장음표시 사용
311쪽
3no Lib. V L Dissert.I. cap. I. .
sacrilego , Uec usurae causa est, ne ι sacrilegῖ quJa utens jure scio,non ex sua voluntate,sed erualloium iniquit 1ee peccata illa consequi sinit Llque posset in numelis aliis exemplis demonstrari in quibus clareret, quod licet omissio, vet leffectus aliquis sit voluntarius, eventus tamen ex illa omisi o ne vel effectu semius, nec sunt, inec reputantur volu rii , quantumvis aliquis
eventus illos praevideat, si ad sitas impediendos
Dixi in corollario ., effectum comitantem omissionem A directe Goluntarium , non esse V Iuntarium ; quia si omissio sit directe voluntaria α volita, erout est causa talis effectus, tunc sine i dubio eventus ille est voluntarius & volitus, si quidem tunc voluntas ordinat ousissionem il- Iam ut medium ad effectum illum obtinendUm,
uem voluntas positive intendit. sed hic nostisputamus de voluntario directo, sed tanta mat de Indi recto.
causa involuntarii , violentia , malis, concrepiscentia ignorantia , alirer tamen ct aliter.
Ratio generalis corollarii est, quia sicut agi arationem voluntarii duo essentialiter requirun- tui, principium inta in&cuiu,& cognitio diliges: ita involuntarium causari necesse est, quando operatio est a principio extrius eco , vel quando tollitur, vel liu rino vel aliquo modo turba de uatio. Per violentiam, operatio est a princi .ria e inseco, gada ni a conserent .sed. - -
312쪽
Oeconomia actuum human. 3Ceente: V. g. motus primo primi dum,antevertunt deliberationem rationis sunt involunta- . xii defectu cognitionis i tum vero ad verrente ratione res stit de repugnat voluntas , tunc illum olus sunt violenti, quia praecipua hominia. pars vim patitur. Operatio etiam ex multi factae ii quodammodo a principio extrinseco , quia Iicet voluntas consentiat & cedat nactui,& propter illum velit quod antea nolebat , tamen quia tunc voluntas agit contra propriam inclinationem , & cum non mediocri dissicultate & reni dentia, talis ainio dicitur a principio extrinseco, non quantum ad suum egretium sed quantum ad dualositionem, quae introducta est contra incli-Dationem voluntatis, qua tamen stante mutatur Inclinatio voluntatis de uno actu in alium. V .gulicet mercator velit simpliciter & absolute projicere merces urgente tempestate , uz servex'
tam , illa tamen projiciendi necessitas dura est Voluntati, quae illi propterea per actus inefficaces renititur,ut postea dicemus. Concupiscentia vero licet simpliciter & absolute augeat voluntatem,ut majori cum complacentia atque suavε-tate eliciat actum,ad quem inclinat; tamen quia saepe saepius rationis oculum turbat, vim considerationis obscurgi, judiciumque in praeceps agit ; ideo rationem perfecti voluntarii minuit, quia voluntarium non solum ab intrins a prim cipii inclinatione procedit; sedi etiam cognitionem finis, & accuratam circunstantiarum inquiastionem, quam sane vel funditus tollit, vel ast modum praepedid concupiscentiae moriri ante 7 cedens Sc comitans rationis judicium, quod socipe passionum aestu exoculari soler .. Auget ergo
concue istensia volantarium, ut ita dicam, br
313쪽
tale, sed minuit de obnubilat liberum & ration te, nisi concupiscentia fit consequens, seu fluens.
dc redundans ex voluntate,ut cum ex amore Voluntatis de pinguedine spi ritus cor de caro exultant in Deum vivum. Alia etiam de causa compacitur per accidens concupiscentia involunta-xium, quatenus passiones qaandoque inter sese Pugnant, ut cum ad aquirendam pecuniam accendit libido,& in ea prodigenda dolorem patitur avaritia. Ipsas etiam voluptates trepidas αinquietas reddit timor , turbat solicitudo , minuit fastidium, de comitatur amaritudo. Denique ignorantia fi sit antecedens , eauset.
involuntarium simpliciter I quia ignorantia Asa tecedens est ea , quae nullo modo est volita , de tamen est causa faciendi aliquid quod nullatenus 'vellet voluntas, si non ignoraretur. V. Siacum aliquis omni diligentia adhibita ignorans amicum transire per viam, vibrat sagittam, qua ipsum occidit, tunc ignorantia est causa sumendo nomen causae pro eo ex quo aliud quovis
modo sequitur in effectus plane involuntarii da
inclinationi voluntatis repugnantis. Si autent ignorantia sit concomitans , id est mere per accidens Zc concomitanter se habeat, nec sit ratici cur voluntas aliquid faciat vel omittat,quia eodem modo se gereret praesente scientia, tunc scausit voluntarium negativum , seu non voluntarium. V. g. sit aliquis ardentex hostis necem QNoptans , qui cassi per sylvam obambulet, recredens interficere feram necet inimicum : haec hostis internecio ex una parte non est involuntaria positive, cum inclinationi oc foris nequa quam repugnet ; non est etiam positive volun
314쪽
Oeconomia actuum human. 3 o I:
intrinseco cum cognitione .. Quare quantumVix
haec occisio sit consentanea inclinationi habi tuali voluntatis , & etiam actuali conditio natae, . quatenus si sciret ibi latitasse hostem , eum tu benter interfecissiet ; tamen si facta sufficienti diligentia ignoret ibi esse inimicum , & credat isyncere esse feram . non habet, nec habere potest actualem hostis occidendi voluntatem eg vi emissionis sagittae, quae non imperatur, ni si ex
Quod si ignorantia sit consequens actum v lmatatis, vel ex esse, & dicitur ignorantia affectata ; vel implicite & indirecte,&. dicitur chesia; vel supina, cum quis potest & tenetur scire ali quid quod negligit, tunc causet voluntarium simpliciter ; quia iicut ignorantia illa est volun taria , ita & effectus ex illa sequutus. Causat i men in voluntarium secundum quid , quatenus sic ignorans Cepe non produceret effectumi, si scientia adestet, ni si forte, sit ingens malitiae cu
mulat, qualis forte in illis qui dicebant, Job ir.
Scientiam viartim tuarum nolesintis , non ut
peccatis praesente scientia abstinerent, sed ut sine remorsu omnibus sese flagitiis effreni impetu dederent. Ex quibus vides. , ignorantiam
an Ccedentem excusare, consequentem accusere , concomitantem nec exculare , quia nom
tollit omnem voluntatem , saltem conditionaram peccati ; nec accusare de se, quia voluntarunon peccat dum omnem debitam , & sufficientatem adhibet diligentiam. De ignoraatia juria, Daturali& agemus dum de toῖinionum Uob bilitate
315쪽
COROLLARIVM IX. Voluntas non potest cogi in productio ue a tuum elici
Q ia quod est voluntarium , non potest est CHolentum : sed omnes actus eliciti r voluntato. mni volus acii, cum sint a principio intriniaci, cuna cognitione , sintque semper secundum inclinationem voluntatis , imo sint ipsa actualiς inclinatio voluntatis ,& pondus affectivum, quo fertur in objectum : Ergo in actibus elicitis nulla potest elle coactio , nulla violentia , juxta illud Anselmi: Nomo Iuυitru potest ve re , cyrei
non potes velle nolens velle. Cum quo tamen stat, Voluntatem interdum elicere actum contra inadaequatam inclisinionem suam, quae tamen vincitur per aliam,ut cum peccat,asit quidem contra inclinationem naturalem ad bonum honestum naturaliter homini inseminatam 1, sed proe- valet inclinatio ad bonum apparens omni creaturae ex nihilo productae innata,& per peccatum originale immensum aucta, ad malum sponte: proclivis,nisi ad vetur ab omnipotenti bono.
COROLLAR IvM X. Voluntas potest cogi in actibu/ imperatis aliarum f.
Iuntatis. V. g. possunt homini volenti videre,ocali vi claudi, veI nolenti ageriri. Unde a se
316쪽
Oeconomia a Ituum humri; . et os
aliarem potentiarum, quae moetioni volu atis subsunt, dupliciter considerari poliunt,nimirum per ordinem ad potentiam a qua eiiciantur , dc per ordinem ad voluntatem a qua imperantur. Primo modo nullatenus oliunt eise violenti, cum procedant a principio intrinseco ; bene tamen secundo modo considerati, si renitente voluntate et ciantur, vel ipsa nitente impediantur. Et tunc actus ille imperatus simpliciter violentus dici flebes utpote praecipuae suppositi potentiae , aliarumque facultatum reginae repugnans, cui omnes aliae obedire propensic sunt, quarum proinde inclinatio universalis veluti extrngui-
tur, vel impeditur, vel retardatur. Dices : Vel voluntas vult efficaciter ut po- . tentia exequutiva imperata operetue, vel inessicaciter : si efficaciter, sortietur effectum , sine quo non est efiicax : si inefficaciter, non petit effectum habere, subindeque non patitur vim, dum non habet. Respondeo , efficaciam voluntatis humanae non esse semper pensandam eX effectu ,.sed ex
sinceritate 3c constantia affectus 3 quoniam voluntate saepe conante impeditur effectus ab eκ- trinseco impedimento exequutioni sese opponente.Unde voluntas stante affectus efficacitate, in exequutione saepς vim patitur , quia omnes Occurrentes obice S Vincere nequit: in quo a divinae voluntatis efficacia infinito distat inter vallo ; haec enim est & in decernito efficax , &4n exequendo Oium potens , & in disponendo in fallibilis , cuius ordinem nulla causa effugere, nulla declinare potest; quia cum ab ipsa recedere se credit, in ipsam relabitur. Diυ na cnim
volun ali ques res tir r Hic disputant nonnulli,
317쪽
3os L ib. VI. Dissert. L Cap. i.
an Deus possit voluntatem,aliasque causas crea tas cogere , ipsisque renitentibus vim inferre. Sed haec operosius & opportunius dum de Deo
Coa OLLARIUM XI. Ea qua fiant ex ' Glo metu , sunt voluntaria simpl. ter , ct in voluntaria secundum quid.
Dico , ex solo metu ; nam aliud est fieri ex
me tu , aliud cum metu 1, particula enim, cum, solam concomitantiam 8, particula vero ex, causalitatem importat. Quando autem metuSest pure concomitans, tunc non causat inVΟ-luntarium , quia ab alio motivo repugnintia omnis vincitur 3c absorbetur: sicut Redemptor pavidus Se tristis ibat ad mortem , & tamen mortem non ex metu, sed ex ingenti charitate foras mittente timorem subibat. Et Samchi cum metu &' tremore suam selutem operantur , & tamen voluntarie sacrificant Deo, quoniam bonum est. Intelligitur ergo hoc consectarium de opere solo metu impellente elicito
Et probatur. Illud quod hic & nunc est vo
luntarium.& solum secundum se est involuntarium, est simpliciter voluntarium, & involuntarium secundum quid ; nam per hoc distinguitur Voluntas ab intellectis, quod iste considerat res secundum se, & cum abstractione a materia singulari ; illa vero respicit objectum existens &vestitum omnibus circunstantiis, cum quibus in
exercitio ponitur,subindeque illud quod est voluntarium hic & manu, est simp liciter volunta
318쪽
Oeconomia a Mimhzman. Zo7 jῖuni, unde & de illo voluntas habet actum efficacem; Atqui quod est ex solo metu est volun tarium hic& nunc , cum de facto ex imperio efficaci voluntatis exerceatur ἱ &. est duntaxat involuntarium secundum se, & praecisis circun-stanctis : Ergo ea quae fiunt ex solo meid , sunt voluntaria simpliciter , & involuntaria secuniadum quid quatenus sunt iuxta inclinationem efficacem, de contra inclinationem inefficacem. V. g. mercator ingrueate teri Testate simpliciter vult projicere merces ad propulsandum imminens periculum vitae ; eX amore tamen mercium patitur quandam in illis proiiciendis tri
stitiam, quae tamen amore vitae vincitur, praeeli- g turque mercimoniae jactura , tanquam ine dium utile saluti, non secus ac potio amat a, scissio venae . caute Ii ustio reuamlibet displi ceant, eliguntur tamen ad vitandam mortem.
te ex solo metu concurrnrit ollamora lus. primus est amor vitae A salutis, & studium de-elinandi periculi impendentis. Secundus est electio iacturae , tanquam medii ad tuendam vitam necessarii. Tertius est amor mercium absolui su inpiarum , unde sentitur tristitia dum projῖ- ciantar, & immerguntur. Quartus est voluntas conditio nata non eligendi medium istud amatum , si cesset et tempestas ; non enim projectio illa potiet dici involuntaria, nisi foret contra
ab inem et istum voluntatis : cum enim actus volitatis ii hil aliud fit quam tendentia vitalis, dr
319쪽
act aalis inclinatio de pondus voluntatis,ubi sunt diveris tendentiae & propensiones actuales, p. o secto debent:ese diverit a ct as : experientia alitem compertum est in projiciente merces duas illas inclinationesoactu re periri , alteram per modum prosequutionis , & alteram per modum
sagae. Verum quidem est,quod in amore conser- . Vandae mercimoniae continetur: radicaliter nόlitio eas projiciendi,non tamen formaliter l, sicut licet in voluntate conservandi vitam contineatur radicaliter voluntas projiciendi merces iii periculo, non tamen formaliter explicatur: Er- go sicut pix ter voluntatem conservandi vitam, xequiritar volicto projiciendi merces, ita praetegam Irem conservant a mamercium absolute
diatur etiam nolitio conditio nata projectionis earum , sicut Senecaliter apparet,in omnibus mediis , quae licet radi caliter fuit volita in fine, tamen postea formaliter concupiscuntur. Objicies primo : Dolor de peccatis ex metu gehennae conceptus,qui attritio dicitur, non est voluntarius simpliciter, & involuntarius secundum quid , nec in illo dolore reperiuntur quatuor actus praefati, alias in poenitente esset amor conditionatus peccandi ,.si non esset infernus; esset etiam complacentia de peccato secundunx 1e,ellet tristitia aliqua de convesfione ad Deum, ac de observantia mandatorum , esset denique voluntas conditio nata non rc linquendi peccati,
si celsaret periculum damnationis, subindeque
non excluderet omnem Voluntatem peccandi, sed eam compateretur,ac proinde non esset actus
simpliciter bonus. cujus oppositum determinavi:
320쪽
ctrina utriusque praecedςntis consectarii xuoa
Respondeo vomissa solutione eorum qui Id mittunt in attrito quandam divinae legis dii plicentiam ob dissicultatem dc molestiam opexis praecepti secundum se spectati ; omista , inquam , quia licet displicentia appetitus sensuivi
conducat ad virtutem & meritum, cum fuerit in Christo usque ad mortem prae dolore tristi: ratamen omnis displicentia S: repugnantia voluntatis ad legem Dei verae repugnat conVerisOm, quae debet este ex toto corde,omnemque peccati mortalis assectum exeludere ;.& inde est quod tam saepe poenitentia nostra est falsa , quia saepius secretum & latentem peccati amorem non extinguit. S pe linquit Magnus Gregor. I. pari.
Pastor. cap .9. sibi de se mens j mentitur, fitque ut aliud in intimis in ent o suppiimat, ct aliud
tractantis animo suferficies cog tationis ovendat. Qua voluntate peccandi etiam inefficaci rema nente, inanis est de mere naturalis contritio nostra: quo sensu dixit August. epist. I . Dino
ardere, non peccare , non vitur soris negotium cupiditatis , ipse tamen cupiditas intim est hosta. Et serm. I9. de verb. Apost. Audeo dicere , si timore gεhenna non facis malum , es quidem in te des, quia credi faturum Dei ru ictum : gaudeo s dei suae , sed timeo malitia itia. Et hinc serm. 7. de remp. concludit ἰ Poenitentiam certam non facis, nisi odiuis peccati , amor Dei. Quia nimirum si timor gchennae sit naturalis, sicut est cum non tollit Omnem peccati mortalis complacentiam , non efficit poenitentiae verae aurum , sed aurichalcum.