장음표시 사용
321쪽
3io Lib. VI. Di sert. I. Cap. I.
attricionem eX metu gehennae conceptam , quae est motus Spiritus sancti nonduin quidem inbet 'ibi tant)ς, sed moventis,excludere omnem prorsiis peccandi voluntatem , ac proinde poenitentiem tunc non esse ullatenus involuntariam i, quia tunc solum metus causat involuntarium quando opus agendum est disconveniens & malum secundum se , si vero obieetum sit non solum hic i& nunc , sed etiam absolute , secundum se , &' semper bonum, tune opus agendum ex metu est omnibus modis voluntarium & nullo modo involuntarium .i Id exemplis elucidabitur. Si quis diceret Petro , Nisi cito deambules per hortum, vel haurias scyphum vini, morieris statim ille metu mortis vel ambularet, vel biberet; & ta- .men nec ambulatio, nec potus haberent aliquid involuntarii praesertim si supponamus ipsum esse ad ambulandum bibendumque Vel.propen sum, vel saltem indifferentem λὶ quia ambulatio & potus vini de se nihil mali, nihil disconvenient f habent. Si autem praecipiatur Petro vel Rut amaram potionem ebibat, vel membrum sibi scindi permittat,vel brachium, crusve ignito cau- terio inusto aperiri, ut noxiis humoribus eji- ciendis exitus patefiat ; tunc adhibitum remedium erit quidem voluntarium simpliciter, sed ' tamen secundum qui A involuntarium, quia mi - nime de se conveniens est , sed potius absolutE ingratum & mo estum unde non mirum si' actum displicentiae terminet. In proposito vero '
observantiae divinae legis , fugaque peccati non solum non est mala de se, se i ctiam ipsa est ve- rum & solum bonum , idque poenitens & cog noscere & diligere incipit, ut observat loco ci taxo Tridentinum. Unde qui operatur de poeni M
322쪽
oeconomia actuum hi man. . 3II tet eX me tu , qualem sacra Synodus eXigit, nihil habet involuntarii. Instabis : Er o metus ex vi sua non causat itu
voluntarium , contra D. Thomam generaliter q. s. art. i. asseverantem ea quae fiunt ex meta mixta else ex voluntario & involuntario : Ergo
deficimus ab universali doctrina S.Thomae. Respondeo , veram est e doctrinam S.Thom et formaliter accepi in; loquitur enim S. Doctor de metu qui incutitur a causa extrinseca eXtorquente opus; quod nullum habet fundamentum in ipsa voluntate , quae potius renititur , & pro virili repugnat. In nostro autem casu incutitur quidem metus ab extrinseca voluntate divina minitante peccatores; sed tamen quia minae illae inferni hic & nunc non instant, vel saltem plenam libertatem non tollunt, & quia videt verus
poenitens quod nisi omne peccandi propositum,
omnem de peccato complacentiam ab imis radicibus evellat, punietur, quia unum fundamentum poenae est culpa voluntaria t, ideo ad evadendas minas, poenasque inferni, omni S peccanti complacentia expungitur, ut omne fundamentum Ριν nae convellatur quia ipse metus ad hoc a Spiritu sancto salubriter incutitur, ut omnis peccati amor auferaturninde & conditio nata peccandi voluntas eradicatur, quia ipsa est sufficiens causa poenae, & nisi penitus e tirparetur, incurreret poenam quam reformidat. Sed hoc est per accidens, quia materia hujus sacri timoris in propria voluntate fundatur: Sanctus autem
Thomas loquitur per se , & in his quae regul
Insistes: In ipso etiam mercatore ratro invo Iuniarii non Provenit ex metu i metas quippet
323쪽
non est ca sa voluntatis indificacis serva dimerces, cum ad eas projiciendas compellat, sed talis voluntatis causa est amor mercium : Ergo metus etiam in casu a nobis admisso non caulatvoluntarium simpliciter dc involuntarium secundum quid. Respendeo quod ut metuS causet voluntarium & involuntarium, sufficit ut actio , quae ex illo procedit, sit juxta inclinationem efficacem,& contra inclinationem inefficacem. Unde adtollendos innumerorum sophismatum cavillos diligenter observa , quod non ideo metus dicitur causare involqntarium , quia est causa nolitionis inessicacis , a qua projectio dicitur involuntaria ; sed quia mercatorem amantem merces suas ad projectionem earum inducit, victo Carum servandarum desiderio , sicque metus non formaliter, sed consequenter involuntarium infert , quia dum voluntatem impellit ad prosequendum opus odibile projectionis, statim oriatur nolitio inefficax illius. Objicies r. Qui contrahit matrimonium, Vel emittit, vel celebrat alium quemvii colo tactum
ex metu cadente in virum constantea .no, obligatur , ut patet eX toto titulo De his qua vi, metus e causa sunt: unde Tridentinum concedit Religiolis ex metu proseisis facultatem reclamandi intra quinquennium : Sed si illi contractus estent simpliciter voluntarii , forent validi : Ergo ea quae fiunt ex metu non sunt fiun-pliciter voluntaria. Respondeo contractus ex metu initos jure quidem naturali obligare , jure tamen positiVorescindi , quia cum Ecclesia , omnisque Respublisa recte ordinata velit omnes contractus esset liberrimos
324쪽
liberrimos , ideo ea authoritate, qua Valet quasidam conrractibus conditiones apponere,statuit contractus tanquam involuntarios reputandos,
subin eque irritos esse,qui non fuerint ab omni metu alieni; sicut etiam promissiones, donationes, juramenta, aliaque metu extorta Judex declarat invaliga ob defectum conditionum a jure, vel consuetudine requisitarum es vel in poenam illius, qui inique metum incussit, consensemque extorsit. Quod autem actus vel contractus illi, attento jure mere naturali sint validi,patet: tum quia sunt voluntarii simpliciter : tum quia votum ingrediendi Religionem ex gravi metu tempestatis, morbi,perlequutionis dcbet impleri : tum quia non imjor requiritur libertas ad
validum contractum quam ad peccatum mortale. Constat vero, hominem negantem fidem metu tormentorum vel adolentem thura idolis ad fugiendam mortem, gravissime peccare.
Pro pleniori dictorum intelligentia nota, metum illum dici gravem, justum & cadentem
in virum constantem, quando vir prudens recordatus sapienter timere debet: V. g. quando timetur grave malum, ut mors, insem a , carcer,
jactura fortunae & status,servitus: eXilium, aliaque similia quae turpia , indecora, aut graviter
nociva apud probos reputantur. Requiritur etiam ut qui talia mala intentat & comminatur,
sit causa potens damna illa inferre , & ad exequendum probabyliter proclivis , quia vel solet exequi minas , vel insolitis irae moribus percet litur , vel habet superiores sibi caeco affectu faventes , a quibus proinde nihil timet, vel quia
ab aliis impelli & circumagi ficile solet, vel denique ex aliis circunstantiis & gravibus profu- et Tom. III. O
325쪽
diciis mature pensatis rationabiliter praesumitur ipsum in exequutionem iturum. Et tunc ad eva, cienda intentata damna licet fugere etiam Religioso , altisque omnia media assumere quae non 1int intrinsecε mala, monendo tamen legitimos
superiores ad quos pertinet si fieri potest in de
toto processu,ut subalterni Praelati tyrannis cla-xeat. Timor vero levis ille dicitur, vel quando damnum intentatum est parui momenti ; vel quando , si grave sit, non serio vel graviter intentatur ;va si serio ingeritur, nullum tamen est exequutionis periculum; vel si imminente peri- culo facilis sit ad majorem Praelatum recursus, eujus judicio humiliter se permittere tenetur. Nota secundo quod licet praecepta naturalia negativa stante metu gravi nos obligent ad sui observationem , quia ad nullum evagendum periculum licet desperare , blasphemare , &c. Tamen praecepta quaevis affirmativa, sive natura- Iia sive positiva jure divino , vel humano non obligant accedente metu gravi: quia praecepta affirmativa non obligant pro semper , maximEquia tunc occurrit praeceptum majus de declinando periculo , servanda vita: in concursu autem praeceptorum homo per charitatem ordin
tam incipit a seipso. Excipe, nisi Legislator ipsum periculum vitae praeviaerit,ut cum dux praecipit militi ad urbis impugnationem irrumpere, quantumvis eXplosarum catapultarum, scio petorum , & bombardarum ictus instar crebertaximae grandinis praecipitent. Sicut etiam cum
Christus praecepit Episcopis & Pastoribus animam suam ponere pro ovibus suis. Excipectiam quando metus infertur in derisum & co temptum praecepti, ut cum Machabaeis detre
326쪽
. oeconomia actuam humari. 3 et e
oantibus comedere carnes porcinas mo item
Tyranni comminabantur. Ratio exceptionis est. quia tunc praeceptum affirmativum habet adjunctum negativum de non inhonoranda Religione & lege , cujus contemptio in ipsum Legislatorem refunditur cum non mediocri deho nestamento boni communis , quod omni pri-Vato anteponi debet.
Hic disputant multi de circunstantiis actuum humanorum, sed quia de illis iterum sernionem habet S. Do ctor, dum explicat motalitatem,ideo de illis postea agemus. Quaerunt etiam hic aliqui qui conducat habitus ad rationem volunt xii 3 Sed facilis responsio est , nimirum habitum
secandum propri m rationem augere Voluntarium , siquidem voluntati.pronitatem , facilitatem . & prooptitudinem ad agendum confert , omnemque repugnantiam & difficultatem aufert. Quin etiam habitus , si sit bonus , voluntarium liberum auget x perficit, cum inclinet voluntatem ad expedite operandum conis formiter ad rationem, diminuta potentia peccandi , quae non est perfectio , sed defectus, ac excrementum libertatis. Si vero habitus sie
pravus , causat etiam actus Voluntarios volunta
te deficiente. Unde aetiis mali ex habitu pravo non retractato prodeuntes sunt magis culpabiles , quia magis voluntarii, quam dum non procedunt ex habitu. Hoc retineant Confessa xii, hoc audiant & serio timeant qui tam crebro jurane nomen Dei in vanum , sive pro vero sive pro falso , nec ad excusandas excusatione; in peccatis sibi blandiantur se ex habitu peccare. vide, miser,eo magis te esse peccando reum,
quo profundiores & penitiores radices habe e
327쪽
peccandi nefanda consuetudo. Quae nisi seditarim admoveas, fiet necessitas tibi a tua libertais illata,& ex propria voluntate consequuta. AD
Iuniarn sacriscabo tibi. Veluntaria oris me; beneplacitu De Domine. His Regius Propheta vocibus bonaei voluntatis pretium indicat Sccommendat. Ita plane, nihil offertur Deo di iushona voluntate , inquit Gregorius : & teste Salviano, oblata assectu placent,animo commendantur data. Unicimio humanae Christianaeque felicita tis organum bona Voluntas, ideoque pax homi nibus bonae voluntatis denuntiatur ; sicut certa ad miseriam via mala voluntate sternitur , sola quippe voluntate , ut Augustinus tradit , misereusque escitur, sed miserior potesate, qua os-derium mala voluntatis impletur.
O quam grata Deo, quam utilis sibi,quam fatacilis omnibus bona voluntas i Grata Deo, qui Lquid enim vere vis, & vere non potes , factum
Deus computat: nimirum Deus cor quaerit, cor inspicit intus, testis est, iudex,upprobator, coronator Suscit ut term voluntatem: cum potes,ore confrere ad salutem,cum acitem non poses,corde crede . diustitiam.Corde laudas,corde benedicis,cor έe in araeonscientia victimas sacras imponis: ct rsondet δεκtibi, Pax in teren hominibus bona et oluntatis,inquit Ausustinus. Utilis sibi bona voluntas , qua appetimus recte honesteque vivere & ad sumi nam sapientiam pervenire ; quia ut idem Augustinus& Bernardus docent,cum voluntas nihil liberum habeat nisi se , merito non judicatur nisi ex se. Nec tardum ingenium , nec labilis memoria
328쪽
nec inquietus appetitus, nec obtusus sensuS,nec vita languens, nec corpus aegrotanS, nec penuria rerum reum per se statuunt hominem , sicur nec contraria. innocentem , quia praeter Volu tatem posse pro velitrei probantur. Bona Voluntas sola est foecunda aurifodina , unde solidi. thesauri eruuntur ; est lapis Philosophicus metalla convertens in aurum , inlata ipsa in bonum transmutans , tristia in gaudium transformans, p apertatem ditans , vilitatem nobilitans , in- Diniam illustrans moerores amoenans ; & ut recte divit Philosophus Moralis epist.72. Valentior fortuna est voluntas : in utramque partem ipsa res sum ducit, beata que ac misera vita sibi causa e i. Denique facilis est bona voluntas, nam ut Augustinus tradit: Dilige o De quod vis, nihil tam facile bona voluntati , quam
ipsa sibi , is hoc subeii Deo. Voluntatem non.
impediunt carceres , non ligant vincula , non
domant Tyranni dominantes : libera est , Scmaxime si spiritu ducitur , quia ubi spiritus, ibi libertas ; unde voluntas teste Cassi odoro dicta est a volatu , quoniam quo vult nimia velocitate transfertur. Sciscitanti sorori, quid ad sanctitatem.compendio asciscendam opus es set facto , respondit juvenis , sed super senes intelligens Aquinas : Dona voluntas exigitur , O cit ii
329쪽
SPECULATIO ILActutum humanorum pictura es bar monia describitur. ε
VT dearticulatὰ processum appetitus intel
lectualis explicemus , sciendum in negotiis moralibus inovem actus ordinarie intervenire , qui vel ad ordinem intentionis finis, vel mequutionis mediorum reducuntur, quibus que finis tandem obtinetur. Hoc egregium in vendiale pedetentim decurremusia
Primo itaque occurrit cognitio finis allIcleh- . ii voluntatem , qua ejas amabilitas & convenientia proponitur, & veluti inspiratur. NihiI enim volitam quin praecognitum , sicut enim. appetitus naturalis sequitur formam naturalem , sensitivus formam apprehensam per sensum : ita appetitus rationalis formam per intellectam propositam amore prosequitur i, quae apprehensio non solum debet esse speculativa, quae semper voluntatem bilancem relinquit Mdubiam , ut patet in peccatore bonum sciente,& non faciente , malum cognoscente , &ynori fugiente sed debet esse practica, alliciens , Scimpulsiva, quatenus e hibet objecti bonitatem, quae ad sui amorem invitet. Unde quantumvis voluntas in sublJmi ora
tionis gradu , qui pAssivus di citur , suspendi leetatra se rapi videatur , nunquam tamen Omnia
330쪽
no cessat rationis intuitus , quamvis desinat meditationis circuitus : uno ictu & impetu voluntas inflammatur , sed tam divina flamma ardens est 3c Iacens , quia nemo amat quod iῖ- norat. Quod si aliqui Patres Mystici dicant solam voluntatem negotiari in profunda beatae illius quietis oratione , quam propterea David& Salomon somnum vocant: Cum dederit dilectu Dis somnum. Nolite evigilare dilectam qu
ad usque ipsa velit Ideo est quia non discurrit ratio , sed statim atque Deum proponit servidae
voluntati , haec continuo eructat suspiria, amorem effundit , & totum cor liquefactum est, ut dilectiti loquutus est. Et quia amaris amore
trahitur , nec asit nisi quia ab objecto alliciente patitur, hi uc est quod oratio illa passi Va dicitur. Da amantem , & sentit quod dico: Da desiderantem, da ferventem , atque sitientem , & fontem aeternae pytriae suspirantem ; datalem , & scit quid i dico. Sed lingua amoris omnibus sere barbara est , & inaudita , quia inexpertis loquimur. Non potest capere ignitum eloquium frigidum pectus , inquit alicubi
Bernardus quomodo enim graecὶ loquentem intelliget, qui Graecam linguam non noVit, VeIlatine loquentem , qui Latinus non est 3 Sic lingua amoris ei qui non amat, barbara est & pe
Dcundo cognitionem finis sequitur simplexat tio illius , quae saepe voluntas appellatur 11
nomine suae potentiae, cuius objectum adaeis quatum est bonum verum vel apparens, sicuc