장음표시 사용
421쪽
Confirmatur idipsum discurrendo per sngulas circunstantias, quae septem enumerari solent hoc versiculo comprehensae , aeuis, quid, ubi, quibu/auxiliis, cur, quomodo, quando. Circunstantia quis sepe exaggerat opus bonum vel pravum ; commendabilior enim est humilitas Regis quam plebei ; damnabilior quoque iniquitas Clerici vel Regularis, quam saecularista facit enim ad operis pretium status & conditio personae conjugatae, vel solutae ; voto astrictet,vel liberae; subditae vel in dipnitate aut potestate constitutae. Circun- stantia quid ,est accidens objecti, vel effectus exactione consequuti. Sic commendatur eleemost. na a quantitate profusionis, furturta augetur ex quantitate rei alienae raptae gravitas percussionis crescit ex personae laesae dignitate, vel consecratione. Circunstantia ubi, explicat locum, in quo patratur. peratio , quae est scandalosa, si fiat in publico ; sacrilega si fiat in Ecclesia; utilis &in aedificationem si lux bonorum operum luceat coram hominibus, ut videant opera bona , dc glorificent Patrem qui in coelis est. Circunstantia quibuι auxi liis, enumerat varia instrumenta, quibus utitur operans: V. g. commendatur Telus Praedicatoris, qui ad convertendas animaS praeter verba & exempla adhibet crebras & diuturnas preces , poenitentias , fletus, &c. pro salute eorum quibus evangelizat . Sicut e contra crescit& amplificatur malitia operantis,si ad assequenta dum propositum, fraudibus, dolis, malis artibus, magicis incantation bus utatur. Circunstantiaeus non designat finem intrinsecum operis , qui ab objecto non distinguitur, sed finem significat operantis, quae circunst intia in moralibus praecipuum locum habet, quia intentionem dirigit,
422쪽
o 2 Lib. VI. Differt. II. Cap. I.
quae caeteris actibus humanis praeit, quia esta prima motio, & veluti prima rota vitae moralis, tui pollea patebit. Circunstantia quomodo exponit modum Sc an onis, & operis , α mediorum ad fine ducendium. Sic considerare soleinus an opus fiat tarde velociter; recte, inepte ; sponte, aegre i, fervater , tepide, sincere , inudiose; temperanter, luxuriose. V. g. in gula alte fiditur an quis comedat praepropere , laute, nimis , ardenter, studiose. In aliis quoque excessibus per pendetur modus, cultus, conlectatio, fastas, nimis ex larii tus deliciarum delectus , affectatio vanita cis . libidinis flavus, de effraenata licentia. Ex oppositis vePo circunstantiis opera virtutum non me Mocrem hauriunt honestatem. Circun- stantia ata do expendit qualitatem temporis,& quantitatem durationis. V. g. opuS servile re-il
probatur in die festo , & eo pejus est , quo diu
Circa huiusmodi circunstantias tria notanda sun z. Primum , nos hic loqui de circunstantia . superveniente actui in sis a specie const tuto, lux .est accido iis actum humanum in ordine morali circumv s iens , & veluti circunstans : & tunc circunstantia non est volita primario & directε, sed secundari o , accessorie , & consequutive.
V. g. aliquis intendit furari praecise , sed quia
non se olfert occasio nisi in loco secro, ideo o latam in Tempbo latrocinii opportunitatem ar- ,
Tipyt, sed tunc ni litia sacri legi i supervenit furto.
Q od si circunstantia transeat in rationem ob recti , ut si in ali ato exemplo aliquis intendens VJ lare locum sacrum furatur, tunc sacrilega ip phalantio non est circunstantia,sed obiectum nefariae intentionis. Secundum notabile estito
423쪽
circunstantiam loci tunc solum exaggerare opus bonum aut malum,quando aliquid indecori, vel decori ex loco redundat in opus, vel in locum; si secus , circunstantia materialiter , & impertinenter se habet: sic firmum poenitentiae propositum,sive in Ecclesia,sive in cubiculo conceptum persequi meriti est: actus superbiae interioris non minus malus in agro, quam in templo, nisi
forte in Ecclesia fieret specialis reflexio domus Dei, quam decet sanctitudo , praesentiae Christi,
celebrationis augusti Sacrificii, quorum Venerationi reptignat ad alia quaevis, & multo magis in peccata excursus , & mentis evagatio. Tertio observandum est ab aliquibus , inter circunstantias praefatas annumerari tio .es, seu numerUm:
sed frustra ; numerus quippe pertinet ad substantiam actus pluries repetiti ,& ideo est specialiter in confessione eXprimenqus , ut declaravit Trideminum sessis
Dices : Omnis circunstantia moralis afficiens objectum , laransit in rationem objecti, cum nullam afferat actui, quem circunstat, bonitatem , nisi sit volira : quod antem volitum est, utique est objectam voluntatis, sicut omne visum est obv ctum visus : Ergo perperam distinguimas bonitatem ex objecto a bonitate ex
Confirmatur enumeratione singularum circunstantiarum. In primis circunstantia Suis, seu conditio, stat iis, aut dignitas personae, non amplificant actum amoris Dei, v. R. cum eadem intensione elicitum ; Deus enim qHi 'cceptor personarum non est. operis pretium, & intentionis pnyae rein tu inem respicit, non agentium inaequalitatem. Circunstantia aeuid , seu quantitas
424쪽
Lib. VI. Di sert. II. Cisp. I.
m iteri se & obiecti,ii augere e bonitatem,aut ma-i iam actus qui in infini eum obj ctum protenderetur, puta qui desideraret infinitis pauperibus subveni e infinitis nocere, infinitam bonitatem vel in ilitiam respective perciperet, si juxta proportionem objecti nova acciyiat actus crementa bonitati, aut turpitudinis: Ci cunstantiae Vbi,& Luibtis auxiliis, cum sint valde extrinsecae actui humano, nullam queunt illi bonitatem intrinsecam afferre. Circunstantia Luomodo , V. Gintensio actas non auget bonitatem, quia est incognita lati ludo gradualis actuirnu, si autem non
est cognita, nequit ese volita ; si autem non est volita, orosecto nullam in voluntatem refundere bonitatem potest. De atque circunstantia ae sando, si augeret bonitatem , actus per horam durans haberet infinita bonitatis crementa eorrespontentia sing ilis instantibus & partibus temporis in infinitum divisibilibus.
Respondeo ad argumentum , circunstantias non tranare in rationem objecti , quando non sunt per se primo, & immediate volitae, sed tantum mediate per modum accidentis & accessorii supervenientis : tunc nihilominus dicuntur volitae secund irio , virtualiter, implicite, & indirecte: 8c in hoc sensu dixit S. Thom. q. I'. V 2. actum interiorem a solo objecto bonitatem desumere, quia etiam circunstantiae intra objectunt saltem secundarium voluntatis conti uentur,sub inaeque in aliquo vero sensu rationem obiecti voluntatis induunt. Sicut ergo recte distinguimus obiectum primarium a secundario , ita Mboaitatem petitam ab oblecto , ab ea quae su-
Ad confirmationem dicendum,ex singulis cir-
425쪽
cian stantiis lingularem in actus effluere boni catena , qui) Omnis circu nstantia moralis convenientiam, vel repugnantiam habet cum ratione, alias non esset circunstantia moralis,sed me cuiuaccidens physicum nihil conferens honestatis, vel turpitudinis. Itaque conditio & dignitas personae materialiter & mere concomitanter se ha- bensi nihil quidem adiicit bonitati,sed si ex illa aliquid decoris , vel dedecoris consequatur , ut cum pei sonae dignitas subjicitur, cum consecratio profanatur, tunc opus majoris bonitatis Iu cena,vel pejoris turpitudinis tenebras contrahit. Maxime quia personae in sublimitate constitutae vel Deo specialiter sacrae exemplum alios ad se
pertrahit ; nam Regis ad exemplum totus componitur orbi ,3c omne animi vitium tanto conspectius in se crimen habet, quanto qui peccat major habetur. Hinc scriptum est .: Potentes potenter tormenta patientur. Quia ut Glegorius in Pant. scribit : Nemo amplius in Ecclesia nocet, etiam qui perverse agens, nomen vel ordinem sanctitatu habet. Delinquentem namque hunc re darguere nullus prafumit, γ' tu eae lM culpa vehementius extenditur, quando pro reverentia ordinis peccator honoratur.
Ad id quod dicitur de quantitate objecti,dico
per illam augeri bonitatem, stando intra limites quantitatis capacitati intellectus , & voluntatis pio portionatae: cum enim bonitas non augeatur ex quantitate objecti in esse rei , sed in esse obiecti, prout nimirum voluntati ab intellecta proponitur ; aliunde vero haec propositio sitim- perfecta & eonfuse,quia intellectus nequit infinita clate , distincte , dc declarative proponere secundum individuas singularium partium ratio-
426쪽
nes, fit inde actum voluntatis, qui fertur in o jectum quantitate infinitum, non propterea habere bonitatem infinitam. Quod vero dicitur circunstantias Ubi, Sc Quibus auxiliis , utpote cxtrinsecas, nihil internae bonitati opitulari,facillimae est solutionis , quia licet circunstantis, sicut & obj cctam, externa sint , ordo tamen ad illa interior est, in qua tabitudine sitam esse intrinsecam bonitatem actuum, ex supra dictis manifestum est. Quod vero ada tur de intensione actus , quae ad circunstantiam aeuomodo reducitur,dico quod licet intensio non sit cognita in actu signato dei terminate, & veluti speculative , cst tamen cognita in actis exercito, & practice ; quia sentitur,& experimento percipitur fervor aut tepor VO-luntatis, & hoc ipso quod voluntas illum actum
fervidum vel tepidum exercet, intensionem, vel remissionem illius amat. . Quod si urgeas: Intensio indeterminate volita& cognita determinatum causat bonitatis gradum , quidni similiter quantitas objecti infinitiindeterminate volita non afferet bonitatem majorem quacumque finita, subindeque infinitam Respondeo grandem esse disparitatem, quia intensio se tenet ex parte actus , & quia actus non est directe volitus nisi per actum reflexum ,&tunc unus actus habet rationem objecti alterius, ita intensio non debet este directe volita,ut specialem addat bonitatem. At vero. quantitas se tenet ex parte objecti,unde eo modo communicat bonitatem,quo objectum : Ergo sicut objectum ut eam distincte communicet debet esse
distincte, formaliter, & explicite voluum, ita ut φκ quantitate objecti bonitas actioni sup*rac-
427쪽
erescat , lebet distincte desidesari. Nota etiam in i solutionem argumenti ex quantitate objecti infiniti petiti quod fateor esse difficile & im
portunum, ut contingit in omnibus argume uti scalculatoriisi deservire posse ea quae antea dicebamus de objecto illius achus , Volo studiose vivere sicut enim objectum illud est indetermitanatum & quadante nus infinitum, ita & quantitas objecti. Sed haec iterare non expedit, tum quia brevitati studemus , tum quia bona mens tua , Lector, multis non indiget litteris. Denique quantum ad durationem actus di cendum illa non augeti bonitatem actus juxta numerum instantium vel partium proportionalium, sed juxta partes aliquotas, & aequales,uti que finitas , sicut aliae omnes qualitates sine interruptione per aliquod tempus adauctae non intenduntur gradibus infinitis, sed in determinato
numero perfectioribus. Notandum vel O, durationis diuturnitatem non parum amplificare operis moralitatem , quia si sit duratio operis mali, arguit majorem appetitus corruptionem, ardentiorem peccandi libidinem , profundiores peccati radices ; sicut e contra continuario Operis boni specialem habens dissicultatem a perleverantia vincenὁam , praecipuam meretur laudem , quia singularer firmi , intrepidi animi constantiam, patientiam , soliditatem significat. Unde vocatur a Bernardo epist. I 29. Nus rix ad miritum , mediatrix cd praemium , soror patientia, constanti η filia , amica pacti , amicitiarum no u , unanimitatis vinculum , sanctitatis pr'pugnaculum. Tolle te severantiam , nec obsequium me cedem habet, nec beneficium gratiam , uec lau-ἀem fortitudo. Denique non qui inceperit, sed
428쪽
qui perseverat erit usque Dem . hie sin
Tertia pars quae tradit, finem esse principium bonitatis, fatis superque constat ex praecedenti. cum finis sit una ex praecipuis operis circunstan- i
tiis. Specialiter tamen de illa disputat S. Thomas. quia potissimus fons bonitatis , finis est. Et ita
indicat Scriptura,in qua ex fine pensantur opera. - . Matth. 6. Lucerna corporis tui e t oculus tum Z Si lioculus tuus fuerit smplex , totum corpus lucidum terit is autem oculus tuin fuerit nequam, totum corpus tuum tenebrosum erit. Ideo tam serio mota net Salvator, ut a perversa superbiae, vel alterius vitii intentione caveamus. Attendite , inquit Matth. 6. ne Iustitiam vestram faciatis coram hominibin , ut videamini ab e M , alioquin mercedem non habebitis apud Patrem vestrum. Ad quae allu-
dens Augustinus in Pol. 3I. inquit: Non valde tienum quid homo faciat ; sed quid , eum facit, ' nspiciat. Et Ambrosin cap. i. Luc. Bona est mis- '
ricordia , bona est oratio; sed pote i injuste fieri, se
jactantia causa aliquis ρauperi largiatur, ut v deatur ab hominibM .Hac de causa praecipit Apostolus omnibus operibus etiam sua sponte innoxiis & indifferentibus finem bonum praestituere, I. Cor. IO. Sive manduca is,sυe bibiti', e aliud quid facitu , omnia in glorjam Dei facite. Quae verba sic ponderat Baslius homil 1. in Sanctam' Julit. Accumbens mensa, ora , estans panem, largitori gratiam rependito ; bibis vinum , meme, ρο ejus qui AJud tibi de ait ad iatitiam. Θ insmi - tum solamen , tunicam is ueris , gratiam vito benigno datori , suspicis in coelum o fyderum pulchritudinem intueris, procide Deo, ct cole eum qui omnia hac in sapientia condidit. Et sic continens
429쪽
8c indivulsa erit oratio , si recta sit in omnibus intentio ''stra. Ratio vero est , quia omnis actus humanus ex deliberata voluntate procedens dependet a fine, ejusque ini uxu, ut dissert. v. demonstravimus,ciuia per hoc actus humanus , & actus hominis distinguuntur , ut ibidem ex S. Thonis vidimus : Ergo si finis lit bonus , non. potest non influere bonitatem , si pravus , non potest non
refundere pravitatem : unde opus ex objecto bonum in ulteriorem finem bonum relatum , magis ellia meritorium nemo ambigit. Ideo pacsim hortantur Patres , nominatim vero Gregorius , ne in bonis actibus aer intentionem titu-bemus , neve inter recta opera sinistra cogitatio illudat; quia sicut fabrica columnis, columua Autem basibus innituntur : ita vita nostra in virtutiabus, virtutes autem in intentione intima sub iapunt. Quarta pars speculationis sioqueatibus consectariis clarebit. Ex his infert S. Doctor O . I'. art ε. quadruplicem posse contingere bonitatem in actu. Prima quidem considerari potest secundum gen as. Dro- ut scilicet est actio: quae bonitas dicitur generica non quod sit genus ad alias bonitates , sed qui sequitur rationem genericam actionis physice sp ectatae ; nam quandum aliqua operatio habet de actu 3c entitate , tantum habet de bonitate
cum ens & bonum convertantur. Secunda est
bovitas ex objecto dc specifica , quam S. Doctor vocat absolutam , non quod non dicat relatio-
Corostaria qua obsierventur dἰσ-
430쪽
nem transcendentalem ad objectum , sed ut di- ustinguatur a bonitate ex fine profluxa,quae convenit actioni prout ordinatur ad finem accidentalem extrinsecum: unde ista dicitur adventitῖα illa absoluta, quia haec convenit actui absqlute,& independenter a relatione accidentali. Tertia desumitur ex circunstantiis adjacentibus,quibus actus condecoratur.Quarta denique ex fine defluit, qua tota operationis perfectio coronatur. Non est tamen sensus , quod bonitas in illo agagregato sita sit, sed in habitudine ad illud, quatenus qui bene agit, in objectum bonum, convenientibus indutum circunstantiis, & fine recto impellente tendit. Infert 2. S. Praeceptor art. s. ct 7. actum tendentem in obiectum bonum ex fine bono , d plici gaudere bonitate .Quod Sc repetit lib.I. coni.
Gent. cap. I 38.ubi: Contingit, inquit,unum actum oluorum et itiorum esse, dum actus uniita vitii a df-nem alterius vitii ordinatur, ut cum quis furatur
ut fora icetnr,actus quidem secundum speciem suam
est Haritia fecundum intentionem velo, luxuriae. Eodem modo in virtutibus confingit , quod actus unius virtutis ad aliam virtutem ordinatur : sit cur cum aliquis dat sua, ut cum alters amicitiam Uabeat charitatis, adlus quodem ex sua Jecie est Imberalitatis 3 ex sine autem, charitatis alione etiam probatur contra Vasque m : In actu bono ex ob-jerio & fine duplex est babitudo conformitatis
ad rationem, quarum una non pendet necessario
ab alia , a qua potest separari: nec una se habet , ut differentia respectu alterius, quia inter genus& differentiam debetesse ordo per se,qualis non reperitur inter bonitatem ex obiecto & fine PQ- stam,cum una alteri accidentaliter superveniat: -