장음표시 사용
601쪽
Probabilitatis commentum. 381xium , quod in communi gentis suae, id est, maximoe' orbis partis more cerni 'ositum , dc suae sectae sapientum judicio confirmatum , & majorum authoritate probatum , & parentum imitatione persuasum. Non obest , inquam , quia firma illa errantia& pertinacis .adicii asseverantia non nisi ex co rupto voluntatis habitu & affectu derivatηr; si
enim non tanto amore prosequeretur creaturas,
si tam infrunite post suas concupiscentiaS non iret,si consulerationi Dei tuique vacaret,si Deum quem ut alias demonstravimus , invincibiliter ignorare nequit invocaret,si iii dubii animi anxietate tutioribus & iecurioribus adhaereret sine mora innatae , imo & divinae lucis semper praesentis, & saepe palsantis radios perciperet, quos non advertit, n si quia vel malitia, vel socordia innato & divino lumini est rebellis. Ut enim ait August. lib. . de lib. arb. cap. 19. Nulli homini altatum est scire utiliter quarere quod inutiliter ignorat, ct humiliter constrendam esse imbecillitaram , ut quarenti is confitenti illa subveniat , qui me errat dum μbυenit , nec laborat. Ergo ignorantia juris naturalis fuga peccati, vitationis
culpae , apposito concupiscentiae freno , terrenorum nimio amore abdicato , fusaque ad Deum oratione , cui citra miraculum Deus auxilium praeberet, vincenda est.
Maxime quia iuxta suavem Dei omnium salutem sincere volentis providentiam nullus est qui circa primum rationis diluculum lin quo ad
Deu se convertere tenetur,ut veridica S. Thomae
seiuentia fert aliquem divinae lucis radium intechumanas tenebras intermicatem non exieriaturi nisi forte aliquo actuali notae pravitatis scele
602쪽
divinum salgorem impediat, qua divini splendoris scintill1 bani rationis contaientia, vel etiaamor ingenerantur . qua notitia si bene peccator uteretur , abundantiori immissa luce omnes tenebras sensim depulsum iri certissimum est. Verum quia hac luce utplurimum & fere semper abutitur praedictus Mahometanus suae voluntati
justo Dei judicio relictus lux enim in tenebris
lucet,& tenebrae eam non receperunt,ὶ ideo ob latum lumen contemnens in diversa deinde scelera sponte sua ruit, quae non semper praecedit eognitio malitiae, quia eam in primo divinae I cis contemptu vel ne ectu voluntarie extinxit. N c eam postea quotiescumque Vult habet,quia eam dum oblata fuit, noluit. Illa enim , ut Augustinus tradit , peccati poena iustissima est , uram itat unu qu 'ue quo bene uti noluit, cum sinou a ρAser do ultate, si vellet , id est,ut qui sciens
recta non sa: t, amittat scire quod rectum sis , o :qu: ecte facere eum posset, noluit, amittatiosse cum melit. Sic lib.3. e lib. ais. ea . Ι 8. Illustratur & confirmatur amplius ex tripli ex differentia quae inter ignorantiam facti & juris. positivi, & ignorantiam juris naturalis intercedit, quibus innumerae praeoccupantur objectiones. Prima Risserentia, quam tradunt C etanu N Estius,est quia actus solo jure positivo probibitus non est intrinsece malus , sed de se licitus 8c indisserens ; nec inter pravos annumeratur, nisi quia prohibitus est: unde si ignoretur prohibitio, sitque involuntaria prohibitionis isnorantia, tunc actus v. comestionis in die jeiunii erit secundum rationem peceati prorsus involuntarius. Ctim en; in ignorantia iuris positivi
mdar comictonem prakibitionis, nihil relinquit
603쪽
Pkobabilitatis commentum. IIn objecto quod malum sit, proindeque opus, non fractio jes unii, sed licita comestio dici debet, quae nihil habet pravitatis, sive in se, sive in
intentione operantis. In ignorantia autem facti opus quoque malum est prorsus involuntarium, cum operans orbetur cogn tione rei per se malae, v. g. qui interficit filium unicum volens interficere bestiam , qui cognoscit alienam putans cognoscere suam , non vult hunc actum qui est interficere filium, vel cognoscere alienam; unde
nec voluntate facti, nec voluntate peccati vult opus pravum,quia nec ejus rationem specificam, nec rationem genericam peccati advertit. At Ve'ro in ignorantia juris naturalis res aliter se habet ; licet enim ignorans jus naturale in actuugnato non apprehendat rationem genericam peccati, eam tamen in actu exercito cognoscit,
quia apprehendit rationem specificam actus, cui intrinseca, & essentialis est turpitudo , ac proinde opus illud non est involuntarium , etiam qua ratione peccatum est , quia operans non priVatur cognitione rei per se malae: V. S. non priΥ tur adulter, nisi sit ebrius , vel inflanus, cogntatione mulieris alienae ; non privatur mendax cognitione veritatis, quam negat, etsi an opera illa habeant contrarietatem ad legem, passionis
aestu abreptus non consideret.
Favent huic discrimini S Augustinus , ejusque
pedisequus D Thomas. Ille enim lib. I .retr.c. H. sic luculentissime loquitur: Qui nesiciens peceavit, qu a moluit, erit,etiamsi non quia voluit, peccavit, ne ciens heccatum esse quod fecit: ita nes tale per catum sine voluntate esse potuit , sed voluntates cyr, uora voluntate peccati, quod tamen factum suis;
hoc enim factum est quod fieri non debuit. Quibus.
604쪽
verbis negat Doctor Sanctissinus, opera ex i norantia juris naturalis facta esse involuntaria, quia sic operans bene cognoscit peccati speciem , tametsi ex sina culpa non reflectat super contrarietatem, quam habet ad virtutem. D --iem Thomas quass.76. ars. 3. proponens sibi a guinei viam quod est unicum recentiorum fulcrum , sic sibi obiicit tertio loco : Homo est si
jecium virautis loccati in quantum est particeps rationis e Sed ignorantia excludit scientiam, per quam ra ἰρ persicitur : Ergo ignorantia totaliter excusat a heccato. Cui S.Doctor micendum qsed si e set talis ignorantia , quod totaliter usum ratio rus ex. Suderet , omnino a peccato excusaret , sicut latet in furiosis o amentibus , non autem semperjnstrantia causam peccatum talis est , ct ideo non initer totaliter excusat a seccato. Ubi S. Praecepto P tunc solum ignorantiam juris naturalis invincit, lem Sc excusibilem affirmat, cum usuma arionis totaliter eκctu At.
Uti iusque sacri Doctoi is mentem optime adisequutus est Thomistarum ingeniosissimus Caietanus in commentario articuli 4. ubi quidquid hac in parte desiderari a doctioribus potest, pe egregie complexus est ; sic autem ait: Ignorantia
privans sola si utia ejuι , quod quis tenetur scire, o duplex, si ilicet ignorantia iuris, e universiis,sve partieularis, ut quando quis nescit hunc actum esse ρeccatum ; ct ignorantia odii, ut quando quis nescit sua negligendiis hominem esse in loco quo proji-
σὰ sagittam. Pete ta autem facta ex ignorantia imris sunt dupliciar, quadam fecundum se mala , ut
fornicatio , finium , ct similia , quadam solo iuris postivi flaturo , ut ieiuna e tali die , ct similia. Iuchoando autem a peccatis, qua sunt Isecundi .n se
605쪽
mala, ct fiunt ex ignorantia ruris, dicendum es quod sunt peccata ejusdem IJeciei, cujus essent , sferent a sesente. Et r-is est . Iuni a voluntarii m sei sper se ἀirecte, non solum ma
terialiter , seu 'r maliter secundum conversionem nil obsectum , quanuis se undum contrarietatem ad virtutem y indiretae ct per accidens sint volun- Larisi. Gentes namque nescientes simplicemfornicationem esse peccatum, consentiebant in cognitionem mulieris non sua , unde sumitur firnicarionis spe
ries , quanui fors e aliqui si si issent esse φια tum, non fecissent, se se non directe ct per sicis
per accidens in actum laum ex parte contrarietatis ad virtutem consentiebant . Et Loe modo Paulineon seu sit in mortem Ste hani conss 'ntis Iesum Nazarenum, unde sumitur peccati Vectes , quovis non nis per accidens co enserat in contrarietatemilii Acttii in rinsecam , quam se cognovisset adesse,ncn eo ensist actui.
Dices: Ut operatio sit peccatum, non solum requiritur ut opus fit voluntarium in se , se Ietiam quoad malitiam & contrar:etatem ad vi tutem , quomodo enim coni aliet malitiam ob jecti , si eam non velit & veluti ebibat i & quomodo eam volet si malitiam non advertat E Atqui nisi praecedat cognitio malitiae ,. actus qui creditur bonus, vel indisserens, est omnino involuntarius quantum ad eius malitiam : Ergis' nisi semper praecedat actualis conscientia malitiae , opus malum non erit voluntarium , sed ii
Respondeo , in argumento illo maniis. sitim contineri sopitasma & in adversarios r o Arqueri Si enim aliquid efficeret pxobaret
606쪽
sas tib I. Disert. III. Cap. I.
a culpa, imo nullum omnino dari peccatum ex ignorantia , omnis enim ignorantia quavis no ligentia contracta tollie cognitionem malitiae actus, Libindeque malitiae voluntatem , cum ni
hil sit volicam, quin praecognitum: Ergo si ad
Cmnem peccati rationem tollendam sufficit, quod non praecedat actualis reflexio super malitiam, nihil ignorantia 'commissum poterit habere rationem peccati. Quod est Acontra Ecclesiae doctrinam orantis Deum ne meminerit fidelium ignorantias, & ad excusanda innumera
peccata defensionem suppeditat, di Christianos. 4 iiegligendam scientiam salutis invitat. Dicendum ergo,quod licet homo ille qui vulc
opus intrinsece malum,non attenta ratione m
vijae, nolit, nec cogpostat malitiam ita actu signato , ut dicunt , quia rationem peccati concupiscentia illectus non considerat; eam tamen in acta exercito novit , & vult, hoc ips, quod faetum intrinsece malum quoad suam rationem specificam cognoscit, Mamat. Quod explicatur cum D Ttamaa supra relato ex differentia qua ebrium veΙ ainentem inter , & ignorantem jus Iraturale interces t.Ebrius enim,aut furiosus E
minem occidens non modo proitatem actuS,
sed ipsiuin iactum fgnorat, quia quid agat nescit, unde ejus factum homicidii speciem non servat,
licet ebrietatem graviorem efficiat, ex qua ranquam e causa homicidium effurit. At vero miruignorantia juris naturalis hominem prudens o ςidit,intersessionem hominis privata authoritato Patratam cognoscit & vult 3 unde & actio ejuxsomicidii speciem vere retinet, quia Voluntarus tua: in objectum intrinsece pravuna unde f2e- b. M imux , non rura iesat ad μῆ-
607쪽
Probabili aris commentum. 'tem ; sicut nec species a i sumitur ex contraxietate ad nigrum , sed ex abundantia lucis iu se, ut bene dixit Caletanu S.Idipsum alio exemplo erudite illustrat idem CardinaIis , petitum ex differentia quae interest in per illum qui ex culpabili negligentia facti v
cans venationi sagittat hominem loco cervi ex in circunspectione,& illum qui ex ignorantia juris naturalis in hominem propria authoritate manus injicit violentas : prioris enim actio noni pertinet directe, sed ad sumi vim reductive adispeciem homicidii, quia interfectionem nec videt, nec intendit, sed ad speciem venationis periculosae Sc imprudentis, quam quidem prorsus: aggravat; sed in suam speciem non forna aliter, sed tantum reductive trahit,quia non est volun- . taria in se , sed in sua causa. Qui enim interficie amicum volens interficere fer mi, nullo modo vult liunc actum, qui est inte ficere amicum. Adver. 3 peccaus ex ignorantia juris naturalis , ipsam interfemonem & videt & intendit, unde de proprie dictum homicidium perpetrat. Verba Cajetani sunt haec: Eae his habes disserentiam velaminu inter peccata ex ἰ gnorandia Iuris , is leccata ex ignorantia fadti , quia in istis ignorantias
non velat objectum , sed contrarietarem ad legem,
seu virtutem: in istis ignorantiu velat obiectum, se idoo illa A eadem sunt lyeole, ista non , qui ab obiecto per se intento Lyecies est. Nec ob stquod malitiam forte iacio meditetur, quia i di provenit ex libidine voluntatis utendis toto, impetu fruentis , & obscurantis congenitam juris naturalis notitiam. Sicut enim aqua cales Ela cῖto redit ad congenitum f. ipus , fi ala uncilam earuz : sic arum rationali faic de in u
608쪽
3ῖ8 Lib I. Differt. III. CV. I.
honestatem vel malia ir, pervideret, si vitiorum castigatione cordis oculos aperiret.
Secunda , & plausibilior differentia est , quia
nimirum norantia juris naturalis non aliunde proficiscitur quam ex perverso & pertinaci cre turarum amore, quo peccator se ab illo lumine cUntinenter avertit, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Oaod lamen semper praesens , semper peccatori circlam-
fusum, illum identidem suis fulgori bus illustrat nec enim est qui se abscondae a calore ejus, cuius ductum si sequeretur dum aifulget, nihil est ita jure naturali tam abstrusum quod esset clausum. vel ignotum; sed quia mavult post suaS concu- Piscentas ire. qaam illi oculos aperiete , quid miriimisi imputetur ad culpam quidquid ex illius juris ignorantia perperam operatur Τ Unde sponte Dic disparitas inter ignorantiam lusis maturalis, & ignorantiam secti & juris positivi; quia joris positivi,sectique quaestiones non eju
paodi sui it, at mentis affectusque purgati casti nonia, sed sola scientia MI ocul S d judicentur quia nullam habent cum primis morum principiis inta ino naturaliter inscriptis cohaerentiam, nec comparantur reflexione super se , nec per se obseurantur cupiditatis illecebris unda in illis: At vero in jure naturat, totum opposietum est, quia nihil. in illo invenitur, quod non ex communissimis morum notionibus in ipsis humanae mentis medullis & visceribus indelebit ter impressis certa connexione non pendeat, quam connexione Deo juvante vident quotquot pro P usae luntariis peccatorum tenebris novica
609쪽
eantur ; quia Deus ad illuminandum errantem in jure naturali semper paratus est, nisi avo hantate positum obicem inveniat, ut statim Scelarius exponemus , & Patrum authoritate il-Iustrabinos
Denique & est tertia disparitas i quia licet in
peccante ex ignorantia nativi juris, hic & nunc non alluceat hujus operi 9 explicata apertaque malisia ue tamen semper adest principium agenti conspicuum, in quo opus suum mentita sibi in i et Uirata damnat. V. g. nullus est homo quamlibet ferus, quem licet inc & nunc ob libidinis aestum
lateat forte mendacium , furtum , adulterium, quae melitatur , este mala , tamen semper scire
aliquid quo seipsum condemnat, &in quo ilicet subobscv e . virtualiter videt sui ope is pravitatem. N m si illo interrogaretur, an vellet per mendacium L Jli,an libenter ferret bona propria vel uκovem ibam ab alieno rapi, utique responderet illa mala se nolle pati: Ergo ore suo judicatur servus neqciam, quia alteri facit quod sibineri non vellet, licet aggravante malitia , dum alteri facit non advertat , quod lentit dum sibi fit: Ergo facit aliquid repugnans naturali principio sibi noto,de quo Tob. . diuod ab alio odoris tibi fieri , mide ne tu aliquando al: eris cias Quod idem in usiuris,uindictis,aliisque remotioribus juris naturalis consectariis facile verusti esse probatur. At vero in erroribus facti , vel in quaestionibus iuris positivi totum contra est Nam quod mulier supposita nocte sit propcla vel aliena , quod cibus caeco datus sit furto sublatus,necne,quod hac die praeci piatur jejunium, Prohibeatur opus servile,nullo principio nutu taliter noto determinati potest,nec Ocaιionibus,
610쪽
a Deo de via ordinaria impetrari, sta studio, oculis,& auribus addisci potest. Unde in iis qua:
ad jus positivum spectant, ignorantia nonnun- . quam excusu, nonnunquam accusat, vel vitio vertitur, nisi cum ex nimia negligentia nascitur,& aliqua cognitione praevidetur. Uno verbo, Iuris naturalis cognitio naturae hamanae con- genita est, ratione cujus gentes quae legem non habent, sunt sibi lex, ut loquitur Paulus unde non potest radicitus tolli, aut penitus obscurari. Unde ex ea emergunt plerumque cogitationes bonae, quibus nullus homo per totam vitam caret. At vero juris positivi, factorumque notitia adventitia est ; unde contingere citra culpam potest, ut nulla illorum cognitio staboriatux Dices : Non minus necessaria est ad salutem
eoῆnitio Fidei, Baptisiuatis & nominis Christi,
quam scientia juris naturalis; qui enim non crediderit , condemnabitur , qui non regeneratuS fuerit ex aqua & Spiritu sancto, non falvabit , quia non est aliuA nomen sub coelo, in quo nos oporteat salvos fieri: Ergo non minus flagitanda a nobis est istorum cognitio, quam cognitio scientiae naturalis juxis : Ergo utraque peraeque
dici potest vincibilis in negligentia orationis,
qua rem tantam obtineremus , si quantum petenda est,peteremus : Ergo nulla est inter utrandque disparitas , si vera sunt quae mactenus affirmavimus. Quod in ignorantia facti similiter
claret. Connubio , v g. ex ignorantia facti inito , nulla inest veritas . seu consensio cum lege aeterna , cum reipsa fit incestas ; & tamen opus illud culpa vacat, quia ignoratuet malitia operis primis syntereseos principiis repugnam tis: ruga reus retu an