장음표시 사용
371쪽
uintatis,actiis liber a voluntate profluere tinnd m Iralitas est tantium proprietas libertatis , sicuo
veritas est proprietas actus intellectus, licet sit essentialis habitui intellectuali ; & artificium estiforma accidentalis in artefacto,etsi sit ellentialis habitui artis. Quod si aliquando S. Thomas actiones voluntatis este per se in genere moris doceat, ly per se idem est ac non per aliud, luta loquitur de actibus interioribus,qui sunt immediate moralitatis capaces, per quod distinguuntur ab exterioribus , qui non nisi mediantibus internis regulis morum subjiciuntur.' In communi etiam modo loquendi actus liber & morali, pro eodem crebro usurpantur , qu a licet distinctio formalis inter utrumque intersit,idei
tamen est entitative , materialiter, convertibili- iter, & inseparabiliter actus liber & moralis. Si autem quaeras quid illud tandem sit quoa tmoralitas libertati superaddit3 In longum imus, P& ad illas subtilitates me reducis quaS decreve- xam declinare. Breviter tamen quid.Authore S sentiant exponam tibi verisimiliora electuro. In primis Vasques existimat moralitatem n hil reale adjicere libertati,sed merum ens rati O- vnis. Sed quia huius positionis inanitas per se abit hin fumum, cum actus temperantiae sit bonus, actus intemperantiae malus , nemine cogitante; ideo addit haec sententia actum non dici honum vel malum per praecisam relationem rationis r
gulabilitatis per legem, sed propter suum fun- ιcamentum quod ea potentia passiva, quam habet actus ut dirigatur per rationem ; & hoc mo. . do aliqua entia rationis denominant subiectum, iam nemine cogitante ut tituli Ducis, Praelata, Magistratus, non quidem ut sunt mera entiau
372쪽
quae licet transierit , moraliter tamen in homi num memoria perseverat. A qua sententia parum vel nihil recedit illa , quae astruit moralitin
tem in denominatione extrinseca petita a regu- lis morum , quibusdiaetiis subjicitur. Fundatur vero utraque , tum quia moralitas in objecto non est nili denominatio extrinseca , vel respectus rationis cum idem objectum transeat de
bono in malum , de licito in illicitum absque ullius realis entitatis adjectione per solum Legislatoris intimatum vel suspensum imperium: Ergo idem dicendum est de actu ; nam sicut moralitas obiecti in commensuratione Sc habitudia ne ad rationem consistit, ita & moralitas actus; praescribit enim ratio quae sunt ad ejus bonitatem necessaria. Tum quia relatio signi ad placitum , Valor monetae, titulorum insignia & decora , dignitatum splendor sunt entia rationixi vide obiter quid sint idola quae ad Orat mundus ,) quia pendent ex libera hominum voluntate non oper ante physice media potentia exequutiva, sed ut constituente aliquid circa ossi . cia humana : atqui similiter quod actus sint boni vel mali, dependet ex libera voluntate Legistatoris; nam si us praeciperet, homicidium esset licitum, & celebratio Sabbathi esset illicitata , si Deus eam prohiberet. Quorum omni uni radix est , quia relatio quae pendet ex libera vota. luntate aliquid praescribente, non habet aliud fundamentum praeter institutionem voluntatis superioris, quae sicut nihil influit reale in actust, humanum , ita non potest illi tribuere nisi de ,
Alii vero opinantur, moralitatem superaddere Iram. GI,
373쪽
361 Lib. VI. Dufert. I. Cap. II.
actui libero modum realem dicentem habitudinem transcendentalein ad objectum ut subjectum regulis morum ; quia actas specificantur ab objectis nedum in elle physico , sed etiam in genere morali: sicut enim actus in esse physico Comparatur ut via & tendentia ad objectum in ei se naturae , tanquam perfectibile ad suum extrinsecum perfectivum ; ita actus moralis tendital objectiim in esse moris , ad quod proinde dicit ordinem intrinsecum. Qui lane ordo & tendentia sunt aliquid reale in actibus non minusqJam in habitibus moralibus, qui per distinctas realiter bonitates specifice distinguuntur, cum habitus per actus generentur; subindeque quidquid in habitibus impressum est,in actibus relucere necessum est. Ex quo plane consequitur,illam habitudinem este transcendentalem , & inhabitu, qni est qualitas habens entitatem absolutam , & in actu ; quia per actus morales habitus gignuntur , ut ab iis genitis facilius actus M veluti sponte fluant. Tum quia bonitas moralis
habet contrarium, scilicet vitium; relationi autem nihil est contrarium. Tum quia relatio praedicamentalis respicit terminum ut purum terminum , non ut obiectum, aut principium: .at bonitas respicit terminum ut objectum specificativum , circunstantias ut causantes bonitatem. Tum quia relatio praedicamentalis dependet ab existentia termini, quo desinente mane
cit : moralitas vero non sic , actus enim com-
placentiae de bono praeterito bonus est, & delectatio morosa de praeterito malo perversa est. Tum demum quia quantumcunque affingatur relatio praedicamenistis ad constituendam mo-RIalitatem, puta bonitatem, debet assignari ali-
374쪽
quod illius fundamentum , quod utique morale est, habens consorinitatem cum ratione relatione praedicamentali priorem. Ergo in ambus moralibus invenitur o do & habitudo intrinseca dc transcendentalis afl obiectum subjectum regulis morum ; quae habitudo cum non inveniatur in objecto ipso , nec in moneta , nec in titulis dignitatum , mirum non est horum moralitatem per denominationem extrinsecantabundantissime constitui. REPLEXIo. Actus est moralis , qui morum subditur reguialis : Ergo bruti animantis instar agit, qui normae detrectat leges : Ergo adhuc bestiatior est, qui renisu le3es despicit , & conculcat. Ergo perfecta obedientia non servili metu, sed charitate servata, non timore poenae, sed amore ji stitiae suscepta non deprimit hominem, sed at tollit ; non terminis arctat, non ligat angustiis , sed ut ait Bernard. lib. de praecepi. & dispensat Largiori voluntate fertur in latitudinem charit iis, is ad omne qu- injungitur', spontaneo vigore
liberalis, alacris ue animi motum non consδε-rans, in infinitam Ii, natem extendιtur. Tu itaque, Christiane Lector , qui veram requiem, quae post hanc vitam fidelibus servis promittitur , quaeris, etiam hic eam inter amarissimas vitae hujus molestias suavem jucundamque gustabis , si ejus qui eam promisit, praecepta direxeris ; quia mandata ejus gravia non sunt, sed ju*um suave , Sc onus leve. Et ratio est , quia qui divinae resulae subiicitur , Deo aditaret, unus cum illolpiritus efficitur , suoque cen ἐο
375쪽
unitur. Sicut ergo elementa non gravitan' i
propriis locis , sic sarcina Christi, dum nos Deo nectit, non pondus, sed pennas habet; non labore premit, sed requie implet & gaudio illo,
quod cum acceperimus , nemo tollet a nobi S. Praeclare August. Io. Conseis. cap. 2O. Nunc
quem tu imples, subleum eum. Et quoniam tui se nus non sum, oneri mihi sum. Vae homini refugienti regulam , & suae tralito voluntati. Nam sicut bonus etiamsi servi liber est ; sic malus etsi regnet, servus est non unius hominis , sed tot dominorum , quot Vitiorum. Servit prorsus quicunque vel metu frangitur, vel delectatione irretitur, vel cupiditatibus ducitur, vel ira percellitur, vel indignatione exasperatur , vel moerore dejicitur, quibus noctu, & interdiu premitur , qui a domesticis passionum tyrannis subjugatur. Nullana spera pacem, si in te non siit tranquillitas ordinis. At nullus ordo', sed Babylonica deterior confusio est constitutis a Deo non sub jici regu lis. Non erit sane caro subjecta animae, nec vita rationi, si animus non sit subditus Creatori. Tunc autem tibi subjicientur omnia quae sub te
sunt, si ei subiiciare , a quo omnia tibi subjecta
sunt. Talis enim vicissitudo jure recipitur , ut qui amanti Domino servire noluerUnt, odientibus inimicis cogantur elle subjecti. Nam qi. i.ἐωiquius, inquit Augustinus , quam melle sibIobtemperari a minoriam , , nolle obtemerare majoribus r
376쪽
indisserentia est vera species actus
morolis. HVic assertioni, cui adversantur Salmanti
censes, subscribit vero Martines & Joannes a S.Thoma, favet Angelicus Doctor tota q. 13. ubi passim tria membra dividentia mora iitatem assignat, seu tres tritas illas species moralitatis, quas membra dividentia appello , ut ahstraham ab illa controvetita alibi dirimenda, an malitia sit vera dc posviva species moralitatis. Expresse autem quae l. 2. de malo, art. s. d visionem actus liu mani sub ratione moralis , in bonum , malum, & indifferentem tradidit , & omnes Cui telis de Salmanticensium oppositum sentientium solutiones praeclusit dicens : Si loquam de actu morali fecundum suam steciem , sic non omnis actus moralis eg bonus, vel malus , sed essaliquis indigerens. Ubi S. Doctor perspicue admittit speciem indifferentiae,nec potest explicari de in litterentia tantum negativa I actus enim indifferens indifferentia ii gat a non est moralis , sed mere physicus , cum ejus objectum non sit in esse moris constitutum. Fundamentalis ratio hujus responsionis iacta est a S. Thoma : Ille actus eth vere & formaliter moralis , qui procedit a voluntate deliberata ut sub j ecti regulis morum; cum enim,ut Vidimus, moralitas nihil aliud sit, quam subjectio actus humani ad rcsulas morum , profecto omnis actus procede S a voluntate ut subjecta regulis,
377쪽
morum, non potest non esse moralis , & ad aliquam moralitatis speciem pertinere. Atqui non solum actas boni & rili, sed etiam actus indita erentes ex objecto possunt procedere a voluntate deliberata subjecta regulis morum : a voluntate quidem deli erata , si aliquis consulto& de industria velit peragrare rura , V. g. pero ni ia hortorum ambulare, quia id licitum est,
'aia nulla lege prohibitum , sed potius a Deo
summo Sc primo Legislatore concessum & per mi illam tunc & plena advertentia,& deliberatione praevia agit voluntas : agit etiam ut subjectae regulis morum,ideo namque in actum illum sines cupulo libere prorumpit, quia cernit ipsum lege & ratione toleratum. Res exemplo illustris N aperta fiet. Petrus surgens nescit an hodie siε festum de praecepto, haa de causa suspendit opus ad quod se accingebat : accipit deinde a Parocho nullum festum diem agi, continuo evellit scrupulum , A manus applicat operi. Ille autem cum consilio & deliberat ne agit , elicitque .pus non bonum ex se , neque malum; fi vero Crdinetur ad bonum vel malum finem,erit bonus. vel malus in individuo ob appositam circun-
Bantiam; sed est ex natura & specie sua indi δε-vens idque praestat ex subjectione ad legemqnam consulit, & cujus reverentia ab opere abis
Binebat .Ergo actus indifferens potest estis, S re est deliberatus, subjectusque regulis morem, xationi scilicet& legi;siquidem voluntas in opus externum minime se diffanderet, nisi sciret ratio, , opus illud esse a lege indultum & toleratum. Hanc rationem peregregie tradit Angelicus
hoster Praeceptor 1.2. Arrii. ubi docet
λegem habere triplicem actum, prohibere , prAci
378쪽
prest , is permittere: & hinc infert, quo δ sunt tko,drferentia actuum humanorum. 2uidam sunt boπὶ ex genere suo ; ct re*ectu horum ponitur Iegis a tus preciter e , seu im erare : quidam autem sunt actus mali ex genere suo , sicut a ius vitiosi; ct respectu horum lex habet prohibere o quidam Vero ex genere suo funt actus indusserentes , ct re pectu horum lex habet permittere. Quid luculen tius 3 Dicere vero actum indifferentem esse dumtaxat negative subditum legi , quatenus ejus objectum neque praecipitur , neque prohibetur; hoc, inquam, dicere est manifeste S. Thomae contradicere; nam circa illud lex non se habet negative, circa quod eXercet actam : at teste S. Thoma , triplex est actus legis, praecipere, prohibere, permittere. Et ratio est, quia legist tor vel ratio consulta an talis actus sit licitus, positive respondent illum ex se esse licitam; Ani si sic responde et ratio , Iaceretque eliciendi licentiam & facultatem , vir timoratus in actum
illum non prorumperet, ut antea expendimus,& experientia compertum est : ergo nedum negative , sed etiam positive amis indifferens subditus legi, & regulis morum dictantibus illum esse licitum & a Deo permissum. Et certe sicut
non solum entia naturalia & effectus necessarii, sed etiam actus liberi cadunt sub divinam providentiam omnia fori ter, & iuxta suaviter in ponentem: ita nullus est actus humanus, qui non subjiciatur legi aeternae , quae est fontalis ratio , & primitiva radix totius moralitar s; subiiciatur , inquam , non solum pei orMnem ad Drum , sed etiam in ordine ad nos , & prout est regula voluntatis creatae , medio dictanai horationis nobis intimatae. Siquidem de illo actu
379쪽
potest consuli, & saepe consulitur ratio , ut parci in eo qui continet opus , donec ratio denuntiet opus illud este lieitum ; agenda enim quaelibet juxta prae-arum Bernardi monitum triplex consideratio praecedere debet, an liceat, an deceat , an expediat; si licet, actus non est
malus, sed indifferens ; si dccet, actus cst bonus; fi expedit, actus est perfectus'. sed &.indisse
rentem , & bonum , & perfectum consideratio praecedit , subindeque de quolibet ratio dictat: inde ex habitudine ad illam actus moralitatis hcciem non induere non potest. Dices: Omnis species moralitatis debet per aliquid positivum constitui, cum moralitas ut ic , sive in communi, sit aliquid positivam : Sed. indifferentia, quam habet actus ex objecto, non consistit in aliquo positivo , sed in mera negasone bonitatis & malitiae,cum capacitate ad alterutram aliunde quam ex objecto habendam
Qtenim omnis species positiva debet posse sal-ntari in aliquo individuo ; non potest vero dari ramis indifferens in individuo in. doctrina SS- Augustini dc Thomae postea propugnanda : Ergo indifferentia non constituit speclcm moralitatis mediam inter bonitatem & malitiam. Respondeo utrasque praemissas nutanti ni a principio in sententia S.Thola ue. Maiorem quidem ; nam in satis frequenti Thomistarum sententia, divisio moralitatis in sua membra divi dentia non est generis in species, sed subiecti in nccidentia, quia malitiam non per aliquid potativam , sed per privationem formaliter consti rnant. Minor etiam est aperte falsa , indifferentalia enim actus deliberate eliciti est aliquid posi-cvmn ; est enim habitudo 2osit va , & tendent;
380쪽
ia obiectum ut peranssum a lege; actas enim indifferens hoc ipso quod est deliberatus, dicit habitudinem realem ad objectum; & quia objectum illud respicit ut a lege permissum, habitudo ad objectum illud non potest non esse moralis , si quidem respicit obicinum. ut subjoctum regulis morum illud permittentibus. Cunavero, additur, quod si indifferentia fit differentia post iva pertinens ad ordinem moris, poterit dari actus indifferens in individuo , quia non datur positiva species cui repugnet individuit, existentia quippe speciei non in nisi in singularibus: facile respondetur cum D. Thoma , illud idem. argumentum sibi objiciente , ut mirum sit illud
potui se a Tlio mistis nobis opponi. Dicendum ergo, non in eo sensu dari ach nn indifferentem: secundum speciem, quasi ei repugnet bonitas, vel malitia ex fine vel circunstantuS ; sed eatenus dicitur indifferens secundum speciem, quatenas ex sua specie,& ex meritis objecti etiam a
Iege Iermissi non habet quod sit bonus vel ma- Ius, ted per aliquid aliud potest fieri bonus vela natus , appositio no nimirum finis , veI circun-
stantiae. Hic est planus M natui alis sensas S.Doctoris q. I 8. art. 9. ad L. quibus clare significatactum indifferentem habere quidem spectem: indifferentiae moralis ex vi objecti attacti sui, ratione liciti Sc permissi a lege; supervestiri ta men adventitia bouitate , vel malitiae finis, ver
Instabis : Unum individuum nore potest par ticipare duplicem speciem , v. g. idem anima2 non potest esse homo, & equus : id autem con- Engeret si indifferentia esset species moralitati s ii inuicii viduo Praeter indifferentiam e