장음표시 사용
581쪽
Docet tertio D.Thomas supra, qtι .6 art. . ignorantiam tripliciter se habere a4 actum voluntatis , uno modo concomitanter, a lς modo consequenter, tertio modo antecedenter. Con- comitanter se habet ignorantia , quando ignorantia accidit actioni, quam producere aeque comparata est volun eas , si e sciat, D et nesciat; unde ad agendum ignorantia non inducit: V. g. si aliquis volens occidere hostem, facta tamen diligentia putat se occidere cervum, luanuiS revera hostem latitantem in sylva interficiat tunc ignorantia non causat involuntarium, cUm ex ea nihil fiat repugnans voluntatri nec voluntarium, se a non voluntarium facit, quia non potest este
acta volitum quod facita diligentia ignoratum
est. Consequenter autem se habe V. ignorantia, Vel quando actus voluntatis fertuas in ignorantiam , sicut cum aliquis ignorare vult, ut e Xcusationem peccati habeat, aut ut non retrahatura peccando ἡ & tunc prodit quasi ex adipe iniquitas Cesentiam viarum Domini nolens : vehquando quis potest scire , ct debet ; sic enim noua rere, is non velle, voluntarium dicitur , ut supra d cfum est. Hoc igitur modo dicitur ignoraulia, iuscum aliquis aestu non considerat quod confierare pote J, se debet , quae est i norantia mala electionis, vel ex pasone, et elaeae hA bitu proveniens, sive cum aliquis nolstiam, quam debet habere, non curae acquir re , ese secuml. m hunc m dum ignoranti uni Der alium iuris , que quis scire tenetur , voluntarῖa ilic t ιr, quoi per negligentiam proveniens. Edtunc ignorantia cum fit aliquo modo volunta-
ria, non causat simpliciter invol untarium , sectsecundum quid , ut addit S.Docst D . In quavium Iracedit motum volantatis ad a se ita agendi,
582쪽
quod non esset scientia prUeute. Antecedenter autem se habet ad voluntatem ignorantia , quando nullo modo est voluntaria, & tamen est causa volenti quod alias non vellet: Sicut, inquit D. Thomas , tum aliquis homo ignorat aliquam circunctantiam aerus, qua n non tenebatur scire, is ex
hoc aliquid agit quod non faceret , si sciret: puta
cum aliquo diligentia adhibita, nessens aliqueristransire per viam , pro)icit sagittam qua intescis transiun em , ct talis ignorantia causat in Volun- rarium smpliciterin qua doctrina S. Doctor sibi constans tradit,suaicere ad hoc ut ignorantia sic consequens, subindeque causa peccati & Voluntaria, quod sit ali ciuus quod homo potest & debet scire : ad hoc vero ut ignorantia sit antecedens, subindeque intulpabilis, M omnino involuntaria, opus esse , ut sit alicujus circunstant ata
quam operans scire nec potest, nec tenetur.
Docet quarto Angelicus Praeceptor quaest..76-art r. ignorantiam Posse esse causam peccati. Aacajus evidentiam considerandum est, hic ignorantiam accipi in propria significatione . qua disti nguitur a nesci en ia, qMe est nuda earentia scientiae indebitae subjecto 1, qua ratione in ipsis etiam Angelis invenitur, qua etiam distinguatur ab errore importante pravam intellectus Alia positionem, assensum scilicet positivum contrarium scientiae : ignorantia vero stricte acceptae est privatio scientiae debitae, quando ea nescimus, quae scire postulavis & tenemur. inae qaidem ignorantia non potest elle causa peccati per se, quia non eas non est per se causa actionis malae , sed per accidens , per modum removentῖSProbibens, quatanas ignorantia removet scieri, quae v addesset, im2ediret Peccatum. M-
583쪽
Probabilisatis commentum. I sy
cut enim gravi inclinato ad motum deorsum, ablatio columnae sustinentis & prohibentis casum dat per accidens motum deo um : ita voluntati inclinatae in actum peccati negatio scientiae , quae prohiberet actum , si adestet, dare dicit ar talem actum. V. de patet , inquit S.Thom qIoi non qualibet ignorantia peccantis est causa peccati , bd illa tantum qua tostit fientiam prohibentem actum peccati lici est cum qua non fieret
peccatam. J Vis e si Coluntra alicujus esset sic disepsia , quod non prohiberetur ab actu parricidii, em msi pa rem agnosceret, ignorantia patris non
est huie causa peceati, sed concomitanter se habet ad peccatum, ct ideo lai s non peccat propter igrantiam, sed peccat ignorana Oolei vandum vero est cum Caietano, S Tho-m im in hoc articulo non determinare utrum illud peccatum, cujus igio rancia dicitur causa, sie imputabile, necne incurrenti ipsam, quia hoc insequentibus articulis decidit sed sat est quod opus quod de se peccatum est, causetur sive imputabiliter , sive non. Tunc porro Opus malum ex ignorantia factum imputatur , quando ipsa ignorantia peccatum est , quod resolvit art. δε-quen i , in isto vero explicat influxum iξnorantiae in opus peccari . asseritque ignorantiam per accidens,& concomitanter te habentem non esse causam peccati, quia sive adesset scientia , sive non, eodem modo se gereret operans. Unde sequitur eX mente D. Thomae, quod sive ignormiatia sit consequens, sive antecedens,si tollit scie tiam cum qua non fieret peccatum , per accidens causat peccatum , & de tali vere dicitur
quod peccat propter ignorantiam ; quia si beria sciret quod facit, ab opere prohibuo abstiueret; . Aa 6
584쪽
v. g. clui occidia hominem ex ignorantia antecedente , eum minime occidi illat, si adhibita omni diligentia ibi adesse advertisset. Qua etiam facit aliquid ignorantia consequente contra legem , quia neglexit inquirere illam , ab opere illo abstineret, ii ad indagandam pro ossicio siti,
veritater', diligetarem navasset operam. Nec Ob- est quod ignorantia antecedens caci et involuntarium simpliciter , unde non videtur polle esse causa peccati, quod est voluntarium ; nam , udmonui, non loquitur S Doctor in hoc articulo, sed tantum in sequentibus, de peccato ut imputabili , sed de actu peccari qaem causae per accidens ignorantia antecedens,sicut removenS prohibens, vel sicut i pia remotio prohibentis , q. itaxe movet scientiam , quae si adesseti, non prorumperet homo in actam. Quod si sermo esset de actu ut imputabili, illa maxima D.Thc mae J Noranit.. causia est peccati, quia rem9υet scienti qua si adesses , impediret peccatum L intelligit arcie remotione voluntaria vel formaliter,quae dicitur ignorantia affectata, cum quis de induitria vult nescire; vel in directe, quae dicitur igit orantia crassa, quia est voluntaria ob incuriam negligentis voluntatis, quae prae tepore veluti impinguatur, 3c incrassatur: dicitur etiam supina,
quia qui desides sunt, supini jacere solent.
Docet quinto S. Doctor art. z.e, siam quastio- ignorantiam corum quae scire tenemur . esse Peccatum propter negligentiam, quia quicunque negl git habere,vel facere id quod tenetur habere Vel facere, peccat peccato omissionis.Ad cujus intellectum observa primo , S. Doctorem Donloqui de ignorantia habituali, sed actuali. Cum unim Praecepta non imponantur de habitibus,
585쪽
sed de actibus eliciendis , vel omittendi, , ad quos ordinatur directio legum , fit inde, ignorantiam habitualem non elie contra legem immediate , sed ad summum mediate, quatenus homo achas ad acquisitionem debitae sesentiae . , necessarios exercuisse tenetur Unde ignortantia habitualis non tam peccatum , quam e strictus peccati est quia ex actibus, vel omistionibus peccaminosis originatUr. Observa secundo , tunc ignorantiam censeri actualem, quando urgente lesentiae ac qinrendae praecepto , homo vel f ponte claudit oculos seleobi icienti lumini, vel negligit ea vestigare qIae addiscere tenetur. Dicendum , inquit D. Thom.
ad s. quod sicut in ali s peccatis om/ssonis soίo viorempore homo anu peccat, pro quo praeceptum Assirmati υum obligat ta est etiam de peccsto ignora
r- , non enim continuo 'gnorans, actu peccat Q 0
selum quando est tempu3 acquirendi ment/am, Nam habere tenetur. Ex quo fit, non solum ip-
sana negligentiam sciendi , sed etiam ipsam
actualem ignorantiam eii e culpabilem & peccatum , tametsi non nisi ratione negligentiae mala sit ; multa enim vere in se . peccata sunt, Iicet dependenter ab alio sordes contrahant peccavi. Sicut in peccato transgressionis', inquit S. Doctor ad 3. peccatum non chra sit in solo actu υoluntatis, sed etiam in a tu voltiso, qui es imperatus voluntates ita in seccato omissionis non frium actus voluntatis est peccatum , sed etiam ipsa omissio , inquantum en aliqtialiter voluntaria i se hoc modo, ipsa negligentia siendi, vel etiam ipsa considerario eJ peccatum. Quae quidem negligentia sciendi dupliciter potest incurri, vel comm mone, ita quis vult positive errare ἱ vel omictorio ne i
586쪽
1 66 Lib. VI. Disera. m. Cap. I.
cellariae inquisitionis. Q a seclusa negligentia nunquam ignorantia peccatum foret, ut patet ex eo , quod si quis adhibita omnis diligentiae opera, nulloque divino Iumini obicet posuo, ignoraret aliquid scitu debitum, tunc ignorantia minime peccatum foret, nec malum morale,
se/ naturale. Unde chim praecipitur scientia, praecipitur etiam simul actus virtutis studiositatis , istest praecipitur nec effariorum addiscendorum diligentia , quae si lincere , & strenue , sicut . oportet adhibeatur , juris naturalis ignorantia vincetur , & implebitur sciendi lex , cujus rationabile obsequium studios 1 inquirendae veritatis sol Iicitudine contentum est. Tunc itaque ignorantia est peccatum , quando voluntarie est . causa proxima , vel occano transgi elisionis divini alicujus mandati. Observa tertio, ignorantiam per se loquendo non esse peccatum distinctum ab opere malo, cujus est causa , quia per se ignorantia non est prohibita, nisi ut vitetur opus malum , unde non habet specialem malitiam , sed eam duntaxat quae ex opere malo prohibito derivatur : sicut actus qui est causa om ssionis, non est distinctum ab omissione, sed unum numero cum illa peccatum. Aliquando tamen ignorantia est speciale peccatum , cum nimirum scientia praecipitur, non propter aliud faciendum vel vitandum, sed propter seipsain : sic ignorantia articulorum fidei, praeceptorum Decalogi , & aliorum quoram notitia propter se desideratur, speciale pe catum est contra praecept um studiositaris , speciali tunc ἰntentione & veluti reflexione violatum : sicut c ani quis aliquod Decalogi mandatum transgreditur, non stataru seecialem limbe
587쪽
di entiae insitiam incurrit. sed tunc solum cum
perverta & recalcitrantis voluntatis intentione divinis amat repugnare mandatiS. Docet sexto An'elicus Doctor eodem articulo, quod ignorantia non imputatur homini ad negligentiani, si nesciat ea qu, scire non potest 3 unde horum ignorantia invincibils dicitur , quia studio suparari non potest : γ propter hoc talis ignorantia. cun It voluntaria , eo quod non est in pote sat
nostra eam repellere, non es peccatum Ex quo patet quod nu la ignorantia invincibilis es FeccatAm, Ignorantia autem vinc:bilis est peccatum , si sit eo- .rum qua ait uis scire tenetur , non autem se si eo rum qua quis scire non tenetur. Quibus notandas simis verbis S. Doctor drio requirit ut ignorantia sit peccatum alterum ut sit acquirendae scientice obligatio , altesum quod sit ignorantiae deis
Pellendae potestas ; quia si non sit debitum lcie
di ignorantia non privationis, sed merae neg tionis Sc nescientiae naturalis rationem habet ; si vero desit sciendi potestas, non potest culpae incusari voluntas, quia ad impollibile nemo tenetur, & Deus impossibilia non jubet, sed jubendo admonet facere quod possis , petere quod nota possis : unde si absit & faciendi facultas , & petendi piissibilitas , nullum prorsus potest esse in
ignoratione peccatu. Quod si concurram sciendi facultas 3c obligatio, tunc ignorantia peccatum est, & tunc id ud verum est : Si quis ἰgnorat, θ- norasseur. Ad quorum pleniorem evidentiam Docet septimo D. om. art. . quod timc ignorantia de se excusat a peccato quari do facie actam esse omnino involuntarium, eo quod vo-Iuntarium est de ratione peccati. Ad cuius doctrinae elacidationem coindera , quod sicut in
588쪽
triplex ignorantia, antecedenS, concomitan S, Rconsequens,quae diversimode se habent ad ratione voluntarii;ita varie quaelibet illarum se habet . ad rationem peccati. Itaque ignorantia antecedens quia omnem removet Voluntarii rationem,& propter eam adhibita diligenti veritatis in qaisitione fit opus, a quo abhorreret volantas, si sciret ei se prohibitum , de se etiam eΚcusat a. peccato. mod tamen limitat S. Doctor iit uno casu in quo licet ignoretur antecedenter specie peccati, manet tamen cognitio peccati : ut siquis adhibita sufficienti diligentia ignoret hominem transeuntem esse Patrem,in qaem, si di icerneret, nullo modo telum vibraret , dc ab E micidio retraherer ur , licet propter ignorantiam antecedentem circunstantipe patris pec- cet ; non tamen totaliter excusatur a peccato,
Quia licet forte non sit reus parricidii, homicidii tamen merito accusatur, quia hominem a se occidi non ignora: Ignorantia vero concrinitans,quae per se nota influit in actum quia voluntas est ita comparata, ut sive scientia adeffet, sive abesset, eodem pl9- ne modo se gereret, nec ab opere illo patrando temperaret , ignorantia, inquam , illa de se notae excusat a peccato,quia non facit ac timeste in-Voluntarium. E. g. sit aliquis qui adhibita omni morali diligentia occidit hostem putans inter- ficere feram, retinens tamen habitualem & non retractatam occidendi inimici voluntatem Quinetiam ita sit disposuus, ut si sciret ibi latitare adversarium, I bent' catapultam explod Quebsagittam vibraret: imo olb capitule quo in illum aestuat odiura, dieat intra se : Utinam inter ve-
Pres Iateret hosti,,ut ipsam confoderem & jag
589쪽
Probabilitat ἰs commentum. 169larem , vel iterum : Si id quod puto esse feram, sit inimicus, cujus sanguinem sitio , libentius
emitto sagittam. Tunc ignorantiam excusare conteraἐunt nonnulli, sed expres Se contradicunt S. Thomae dicenti: Si scientia, qua per ignorAn-riam privatur , non prohiberet actum propter inclinationem voluntatis iis sum , ignorantis bimus scientia non facit hominem in voluntarium,sed nom. volentem , ut dic tur in Ethic. Et tulω ignoran ris, quia non est causa actus peccati , quia non Au-
set iuvoluntarium , non excusat a peccato. Qui . nimirum haec ignorantia in operante relinquit . . affectum peccat , maxime dum prorumpit in actus illos conditio natos recensitos , tunc en minterpretative emissio teli imperatur a volunta
te feriendi hostis. Nisi dicas cum Caietano , quod sicut actus
tunc nec est voluntariuS , utpote non cognitus, nec positive involuntarius,seu repugnans voluntati, sed non voluntarius; ignorantia enim hujus scientiae facit non volentem, ut ait D. Thomas : ita ignorantia concomitans de se nnc ecc-cusat, nec accusat operantem Non excusat qui
dem , quia homo non potest dicere, Si sci vi item ibi esse hostem , non occidi flem; cum mortem inserendi votum habeat: non accusat etiam, quia supponitur venatorem invincibiliter ignorare ibi adesse hostem, nec vibrare telum nisi
praernissa diligentissima inquisitione, num inibi lateat hostis ; impossibile enim est occisionem
illam esse hic & nunc voluntariam , nisi sit cognita, vel cognosci neglecta. Quanuis etiam re- 'plicari possit quod est suis cientes occisio homi nis cognita ad incurrendam malitiam homicidii, G propter illos actus condicio natos, quos cruoris
590쪽
s 7o Lib. VI. Disert. III. Cap. I.
sitibanda voluntas elicit,uel antea elicuit. Unde tutius estet, ut talis homicida peteret absolutionem ab irregularitate, & censuris , quia licet voluntas formalis & absoluta non imperet hostis necem , bene tamen interpretativa ; subindeque ignorantia tunc non tollit omne voluntarium , saltem interpretatiVum. Ignorantia vero consequens dupliciter continsit. Primo cum ignorantia est directe voluntaria, sicut cani aliquis studiose vult iasscire ali- ua , ut libere & estiae nate omni se vitio dedat; Zc tunc ignorantia non solum non excusat a peceato,sed potius peccati granditatem exaggerat: i iud namque auget peccatum , quod auget VO-lumarium ; illud vero auget voluntarium, quod intendit voluntadis conatum: At ignorantia hoc
modo consequens , quae & affectata dicitur , id facit; ideo enim rebellis est lumini, affundenti se Soli justitiae oculos claudit,lenebrasque ignorantiae amat, ut absque ullo exedentis conscientiae remorsit omnibus se libidinibus tradat, ut non retardetur aut impediatur peccandi conatus, ut nullo piae cogitationis immisso vel intermixto amarore perturbetur falsa peccati voluptas : Ergo tunc occallentis cordis obscuritas simpliciter auget peccati iniquitatem. Unde D. Thom .art. ait : Cum aliquis sua 'onte nescit aliquid , ut liberius Necet, talis ignorantia videtvv augere vo luntarium, is pecetium ; ex intensione en volun
taeis ad heccandum p ovent quod aliquis vult subire i ii antia d imn ιm ρρopter libertatem pec eundi. D; cosmo 'in δειν , quia per illam interdum qu d intentis minuitur peccatum in ratione inobedientia: Si enim duo perflitae conscientiae viri cum aequali voluntatis conatu, sed unus