장음표시 사용
201쪽
hendamus Deitatem: accipiamus primum & purissimum lumen: actipsius splendorem incedamus, priusquam pedes nostri ad tenebrosos & hostiles montes offendant. Postea. Omnibus membris purificemur , omnes sensus purgemus; nihil in nobis imperfectum; nihil primae natiuitatis; nihil expers luminis relinquamus, &c. Vide reliqua ad stuporem usque admiranda. NiCETAs Heracleensis Episcopus&Metropolita Gregorij Nazianzeni interpres longe doctissimus locum illusic illustrat ut de gratia intelligatur, ex versione Biblij Abbatis. D uικιtatem amplamus, qua quidem primum ac purissimum lumen est ac perceptibile non quidem natura , SED GRATIA ET DIViNA ILLVMINATIONE. Quan-
aulo aliter sese habeant verba Graeca, idem tamen sensus, in: ripto Bibliothecae illustrissimi P. SEGvIERu Franciae Cancel- Iarii, cuius studiis ac Patrociniis quod spirent, quod floreant, bonae literae debere se profitentur : Uerba sunt Π βίω α της λή ι ἔγ ι
radio, ut animo illustratur ac splendescit gratiam spiritus suscipiens,
dic. Idem hom xiv in Gen. , -- ρις υα μύθου- ήμων δ δα-νοιὸν spiritus gratia mentem nostram illustrans. Plena sunt omnia Chrylostomi opera huiusmodi elocutionibus quas ideo incassum coacervaremus. Vnum addo B. Cyrillum Alexandrinum, qui nobis & ad nil Li.iata alteram gratiae operantis partem , viam aperier. λία B χάυς
uina& arcana Gratia intelligibili modo irradians, & salutis per Christum desidetium ingenerans. Lo loco duae gratiae operantis partes euia denter occurrunt: prima quidem, illustratio intellectus : altera , pia motio voluntati desiderium salutis inhciens: de posteriori nunc paucis
Parum est, inquit B. Chrysostomus, intellectum hominis illuste ri, nisi voluntatis studium ad salutem adsit. Voluntatis siquidem est & Pia motio volan-
ρέ ως ε μ διδαμ εο ρε-ύς Ar e Neque cogitationi. S b Ti, hQ i bus humanis, sed&diuina reuelatione opus est. de ut anima fidelitet eam suscipiat. opus est& propria voluntate. Doceri siquidem voluntatis est & credere. J Ex quo legitime concludi potest tam necessariam esse piamia voluntate motionem & affectionem , quam necessariam esse ostendimus intellectus cogitationem sanctam & illustrationem.
202쪽
idio THEOLOG. CRAEC PP. DE GRATIA LIB. II.
Ouamuis enim intelledius cogitatio illustrans ac illustrata simul in voluntatem inquat, similemque ex iudicio suo practico impressionein faciat: neutiquam id tamen Physice dixerimus essici, absque vitali
eiusdem voluntatis adtione eleuata a Deo, quae motio dc affectio quaedam eth ad liberum gratiae tribuendum contensum , eamdem voluntatem excitans. Utramque gratiae operantis partem egregie complexus est ita Gregorius Nyuenus in Cantica. ris λυρος- υ λοῦ- κω ς αρρη ν δώοιαν. δὲ ἀι-ε si τ υ-
id est. Ostium tangit Verbum. Ostium autena intelligimus conie- eviralem arcanorum cogitationem per quam introducitur id quod
quaeritur. Stans ergo extra naturam nostram veritas, per cognitionem ex parte , Ut loquitur Apostolus, mentis nostrae pulsat ostium in allegoriis & aenigmatibus , dicens , Aperi : & cum adhortatione suggerit, quemadmodum oportet aperire ostium , veluti praebens quasdam claues , nempe pulchra haec nomina per quae aperitur id quod clausum est. Claues enim plane sunt horum nominum significationes , quae occulta aperiunt nempe Soror, Propinqua , Columba, & Perfecta. Si vis enim , inquit . aperiri ostium & attolli portas animae tuae , ut rex gloriae ingrediatur , Oportet te meam fieri Sororem . in eo quod animae meae voluntates accipias licui dicit in Evangelio eum fieri fratrem situm & so rorem qui vivit in eius voluntate &c.J R. Bassilius eleganter utra rnque etiam gratiae operantis in cositatione x motione partem ex primit in Psalmum via. - αι γ Graia σω iam α'*ορ μμα, ta εἰή Σ-παυεργίαι vocans, id est, inspersas cogitationibus salutares opportunitates & auxilia ad satur cini Nomine P 'ν non est insolens eidem S. Basilio significari Gratiae motus. φύλα M. ilia κυξῶι ψ - ἔδεδειλωνήιδεν et ia ιι Miam, δωoinc et in Conseruemus studiose subsidia nobis a Deo data, fugientes peccatum, iustitiam sectantes,&c. J B Chry
203쪽
GRATIA OPERANS EX PP. GRAECIS. CAP. II. 1 r
ad medicum animaru iv . Solus ille cor sanare potest qui finxit sigillatinis orda nostra, potest illec'nicientiam nostram ingredi. mentem tangere potest, animam flectere. Si vcro ille minus inclinaret corda nostra, omnia qu. x ab hominibus expectantur, superquasunt 3: inu illi a&c. ab eodem dicitur Deus πιις καNόης-ύ ' ς να me in A. Corda nostra subire neminem contemnendo: plura inferius ubii de Gratia ei aes dissertabitur. V A duertendum autem pios illo. voluntatis motu i non posse dici proprie voluntarios hoc est liberos , deliberati siquidem non sunt , nec praeconsultati, nec proinde ex electione , & in iis videtur voluntas.
id est aliquid citra voluntarium liberum, velut aliquid ex necessitate patibile, si habeatur libertatis ratio quae hac in re plane silet ac oti tur , volunt ij tamen ijdem possunt dici motus quatenus a voluntate educuntur ac eliciΗntur, &. in ea recipiuntur ac immanent, eique tantum abest ut vim inferant, quin potius ad liberum consensum bono suo summo quaerendo re acceptando consentaneum disponunt & mouent. Cuius quidem motionis vis diuina recte vocabulo OPERANT Is exprimitur ita ut eius dispensatio in Deum referatur ε ωρ γ ν w a Vnαι ι Ἀμυή m 4 Operari auctoritatem significat, & praecellentem quamdam Pol statem praedicat, ait B. Chrysiostomus , ex verbis B. Pauli, Operatur
204쪽
imi THEOLOG. GRAECO R. PP. DE GRATIA LIB. II. N
Gratia cooperans Graecorum Patram Theologia noti a. sv MMA CAPITIS.
operame, apud DD. orbonicos. II. Doctrιna SS. Augustini or Thoma. III. Nomina gram cooperamis apud P P.
Necessito Grais e coeperantia ex isse
O u est animi aut instituti nostri Seholasticas lite
intexere quaestiones: relinquenda enim est Auditoriis Theologicis seges sua& Subtililoquentia. t. ait Tertullianus. Delibare tamen nonnulla plerumque cogimur, ex quibus Theologorum Ecclesie Doctrina cum Patribus antiquis consentiens magis ac magis effulgeat. Doctrina autem in Ecclesae Scholis hodierna die receptissima est, Gratiam cooperantem reapse ab operante distingui, quod etsi , ob doctorum aliam quorumdam opinionem, pro fidei articulo non proponamus , ut Sorbonicam tamen assertionem merito proponimus, cum Scholae illius celeberrimae Professores, hanc unanimi consensu sententiam amplexi sint: Ereptos vivis maximos illos viros aduoco , Gamachaeum , Duvallium, Ysambertum , quibus & qui succenturiati sui .mentissime subscribunt. Rationes omnes, ne temporis iacturam faciamus, in hanc unam confluunt: Eadem debet intercedere distinctio intcr gratiam operantem & cooperantem, quae . intercedit inter motum primum voluntatis, &consensum illius deliberatum ac liberum : in eo enim Operansa cooperante discernitur, quod illa consensum semirer praeueniat nec semper sequentem habeat, haec vero conlEnium secum praesentem habeat & ad illum iuuet, eumque perficiat. B. Augustinus supra ipse ut velimus OPERA R. incipiens, qui volentibus Coo PERATvR perfi-eiens. Atqui certo certius est a motu primo & assectu simplici volun-
Liberi arbitris con Via cum Gratia cooperante ex S. Augustino se Patrabna
obiectiones ex ἀν em diluuntur.
205쪽
C ATlA COOPERANS APUD P P. GRAECOS. CAP II t.
tatis, eiusdem consensum utpote liberum entitate di realiter distingu i, quum separatim existant. Non enim qui primo illo motu movetur, sempor consentit: qui consensum praebet, non praebet nisi primo illo motu iam peracto &praeterito, ergo Gratia operantis a cooperante ut rei a te, verum discrimen est. Animaduertit tamen rectissime Philip pus Gamachaeus non frustra B. Thomam dixime Gratiam operantem eamdem esse cum cooperante, & distingui solum penes diuersbses.fectus: non quidem ordinarie , sed aliquando , videlicet ubi homo repentino inspirationis motu vchementi stimulatus ad poenitentiam absque mora consentit, ita ut eadem motio quae solum erat necessa tia, re sine nobis libere agehtibus, euadat actio deliberata & transeat in consensum, quod licet raro, fieri tamen potest, non secus ac idem actus amoris Dei ex li Sero fieri potest necessarius percontinuationem
eius dem a via in Patriam,vi docent Theologi: tunc vero Gratia eandem operantem ac cooperantem esse contingit: ut plurimum vero si 'cut motio illa S: formalis consensus sunt duae actiones 'diueris, ita &Gratiae. Accurate B. BERNARDVs: Deus tria haec in nota operatur: coguare, VELLE , PERII CERE Pnmum sine nobu: sicundum per nos: tertium nobiscum.
Ex quibus constat Gratiam operantem moraliter tantum consensum producere, gratiam vero cooperantem Physice essicienter. Aliquan do tamen ratione moralis illius causalitatis effectus tribuitur Gratiae operant quando efficax est, ut a B. Augustino libro de praedestinatio
Quae tamen verba distinctam gratiae cooperantis efficienti in Physicam non excludunt, sed necessario inferunt. Gratia enim efficax, qua consensus consequitur, effectivum eiusdem consensius auxilium adi tuan Spostulat. Nonnunquam etiam gratiae eiusdem nomine intelli gitur complexio Sc cumulus omnium illarum Gratiarum, indistincte& confuse, a lectore vero ipso prudenter suae quaeque Gratii speciei distribuendus est: ut cum Tridentina Synodus docet hominem dis mper giratiam excitant 'aduinantem ut eidemVutiaeassentiendo G cooperando
conuentatur. Nec enim inde colligere licet eamdem esse Gratiam operatem & cooperantem leu adiuuantem, quas eiusdem Conciliu Patres sensierunt penitus esse diuersas, ut testatur qui praesens aderat Andreas a vega celeberrimus Theologus. Hanc igitur sententiam ut probatissimam in medium adducimus ac tuemur, addimusque, ex Sorbonae doctrin1 , Gratiam cooperantem esse concursum illum sue erratu ratem quem Deus voluntati praebet ad eliciendum consensum Gratiae operanti, vocanti .excitanti seu praeuenienti: Quae descriptio pro tempore sufficit ad explorandam Graecorum Patrum mentem & cum B. Augustini sanctique Thomae placitis componendam. Caeterae difficultates & controuersae de concursus M auxilij diuini cooperantis
distinctione ab ipse consensis ad caput sequens spectane, ubi S degra
206쪽
THEOL. GRAEC. PP. DE GRATIA. LIB. II
1 I. Doct in A'g' Neeessitatem gratiae cooperantis paucis Verbis perstrinxit B. Au-
ό. iis .. - . eustinus lib de Spiritu & litera. Ipsium delis Deus operatur in homine tiem,
Phil. i. oc R. 8. 4t sitne nobis operatur: cum autem molumus in sic volumus vi faciamus, y βῆ 'M 'R S - ' hobiseum eo exararsine illo mel operante di elimirs, et cooperante cum volu-S Tho.qu ar. r. mus, ad bonapinatis opera nihil valemus. Iterum. Operamur nos, sed illo operante cooperamur. S. THOMAs iisdem plane vestigiis acer insistit. Op8- ratio alicuius esesius non attribaitur mobili ,stia mouenti. In illo ergo effectu in quo mens nosta est mota in non moueus, solus autem Deus mouens , venatio Deo alia inbuitur cir secundum hoc dicitur gratia operans. in illo autem effectu in quo mens nossum mouet mmouetur, operatio non solum attribuiIur Deo , sed etiam animae, crur stecundum hoc dicitur gratia cooperans. Age, nunc indagemus illa omnia in Patrum Graecorum lectione. ii I. Ac primum nomen eratiae cooperantis, quale sit apud Graecos do-
cooperantis apud ctoreS, non e it Ignorandum. σιμα Iacile diceres ex b.
Necessitatem gratiae ad operum salutarium executionem COOPERANTIs, nulli Caepius , nulli effcacius Patribus Graecis, ex sicriptura praesertim commendauere: B. Athanasius aut certe vetus auctor vitae B. Antonij de ipsius a diabolo reportatis victoriis loquens moro ο --
Gκ ἐθώ vi 2 - - m o λοί . ι - t CooPERABAΤvR enim ipsi Dominus, ut unusquisque vere certans dicat, non ego autem, sed Gratia Dei mecum. J B. Basilius. In Esaiam Γαί- δι
,3ia m. Id est. Haec autem Suum rectὰ fiun per diuinam cooperati nem. tum nimirum cum susceptos ad rectum reducit, per cooperatio nem suam nos fulciens & stabiliens, tunc dicimus, Exaltabo te. Domine, quia suscepillime. J B. Gregorius Theologus . multis verbis ex propriae infirmitatis oc malitiae reluctatione, quae domesticam in no
207쪽
cRLTIA COOPERANS APUD PP. GRAECOS, CAP. II l. i s
sus ista opus est magna perfectaque fide , tum maiori Dei CooP.RA τ1ΟΝΕ. B. Chrysostomus exposit. Epist. ad Colos enarrans illa verba,
mis βουλEM. Id est. Non dixit simpliciter studium adhibeo qualecumque, sed laboro certans. Deinde rursus ostendit a Deo esse. Secundum operationem eius qWam operatur in me in virtute: Ostendit hoc opus Dei esse, qui me tam fortem reddidit: manifestum eum sic senti . re, &c. J Pluribus abstinemus in re tam perspicua de obui1 quae statim recurret,ubi de gratia adiuuante agendum erit.
Quoniam vero nomen ipsum cooperantis gratiae, Voluntatis cum n V Deo operatis Se concurrentis actionem diserte contestatur, idcirco de &pp.cite. isto liberi arbitrij concursu pauca dicenda sunt: praecipue contra ha reticos, anathemate ideo percussos a Tridentina Synodo. Si quis dixerit 'uberum hominis arbitrium a Deo motum G excitatum n hii cooperari, assentiendo Deo excitanti atque docanti, Do ad obtinendam in cationis gratiam pedis nat, acpraeparet, nequeposse dissentires velit, sted veluti inanime quoddam nihil omnino agere mereque palliae se habere: anathema sit. Doctrina germana, liberum arbitrium a Deo motum, cum Deo agere, Vereque operari, gratiae assentiendo , sialutem eiusque media volendo, eligendo, applicando. Ratio Philosopho Theologica clara validaque est : Velle est actio vitalis . ideoque a voluntate active elicita, ac proinde Physicὶessicienter a voluntate producta: certum est autem nos velle, cum nobis volentibus cooperatur Deus ut ait B. A ugustinus lib. de Grat. le lib. arbitri nec enim aliter Deus in nobis operareturveste, ut habet diuinus Apostolus B. Augustinus supra, operiamure nos sed illo operante cooperais phile. a mur. Idem libro de spiritu, dc litera cap. Ipsum velle credere mus operatur in du's' μαμ
homine, σ in omnibus msericordia eius praeuenit nos constentire autem Ῥocationi lib.e. ιμDei et ab ea dissentire,sicut dixi propn voluntatis est suae res non silum non in . firmat, quod dictum es, quid enim habes quod man accepiss . verum etiam con- 1.Coe firmat. ccipere quippe m habes eanima non potest dona, de quibus hoc audit,nisi iatonstentiendorae per hoc quid habeat oe quid accipi t, vel est: qccipere autem cir c .s;=hontem. habere accipientis oe habentis est. Idem tract. iv. in Epist. Ioan. De mente Graecorum Patrum circa hanc liberi arbitri j eum Deo cooiperationem verissimam nullus esse potest mediocriter in eorum lectione versatis ambigendi locus. Idcirco B. Irenaeus statim EFFECTRIACI DEI OPERHiosi liberi arbitrij mentionem adjecit. Loeus novulgaris est in fragmentis. Voluntas σ venatis Dei , essedinx es prouidens caussa omnis temporis, loci ct eculi itemque natura omnis. Viluntas animi intelle- D eomiui set. de Laus est ratio in noΓissita quippe cumpotestas eius libera oer sui arbitr8. Voluntas igne. st mens appetendi τι praeditum appetitus intellaeηti. comprehensus. qui ad i Diuiliam by Co l
208쪽
6 THEOLOG. GRAECOR P P. DE GRATIA LIB. II.
quo βιι voluntatem cadit, inclinat. Quae profecto verba licet de voluntatis liberae cum naturali Dei concursu capi possint, per ca tamen a pari in lupernaturalis concursus negotio philolophari non alienum est. Quod soli cum haeretici inficiari possint, aduertus eos caeterorum Pa trum Graecorum Augustino confoederatorum auctoritate pugnandum est. Idem B. Irenaeus, Deus illvid quod es ut arbitrii oesiuae potestatis, maturans ad immnnalitatem OV aptabiliorem eum aά aeternam subiectionem Deo praeparans. B. Ignatius Martyri4 appellat σαώπων ἡ οἱ cum Dei moluntate concurrere. Quod & B. Chrysostomus Pseuἶ -υσθαι iν quod idem
&auxilium caeleste fidei opera comparatum offendimus autem libro superiori fidei actum ex doctrina eiusdem Basilit aliorumque Graecorum Patrum diuinae gratiae & mouentis & cooperantis opem p supponere. B. Gregor. Theologus oratione in laudem Patris vita κδελ-5 c. εο τολμά δ' - Θυ ι, id est, non periclitatur in bonum in habitu voluntatis cum gratia audente. J idem in Apologe
ut donum suum de bonum nostrum esse faciat, neque id solum natura nobis inseratur, sed etiam per voluntatem liberique arbitrii in utramque partem agitationes excolatur J Idem videri potest pij diludii caunia in carmine de virtute humana, ubi Poetam Theologum perbelle agit. S. Gregorius Nysenus in Cantica explicans illud , propinqua mea,
arbitrium ita se habeat ut cuicumque voluerit, similem figuram induat, anima a verbo purgata & maliciam abi jciens, solis circulum in se siuscepit.&cum lumine percepto collucet. per appropinquationem comparans sibi communionem pulchritudinis J Clarissime mentem explicat suam Comment in Ecclesiasten. ἐ-NGπιν 'να πατέρει Acc. Sed ille locus infra recensendus est libro tertio,vbi cum S. Thoma deliberi arbitri j motu ad iustificationem disseremus. S. Chrysostomus in
209쪽
GRATIA COOPERANS APUD P P. GRAECOS. CAP III. i;
nostra, post supernam gratiam,sitae sunt virtutes & vitia. possumusques eonatum adhibeamus, virtutem consequi, si Vero desidia Orpea- ibit ibia mus,rursus in peccati praxipitium ruimus. J Idem de S. Pelagiae Mir '' 'tyrio loquens CBι ἱ- ωδ--ε mλεον εἰ-νεγκεν
Id est. Non erant ista humanae naturae propria, sed Dei maiorem partem conferentis auxilio fiebant. At ipsa tamen otiosa noerat, sed a seipsa promptum &generosum animum. Voluntatem, propositum, studium, & alacritatem asserebat:diuino vero subsidio ac beneuolent superna factum est ut haec omnia euenirent. itaque ipsam di demirari&beatam dicere debemus: beatam quod Dei praesidium habuerit: admirabilem quod tantam animi alacritatem exhibuerit J Chrysthrap.f. ad Denique nihil pulcrius iis quae habet B. Chrysostom. oratione morali Hς divi i. in Epistolam ad H ebraeos ubi de voluntate seu volitione,ut Scholae loquuntur, essicaci . Vis fieri inquit, solum initium apprehende. Enimvero dic mihi, in omnibus artisius, si modo velimus eas assequi, sussicitne nobis velle , an esse etiam res ipsas aggredimur Exempli caussa: vult aliquis esse gubernator,mercator: non dicit volo, ita ut hoc α suffciat, sed rem ipsam adoritur. Vult pereque proficisci& non dicit, volo, sed etiam ad id se accingit. Sic in omnibus non sussicit velle
βουλήθd M. Quomodo igitur, inquis , dixisti, velle sussicit Velle cum operibus, quod quidem ei qui laborat fert opem. Habe
mus enim Cooperantem γ' simul gentem Deum, solum eligamus, ad rem
tanquam ad opus tantum accedamuS, curemus tantum, mentem tan
tum adhibeamus & omnia sequentur. Si vero dormitemus, desierten tes ingressiim caeli expectemus, quomodo poterimus hereditatem ea pere Velimus, ergo, velimus. J Haec equide amplissima sunt acinui ctissima tantae veritatis testimonia, quibus sola perditae mentis contumacia obniti possit. Reliquis parcimus, quaestioni de motu liberi arbitrij in iustilicatione libro tertio reseruatis. VI. Ne vero superfnt errori praesidia ex sacris praesertim educta literis, uni aut alteri ab ipsis petitae obiectioni facile est occurrere, quo caete
210쪽
potest itaque locus Esaiae, Domne omnia opera cy ratures nobh. Nihil igi. turbi imanae liberaeque nostrae operationi relinquitur. Respondemus primo locum hunc prout habetur apud Patres Graecos& S. Augultinum nrhil omnino haereticorum sensum iuuare. Habent enim, Domine Dein nosses pacem da nobit, omina enim redd iussi nobis. χύ H ό λ -ε-- ῖοι ηuιν , ' ui πελυu: ψων. Uerum quia Hebraea eorumque verso etiam apud B. Hieronymum habent. Domine ilab spacem nobis: omnia enim opera nostra operatus es nobι,: Icci rco ad rem dicimus opera omnia tam naturalia quam supernaturalia creaturarum omnium a Deo ut a caussa prima in unoquoque ordine & vniuersali produci; supernaturalia vero etiam ut a caussa speciali, eleuante,&caussae secundae activitatem supplente: quae quidem eleuatio &concurius tantum abest ut caussae inferioris incientiam inhibeat aut excludat, quin potius eam ad agendum disponit. actuat, corroborat
dc perficit: ac proinde opus siue acti, supernaturalis est a Deo, totum, non vero totaliter, quoa solus Calumus aut Caluini assecla licet rideat ac nato suspendat, verissimum tamen est & apud Philolophos &apud Theologos inbum Chrish habentes ut loquitur Apostolus. Ad Augustinum vel solum prouoco. enumar no, , inquit, sied eo op inmie
venamur. Ex Apostolo Dei adiutores cooperatores αμερ i estis. Imo &Marci vit. Domino cooperante.
Alteram vero si ex Apostoli dictis obiectionem subij ciant,
dicentis , laboraui emens abis ani us non exo , sed erat: a Deι η μετ' sines quae mecum est. Non dicit, inquit Paradogmatistes , gratiam
sibi fuisse eo operatricem , sed gratiam quae sibi aderat omnium fuisse effectricem Respondemus Vulgata quidem editio habet, sted
gratia Dei m cum attendens ad sensium magis quam ad syllabas: verus enim sensus cis gratiam i psam laborasse,non ego. supple solus atque ex proprio motu, sed gratia quae mecum est,etiam mecum ea per eam laborante laboratui. Modestiae tamen simul & veritatis caussa diuinus Apostolus dixit non ego. sed Gratia Dei, quia ad id unde principium est motus, effectum ipsum retulit nempe ad primum mouens, supremamque caussam : adiecit tamen, mecum est, quod tamen nim eo cludit Sc mecum laborat, quod aeque vere de religiose de diuina Gra: t ia ac de diuina sapientia dici potest, de qua dixit S i lomon. uitte Domine pientiam tuam de Gel: a ebs tuis, edem nitudonis tua ut mecum sit mnara in laboret. Cur autem dixit non ego, deinde mecum, explicat S. Hieronymus Epistola aJ Ctesiphontem , dum explicat illud etiam Apostoli. Non est volentis neque currentis, sed nulerentis Dei. Velle, inquit,'currere meum est: hedinum meum lime Dei emper.rtia tio non mi mese, e c. Atque ut Graecorum dictis concludamus B. Chrysostomus ειω
ί - . laboraui abundantius, deinde solita usus humilitate de hoc celeriter praetercurrit. dc totum Deo ascripsit dicens, non ego, sed gratia Dei mecum. J Inferius vero locutiones illas sancti Chrysostomi varias