ad illum se moveat volu tas ex praevia deliberatione , nec sit in libera hominis potestate , quae tamen requirit S.Tbomas in inibus humanis propter' finem elicitis. Ergo homo in omnibus actibus humanis non agit propter finem.
Respondeo amorem beatum e se actum humanum perfectissimum , caeterorum omnium fructum & coronam ; quia licet ex necessitate procedat,tamen haec necessitas non provenit ex imperfectione cognitionis , sed ex plenitudine Madaequatione voluntatis , quae bono universali clare viso impletur, non caeco impetu propellitur. De illo tamen non loquitur D. Thom. qui agit solum de actibus humanis hujus vitae, quo homo ex praevia deliberatione de consilio elicit Objicies et . Prima intentio, seu volitio finis est
actus Vere humanus : amare enim finem sub ratione finis non convenit nisi homini: Sed prima volitio finis non est propter finem ; non enim procedit ex deliberatione praevia,c sim sit id undin
incipit deliberatio ; dc D. Thomas illos soldin
163쪽
achus dicat esse propter finem, qui ex voluntare deliberata procedunt. Ergo non omneS actus humani sunt propter finem. Respondeo de ratione finis esse quod appetatur propter se, & quod alia propter ipsum appetantur. Per primam autem volitionem finis appetitur propter se,unqe relinquitur primam volitionem esse propter finem. Ad cujus pleniorem elaritatem considera, quod sicut in eodem actu intellectus duo distinguimus , scilicet rationem intellectionis & rationem di chionis , quia idemachus verbum mentis producit, & productumrontemplatur: ita in aetii voluntatis duo etiani discernimus, & rationem spirationis seu pondo- rationis, & rationem amoris seu tendentiae in objectum ; nam voluntas dum amat & .trahitur ab objecto amato , & objectum amatum amplectitur. Sub prima ratione patitur ab obiecto sub secunda agit circa objectum, ut egrestie explicat S. Doctor infra, quast. 26. art. M dicens: οἰus aptetitus cir Io vitur , appetibile enim movet appetitum ac iens quoda modo in ea fui i tentionem ; O rursum simul appetitus tex/it in a
petibile , ut ibi sit finis motus , ubi fuit trincipium illius. Ubi vides quod sicut amor finis procedira voluutate, ita & a fine allicitur.
Nec obest quod prima intentio non sit deli-
herata ae liberatione propria & rigorosa , quarantecedit electionem mediorum, & sequitur in- aeritionem finis '. non, inquam , obest ; quia
sussicit quod sit radix tollas deliberationis , vel
etiam quod oriatur ex virtuali deniberatione, quatenus regulatur cognitione aἀvertente rediscernente bonitarem finis. Sicque primus ille imor est propter finc in , non praeamatum , sed yraecognitum, de ut sic dicam coamarunta
164쪽
jcies 3. Fruitio , Saudium , delectatio, Scquies id fine postello iunt vere actus humani, cum nequeant competere brutis : Sed illi actus non sunt propter finem allicientem ad sui amorem , cum potius supponaut finem habitum , de posse iram : Ergo non omnes actus humani sunt Propter finem. Respondeo plerosque docere delectationem de fine esse etiam propter finem , quia sicut bonitas finis apprehensa causat moraliter sui amorem , & absens causat sui desiderium, sic praesens& possessa causat sui det echatio nem. Certe , inquiunt, cum delecta 'o sit actus voluntatis tanquam causa: efficientis , exigit etiam moveri a fine, quae est causarum omnium prima,& omne
quod habet causam efficientem, debet etiam habere finalem. Maxime quia juxta principium S. Thomae respectu voluntatis idem est objectum & finis: Sed delectatio respicit bonum ut objectum : Ergo & ut finem. Alii tamen cum MartineZ contendunt actus qui 'ersantur circa finem iam adeptum, non esse stricte effectus finis, cujus tota causalitas sita est in hoc,quod alliciat appetitum ad sui desiderium, vel ad media ex sui amore eligenda ; adeptum autem finem nemo desiderat, nemo in ordine
ad illum aliquid eligit, sed in illo sistit appetitus , subindeque cessant omnes actus humani, qui ad finem acquirendum ordinantur. Foet S. Doctor quast.2.art. 6.ad i. ubi docet delectationem non esse propter aliud tanquam propter causam finalem,sed tanquam propter formalem, seu obiecturli: ubi non loquitur de delectatione objectiva, quae non ponit in numero cum fine,
ut quidam exponunt, seo de formali, cum de ea
165쪽
loquatur, quae est quietatio appetitus in bones Juxta q iam solutionem dicendam esset delecta tionem non elle rigoresse actum humanum, sed metam & complementum actuum humanorum, quod adepto fine non efficitur per veram actionem,sed connaturaliter resultat .Elige quod magis arriserit; est enim subtilitas levis momenti objicies 4.Bruta animalia agunt propter fine, ut cum unum medium prae alio eligunt in ordine ad aliud quod intcnuunt : quod variis exema piis confirmari posset.Ergo agere propter finent non est proprium solius creaturae rationalis. Respondeo creaturas rationales non ageret propter finem formaliter se movendo in illuricX praevia cognitione finis & proportionis mediorum ad ipsum. Quia appetitiis brutorum chnaturaliter determinatus ad unum,unde quando per se sim vel imag nationem sibi aliquid conforme inclinationi repraesentatur, statim in illud non consilio vel discretione,sed impetu fertur. Contingit audem in operibus brutorum appar re quasdam sagacitates, quatenus habent inclinat onem naturalem ad quosdam ordinatissimos processus a summa arte ordinatos. In quo sanἡ splendet increatae sapientiae ratio ; nam Virtu moventis apparct in motu mobilis , sicut artis humanae industria in horologii structura reful-gcr. Nallam tamen inesse brutis rationem, pru-inentiam , vel sagacitatem apparet ex hoc quod omnia quae Cint unius naturae fimiliter operan .
tur. Sest de his plura & cusiosa in Philosophia R a 32 E T 1 o. SI solius hominis sit agere propter finem, ea- 'ue sola oPerapio humana ruerito dicaaur, qua
166쪽
ex deliberatione procedit,profecto brutis annumerandus est, qu naturae suae oblitus, nec finem tuis actibus praestituit quem intendat,nec ratio-uis praeeuntis lucem sequitur , sed passionis impetum, vel solius naturae instinctum. Bestis b statio8 homo es ait Berirardoratione vigens,ct ratione non ureris. O rem pudendarat homo ad aete
na natus , Dei capax, coeli candidatus, rationia par ticeps,dum rationis ductum non sequitur,a Ibrutorum greges deponitur, comparatur jumentis in lipientibus, M sinulis fit illis ; fit sicut equus& mulas, quibus non est intellectus, ut ali Da- h--xvr irrati/Halia pecora, qua naturaliis ' bruntur, ut dicitur 1. Re r. a. 8c filium prodigum aemulatur, qui parcem deserit, pasceret porcos. L. t tu te pietasu desertor ait Chrysol Og serio. 1.3de' latur porcis , porcorum traditur servituti, ust sciat: t a iam mi)erum sit,amartim quam sit quietis paterna beatitudinem perdidisse. Semper agamuRUT DUmines, id est opera praeveniat deliberatio
comitetur prudentia,iudicii tranquillitas subse- quatur. Sic semper rationabilla meditantes ad Gnem intentum tandem perveniemus, & in Deo volantas inveniet conuinamationem,si ab eo i tentionum sitarum ducat exordium: Vae autem miseris a vero fine aberrantibus , quaerentibua Drutorum more unde finiant appetitum,& insi Uenter respuentibus unde vero propinquennnni. 2uar,nt finem consumptionis, non cono ma- nonis, ut egregie observat Bernar l. treto. dedi-lig. Deo. Cuia non beato sine consummari, Seres ma vacuo labore accelerant, qui rerum magis specie PIem authoi s delactati , prius universis ex rrare, de gulis et iuut experiri, suam, uAt unxue aestatis Dominum prior . st is
167쪽
PRobatur exponendo lationes D. Thomae Art. s. Prima: Finis ultimus est ille cui omnia' et simi in potestate hominis subliciuntur, ultimus enim sinis affectui homJnis omnino dominatur,unἀe de gulosis dicitur Philippo. Luν-σum Lem menter est. Quia habent voluptaico Veniri, Pro Deo,ad quem Omnia reserunt. Atqui non potiunt dari duo supremi domini volu satis, cui omnino subiiciantur omnes ipfius affectus, uia taltem amor unius amori alterius ison sup Ponetur , alias uterque finis non effe* supremus. dominus. Ergo impossibile est voluntate inte aere simul plures ultimos fines disparatos,juxta illud M.tit. . Nomo sto duoσαι Gmivis servire. Secunda ratio D.Thomara Finis stinpliciter ultimus debet satiare & explere appetitum,si enim N lene non fas et, in eo ultimo non quiescet vo-runtas, sed ad ulteriorem suspirabit,ut in eo consummatam perfectionem inveniat ς unde definitur ab Augustino finis ultimuS ille , non quo con sumitur homo u non fit, sed quo perficitur ut lenis friΘAtqui vollantas non potest intendere duo bona persecte satiativa ; bonum enim perfectἡcatia ivum tale est,ut nihil extra ipsum appetendum relinquatur ; quod utique non esset,si prae aer unum ex illis bonis aliud volutas ad sui per rectionem requireret aergo voluntas non potest fim ut ῖntendere plures ultimos fines totales.
168쪽
tione ultimi finis simpliciter est quod omnia
ordinentur ad ipsum,ipse vero ad alium ulteriorem non ordinetur: Sed repugnat dari duo bona hujusmodi, nam vel unum ordinaretur ad aliud, vel non ; si ordinaretur, iam esset bonum subordinatum , non ultimas finis; si non ordinaretur
ad alium, jam iste alius non esset finis ultimus, utpote non subjiciens omnia suae ordinationis Ergo repugnat duplex ultimus finis. Tertia ratio D. Thoaue Finis ultimus est primum inrincipium in processu voluntatis , sicut veritas indemonstrabilis est pclinum principium. in processu intellectus: Sed primum principium Voluntatis non potest esse nisi unum, quia sicut in procesta rationis panc psum naturaliter cognoscitur, ita in processu voluntatis finis natu Ialiter o matur ; quod autem naturaliter desiderat ar non potest esse nisi unum,quia natura non
tendit nisi ad umim: Ergo voluntas non potest. intendere sub ratione ultimi finis nisi unum. Ad intelligentiam hujus reconditae rationis quae prima Dote videtur obscura,nec aliud probare quam finem ut sic, seu beatitudinem in co-anusii debere unicam esse,considera quod qui fi-.nem particulare ultimum sibi constituit,illi sata tetra practice asse it omnes condiciones ultimi finis ut sic, eo ferε modo quo qui eligunt Rese, ipsum omnibus regiae majestatis insignibus Kecorare debent.Unle sicut nequit appeti finis altimus ut sic n si unus,ita nec finis ultimus particularis:quia quod volutas in ultimo fine in comum naturaliter appetit solani hoc volutas fini particula, attribuit,quem sibi assumit. Et ratio xadicalis hujus pio fundae docti ae est, quia vo- Iaasas ut Issi a non oeeratur nisi servata α G
169쪽
turae leges : sicut ergo voluntas ut natura exagie
unum ultimum finem , quod sit principium actionum naturaliam ita voluntas ut libera li-eEt possit pro suo arbitratu finem particularem qui magis placuerit intendere,non tamen potest rationem finis ut sic dividere,& pluribus appli
operandi voluntatis ut natarrae , participatur a voluntate ut libera,quae practice & in actu exercito totalem rationem finis di beatitudinis ut sic. fini suo particulari attribuit,qui proinde tali ratione supervestitus non potest non esse unicus. Quarta demum ratio sic formatur : Actiones xberae voluntatis speciem moralem sortiuntur ex fine proximo , ut dicemus dum de moralitate : ergo a fine ultimo , qui est communis, sortiuntur rationem generis: nam in hoc conveniunt omnes actus humani, quod sunt propte ultimum finem ; sicut e iam in hoc conveniunt: omnia appetibilia, seu omnes fines particulares, quod non movent voluntatem nisi ratione ultimi finis, ut dicemus postea. Sed quod habet rationem generis est unum. Ergo necessarib finis ritimus est semper unicuS.
Ad elucidandam hujus difficilis , sed erudit
xationis energiam, sciendum finem ultimum habere. rationem generis non in essendo vel praedicando de quo asunt Dialectici, 3 sed in movendo & causando di, sicut etiam finis proximus. habet rationem speciei seu. specificativi voluntatis , quatenus movet & terminat actus illius. Jam sens s rationis clarebit. Fines proximi nona kecificant nec movent actus voluntatis nisi pecordi vad ultimum finem ad quem omnes co
170쪽
stimus , a quo omnes proximi derivant rationem communem seu genericam movendi,debeteste unus,alias non per se,sed per accidens ad eae acquirendu conspirarent.Ergo in genere finalizandi necessiario requiritur unicus ultimus finis,qui omnes alios stibiiciat,sicut in causis essi cientibus prima quae ordinat alias ad agendui debet esse una, alias foret confusa directio. Objicies: Voluntas potest ita effe comparat se ut ii oc vel illo fine contenta sit : Ergo saltem disjunctive poterit voluntas appetere plures utati mos fines. Respondeo quod cum det ratione ultimi finis sit , ut extra ipsum nihil appetendum relinquintur, & caeteris omnibus anteponatur ; si dent ueduo objecta laorum bonitate aeque foret contenta voluntas, tunc illa non essent plures ulti mi fines formaliter, sed tantum materialiter, quatenus in utroque amaretur aliqua rati quam volintas unice quaereret. Sicut bonus
Christianus qui finem in tribus personis S Tri nitatis ponit,non tres ultimos fines, sed unicum plutendit, nimirum bonitatem divin m in illis
Dices: Esto voluntas nequeat appetere plurimos ultimos fines ut necessarios, quid tame Vetat ipsam appetere unum ut satiativsi,2lterum ut seperabundantem 3 Licet enim natura abhorreaea superfluo , & studeat unitati, voluntas tamem
saepe saepius exorbitat & entia multiplicat sine necessitate. Certe si Gentiliu immoderata licetia Deos sine modo exaugebat, quidni plures ultimos fines non necessitate,sed excessu luxuriante voluntas intendet 3 Neque enim mimis immulta